แผนการสอน

แผนการจัดการเรียนรูท้ ่ี 5 ภาคเรียนที่ 2/2564
ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 5
กลุ่มสาระการเรยี นรวู้ ิทยาศาสตรและเทคโนโลยี
รายวชิ าเพ่ิมเติม เคมี 4 ว 32224 เวลา 26 ชั่วโมง
บทท่ี 10 กรด-เบส จำนวน 2 ชว่ั โมง
เร่อื ง สมบัติกรด-เบสของเกลอื
ครูผูส้ อน นางสาวเมทนิ ี สภุ าพันธ

ผลการเรยี นรู้
เขียนปฏิกิรยิ าไฮโดรลซิ ิสของเกลือ และระบุความเปน็ กรด-เบสของสารละลายเกลอื

สาระสำคญั
เกลือที่ได้จากการสะเทินของกรดแก่ด้วยเบสอ่อน เมื่อละลายในน้ำจะเกิดปฏิกิริยาไฮโดรลิซิส

ได้สารละลายที่มีสมบตั เิ ป็นกรด ส่วนเกลือที่ไดจ้ ากการสะเทินของกรดอ่อนด้วยเบสแก่ เมื่อละลายใน
นำ้ จะเกิดปฏกิ ิรยิ าไฮโดรลิซิสไดส้ ารละลายทม่ี ีสมบตั ิเป็นเบส

จดุ ประสงค์การเรียนรู้
หลงั จบกิจกรรมการจัดการเรยี นรู้ นกั เรยี นสามารถ
ดา้ นความรู้ (K)
1. อธิบายการเกิดไฮโดรไลซิสของเกลือและเขียนสมการเคมีของปฏิกิริยาไฮโดรไลซิส

ของเกลือได้
2. ระบุความเป็นกรด-เบสของสารละลายเกลอื ได้

ด้านทกั ษะ/กระบวนการ (P)
3. ทดลองเพ่อื ศึกษาสมบัตกิ รด-เบสของสารละลายเกลือได้

ดา้ นคุณลกั ษณะ (A)
4. ทำงานร่วมกับผู้อื่น มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นภายในกลุ่ม ยอมรับฟัง

ความคิดเห็นของผู้อืน่ และรับผิดชอบต่อหนา้ ท่ีทีไ่ ด้รบั มอบหมาย

สาระการเรยี นรู้
ปฏกิ ริ ยิ าไฮโดรลซิ ิส เปน็ ปฏกิ ริ ิยาที่เกดิ จากไอออนบวกหรือไอออนลบของเกลือทำปฏิกิริยากับ

น้ำ ได้ผลิตภณั ฑเ์ ปน็ H3O+ หรือ OH-

สมรรถนะสำคัญของผเู้ รยี น
1. ความสามารถในการส่ือสาร
2. ความสามารถในการคดิ
1) ทักษะการทดลอง
2) ทกั ษะการตีความหมายข้อมูลและลงข้อสรปุ
3. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

คุณลักษณะอนั พึงประสงค์
1. มีวนิ ยั
2. ใฝเ่ รยี นรู้
3. มงุ่ มน่ั ในการทำงาน

การจดั กิจกรรมการเรียนรดู้ ว้ ยรูปแบบ 5E
ขัน้ ท่ี 1 สร้างความสนใจ (Engagement)
1. ครูตั้งคำถามเพื่อกระตุ้นความสนใจนักเรียนว่า “เมื่อนำสารละลายกรดมาทำ

ปฏกิ ริ ยิ ากบั สารละลายเบสจะเกดิ การเปลี่ยนแปลงเช่นใด” ใหน้ ักเรียนร่วมกันตอบคำถาม จากนั้นครู
และนักเรียนรว่ มกันอภิปราย

(แนวตอบ : เมอื่ กรดทำปฏกิ ิรยิ ากับเบสจะเกดิ เกลือกับน้ำเป็นผลิตภัณฑ)์

ขั้นที่ 2 สำรวจค้นหา (Explore)
2. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 5 คน เพื่อทำการทดลอง เรื่อง สมบัติของกรด-เบสของ

สารละลายเกลือ

3. ครูใหน้ ักเรยี นแตล่ ะกล่มุ ศึกษาความหมายของปฏิกริ ยิ าไฮโดรไลซิสของเกลือ วิธกี าร
ทดลอง จากน้นั ชว่ ยกันลงมือทำการทดลอง

ขั้นที่ 3 อธิบายความรู้ (Explain)
4. นักเรยี นแตล่ ะกลุ่มส่งตวั แทนออกมานำเสนอผลการทดลอง หลงั จากน้นั ให้นักเรียน

ทกุ คนรว่ มกนั อภปิ รายผลการทดลองจนมคี วามเขา้ ใจทตี่ รงกัน
5. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายและหาข้อสรุปจากการปฏิบัติการทดลอง โดยใช้

คำถาม ดังน้ี
1) ไอออนที่ได้จากการละลายของเกลือแต่ละชนิดในน้ำทำปฏิกิริยากับน้ำแตกต่าง

กันอยา่ งไร และสอดคลอ้ งกบั สมบัตกิ รด-เบสของสารละลายเกลอื อย่างไร
(แนวคำตอบ : เกลือโซเดยี มคลอไรด์ (NaCl) เม่อื ละลายน้ำแตกตวั ให้ Na+ และ CI-

ซึ่งไอออนทั้งสองชนิดไม่สามารถให้หรือรับโปรตอนจากน้ำได้ จึงไม่ทำปฏิกิริยากับน้ำ สอดคล้องกับ
สมบตั ขิ องสารละลายเกลอื NลC! ซ่งึ มีสมบตั เิ ปน็ กลาง

เกลือแอมโมเนียมคลอไรด์ (NH4CI) เมื่อละลายน้ำแตกตัวให้ NH4+ และ CI- NH4+
เปน็ คู่กรดของ NH3 ซง่ึ เป็นเบสออ่ น NH4+ จึงให้โปรตอนกบั นำ้ ได้ H3O+ ดงั สมการเคมี

NH4+ (aq)+ H2O(l) ⇌ NH3(aq) + H3O+(aq)
สอดคลอ้ งกบั สมบัตขิ องสารละลายเกลอื NH4CI ซงึ่ มีสมบัตเิ ป็นกรด
เกลือแอมโมเนียมแอชีเตต (CH3COONa) เมื่อละลายน้ำแตกตัวให้ Na+ และ
CH3COO- ซง่ึ Na+ ไม่สามารถใหห้ รือรบั โปรตอนจากนำ้ ได้ ส่วน CH3COO- เปน็ คู่เบสของ CH3COOH
ซ่งึ เป็นกรดออ่ น CH3COO- จงึ รบั โปรตอนจากนำ้ ให้ OH- ดงั สมการเคมี

CH3COO-(aq) + H2O(l) ⇌ CH3COOH(aq)+ OH-(aq)
สอดคล้องกับสมบตั ขิ องสารละลายเกลอื CH3COONa ซงึ่ มสี มบัตเิ ปน็ เบส)

ขนั้ ที่ 4 ขยายความเข้าใจ (Elaborate)
6. ครตู ัง้ คำถามให้นักเรยี นรว่ มกนั อภปิ ราย เรื่อง ปฏิกริ ยิ าไฮโดรลิซิส ดังน้ี
1) ไอออนใดในสารประกอบเกลือ Na2CO3 KNO3 (NH4)3PO4 และ NH4Cl

สามารถเกดิ ปฏกิ ริ ิยาไฮโดรลซิ สิ ได้

(แนวตอบ : Na2CO3 = CO32- KNO3 = ไมม่ ี

(NH4)3PO4 = NH4+ และ PO43- NH4Cl = NH4+)

2) เม่อื เกลอื KI Na2S และ Al2(SO4)3 ละลายในน้ำ สารละลายที่ได้จะมีสมบัตเิ ป็น

กรด เบส หรือกลาง

(แนวตอบ : KI เมือ่ ละลายน้ำ สารละลายจะมีสมบตั เิ ป็นกลาง

Na2S เมื่อละลายน้ำ สารละลายจะมสี มบัติเปน็ เบส
Al2(SO4)3 เมือ่ ละลายน้ำ สารละลายจะมสี มบัติเปน็ กรด)
7. ครูยกตัวอย่างโจทย์เกี่ยวกับ ปฏิกิริยาไฮโดรลิซิสของสารละลายเกลือ โดยครูเขียน

โจทยแ์ ละแสดงวธิ ที ำให้นกั เรยี นดบู นกระดาน ดงั น้ี

เมอื่ นำเกลอื KNO3 NH4Cl NaF NH4NO2 และ NH4CN มาละลายในน้ำ เกลอื ชนดิ
ใดจะเกิดปฏิกิริยาไฮโดรลิซิส ถ้าเกิดแล้วสารละลายเกลือเหล่านี้มีสมบัติเป็นกรด เบส หรือกลาง

พร้อมเขียนสมการแสดงปฏิกริ ยิ าไฮโดรลิซสิ ทเี่ กิดขึ้น

วิธีทำ KNO3 ไม่เกิดปฏิกิริยาไฮโดรลิซิส เพราะ K+ และ NO3- มาจากเบสแก่และ
กรดแก่ ตามลำดบั

NH4Cl เกดิ ปฏกิ ิริยาไฮโดรลิซิสได้ สารละลายท่ีมสี มบตั ิเป็นกรด ดงั สมการ

H2O

NH4Cl (aq) → NH4+ (aq) + Cl- (aq)

NH4+ (aq) + H2O (l) ⇌ NH3 (aq) + H3O+ (aq)
NaF เกดิ ปฏกิ ริ ยิ าไฮโดรลิซิสได้ สารละลายที่มีสมบัตเิ ปน็ เบส ดงั สมการ

H2O

NaF (aq) → Na+ (aq) + F- (aq)

F- (aq) + H2O (l) ⇌ HF (aq) + OH- (aq)
NH4NO2 เกิดปฏิกิริยาไฮโดรลิซิสได้ สารละลายที่มีสมบัติเป็นกรด เนื่องจาก
ค่า Kb ของสารละลาย NO2- มีค่าน้อยกว่า Ka ของสารละลาย NH4+ ใน
สารละลายมี H3O+ มากกว่า OH- จึงมสี มบตั ิกรด เขียนสมการแสดงปฏิกิริยา
ได้ ดังสมการ

H2O

NH4NO2 (aq) → NH4+ (aq) + NO2- (aq)

NH4+ (aq) + H2O (l) ⇌ NH3 (aq) + H3O+ (aq) …. Ka=5.6 × 10-10

NO2- (aq) + H2O (l) ⇌ HNO2 (aq) + OH- (aq)…. Kb=2.2 × 10-11

NH4CN เกิดปฏิกิริยาไฮโดรลิซิสได้ สารละลายที่มีสมบัติเป็นเบส เนื่องจาก
ค่า Ka ของสารละลาย NH4+ มีค่าน้อยกว่า Kb ของสารละลาย NO2- ใน
สารละลายมี OH- มากกว่า H3O+ จึงมีสมบัติเบสเขียนสมการแสดงปฏกิ ิริยา
ได้ ดังสมการ

H2O

NH4CN (aq) → NH4+ (aq) + CN- (aq)
NH4+ (aq) + H2O (l) ⇌ NH3 (aq) + H3O+ (aq)…. Ka=5.6 × 10-10
CN- (aq) + H2O (l) ⇌ HCN (aq) + OH- (aq) …. Kb=2.0 × 10-5)

ข้นั ท่ี 5 ตรวจสอบผล (Evaluate)

8. นักเรียนและครูร่วมกันอภิปรายเพื่อหาข้อสรุปเกี่ยวกับปฏิกิริยาไฮโดรลิซิส ของ
สารละลายเกลือ ซึ่งได้ข้อสรุปว่า “เกลือที่เกิดจากไอออนของกรดแก่กับไอออนของเบสแก่จะไม่ทำ
ปฏกิ ิรยิ ากับนำ้ จงึ ไม่เกิดปฏิกิรยิ าไฮโดรลิซสิ สว่ นเกลอื ที่เกิดจากไอออนของกรดอ่อนหรือเบสอ่อนจะ
ทำปฏิกิรยิ ากับน้ำ จึงเกิดปฏกิ ริ ยิ าไฮโดรลิซิส”

9. ครูให้นักเรียนทำแบบฝึกหัด 10.4 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม เคมี
ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 5 เล่ม 4 เพื่อทบทวนความรู้

ส่ือการเรยี นการสอน/แหลง่ เรียนรู้
1. หนังสอื เรียนวทิ ยาศาสตรเ์ พิม่ เติม เคมี ชั้นมธั ยมศกึ ษาปีที่ 5 เลม่ 4
2. Power point เร่อื ง สมบตั ิกรด-เบสของเกลอื
3. ปฏบิ ตั กิ าร เรื่อง สมบตั ขิ องกรด-เบสของสารละลายเกลือ

การวดั และการประเมินผล วิธีวดั เครื่องมือ เกณฑก์ ารประเมิน

จดุ ประสงค์ - การตอบคำถาม - ถามตอบ ร้อยละ 60 ผ่าน
ดา้ นความรู้ (K) - ตรวจสมดุ - สมดุ ประจำตัว เกณฑ์
1. อธิบายการเกดิ ไฮโดร- ประจำตัว
ไลซสิ ของเกลอื และเขียน
สมการเคมีของปฏิกริ ิยา
ไฮโดรไลซสิ ของเกลอื ได้

จดุ ประสงค์ วธิ วี ัด เครอื่ งมอื เกณฑก์ ารประเมิน
2. ระบุความเปน็ กรด-เบส
- สงั เกต - แบบประเมินการ ระดับคุณภาพ 2
ของสารละลายเกลอื ได้ พฤติกรรม ปฏิบตั กิ าร ผ่านเกณฑ์

ด้านทักษะ/กระบวนการ (P) - สงั เกต - แบบสังเกต ได้เกณฑใ์ นระดับ
3. ทดลองเพ่ือศึกษาสมบัติ พฤติกรรมการ พฤติกรรม ดีขึ้นไป
ทำงาน การทำงาน
กรด-เบสของสารละลายเกลือ

ได้

ดา้ นคุณลักษณะ (A)
4. ทำงานรว่ มกบั ผอู้ นื่
มสี ว่ นร่วมในการแสดง
ความคดิ เห็นภายในกลุม่
ยอมรบั ฟงั ความคิดเห็นของ
ผู้อืน่ และรบั ผิดชอบต่อหนา้ ที่
ท่ไี ด้รบั มอบหมาย

ปฏบิ ัติการ

เรือ่ ง สมบัติกรด-เบสของสารละลายเกลอื

จุดประสงค์ของกจิ กรรม
1. ทดลองเพ่ือศึกษาสมบตั กิ รด-เบสของสารละลายเกลือ
2. ระบุสมบตั ิกรด-เบสของสารละลายเกลือจากอินดเิ คเตอร์
3. ระบชุ นิดของไอออนทส่ี ่งผลตอ่ สมบัตกิ รด-เบสของสารละลายเกลือ

วสั ดุ อุปกรณ์ และสารเคมี ปริมาณตอ่ กลุ่ม
รายการ
1 ชอ้ นเบอร์ 1
สารเคมี 1 ช้อนเบอร์ 1
1. โซเดยี มคลอไรด์ (NaCl) 1 ช้อนเบอร์ 1
2. แอมโมเนยี มคลอไรด์ (NH4Cl)
3. โซเดียมแอซเี ตต (CH3COONa) 3 หยด
4. ยนู เิ วอร์ซลั อนิ ดิเคเตอร์
วัสดุ และอปุ กรณ์ 1 อนั
1. ชอ้ นตกั สารเบอร์ 1 3 หลอด
2. หลอดทดลองขนาดกลาง 1 อัน
3. แท่งแก้วคน 1 อนั
4. กระบอกตวงขนาด 10 mL ใชร้ ่วมกัน
5. หลอดหยด

วธิ ีการทดลอง
1. ตวง NaCl NH4Cl และ CH3COONa ใส่ลงในหลอดทดลอง หลอดละ 1 ชนิด ปริมาณ 1 ช้อน
เบอร์ 1 จากนั้นเติมน้ำปริมาตร 5 mL ลงในแต่ละหลอด คนสารด้วยแท่งแก้วคนจนได้เป็น
สารละลายเน้ือเดียว
2. หยดยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ลงไปหลอดละ 1 หยด เขย่า สังเกตสีของสารละลายแล้ว
เปรียบเทียบกับแถบสีของยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ที่ pH ต่าง ๆ พร้อมบันทึก pH ของ
สารละลายเกลือแต่ละชนดิ

ใบบนั ทกึ กิจกรรมการทดลอง

เรอื่ ง สมบัตกิ รด-เบสของสารละลายเกลอื

กลมุ่ ท.่ี ......................... จำนวนสมาชกิ ........................
ช่อื ผู้รายงาน …………………………………………………………………....... เลขท…่ี ……………………….
ช่อื ผรู้ ว่ มรายงาน 1. ………………………………………………………………….. เลขท…่ี ……………………….

2. ……………………………………………………………........ เลขที่………………………….
3. .……………………………………………………………....... เลขท่…ี ……………………….
4. …………………………………………………….………....... เลขที่………………………….
5. …………………………………………………….………....... เลขที่………………………….

ชั้น …………………………………

ผลการทดลอง NaCl NH4Cl CH3COONa
เกลอื

สีของยนู เิ วอรซ์ ัล
อนิ ดิเคเตอร์ใน
สารละลาย

pH ของสารละลาย
สมบัตกิ รด-เบส
ของสารละลาย

อภิปรายผลการทดลอง
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................................................ ....

สรุปผลการทดลอง
............................................................................................................... .................................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................

ขอ้ เสนอแนะ
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................





แผนการจัดการเรียนร้ทู ่ี 6 ภาคเรยี นที่ 2/2564
ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ 5
กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตรและเทคโนโลยี
รายวิชาเพ่มิ เตมิ เคมี 4 ว 32224 เวลา 26 ช่ัวโมง
บทท่ี 10 กรด-เบส
เร่อื ง pH ของสารละลายกรดและเบส จำนวน 2 ช่วั โมง
ครูผสู้ อน นางสาวเมทนิ ี สภุ าพนั ธ

ผลการเรียนรู้
คำนวณค่า pH ความเข้มขน้ ของไฮโดรเนียมไอออนหรือไฮดรอกไซดไ์ อออนของสารละลายกรด

และเบส

สาระสำคญั
เมื่อกรดหรือเบสแตกตัวในน้ำ ค่าความเป็นกรด-เบสของสารละลายแสดงได้ด้วยค่า pH ซึ่ง

สัมพันธ์กับความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออน โดยสารละลายกรดมีความเข้มข้นของไฮโดรเนียม
ไอออนมากกว่า 1.0 × 10-7 โมลต่อลิตร หรือมีค่า pH น้อยกว่า 7 ส่วนสารละลายเบสมีความเข้มขน้
ของไฮโดรเนียมไอออนนอ้ ยกวา่ 1.0 × 10-7 โมลตอ่ ลิตร หรอื มคี ่า pH มากกว่า 7

จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้
หลังจบกจิ กรรมการจดั การเรียนรู้ นกั เรียนสามารถ
ด้านความรู้ (K)
1. บอกความสมั พันธร์ ะหวา่ ง pH กบั ความเข้มขน้ ของไฮโดรเนียมไอออนได้
ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P)
2. คำนวณความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออน หรือไฮดรอกไซด์ไอออนของสารละลาย

กรดและเบสได้
3. คำนวณค่า pH ของสารละลายกรดและเบสได้

ด้านคุณลกั ษณะ (A)
4. ทำงานร่วมกับผู้อื่น มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นภายในกลุ่ม ยอมรับฟัง

ความคดิ เห็นของผ้อู ื่น และรับผิดชอบตอ่ หน้าที่ท่ไี ด้รบั มอบหมาย

สาระการเรยี นรู้
pH เป็นคา่ ทีใ่ ช้บอกความเข้มข้นของ H3O+ ในสารละลาย โดยกำหนดให้ pH = -log [H3O+]
สารละลายที่มีสมบัติเป็นกรดจะมี pH < 7 สารละลายที่มีสมบัติเป็นกลางจะมี pH = 7

ส่วนสารละลายทีม่ สี มบตั ิเป็นเป็นจะมี pH > 7
ผลคูณของ [H3O+] กับ [OH-] มีค่าเท่ากับ 1.0 × 10-14 ซึ่งเป็นค่าคงที่ ที่อุณหภูมิ 25

องศาเซลเซียส ดังนั้น สารละลายที่มี [H3O+] มาก จะมี [OH-] น้อย ส่วนสารละลายที่มี H3O+]
นอ้ ย จะมี [OH-] มาก

สารละลายที่มี [H3O+] มาก จะมีความเป็นกรดมาก ค่า pH จะต่ำ ส่วนสารละลายที่มี [H3O+]
น้อย จะมคี วามเป็นกรดน้อย คา่ pH จะสูง

สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน
1. ความสามารถในการส่ือสาร
2. ความสามารถในการคิด
1) ทักษะการใช้จำนวน
2) ทกั ษะการตีความหมายข้อมลู และลงข้อสรปุ
3. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี

คณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์
1. มีวนิ ัย
2. ใฝเ่ รยี นรู้
3. มงุ่ มัน่ ในการทำงาน

การจดั กิจกรรมการเรยี นรดู้ ้วยรูปแบบ 5E
ข้ันที่ 1 สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1. ครูถามคำถามเพื่อกระตุ้นความสนใจว่า “เกณฑ์ใดใช้ในการเปรียบเทียบความเป็น

กรด-เบสของสารละลาย” ให้นักเรียนรว่ มกันตอบคำถาม จากน้ันครูและนกั เรยี นรว่ มกนั อภปิ ราย
(แนวตอบ : การเปลี่ยนสีกระดาษลิตมัส โดยกรดจะเปลี่ยนสีกระดาษลิตมัสจากสีน้ำ

เงนิ เปน็ สแี ดง ส่วนเบสจะเปลี่ยนสกี ระดาษลติ มัสจากสีแดงเปน็ สนี ้ำเงิน)
2. ครูและนักเรียนร่วมกันทบทวนความรู้เกี่ยวกับความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออน

หรอื ไฮดรอกไซด์ไอออนในน้ำ เพอ่ื เชอื่ มโยงเข้าส่กู ารคำนวณคา่ pH ของสารละลายกรดและเบส

ขน้ั ที่ 2 สำรวจค้นหา (Explore)
3. ครูอธิบายการคำนวณค่า pH โดยใชค้ า่ ความเข้มขน้ ของ H3O+ จากการแตกตัวของ

น้ำ แล้วเชื่อมโยงไปยังค่าการคำนวณค่า pOH ของน้ำ จากนั้นอธิบายความสัมพันธ์ระหว่าง pH และ
pOH ซ่ึงผลรวมเทา่ กบั 14

4. ครูอธิบายการคำนวณที่เกี่ยวข้องกับ pH และ pOH ของสารละลาย จากนั้นให้
นกั เรยี นรว่ มกนั ฝึกคำนวณหาคา่ pH ของสารละลาย

ขั้นที่ 3 อธบิ ายความรู้ (Explain)

5. ครสู ุม่ นักเรียน 5 กล่มุ ออกมาแสดงวิธกี ารคำนวณตวั อยา่ งแตล่ ะข้อหน้าช้ันเรียนให้
ถูกตอ้ ง โดยครคู อยเสริมความรูใ้ นส่วนท่ีนักเรยี นยงั ไมเ่ ขา้ ใจ ดังนี้

1) สารละลาย NaOH เข้มข้น 0.5 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร จะมีค่า pH เท่าใด

(กำหนดให้ log 2 = 0.3010)

วิธีทำ NaOH เป็นเบสแก่ จึงแตกตัวได้หมด ดังนั้น สารละลาย NaOH 0.5

mol/dm3 จะแตกตัวให้ [OH-] 0.5 mol/dm3

[H3O+][OH-] = 1.0 × 10-14

[H3O+] × 0.5 = 1.0 × 10-14

[H3O+] = 1.0 10−14
0.5
= 2 × 10-14

สารละลาย NaOH มี [H3O+] = 2 × 10-14

pH = -log [H3O+]
= -log(2 × 10-14)

= 14 – log2

= 14 – 0.3010

= 13.699

ดงั นั้น สารละลาย NaOH จะมคี ่า pH เทา่ กับ 13.699

2) สารละลาย KOH มี pH เท่ากับ 8 จะมีความเข้มข้นเท่าใด

วธิ ีทำ สารละลาย KOH มี pH เทา่ กบั 8 จะมี [H3O+] = 10-8 mol/dm3
[H3O+][OH-] = 1.0 × 10-14

10-8 × [OH-] = 1.0 × 10-14

[OH-] = 1.0 10−14
10−8
= 2 × 10-6 mol/dm3

ดงั น้ัน สารละลาย KOH มีความเขม้ ข้น 2 × 10-6 mol/dm3

6. นักเรียนและครูร่วมกันอภิปรายเพื่อหาข้อสรุปเกี่ยวกับ pH ของสารละลาย ซึ่งได้

ขอ้ สรุป ดงั นี้

• pH เป็นค่าที่ใช้บอกความเข้มข้นของ H3O+ ในสารละลาย โดยกำหนดให้

pH = -log [H3O+]
• สารละลายที่มีสมบัติเป็นกรดจะมี pH < 7 สารละลายที่มีสมบัติเป็นกลางจะมี

pH = 7 ส่วนสารละลายท่ีมีสมบัตเิ ปน็ เปน็ จะมี pH > 7

• ผลคูณของ [H3O+] กับ [OH-] มคี า่ เท่ากบั 1.0 × 10-14 ซง่ึ เป็นคา่ คงท่ี ทอ่ี ุณหภูมิ

25 องศาเซลเซียส ดังนั้น สารละลายที่มี [H3O+] มาก จะมี [OH-] น้อย ส่วนสารละลายที่มี H3O+]
น้อย จะมี [OH-] มาก

• สารละลายท่มี ี [H3O+] มาก จะมีความเป็นกรดมาก คา่ pH จะตำ่ สว่ นสารละลาย
ท่ีมี [H3O+] น้อย จะมีความเปน็ กรดน้อย คา่ pH จะสงู

• pH ของสารละลายอาจมคี ่าตำ่ กวา่ 0 หรือสูงกว่า 14 ก็ได้

ขนั้ ท่ี 4 ขยายความเขา้ ใจ (Elaborate)

7. ครูอธิบายการคำนวณที่เกี่ยวขอ้ งกับ pH และ pOH ของสารละลายท่เี ป็นการ
ประยกุ ต์ใช้ความรใู้ นการทำข้อสอบ O-NET, PAT2 จากน้ันใหน้ ักเรยี นร่วมกนั ฝกึ คำนวณ

8. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 5 คน จากนั้นให้แต่ละกลุ่มส่งตัวแทนออกมาแข่งขัน

แสดงวธิ ีการคำนวณตวั อยา่ งแตล่ ะข้อหน้าชัน้ เรียนให้ถูกต้อง โดยครูคอยเสรมิ ความรใู้ นส่วนท่ีนักเรียน

ยังไม่เข้าใจ กล่มุ ท่ีได้คะแนนมากที่สุดเปน็ ฝ่ายชนะ ดงั นี้

1) เมื่อเติมสารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCI) pH 3.00 ปริมาตร 100 มิลลิลิตร

ลงในสารละลายกรดไฮโดรคลอริก pH 2.00 ปริมาตร 100 มิลลิลิตร สารละลายที่ได้จะมี pH เป็น

เทา่ ใด

(แนวคำตอบ : คำนวณจำนวนโมลของ H3O+ ใน HCl pH 3.00 ปรมิ าตร 100 mL
คำนวณความเขม้ ข้นของ H3O+
จาก pH = -log [H3O+]

3.00 = -log [H3O+]
[H3O+] = 1.0 x 10-3 mol/L
คำนวณจำนวนโมลของ H3O+

จำนวนโมลของ H3O+ = 1.0 10−3 3 + 100
1000

= 1.0 x 10-4 mol H3O+
ดังนั้น สารละลายกรดไฮโดรคลอริก pH 3.00 มีไฮโดรเนียมไอออนเท่ากับ 1.0 x

10-4 โมล

คำนวณจำนวนโมลของ H3O+ ใน HCl pH 2.00 ปริมาตร 100 mL
คำนวณความเข้มข้นของ H3O+
จาก pH = -log [H3O+]

2.00 = -log [H3O+]

[H3O+]= 1.0 x 10-2 mol/L
คำนวณจำนวนโมลของ H3O+

จำนวนโมลของ H3O+ = 1.0 10−2 3 + 100
1000

= 1.0 x 10-3 mol H3O+
ดงั นัน้ สารละลายกรดไฮโดรคลอริก pH 2.00 มีไฮโดรเนียมไอออน 1.0 x 10-3 โมล

คำนวณจำนวนโมลรวมของ H3O+ หลังผสม
จำนวนโมลรวมของ H3O+ = (1.0 x 10-3) mol + (1.0 x 10-4) mol

= 1.1 x 10-3 mol

ดงั นน้ั จำนวนโมลรวมของไฮโดรเนยี มไอออนหลังผสมเท่ากับ 1.1 x 10-3 โมล

คำนวณความเขม้ ข้นของ H3O+ หลงั ผสม

[H3O+] = 1.1 10−3 3 + 1000
200 1

= 5.5 x 10-3 mol H3O+/ L soln
ดังนนั้ ความเขม้ ข้นของไฮโดรเนยี มไอออนหลงั ผสมเท่ากบั 5.5 x 10-3 โมลต่อลิตร

คำนวณ pH ของสารละลายหลังผสม

pH = -log [H3O+]
= -log (5.5 x 10-3)

= 2.26

ดงั นนั pH ของสารละลายกรดไฮโดรคลอริกหลังผสมเทา่ กบั 2.26)

ขั้นท่ี 5 ตรวจสอบผล (Evaluate)
9. ครูให้นักเรยี นทำใบงาน เรือ่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส เพ่ือทบทวนความรู้

สอื่ การเรียนการสอน/แหล่งเรยี นรู้
1. หนังสือเรียนวทิ ยาศาสตรเ์ พ่ิมเตมิ เคมี ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5 เล่ม 4
2. Power point เร่ือง pH ของสารละลายกรดและเบส
3. ใบงาน เร่อื ง pH ของสารละลายกรดและเบส

การวดั และการประเมนิ ผล

จุดประสงค์ วธิ วี ัด เครอื่ งมอื เกณฑก์ ารประเมนิ

ด้านความรู้ (K) - ถามตอบ ร้อยละ 60 ผ่าน
- สมุดประจำตวั เกณฑ์
1. บอกความสัมพันธร์ ะหว่าง - การตอบคำถาม - ใบงาน
ระดับคุณภาพ 2
pH กบั ความเขม้ ขน้ ของ - ตรวจสมดุ - แบบประเมินการ ผา่ นเกณฑ์
ปฏบิ ตั กิ าร
ไฮโดรเนียมไอออนได้ ประจำตัว
- ตรวจใบงาน

ด้านทักษะ/กระบวนการ (P)

2. คำนวณความเขม้ ข้นของ - สงั เกต

ไฮโดรเนียมไอออน หรือ พฤติกรรม

จุดประสงค์ วิธีวัด เครอื่ งมอื เกณฑ์การประเมนิ
ไฮดรอกไซด์ไอออนของ
- สังเกต - แบบสงั เกต ได้เกณฑใ์ นระดับ
สารละลายกรดและเบสได้ พฤติกรรมการ พฤติกรรม ดขี ้นึ ไป
ทำงาน การทำงาน
3. คำนวณคา่ pH ของ

สารละลายกรดและเบสได้

ดา้ นคุณลักษณะ (A)
4. ทำงานรว่ มกับผอู้ ืน่
มีส่วนร่วมในการแสดง
ความคิดเห็นภายในกลุ่ม
ยอมรบั ฟงั ความคดิ เหน็ ของ
ผู้อ่นื และรบั ผิดชอบต่อหน้าที่
ทีไ่ ด้รบั มอบหมาย

ใบงาน

เรือ่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส

คำช้ีแจง : ตอบคำถามเกี่ยวกับ pH ของสารละลาย
1. สารละลายกรดไนตริกเข้มข้น 10-5 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร ปริมาตร 100 ลูกบาศก์เซนติเมตร

จะมี pH เทา่ ใด

2. สารละลายโพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ มี pH เท่ากับ 9 สารละลายนี้จะมีไฮดรอกไซด์ไอออนเข้มข้น
เทา่ ใด

3. สารละลายเบสอ่อนเข้มข้น 0.1 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร แตกตัวเป็นไอออนได้ร้อยละ 5 จะมี pH
เทา่ กับเทา่ ใด (กำหนดให้ log 5 = 0.699)

4. สารละลายกรดแอซีติกเขม้ ขน้ 0.1 โมล/ลูกบาศกเ์ ดซิเมตร มคี า่ Ka เทา่ กบั 1.8 × 10-5 จะมคี ่า pH
เท่าใด (กำหนดให้ log 1.34 = 0.1271)

5. ผสมสารละลาย HCl เข้มข้น 0.15 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร กับสารละลาย CH3COOH เข้มข้น
0.25 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร สารละลายผสมจะมี pH เท่าใด (กำหนดให้ Ka ของ CH3COOH
= 1.8 × 10-5 และ log 1.52 = 0.1818)





แผนการจัดการเรยี นรูท้ ี่ 7 ภาคเรียนท่ี 2/2564
ชน้ั มัธยมศึกษาปีที่ 5
กลมุ่ สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตรและเทคโนโลยี
รายวชิ าเพิม่ เตมิ เคมี 4 ว 32224 เวลา 26 ชว่ั โมง
บทท่ี 10 กรด-เบส
เร่อื ง อนิ ดเิ คเตอรส์ ำหรบั กรด-เบส จำนวน 1 ชว่ั โมง
ครูผู้สอน นางสาวเมทินี สุภาพนั ธ

ผลการเรียนรู้
คำนวณค่า pH ความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออนหรอื ไฮดรอกไซด์ไอออนของสารละลายกรด

และเบส

สาระสำคัญ
เมื่อกรดหรือเบสแตกตัวในน้ำ ค่าความเป็นกรด-เบสของสารละลายแสดงได้ด้วยค่า pH ซ่ึง

สัมพันธ์กับความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออน โดยสารละลายกรดมีความเข้มข้นของไฮโดรเนียม
ไอออนมากกว่า 1.0 × 10-7 โมลต่อลิตร หรือมีค่า pH น้อยกว่า 7 ส่วนสารละลายเบสมีความเข้มข้น
ของไฮโดรเนยี มไอออนนอ้ ยกวา่ 1.0 × 10-7 โมลตอ่ ลติ ร หรือมีคา่ pH มากกว่า 7

จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้
หลังจบกจิ กรรมการจัดการเรียนรู้ นักเรียนสามารถ
ด้านความรู้ (K)
1. บอกความเปน็ กรด-เบสของสารละลายจากชว่ ง pH ของอินดิเคเตอร์ได้
ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P)
2. เขียนค่า pH และบอกความเป็นกรด-เบสของสารละลาย เมื่อทราบสีที่เปลี่ยนและ

ชว่ ง pH ทีเ่ ปลีย่ นสีของอนิ ดิเคเตอรไ์ ด้
ด้านคณุ ลกั ษณะ (A)
3. ทำงานร่วมกับผู้อื่น มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นภายในกลุ่ม ยอมรับฟัง

ความคดิ เหน็ ของผอู้ ่นื และรับผดิ ชอบต่อหน้าทที่ ไ่ี ด้รบั มอบหมาย

สาระการเรียนรู้
อินดิเคเตอร์ คือ สารที่ใช้บอกความเป็นกรด-เบสของสารละลายได้ อาจเป็นกรดหรือ

เบสออ่ น ๆ ซ่งึ สามารถเปลย่ี นจากรูปหนึ่งไปเป็นอกี รูปหน่ึงได้ เม่ือ pH ของสารละลายเปลย่ี นแปลงไป
ดังนัน้ สารประกอบที่เปล่ียนสไี ด้ท่ี pH เฉพาะตวั จะถูกนำมาใชเ้ ป็นอินดเิ คเตอร์ได้

สมรรถนะสำคญั ของผูเ้ รยี น
1. ความสามารถในการสื่อสาร
2. ความสามารถในการคดิ
1) ทกั ษะการใช้จำนวน
2) ทกั ษะการตคี วามหมายข้อมูลและลงข้อสรปุ
3. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

คณุ ลกั ษณะอันพึงประสงค์
1. มวี นิ ัย
2. ใฝ่เรยี นรู้
3. มุ่งมนั่ ในการทำงาน

การจัดกจิ กรรมการเรียนรดู้ ว้ ยรูปแบบ 5E
ขนั้ ที่ 1 สร้างความสนใจ (Engagement)
1. ครูถามคำถามเพื่อกระตุ้นความสนใจว่า “นักเรียนเคยใช้วิธีการใดในการวัด pH

ของสารละลาย” ให้นกั เรียนร่วมกนั ตอบคำถาม จากนนั้ ครูและนกั เรียนร่วมกนั อภิปราย
(แนวคำตอบ : ใช้กระดาษลติ มัส หรอื อินดเิ คเตอร์)
2. ครูตั้งคำถามว่า “นักเรียนคิดว่าอินดิเคเตอร์แต่ละชนิดจะใช้ทดสอบค่า pH ของ

สารละลายแต่ละชนิดได้ดีเท่ากันหรือไม่” ครูเชื่อมโยงคำตอบของนักเรียนเข้าสู่ เรื่อง อินดิเคเตอร์
สำหรับกรด-เบส

ข้ันท่ี 2 สำรวจคน้ หา (Explore)
3. ครูอธิบายการเปลี่ยนสขี องโบรโมไทมอลบลใู นสารละลายท่ีมี pH ต่าง ๆ จากน้ันให้

นักเรียนจบั คูก่ ับเพือ่ น โดยให้แตล่ ะค่รู ว่ มกันศึกษาขอ้ มลู เกีย่ วกบั อินดิเคเตอรส์ ำหรับกรด-เบส

ขั้นที่ 3 อธิบายความรู้ (Explain)
4. ครตู ้ังคำถามใหน้ กั เรยี นรว่ มกันอภปิ ราย เรื่อง อินดเิ คเตอร์สำหรับกรด-เบส ดงั นี้
1) หากนำสารละลายชนิดหนึ่งมาเติมอินดิเคเตอร์ชนิดต่าง ๆ ปรากฏว่าได้สีของ

สารละลายดังตาราง สารละลายชนิดน้ีควรมี pH เท่าใด

อินดิเคเตอร์ สขี องสารละลาย
เมทลิ ออเรนจ์ เหลือง
เหลอื ง
เมทิลเรด แดง
ฟีนอลเรด ชมพูอ่อน
ฟนี อล์ฟทาลีน

(แนวคำตอบ : เมื่อเติมเมทิลออเรนจ์แล้วสารละลายเป็นสีเหลือง แสดงว่า
สารละลายควรมี pH ≥ 4.4 เม่อื เตมิ เมทลิ เรดแลว้ สารละลายเป็นสีเหลือง แสดงว่า สารละลายควรมี
pH ≥ 6.3 เมื่อเติมฟีนอลเรดแล้วสารละลายเป็นสีแดง แสดงว่า สารละลายควรมี pH ≥ 8.4 และ
เมื่อเติมฟีนอล์ฟทาลีนแล้วสารละลายเป็นสีชมพูอ่อน แสดงว่า สารละลายควรมี pH = 8.3 - 10.0
ดงั นั้น สารละลายชนิดน้คี วรมี pH ประมาณ 8.4 - 10.0 )

2) หากนำสารละลายชนิดหนึ่งมาเติมอินดิเคเตอร์ชนิดต่าง ๆ ปรากฏว่าได้สีของ
สารละลายดังตาราง สารละลายชนิดนี้ควรมี pH เท่าใด

อนิ ดิเคเตอร์ สขี องสารละลาย
โบรโมฟีนอลบูล น้ำเงิน
โบรโมไทมอลบูล น้ำเงนิ
ส้ม
ฟนี อลเรด ไมม่ ีสี
ฟนี อล์ฟทาลนี

(แนวตอบ : เมือ่ เตมิ โบรโมฟีนอลบูลแล้วสารละลายเป็นนำ้ เงนิ แสดงวา่ สารละลาย
ควรมี pH ≥ 4.6 เม่อื เตมิ โบรโมไทมอลบูลแลว้ สารละลายเปน็ สีน้ำเงิน แสดงวา่ สารละลายควรมี pH
≥ 7.6 เมื่อเติมฟีนอลเรดแล้วสารละลายเป็นสีส้ม แสดงว่า สารละลายควรมี pH = 6.8 - 8.4 และ
เมื่อเติมฟีนอล์ฟทาลีนแลว้ สารละลายไม่มีสี แสดงว่า สารละลายควรมี pH ≤ 8.3 ดังนั้น สารละลาย
ชนิดน้ีควรมี pH ประมาณ 7.6 – 8.3)

5. นกั เรยี นและครูรว่ มกนั อภปิ รายเพื่อหาข้อสรปุ เกี่ยวกบั อนิ ดิเคเตอรส์ ำหรับกรด-เบส
ซึ่งได้ข้อสรุปว่า “การใช้อินดิเคเตอร์วัดค่า pH ของสารละลาย ถ้าใช้อินดิเคเตอร์เพียงชนิดเดียวจะ
บอก pH ได้เป็นช่วงกว้าง แต่ถ้าใช้อินดิเคเตอร์หลายชนิดผสมกันจะบอกค่า pH ได้ละเอียดและ
ถกู ต้องมากข้ึน”

ข้ันท่ี 4 ขยายความเขา้ ใจ (Elaborate)
6. ครูให้ความรู้เกี่ยวกับยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ อินดิเคเตอร์ในธรรมชาติ และ

พเี อชมิเตอร์
7. ครูตง้ั คำถามวา่ “เราสามารถผลิตอนิ ดเิ คเตอร์จากพชื ได้หรือไม่ อย่างไร” จากนน้ั ให้

นักเรียนร่วมการสืบค้นพืชที่สามารถนำมาสกัดเป็นอินดิเคเตอร์ได้ เช่น กะหล่ำปีสีม่วง ดอกเฟื่องฟ้า
ดอกอัญชนั

ขัน้ ท่ี 5 ตรวจสอบผล (Evaluate)
8. ครูให้นักเรียนทำแบบฝึกหัด 10.5 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม เคมี

ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ 5 เลม่ 4 เพือ่ ทบทวนความรู้

สอ่ื การเรยี นการสอน/แหลง่ เรียนรู้
1. หนังสือเรยี นวิทยาศาสตร์เพ่ิมเติม เคมี ช้นั มธั ยมศึกษาปที ่ี 5 เล่ม 4
2. Power point เร่อื ง อนิ ดเิ คเตอร์สำหรบั กรด-เบส

การวัดและการประเมนิ ผล วธิ ีวดั เครอ่ื งมอื เกณฑก์ ารประเมนิ

จดุ ประสงค์ - การตอบคำถาม - ถามตอบ รอ้ ยละ 60 ผ่าน
ดา้ นความรู้ (K) - ตรวจสมดุ - สมดุ ประจำตัว เกณฑ์
1. บอกความเปน็ กรด-เบส ประจำตัว
ของสารละลายจากชว่ ง pH

ของอินดิเคเตอร์ได้

ด้านทกั ษะ/กระบวนการ (P) - สังเกต - แบบประเมินการ
2. เขยี นค่า pH และบอก พฤติกรรม ปฏิบตั ิการ

ความเปน็ กรด-เบสของ - แบบสงั เกต ระดบั คุณภาพ 2
พฤติกรรม ผ่านเกณฑ์
สารละลาย เม่อื ทราบสที ี่ การทำงาน
ไดเ้ กณฑใ์ นระดบั
เปลยี่ นและชว่ ง pH ท่เี ปลีย่ นสี ดีขึน้ ไป

ของอนิ ดิเคเตอร์ได้

ด้านคณุ ลักษณะ (A) - สงั เกต
3. ทำงานร่วมกบั ผู้อื่น พฤติกรรมการ
มสี ่วนร่วมในการแสดง ทำงาน
ความคดิ เหน็ ภายในกล่มุ
ยอมรบั ฟังความคิดเหน็ ของ
ผอู้ ืน่ และรับผดิ ชอบต่อหน้าที่
ท่ไี ด้รับมอบหมาย





แผนการจดั การเรียนรูท้ ่ี 8 ภาคเรยี นที่ 2/2564
ชนั้ มัธยมศึกษาปที ี่ 5
กล่มุ สาระการเรยี นร้วู ิทยาศาสตรและเทคโนโลยี
รายวิชาเพิ่มเตมิ เคมี 4 ว 32224 เวลา 26 ชวั่ โมง
บทที่ 10 กรด-เบส
เรือ่ ง ปฏิกริ ิยาเคมรี ะหว่างกรดและเบส จำนวน 2 ชัว่ โมง
ครูผ้สู อน นางสาวเมทนิ ี สภุ าพันธ

ผลการเรยี นรู้
เขียนสมการเคมีแสดงปฏิกิริยาสะเทิน และระบุความเป็นกรด-เบสของสารละลายหลัง

การสะเทิน

สาระสำคัญ
ปฏิกิริยาสะเทินระหว่างกรดแก่และเบสแก่ให้สารละลายที่เป็นกลาง ปฏิกิริยาสะเทินระหว่าง

กรดแก่และเบสอ่อน ให้สารละลายที่เป็นกรด ส่วนปฏิกิริยาสะเทินระหว่างกรดอ่อนและเบสแก่
ใหส้ ารละลายทเี่ ปน็ เบส

จุดประสงค์การเรียนรู้
หลังจบกิจกรรมการจดั การเรียนรู้ นักเรยี นสามารถ
ด้านความรู้ (K)
1. ระบุความเปน็ กรด-เบสของสารละลายหลังการสะเทินได้
ด้านทักษะ/กระบวนการ (P)
2. เขียนสมการเคมีแสดงปฏิกิริยาสะเทินและระบุความเป็นกรด-เบสของสารละลาย

หลังการสะเทนิ ได้
ดา้ นคุณลกั ษณะ (A)
3. ทำงานร่วมกับผู้อื่น มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นภายในกลุ่ม ยอมรับฟัง

ความคดิ เหน็ ของผอู้ นื่ และรับผดิ ชอบต่อหนา้ ทที่ ่ีได้รับมอบหมาย

สาระการเรียนรู้
การแตกตัวของกรดแก่และเบสแก่ เมอื่ สารละลายมี H3O+ และไอออนลบ สว่ นสารละลายเบส

มีไอออนบวก และ OH- ปฏิกิริยาระหว่างกรดและเบสจงึ เป็นปฏกิ ิรยิ าการถ่ายโอน H+ ระหว่าง H3O+
กบั OH- เรียกวา่ ปฏกิ ิรยิ าสะเทนิ ซึ่งได้ผลติ ภัณฑ์เปน็ เกลือกับน้ำ

สมรรถนะสำคญั ของผ้เู รยี น
1. ความสามารถในการสอ่ื สาร
2. ความสามารถในการคิด
1) ทักษะการทดลอง
2) ทักษะการตคี วามหมายขอ้ มลู และลงข้อสรปุ
3. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

คุณลักษณะอนั พงึ ประสงค์
1. มวี นิ ัย
2. ใฝ่เรียนรู้
3. มุ่งม่นั ในการทำงาน

การจดั กิจกรรมการเรยี นรดู้ ้วยรูปแบบ 5E
ขน้ั ท่ี 1 สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1. ครูถามคำถามเพื่อกระตุ้นความสนใจว่า “เมื่อนำสารละลายกรดมาทำปฏิกิริยากับ

สารละลายเบสจะเกดิ การเปลี่ยนแปลงเชน่ ใด” ให้นักเรียนร่วมกันตอบคำถาม จากนนั้ ครูและนักเรียน
ร่วมกันอภปิ ราย

(แนวตอบ : เม่ือกรดทำปฏิกริ ิยากบั เบสจะเกิดเกลือกบั นำ้ เป็นผลติ ภณั ฑ)์
2. ครูและนักเรียนร่วมกันทบทวนความรู้เกี่ยวกับไอออนที่แสดงสมบัติของกรด คือ
ไฮโดรเนียมไอออน และไอออนที่แสดงสมบัติของเบส คือ ไฮดรอกไซด์ไอออน แล้วอภิปรายถึงความ
เกยี่ วข้องของไอออนท้ังสองชนดิ นี้กบั ปฏิกริ ิยาของกรดและเบส เพื่อนำเข้าสู่เร่ืองปฏกิ ิริยาระหว่างกรด
กบั เบส

ขน้ั ท่ี 2 สำรวจคน้ หา (Explore)
3. ครูให้ความรู้เกี่ยวกับความหมายของปฏิกิริยาสะเทิน จากนั้นนักเรียนแบ่งกลุ่ม

กลมุ่ ละ 5 คน เพ่อื ทำการทดลอง เรอื่ ง ปฏิกิรยิ าระหวา่ งกรดซัลฟวิ ริกและแบเรยี มไฮดรอกไซด์
4. สมาชกิ ในกล่มุ ช่วยกันปฏบิ ตั ิการทดลอง

ขั้นท่ี 3 อธิบายความรู้ (Explain)
5. นกั เรียนแต่ละกลุ่มส่งตวั แทน ออกมานำเสนอผลการทดลองหลังจากน้ันให้นักเรียน

ทุกคนร่วมกนั อภิปรายผลการทดลองจนมีความเข้าใจทีต่ รงกัน
6. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายและหาข้อสรุปจากการปฏิบัติการทดลอง โดยใช้

คำถาม ดงั น้ี
1) สารละลายกรดซัลฟิวริกและสารละลายแบเรียมไฮดรอกไซด์นำไฟฟ้าได้หรือไม่

ทราบไดอ้ ย่างไร
(แนวคำตอบ : สารละลายท้ังสองนำไฟฟ้าได้ เนื่องจากทำใหห้ ลอดไฟสวา่ งได้)
2) ผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากปฏิกิริยาระหว่างสารละลายกรดซัลฟิวริกกับสารละลาย

แบเรยี มไฮดรอกไซด์คืออะไร และมสี มบตั ิอยา่ งไร
(แนวคำตอบ : แบเรยี มซัลเฟต ซ่ึงเป็นเกลอื ทีไ่ มล่ ะลายน้ำ และน้ำ)
3) เมื่อนำสารละลายกรดซัลฟิวริกมาทำปฏิกิริยากับสารละลายแบเรียม-

ไฮดรอกไซด์ จุดที่สารละลายทั้งสองทำปฏิกิริยาพอดีกัน สารละลายจะมีสีใด และความสว่างของ
หลอดไฟจะเป็นอย่างไร เพราะเหตุใดจงึ เป็นเช่นนั้น

(แนวคำตอบ : สารละลายจะมีสีเขียว และหลอดไฟสว่างน้อยที่สุด เนื่องจาก
แบเรียมซัลเฟตที่เกิดขึ้นไม่สามารถละลายน้ำได้ จึงทำให้ความเข้มข้นของไอออนในสารละลายลดลง
สารละลายจงึ นำไฟฟา้ ได้ลดลง หลอดไฟจงึ สว่างนอ้ ยลง)

7. นักเรียนและครูร่วมกันสรุปผลจากการทำการทดลอง ซึ่งได้ข้อสรุปว่า “ปฏิกิริยา
ระหวา่ งสารละลายกรดแก่กับสารละลายเบสแก่ จะเปน็ การเกดิ ปฏิกริ ิยาระหวา่ ง H3O+ จากกรด และ
OH- จากเบส เกดิ เป็นเกลือและน้ำ เรียกว่า ปฏิกริ ิยาการสะเทนิ ”

ขน้ั ที่ 4 ขยายความเข้าใจ (Elaborate)

8. ครใู ห้ความรูเ้ ก่ยี วกบั การเขยี นสมการเคมแี สดงปฏกิ ิรยิ าสะเทิน และความเป็นกรด-
เบสของผลิตภัณฑ์เกลือที่เกิดขึน้ จากปฏกิ ิริยาสะเทินระหว่างกรดแก่และเบสแก่ กรดอ่อนและเบสแก่
กรดแก่และเบสออ่ น

9. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 5 คน (กลุ่มเดิม) เพื่อทำการทดลอง เรื่อง ปฏิกิริยา
ระหว่างกรดซัลฟิวรกิ และโซเดียมไฮดรอกไซด์

10. สมาชกิ ทุกคนในกลุ่มช่วยกนั ลงมอื ทำการทดลอง
11. นักเรียนแต่ละกลุ่มส่งตัวแทน ออกมานำเสนอผลการทดลองหลังจากนั้นให้
นักเรยี นทกุ คนรว่ มกนั อภปิ รายผลการทดลองจนมีความเข้าใจทีต่ รงกนั
12. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายและหาข้อสรุปจากการปฏิบัติการทดลอง โดยใช้
คำถาม ดงั นี้

1) ผลการทดลองของการทดลองนม้ี ีอะไรท่ีแตกต่างไปจากการทดลองทผี่ ่านมา
(แนวตอบ : ความสว่างของหลอดไฟ โดยในการทดลองที่ผ่านมาเม่ือสารละลายทำ
ปฏิกิริยากัน หลอดไฟจะค่อย ๆ สว่างน้อยลง จากนั้นจึงค่อย ๆ สว่างขึ้น จนสว่างเทา่ ตอนเริ่มต้น แต่
ในการทดลองน้ี เม่อื สารละลายทำปฏกิ ริ ยิ ากัน หลอดไฟจะสวา่ งเทา่ เดมิ ตลอด)
2) นกั เรยี นคดิ ว่า เพราะเหตุใดในการทดลองน้ี หลอดไฟจึงสวา่ งเทา่ เดิมตลอด
(แนวตอบ : เนื่องจากผลิตภัณฑ์ท่ีเกิดขึ้นจากการทดลองนี้ คือ โซเดียมซัลเฟต ซึ่ง
เป็นเกลือที่สามารถละลายน้ำได้ ทำให้ความเข้มข้นของไอออนในสารละลายมีค่าคงที่ สารละลายจึง
นำไฟฟ้าได้เท่าเดมิ หลอดไฟจึงสวา่ งเท่าเดมิ )
3) การเปลี่ยนสีของสารละลายในการทดลองนี้และการทดลองที่ผ่านมาเหมือน
หรือแตกตา่ งกนั อย่างไร
(แนวตอบ : เหมอื นกนั คอื สารละลายจะเปลยี่ นเปน็ สีฟ้า สเี ขยี ว สชี มพอู อ่ น และ
สีชมพเู ขม้ ตามลำดับ)

ขั้นที่ 5 ตรวจสอบผล (Evaluate)

13. นักเรียนและครูร่วมกันสรุปผลจากการทำการทดลอง ซึ่งได้ข้อสรุปว่า “ใน
ปฏิกิริยาการสะเทิน อาจจะเกิดเกลือท่ีละลายน้ำหรือไมล่ ะลายนำ้ ก็ได้ โดยถ้าเกิดเกลือท่ีไมล่ ะลายนำ้
จะสามารถบอกภาวะที่กรดและเบสทำปฏกิ ิริยากนั พอดี ไดโ้ ดยการสงั เกตการเปลี่ยนสีของยูนิเวอร์ซัล
อินดิเคเตอร์ และสังเกตความสว่างของหลอดไฟ แต่ถ้าเกิดเกลือที่ละลายนำ้ ได้ จะสามารถบอกภาวะ
ทีก่ รดและเบสทำปฏิกิรยิ ากนั พอดี ไดโ้ ดยการสังเกตการเปลย่ี นสขี องยนู เิ วอร์ซัลอนิ ดิเคเตอร์เท่านั้น”

14. ครูให้นกั เรียนทำใบงาน เรือ่ ง ปฏกิ ิริยาระหวา่ งกรดและเบส

ส่อื การเรยี นการสอน/แหล่งเรยี นรู้
1. หนงั สอื เรยี นวทิ ยาศาสตรเ์ พ่ิมเติม เคมี ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5 เลม่ 4
2. Power point เรอื่ ง ปฏิกริ ิยาระหว่างกรดและเบส
3. ปฏิบตั กิ าร เรอ่ื ง ปฏิกิรยิ าระหว่างกรดซัลฟิวริกและแบเรียมไฮดรอกไซด์
4. ใบงาน เรอ่ื ง ปฏิกริ ยิ าระหวา่ งกรดและเบส

การวดั และการประเมินผล

จุดประสงค์ วิธวี ัด เครื่องมอื เกณฑก์ ารประเมิน
- ถามตอบ ร้อยละ 60 ผา่ น
ด้านความรู้ (K) - สมดุ ประจำตัว
- ใบงาน เกณฑ์
1. ระบคุ วามเป็นกรด-เบส - การตอบคำถาม
- แบบประเมินการ ระดบั คุณภาพ 2
ของสารละลายหลงั การสะเทิน - ตรวจสมุด ปฏิบัติการ ผา่ นเกณฑ์
ได้ ประจำตวั
- แบบสังเกต ได้เกณฑใ์ นระดบั
- ตรวจใบงาน พฤติกรรม ดขี นึ้ ไป
การทำงาน
ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P)
2. เขียนสมการเคมีแสดง - สังเกต
ปฏิกริ ิยาสะเทินและระบุความ พฤติกรรม

เปน็ กรด-เบสของสารละลาย

หลงั การสะเทินได้

ดา้ นคณุ ลักษณะ (A) - สังเกต
3. ทำงานร่วมกับผอู้ น่ื พฤติกรรมการ
มีส่วนรว่ มในการแสดง ทำงาน
ความคดิ เหน็ ภายในกลุ่ม
ยอมรับฟงั ความคดิ เห็นของ
ผู้อนื่ และรับผิดชอบต่อหน้าที่
ทไี่ ด้รับมอบหมาย

ปฏบิ ตั กิ าร

เรื่อง ปฏิกริ ิยาระหว่างกรดซลั ฟวิ รกิ และแบเรยี มไฮดรอกไซด์

จุดประสงค์ของกจิ กรรม
1. ทำการทดลองเพ่อื ศกึ ษาปฏิกิรยิ าระหว่างสารละลาย H2SO4 และสารละลาย Ba(OH)2 ได้
2. อธิบายการเปล่ยี นแปลงท่ีเกิดขนึ้ และเขียนสมการของปฏิกิริยาได้

วสั ดุ อุปกรณ์ และสารเคมี ปรมิ าณตอ่ กลุ่ม
รายการ
3 หยด
สารเคมี 20 cm3
1. สารละลายกรดซลั ฟวิ รกิ (H2SO4) 3 หยด
2. สารละลายแบเรยี มไฮดรอกไซด์ (Ba(OH)2)
3. ยนู ิเวอร์ซลั อินดิเคเตอร์ 1 อนั
วสั ดุ และอุปกรณ์ 1 อัน
1. ขวดรปู กรวย 1 เครอ่ื ง
2. หลอดหยด
3. เครื่องตรวจการนำไฟฟา้

วิธีการทดลอง
1. ใส่สารละลาย Ba(OH)2 เข้มข้น 0.2 mol/dm3 ปริมาตร 20 cm3 ในขวดรูปกรวย แล้วหยด
ยนู ิเวอรซ์ ัลอนิ ดิเคเตอร์ลงไป 2-3 หยด และสงั เกตการเปล่ยี นแปลง
2. ตอ่ ชดุ เครือ่ งตรวจการนำไฟฟ้าเขา้ กบั สารละลายในขอ้ 1. และสังเกตการเปลี่ยนแปลง
3. หยดสารละลาย H2SO4 เข้มข้น 1 mol/dm3 ลงไป 2-3 หยด สังเกตการเปลี่ยนแปลง จากน้ัน
หยดสารละลาย H2SO4 ลงไปอีกเร่ือย ๆ พรอ้ มสงั เกตการเปล่ียนแปลง

ใบบันทึกกจิ กรรมการทดลอง

เรอ่ื ง ปฏิกริ ิยาระหว่างกรดซัลฟิวริกและแบเรียมไฮดรอกไซด์

กลุ่มท.ี่ ......................... จำนวนสมาชิก ........................
ชื่อผูร้ ายงาน …………………………………………………………………....... เลขที่………………………….
ชอื่ ผรู้ ่วมรายงาน 1. ………………………………………………………………….. เลขที่………………………….

2. ……………………………………………………………........ เลขที่………………………….
3. .……………………………………………………………....... เลขท…่ี ……………………….
4. …………………………………………………….………....... เลขที่………………………….
5. …………………………………………………….………....... เลขท…่ี ……………………….

ช้ัน …………………………………

ผลการทดลอง สขี องสารละลาย ความสว่าง การเปล่ยี นแปลงอน่ื ๆ
ของหลอดไฟ
การทดลอง

หยดยนู ิเวอรซ์ ลั
อดิ เิ คเตอร์ 2-3 หยด

ลงในสารละลาย
Ba(OH)2

หยดสารละลาย
H2SO4 2-3 หยด

หยดสารละลาย
H2SO4 อกี เรือ่ ย ๆ

อภิปรายผลการทดลอง
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................................................ ....
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..................................

สรปุ ผลการทดลอง
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
.......................................................................................................................................... ......................
............................................................................................................. ...................................................
............................................................................................................................. ..................................

ใบงาน

เรื่อง ปฏกิ ิรยิ าระหว่างกรดและเบส

คำช้แี จง : ตอบคำถามเกี่ยวกบั ปฏิกริ ยิ าระหว่างกรดและเบส
1. จงอธิบายเกย่ี วกบั ปฏกิ ริ ิยาสะเทนิ

2. จงเขยี นสมการแสดงปฏิกริ ยิ าระหว่างกรดกบั เบสท่ีกำหนดให้ตอ่ ไปน้ี เบส
1) H2SO4 กับ Ca(OH)2

2) HBr กับ NaOH

3) HNO3 กบั Al(OH)3

3. เกลอื ที่กำหนดให้ต่อไปนี้ เกิดจากกรดกับเบสชนดิ ใด
เกลอื กรด
KI
CaCO3
KCN
Na2SO4

(CH3COO)2Ca





แผนการจัดการเรยี นรทู้ ่ี 9 ภาคเรียนที่ 2/2564
ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 5
กลุม่ สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี
รายวิชาเพิ่มเตมิ เคมี 4 ว 32224 เวลา 26 ช่ัวโมง
บทท่ี 10 กรด-เบส
เร่อื ง ปฏกิ ริ ิยาเคมีระหวา่ งกรดหรือเบสกบั สารบางชนดิ จำนวน 1 ชว่ั โมง
ครผู สู้ อน นางสาวเมทนิ ี สภุ าพันธ

ผลการเรยี นรู้
เขียนสมการเคมีแสดงปฏิกิริยาสะเทิน และระบุความเป็นกรด-เบสของสารละลายหลัง

การสะเทิน

สาระสำคญั
ปฏิกิริยาสะเทินระหว่างกรดแก่และเบสแก่ให้สารละลายที่เป็นกลาง ปฏิกิริยาสะเทินระหว่าง

กรดแก่และเบสอ่อน ให้สารละลายที่เป็นกรด ส่วนปฏิกิริยาสะเทินระหว่างกรดอ่อนและเบสแก่
ใหส้ ารละลายท่เี ป็นเบส

จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้
หลังจบกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ นักเรยี นสามารถ
ดา้ นความรู้ (K)
1. อธิบายการเกิดปฏิกิริยาระหว่างกรดกับเบส และปฏิกิริยาระหว่างกรดหรือเบสกับ

สารอน่ื ได้
ด้านทกั ษะ/กระบวนการ (P)
2. ทดลองเพ่ือศกึ ษาปฏิกริ ิยาระหว่างกรดหรอื เบสกับสารบางชนดิ ได้
ด้านคณุ ลกั ษณะ (A)
3. ทำงานร่วมกับผู้อื่น มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นภายในกลุ่ม ยอมรับฟัง

ความคิดเห็นของผู้อ่นื และรบั ผดิ ชอบตอ่ หนา้ ที่ทีไ่ ด้รบั มอบหมาย

สาระการเรยี นรู้
ปฏิกิริยาระหว่างกรดหรือเบสกับสารบางชนิด เมื่อกรดกับเบสจะทำปฏิกิริยากันได้แล้ว

กรดหรอื เบสยังสามารถทำปฏิกิรยิ ากบั สารประเภทอ่ืนได้อีกหลายชนิด

สมรรถนะสำคญั ของผเู้ รียน
1. ความสามารถในการส่ือสาร
2. ความสามารถในการคดิ
1) ทักษะการทดลอง
2) ทักษะการตีความหมายขอ้ มลู และลงข้อสรปุ
3. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี

คุณลักษณะอันพึงประสงค์
1. มวี นิ ัย
2. ใฝเ่ รยี นรู้
3. มุ่งมั่นในการทำงาน

การจดั กิจกรรมการเรียนรดู้ ้วยรูปแบบ 5E
ขัน้ ท่ี 1 สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1. ครูและนักเรียนร่วมกันทบทวนความรู้เกี่ยวกับการแตกตัวเป็นไอออนของกรดและ

เบสตามทฤษฎกี รด-เบสอาร์เรเนียส และการถ่ายโอนโปรตอนระหว่างกรดกบั เบสตามทฤษฎกี รด-เบส
เบรนิ สเตด-ลาวรี แล้วอภปิ รายเก่ียวกับปฏกิ ริ ยิ าที่ควรจะเกดิ ข้ึนเมื่อนำสารละลายกรดและสารละลาย
เบสมาผสมกนั

ขัน้ ท่ี 2 สำรวจค้นหา (Explore)
2. ครูให้นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 5 คน เพื่อทำการทดลอง เรื่อง ปฏิกิริยาระหว่าง

กรดหรอื เบสกับสารบางชนดิ
3. สมาชิกทกุ คนในกลมุ่ ช่วยกนั ลงมอื ทำการทดลอง

ขั้นท่ี 3 อธบิ ายความรู้ (Explain)
4. นักเรยี นแต่ละกลุม่ ส่งตัวแทน ออกมานำเสนอผลการทดลองหลังจากนัน้ ให้นักเรียน

ทุกคนรว่ มกนั อภปิ รายผลการทดลองจนมคี วามเขา้ ใจท่ีตรงกนั
5. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายและหาข้อสรุปจากการปฏิบัติการทดลอง โดยใช้

คำถาม ดงั น้ี
1) ผลิตภณั ฑ์ท่ีเกิดจากปฏิกริ ยิ าระหว่างสารละลาย HCl กับ CaCO3 และปฏิกิริยา

ระหวา่ งสารละลาย NaOH กบั FeCl3 มสี มบัติอยา่ งใด
(แนวคำตอบ : ผลิตภณั ฑท์ เ่ี กิดข้นึ เป็นเกลอื )
2) เกลือที่เกิดจากปฏิกิริยาระหว่างสารละลาย HCl กับ CaCO3 และปฏิกิริยา

ระหว่างสารละลาย NaOH กับ FeCl3 สามารถละลายน้ำไดห้ รือไม่
(แนวคำตอบ : เกลือที่เกิดจากปฏิกิริยาระหว่างสารละลาย HCl กับ CaCO3

สามารถละลายน้ำได้ ส่วนเกลือที่เกิดจากปฏิกิริยาระหว่างสารละลาย NaOH กับ FeCl3 ไม่สามารถ
ละลายนำ้ ได้)

6. นักเรียนและครูร่วมกันสรุปผลจากการทำการทดลอง โดยได้ข้อสรุปว่า “กรดและ
เบสสามารถทำปฏิกิริยากับสารอื่น แล้วเกิดเกลือตามชนิดของกรดและเบส หรือสารตั้งต้นที่เข้าทำ
ปฏิกิริยากนั ได้ ซ่ึงเกลอื ทเ่ี กดิ ขนึ้ อาจจะเปน็ เกลือท่ีไม่ละลายน้ำก็ได้ หรือเป็นเกลอื ทสี่ ามารถละลายน้ำ
ได”้

ขั้นท่ี 4 ขยายความเขา้ ใจ (Elaborate)
7. ครตู งั้ คำถามใหน้ กั เรียนร่วมกันอภิปราย เรอ่ื ง ปฏิกริ ยิ าสะเทนิ เชน่
1) จงเขียนปฏกิ ิรยิ าสะเทนิ ระหว่างกรดกบั เบสต่อไปน้ี
• HCl กบั Ca(OH)2
• HNO3 กบั NaOH
(แนวคำตอบ : HCl กับ Ca(OH)2 เมอื่ ละลายนำ้ จะแตกตัวเป็นไอออน ดังนี้
HCl (aq) + H2O (l) → H3O+ (aq) + Cl- (aq)

H2O

Ca(OH)2 (s) → Ca2+ (aq) + 2OH- (aq)

ปฏกิ ิรยิ าสะเทนิ คือ
H3O+ (aq) + OH- (aq) ⇌ 2H2O (l)
HNO3 กับ NaOH เมอื่ ละลายนำ้ จะแตกตวั เป็นไอออน ดังน้ี
HNO3 (aq) + H2O (l) → H3O+ (aq) + NO3- (aq)

H2O

NaOH (s) → Na+ (aq) + OH- (aq)
ปฏิกริ ยิ าสะเทนิ คอื
H3O+ (aq) + OH- (aq) ⇌ 2H2O (l) )
2) จงเขยี นสมการแสดงปฏกิ ิริยาระหวา่ งกรดกบั เบสตอ่ ไปนี้
• H2SO4 กับ KOH
• H2CO3 กบั NaOH
(แนวคำตอบ : H2SO4 (aq) + 2KOH (aq) → K2SO4 (aq) + 2H2O (l)
H2CO3 (aq) + 2NaOH (aq) → Na2CO3 (aq) + 2H2O (l) )

ขน้ั ที่ 5 ตรวจสอบผล (Evaluate)
8. ครูให้นักเรียนทำแบบฝึกหัดที่ 10.6 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม เคมี

ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5 เลม่ 4 เพ่ือทบทวนความรู้

สอ่ื การเรยี นการสอน/แหลง่ เรียนรู้
1. หนงั สือเรยี นวิทยาศาสตร์เพม่ิ เตมิ เคมี ชนั้ มัธยมศึกษาปีที่ 5 เลม่ 4
2. Power point เรื่อง ปฏิกิรยิ าระหว่างกรดหรือเบสกับสารบางชนิด
3. ปฏิบัติการ เรอ่ื ง ปฏิกิรยิ าระหวา่ งกรดหรือเบสกับสารบางชนิด

การวดั และการประเมนิ ผล

จุดประสงค์ วิธีวัด เครอื่ งมือ เกณฑก์ ารประเมนิ
- ถามตอบ
ดา้ นความรู้ (K) - การตอบคำถาม - สมุดประจำตวั รอ้ ยละ 60 ผา่ น
1. อธิบายการเกดิ ปฏกิ ริ ิยา - ตรวจสมุด เกณฑ์
ระหวา่ งกรดกับเบส และ ประจำตวั - แบบประเมินการ
ปฏิบตั กิ าร ระดับคุณภาพ 2
ปฏกิ ิริยาระหวา่ งกรดหรือเบส ผ่านเกณฑ์
- แบบสงั เกต
กับสารอ่ืนได้ พฤติกรรม ไดเ้ กณฑ์ในระดบั
การทำงาน ดีขึน้ ไป
ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P)
2. ทดลองเพ่ือศึกษาปฏิกริ ยิ า - สังเกต
ระหวา่ งกรดหรอื เบสกับสาร พฤติกรรม

บางชนิดได้

ดา้ นคณุ ลกั ษณะ (A) - สังเกต
3. ทำงานร่วมกับผู้อนื่ พฤติกรรมการ
มีส่วนร่วมในการแสดง ทำงาน
ความคดิ เห็นภายในกลุ่ม
ยอมรับฟงั ความคิดเห็นของ
ผู้อ่ืน และรับผิดชอบต่อหน้าที่
ทไ่ี ดร้ ับมอบหมาย

ปฏิบัตกิ าร

เรือ่ ง ปฏิกิริยาระหว่างกรดหรอื เบสกับสารบางชนดิ

จดุ ประสงคข์ องกจิ กรรม
1. ทำการทดลองเพื่อศึกษาปฏิกิริยาระหว่างสารละลาย HCl กับ CaCO3 และอธิบายการ

เปลย่ี นแปลง และเขยี นสมการของปฏิกริ ิยาได้
2. ทำการทดลองเพื่อศึกษาปฏิกริ ิยาระหว่างสารละลาย NaOH กบั สารละลาย FeCl3 และอธิบาย

การเปลี่ยนแปลง และเขียนสมการของปฏกิ ริ ิยาได้

วสั ดุ อุปกรณ์ และสารเคมี ปรมิ าณตอ่ กลุ่ม
รายการ
3 ชิน้
สารเคมี 10 mL
1. แคลเซียมคารบ์ อเนต (CaCO3) ขนาดเท่าเม็ดถั่วเขียว 5 mL
2. นำ้ ปูนใส 2 mL
3. สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ (HCl) เขม้ ขน้ 0.5 mol/dm3
4. สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์ (NaOH) 2 mL

เขม้ ข้น 0.5 mol/dm3 5 อนั
5. สารละลายไอร์ออน (III) คลอไรด์ (FeCl3) 1 อัน
1 อนั
เข้มขน้ 0.5 mol/dm3 1 ชุด
วสั ดุ และอปุ กรณ์ 1 อัน
1. หลอดทดลองขนาดกลาง 1 ชุด
2. ขวดรปู กรวย
3. ถ้วยกระเบอ้ื ง
4. จุกยางที่ตอ่ กับหลอดนำแก๊ส
5. ตะเกยี งแอลกอฮอล์พรอ้ มทก่ี นั้ ลม
6. กรวยกรองและกระดาษกรอง

วธิ ีการทดลอง
ตอนท่ี 1
1. ใส่สารละลาย HCl เข้มข้น 0.5 mol/dm3 ปริมาตร 5 mL ลงในหลอดทดลองขนากกลาง แล้ว
ใส่ CaCO3 ขนาดเท่าเมลด็ ถว่ั เขยี วลงไป 2-3 ชนิ้ สังเกตการเปลย่ี นแปลง
2. นำสารละลายจากข้อ 1. มาปิดจุกยางที่ต่อกับหลอดนำแก๊สทันที แล้วผ่านแก๊สที่เกิดขึ้นลงใน
น้ำปูนใส
3. เมื่อปฏิกิริยาสิน้ สุดนำสารละลายมาแยก CaCO3 ออก จากนั้นนำสารละลายที่ได้ไประเหยแห้ง
สังเกตการเปล่ียนแปลง

ตอนที่ 2
1. ใสส่ ารละลาย NaOH เขม้ ขน้ 0.5 mol/dm3 ปรมิ าตร 2 mL ลงในหลอดทดลองขนาดกลาง
2. เติมสารละลาย FeCl3 เข้มข้น 0.5 mol/dm3 ปริมาตร 2 mL ลงในหลอดทดลองในข้อ 1.

เขย่าใหผ้ สมกัน
3. นำสารละลายจากขอ้ 2. มากรอง แล้วนำของเหลวทไ่ี ดไ้ ประเหยแหง้ สงั เกตการเปลย่ี นแปลง