แผนการสอน

ใบบันทึกกิจกรรมการทดลอง

เรอื่ ง ปฏิกริ ิยาระหวา่ งกรดหรอื เบสกับสารบางชนิด

กลุ่มท.่ี ......................... จำนวนสมาชิก ........................
ชื่อผูร้ ายงาน …………………………………………………………………....... เลขท่…ี ……………………….
ช่อื ผ้รู ่วมรายงาน 1. ………………………………………………………………….. เลขท…่ี ……………………….

2. ……………………………………………………………........ เลขที…่ ……………………….
3. .……………………………………………………………....... เลขท…ี่ ……………………….
4. …………………………………………………….………....... เลขที…่ ……………………….
5. …………………………………………………….………....... เลขท…่ี ……………………….

ชั้น …………………………………

ผลการทดลอง การเปลย่ี นแปลง
ตอนที่ 1
การทดลอง

ใส่ CaCO3 ลงในสารละลาย HCl
นำสารละลายมาผ่านน้ำปูนใส
นำสารละลายไประเหยแห้ง

ตอนท่ี 2 การเปลีย่ นแปลง
การทดลอง

สารละลาย NaOH + FeCl3
นำสารละลายไประเหยแห้ง

อภิปรายผลการทดลอง
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................................................ ....
............................................................................................................................. ...................................

สรปุ ผลการทดลอง
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..................................





แผนการจัดการเรยี นรูท้ ี่ 10 ภาคเรยี นท่ี 2/2564
ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 5
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตรและเทคโนโลยี
รายวิชาเพม่ิ เตมิ เคมี 4 ว 32224 เวลา 26 ช่วั โมง
บทท่ี 10 กรด-เบส
เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส 1 จำนวน 2 ชั่วโมง
ครูผสู้ อน นางสาวเมทินี สุภาพันธ

ผลการเรยี นรู้
ทดลอง และอธิบายหลักการการไทเทรต และเลือกใช้อินดิเคเตอร์ที่เหมาะสมสำหรับการ

ไทเทรตกรด-เบส

สาระสำคญั
การไทเทรตเป็นเทคนิคในการวเิ คราะห์หาปริมาณ หรอื ความเขม้ ขน้ ของสารท่ีทำปฏิกิริยาพอดี

กนั จดุ ทส่ี ารทำปฏิกิรยิ าพอดีกันเรยี กว่า จดุ สมมูล ในทางปฏบิ ตั ิจุดสมมูลของปฏิกิริยาอาจไม่สามารถ
สังเกตเห็นได้ จึงสังเกตจากการเปลี่ยนสีของอินดิเคเตอร์ เพื่อบอกจุดยุติของการไทเทรต ดังน้ัน
อนิ ดเิ คเตอร์ที่เหมาะสมในการไทเทรตกรด-เบสควรเป็นอินดิเคเตอร์ท่เี ปล่ียนสีในชว่ ง pH ตรงกับหรือ
ใกลเ้ คียงกบั pH ของสารละลาย ณ จุดสมมลู

จุดประสงค์การเรยี นรู้
หลงั จบกิจกรรมการจดั การเรยี นรู้ นกั เรียนสามารถ
ดา้ นความรู้ (K)
1. บอกความหมายของการไทเทรต สารละลายมาตรฐาน และจุดสมมลู ได้
ดา้ นทักษะ/กระบวนการ (P)
2. ทดลองและอธบิ ายหลกั การการไทเทรตได้
ดา้ นคุณลักษณะ (A)
3. ทำงานร่วมกับผู้อื่น มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นภายในกลุ่ม ยอมรับฟัง

ความคิดเห็นของผอู้ ่ืน และรบั ผดิ ชอบตอ่ หน้าท่ที ไี่ ดร้ ับมอบหมาย

สาระการเรียนรู้
การไทเทรตเป็นการหาปริมาณกรดและเบสที่ไม่ทราบค่าความเข้มข้น โดยการนำมาทำ

ปฏิกิริยากับสารละลายมาตรฐานทีท่ ราบความเขม้ ขน้ ซง่ึ อาจเป็นสารละลายกรดหรือเบสกไ็ ด้

สมรรถนะสำคญั ของผ้เู รยี น
1. ความสามารถในการสื่อสาร
2. ความสามารถในการคิด
1) ทกั ษะการทดลอง
2) ทักษะการตคี วามหมายข้อมลู และลงข้อสรปุ
3. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

คุณลักษณะอนั พึงประสงค์
1. มวี นิ ยั
2. ใฝเ่ รียนรู้
3. มงุ่ ม่ันในการทำงาน

การจดั กจิ กรรมการเรียนรดู้ ว้ ยรูปแบบ 5E
ขัน้ ที่ 1 สร้างความสนใจ (Engagement)
1. ครูทบทวนความรเู้ กย่ี วกับปฏิกริ ิยาสะเทนิ จากนน้ั ครูตั้งคำถามวา่ “การติดตามการ

ทำปฏิกิริยาระหวา่ งกรด-เบสสามารถทำได้โดยวิธีการใดบา้ ง” ให้นักเรยี นรว่ มกันตอบคำถาม จากน้ัน
ครแู ละนักเรยี นร่วมกนั อภปิ ราย เพื่อนำไปสู่ขั้นสอนตอ่ ไป

(แนวคำตอบ : การไทเทรต)

ขัน้ ท่ี 2 สำรวจค้นหา (Explore)
2. ครูอธบิ ายความหมายของการไทเทรต และใหค้ วามรูว้ า่ การไทเทรตสารละลายอาจ

ติดตามปริมาตรสารละลายมาตรฐานที่ทราบความเข้มข้นแน่นอนหรือปริมาตรสารละลายที่ต้องการ
หาความเข้มขน้ ได้

3. ครูให้นักเรียนศึกษาการหาจุดสมมูลจากกราฟการไทเทรตกรด-เบส และแสดงการ
คำนวณความเข้มข้นจากปรมิ าตรของสารละลายทใ่ี ช้ไทเทรต ณ จุดสมมูล ท้งั 3 กรณี คือ การไทเทรต
กรดแก่กับเบสแก่ กรดอ่อนกับเบสแก่ และกรดแกก่ ับเบสออ่ น

ขั้นที่ 3 อธบิ ายความรู้ (Explain)
4. ครตู ง้ั คำถามเพ่ือตรวจสอบความเข้าใจของนกั เรยี น ดังน้ี
การไทเทรตกรดอ่อนมาตรฐาน HA ชนิดหนึง่ ซึ่งมีมวลต่อโมล 204.22 กรัมต่อโมล

โยการละลายกรดอ่อนนี้ 0.204 กรัม ในน้ำปริมาตร 12 มิลลิลิตร แล้วนำมาไทเทรตกับสารละลาย
โซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) ที่ไมท่ ราบความเข้มข้น พบวา่ ได้กราฟการไทเทรต ดังรปู

จงแสดงตำแหน่งของจุดสมมูลและคำนวณความเข้มข้นของสารละลายโซเดียม

ไฮดรอกไซด์

(แนวคำตอบ : เมื่อทำการหาจุดสมมูลจากกราฟการไทเทรตพบว่า จุดสมมูลมี

pH = 8 และเมื่อลากเส้นตรงจากจุดสมมูลลมาตัดแกน x จะทำให้ทราบปริมาตรของสารละลาย

NaOH ที่ทำปฏิกริ ิยาพอดีกับสารละลาย HA ซ่งึ ในกราฟนี้คือ 8.00 มลิ ลิลติ ร และสามารถใช้ปริมาตร

นี้ในการคำนวณความเขม้ ขน้ ของสารละลาย NaOH ไดด้ ังนี้

จากสมการเคมี

HA(aq) + NaOH(aq) NaA(aq) + H2O(l)

คำนวณจำนวนโมลของ NaOH

จำนวนโมลของ NaOH = 0.204 g HA x 1 1
204.22 1

= 9.99 x 10-4 mol NaOH

คำนวณความเขม้ ขน้ ของ NaOH = 9.99 10−4 1000
8.00 1

= 0.125 mol NaOH/L NaOH soln

ดังนน้ั สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์เข้มข้น 0.125 โมลตอ่ ลิตร)

ขัน้ ท่ี 4 ขยายความเข้าใจ (Elaborate)
6. นกั เรยี นแบ่งกล่มุ กลมุ่ ละ 5 คน เพอื่ ทำการทดลอง เรื่อง การไทเทรตหาจุดยุติของ

ปฏิกิรยิ าระหว่างกรดแกก่ บั เบสแก่
7. สมาชกิ ทกุ คนในกล่มุ ช่วยกนั ลงมอื ทำการทดลอง
8. นักเรียนแต่ละกลุ่มส่งตวั แทนออกมานำเสนอผลการทดลองหลังจากนัน้ ใหน้ ักเรียน

ทกุ คนรว่ มกนั อภิปรายผลการทดลองจนมีความเข้าใจที่ตรงกนั
9. นักเรียนและครรู ่วมกันอภิปรายจนไดข้ อ้ สรปุ จากการทดลอง ดงั น้ี
• จากกราฟ จะได้ pH ที่จุดสมมูลของการไทเทรตระหว่างสารละลาย HCl กับ

สารละลาย NaOH ประมาณ 7 ซึ่งใกล้เคียงกับค่า pH ที่จุดสมมูลของปฏิกิริยาระหว่างกรดแก่และ
เบสแก่

• จากกราฟสารละลาย NaOH ที่ทำปฏิกิริยาพอดีกับสารละลาย HCl มีปริมาตร
ประมาณ 25 ลูกบาศกเ์ ซนติเมตร

• จากผลการทดลองและจากกราฟของการไทเทรต สามารถบอกจุดยุติและ
จุดสมมูลสำหรับการไทเทรตสารละลายคู่น้ีได้ โดยปริมาตรของสารละลาย NaOH ที่ใช้ ณ จุดยุติและ
จดุ สมมูลมคี า่ ใกล้เคียงกนั มาก จนถอื วา่ เป็นจดุ เดียวกัน ซงึ่ จุดยตุ ิและจดุ สมมูลของการไทเทรตระหว่าง
กรดแก่และเบสแก่คอู่ ่ืน ๆ ก็นา่ จะได้ผลเช่นเดยี วกัน

ข้ันที่ 5 ตรวจสอบผล (Evaluate)
10. ครูตั้งคำถามให้นักเรียนร่วมกันอภิปราย เรื่อง การไทเทรตระหว่างกรดกับเบส

ดงั น้ี

1) ถ้าในน้ำส้มสายชูมีกรดแอซีติกอยู่เพียงชนิดเดียว จะมีวิธีการหาความเข้มข้น
ของกรดแอซีตกิ ได้อย่างไร

(แนวตอบ : การจะทราบว่ากรดแอซีติกมีความเข้มข้นเท่าใด จะต้องทำ
น้ำส้มสายชูให้เจือจางแล้วนำมาไทเทรตกับสารละลายมาตรฐาน NaOH โดยใช้ฟีนอล์ฟทาลีนเป็น
อินดิเคเตอร์ เมื่อทราบปริมาตรของสารละลาย NaOH ที่ใช้ในการทำปฏิกิริยา ก็จะสามารถนำมา
คำนวณหาความเขม้ ข้นของกรดแอซีติกในน้ำส้มสายชไู ด)้

2) กราฟของการไทเทรตระหว่างสารละลายกรดมอนอโปรติก A และ B ซึ่งมี
ความเข้มข้นและปรมิ าตรเทา่ กัน กบั สารละลาย NaOH ไดผ้ ลดังกราฟ

A

B

• pH ท่จี ุดสมมูลของการไทเทรตสาร A และ B มีคา่ เท่าใด
(แนวคำตอบ : pH ท่จี ดุ สมมลู ของการไทเทรตสาร A มีคา่ ประมาณ 8
pH ทจ่ี ดุ สมมูลของการไทเทรตสาร B มีค่าประมาณ 6)
• ถ้าการไทเทรตของ A แสดงด้วยกราฟเสน้ ประ และการไทเทรตของ B
แสดงด้วยกราฟเสน้ ทึบ จงเปรยี บเทียบความแรงของกรด A และ B
(แนวคำตอบ : ความแรงของกรด B มากกวา่ กรด A)
11. นกั เรียนและครูร่วมกนั อภปิ รายเกย่ี วกบั การไทเทรตระหว่างกรดกับเบส ซงึ่ ได้ข้อ
สรปุ ว่า “pH ณ จุดสมมูลของการไทเทรตระหวา่ งสารละลายกรดและสารละลายเบสแต่ละคู่ขน้ึ อย่กู ับ
ชนิดของสารละลายกรดและสารละลายเบสทนี่ ำมาไทเทรตกนั ดงั นี้
• จุดสมมูลของการไทเทรตระหว่างสารละลายกรดแก่กบั เบสแก่ ควรมี pH
ประมาณ 7
• จดุ สมมลู ของการไทเทรตระหวา่ งสารละลายกรดอ่อนกับเบสแก่ ควรมี pH
มากกว่า 7

• จุดสมมูลของการไทเทรตระหวา่ งสารละลายกรดแก่กับเบสออ่ น ควรมี pH
น้อยกวา่ 7
• จดุ สมมลู ของการไทเทรตระหวา่ งสารละลายกรดอ่อนกบั เบสออ่ น อาจมี pH
มากกวา่ หรือน้อยกว่า หรือเท่ากับ 7 ก็ได้ ข้นึ อย่กู ับค่า Ka และ Kb ของกรดกับ
เบสทีท่ ำปฏกิ ริ ิยากัน”

สื่อการเรยี นการสอน/แหลง่ เรยี นรู้
1. หนงั สือเรยี นวทิ ยาศาสตร์เพม่ิ เตมิ เคมี ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 5 เล่ม 4
2. Power point เร่อื ง การไทเทรตกรด-เบส
3. ปฏบิ ัติการ เรอื่ ง การไทเทรตหาจดุ ยตุ ิของปฏกิ ริ ิยาระหวา่ งกรดแกก่ ับเบสแก่

การวัดและการประเมนิ ผล วิธวี ัด เครอ่ื งมือ เกณฑก์ ารประเมนิ

จดุ ประสงค์ - การตอบคำถาม - ถามตอบ รอ้ ยละ 60 ผ่าน
ดา้ นความรู้ (K) - ตรวจสมุด - สมุดประจำตัว เกณฑ์
1. บอกความหมายของการ ประจำตวั
ไทเทรต สารละลายมาตรฐาน
และจดุ สมมูลได้

ด้านทกั ษะ/กระบวนการ (P) - สังเกต - แบบประเมินการ ระดับคุณภาพ 2
2. ทดลองและอธบิ าย พฤติกรรม ปฏิบตั ิการ ผ่านเกณฑ์

หลกั การการไทเทรตได้ - สังเกต - แบบสงั เกต ได้เกณฑ์ในระดบั
พฤติกรรมการ พฤติกรรม ดีข้ึนไป
ด้านคุณลักษณะ (A) ทำงาน การทำงาน
3. ทำงานร่วมกบั ผู้อนื่
มสี ว่ นร่วมในการแสดง
ความคิดเหน็ ภายในกลุ่ม
ยอมรบั ฟงั ความคิดเห็นของ
ผูอ้ น่ื และรับผิดชอบต่อหน้าท่ี
ทีไ่ ด้รบั มอบหมาย

ปฏิบตั ิการ

เรอ่ื ง การไทเทรตหาจุดยตุ ขิ องปฏกิ ิริยาระหวา่ งกรดแก่กับเบสแก่

จุดประสงค์ของกจิ กรรม
1. ทำการทดลองเพือ่ ศกึ ษาการหาจดุ ยตุ ิโดยวธิ ีการไทเทรตได้
2. คำนวณหาความเขม้ ข้นของสารละลาย HCl ท่ีทำปฏกิ ิรยิ าพอดกี ับสารละลาย NaOH ได้

วัสดุ อุปกรณ์ และสารเคมี ปริมาณตอ่ กลุ่ม
รายการ
30 mL
สารเคมี 50 mL
1. สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ (HCl)
2. สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์ (NaOH) 10 หยด

เขม้ ข้น 0.1 mol/dm3 1 อัน
3. ฟีนอล์ฟทาลนี 1 อัน
วสั ดุ และอปุ กรณ์ 1 อนั
1. ขวดรปู กรวย ขนาด 100 mL 1 อัน
2. หลอดหยด 1 อนั
3. ปิเปตต์
4. บวิ เรตต์
5. ขาต้งั บิวเรตต์

วิธีการทดลอง
1. ปิเปตต์สารละลาย HCl ปริมาตร 10 mL ใส่ในขวดรูปกรวยขนาด 100 mL แล้วหยด
ฟนี อล์ฟทาลีนลงไป 2-3 หยด
2. บรรจุสารละลาย NaOH เข้มข้น 0.1 mol/dm3 ลงในบิวเรตต์ ไขสารละลายให้เต็มปลายล่าง
ของบิวเรตต์ แล้วปรับระดับของสารละลายในบิวเรตต์ให้ตรงกับขีดใดขีดหนึ่งพร้อมบันทึก
ปริมาตรไว้

3. หยดสารละลาย NaOH ลงในสารละลาย HCl พร้อมกับเขย่าขวดให้สารละลายผสมกัน
ทำเช่นนี้จนกระทั่งสารละลายเริ่มเปลี่ยนเป็นสีชมพูอ่อนอย่างถาวร แล้วบันทึกปริมาตรของ
สารละลาย NaOH

4. ทำการทดลองซำ้ ขอ้ 1. – 3. อกี 2 คร้ัง และบันทึกผล
5. หาปริมาตรเฉล่ียของสารละลาย NaOH ที่ใชท้ ำปฏกิ ิรยิ าพอดีกับสารละลาย HCl
6. คำนวณความเข้มข้นของสารละลาย HCl ที่ใช้ทำปฏิกิรยิ า

ใบบนั ทกึ กจิ กรรมการทดลอง

เร่อื ง การไทเทรตหาจดุ ยตุ ิของปฏกิ ิริยาระหวา่ งกรดแก่กบั เบสแก่

กลุ่มท.ี่ ......................... จำนวนสมาชิก ........................
ชอ่ื ผ้รู ายงาน …………………………………………………………………....... เลขที…่ ……………………….
ชอื่ ผู้รว่ มรายงาน 1. ………………………………………………………………….. เลขท…ี่ ……………………….

2. ……………………………………………………………........ เลขที่………………………….
3. .……………………………………………………………....... เลขที่………………………….
4. …………………………………………………….………....... เลขที่………………………….
5. …………………………………………………….………....... เลขท่…ี ……………………….

ชน้ั …………………………………

ผลการทดลอง ปริมาตร HCl (mL) ปรมิ าตร NaOH (mL)
ครั้งท่ี 10
1 10
2 10
3

อภิปรายผลการทดลอง
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................................................ ....

สรุปผลการทดลอง
.............................................................................................................. ..................................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................





แผนการจัดการเรยี นร้ทู ี่ 11 ภาคเรยี นที่ 2/2564
ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 5
กลุ่มสาระการเรยี นรู้วิทยาศาสตรและเทคโนโลยี
รายวิชาเพิ่มเติม เคมี 4 ว 32224 เวลา 26 ชว่ั โมง
บทที่ 10 กรด-เบส
เร่อื ง การไทเทรตกรด-เบส 2 จำนวน 2 ชว่ั โมง
ครูผู้สอน นางสาวเมทนิ ี สภุ าพันธ

ผลการเรยี นรู้
ทดลอง และอธิบายหลักการการไทเทรต และเลือกใช้อินดิเคเตอร์ที่เหมาะสมสำหรับการ

ไทเทรตกรด-เบส

สาระสำคญั
การไทเทรตเปน็ เทคนิคในการวเิ คราะหห์ าปริมาณ หรอื ความเข้มข้นของสารที่ทำปฏิกิริยาพอดี

กัน จดุ ทส่ี ารทำปฏกิ ริ ยิ าพอดกี ันเรียกว่า จุดสมมูล ในทางปฏบิ ตั จิ ดุ สมมลู ของปฏิกิรยิ าอาจไม่สามารถ
สังเกตเห็นได้ จึงสังเกตจากการเปลี่ยนสีของอินดิเคเตอร์ เพื่อบอกจุดยุติของการไทเทรต ดังน้ัน
อินดิเคเตอรท์ ี่เหมาะสมในการไทเทรตกรด-เบสควรเปน็ อินดิเคเตอร์ท่เี ปลี่ยนสีในชว่ ง pH ตรงกับหรือ
ใกล้เคยี งกบั pH ของสารละลาย ณ จดุ สมมูล

จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้
หลังจบกิจกรรมการจดั การเรียนรู้ นักเรยี นสามารถ
ด้านความรู้ (K)
1. เลอื กใชอ้ นิ ดเิ คเตอร์ทีเ่ หมาะสมสำหรบั การไทเทรตกรด-เบสได้
ดา้ นทักษะ/กระบวนการ (P)
2. ทดลองเพื่อศกึ ษาการเลือกอนิ ดิเคเตอรใ์ นการไทเทรตกรด-เบสได้
ดา้ นคณุ ลักษณะ (A)
3. ทำงานร่วมกับผู้อื่น มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นภายในกลุ่ม ยอมรับฟัง

ความคิดเห็นของผูอ้ ่นื และรับผิดชอบตอ่ หนา้ ท่ที ี่ได้รบั มอบหมาย

สาระการเรยี นรู้
การไทเทรตระหว่างกรดแกก่ บั เบสแก่ ท่ีจุดสมมูล pH ของสารละลายมีค่าประมาณ 7 ความชัน

ของกราฟมีค่า pH 3-11 เลือกใช้อินดิเคเตอร์ที่เปลี่ยนสีในช่วงนี้ได้หลายชนิด คือ เมทิลออเรนจ์
เมทลิ เรด โบรไทมอลบลู และฟนิ อลฟ์ ทาลีน

การไทเทรตระหว่างกรดอ่อนกับเบสแก่ ที่จุดสมมูล pH ของสารละลายมีค่ามากกว่า 7
ความชันของกราฟมีค่า pH 7-11 เลือกใชอ้ ินดิเคเตอรท์ ีเ่ ปลี่ยนสีในชว่ งน้ไี ด้ คือ ฟนิ อลฟ์ ทาลีน

การไทเทรตระหว่างกรดแก่กับเบสอ่อน ที่จุดสมมูล pH ของสารละลายมีค่าน้อยกว่า 7 ความชัน
ของกราฟมคี ่า pH 3-7 เลอื กใช้อินดเิ คเตอรท์ ี่เปล่ียนสใี นช่วงนไ้ี ด้ คอื เมทลิ ออเรนจ์ เมทิลเรด

สมรรถนะสำคญั ของผเู้ รยี น
1. ความสามารถในการส่อื สาร
2. ความสามารถในการคดิ
1) ทกั ษะการทดลอง
2) ทกั ษะการตีความหมายขอ้ มลู และลงข้อสรุป
3. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

คณุ ลักษณะอันพึงประสงค์
1. มวี นิ ัย
2. ใฝเ่ รยี นรู้
3. มุ่งมัน่ ในการทำงาน

การจัดกจิ กรรมการเรยี นรดู้ ้วยรูปแบบ 5E
ขนั้ ท่ี 1 สร้างความสนใจ (Engagement)
1. ครูตั้งคำถามเพื่อให้นักเรียนร่วมกันอภิปรายว่า “นอกจากการใช้พีเอชมิเตอร์แล้ว

การเปลย่ี น pH ระหว่างการไทเทรตสามารถบอกได้โดยใชว้ ธิ ีใด
(แนวคำตอบ : การใช้อินดเิ คเตอร์)

ขั้นที่ 2 สำรวจค้นหา (Explore)
2. ครูตั้งคำถามเพื่อกระตุ้นความสนใจนักเรียนว่า “ในการไทเทรตสารละลาย

CH3COOH กับสารละลาย NaOH ถ้าใช้อินดิเคเตอร์ต่างชนิดกันจะให้ผลต่างกันหรือไม่” ซึ่งครูยังไม่
ตอ้ งเฉลยคำตอบทีถ่ ูกต้องกบั นักเรียนเพ่ือนำเขา้ สู่การทดลอง

3. นักเรยี นแบง่ กลุ่ม กลุ่มละ 5 คน เพื่อทำการทดลอง เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบสโดย
ใชอ้ นิ ดิเคเตอร์

4. สมาชกิ ทุกคนในกลุม่ ช่วยกันลงมือทำการทดลอง

ขนั้ ท่ี 3 อธิบายความรู้ (Explain)
5. นักเรียนแต่ละกลมุ่ สง่ ตวั แทน ออกมานำเสนอผลการทดลองหลังจากนน้ั ให้นักเรียน

ทกุ คนรว่ มกนั อภปิ รายผลการทดลองจนมคี วามเขา้ ใจทีต่ รงกนั
6. ครูต้งั คำถามว่า “จากการทดลอง ควรเลือกใชส้ ารใดเป็นอนิ ดิเคเตอร์”
(แนวคำตอบ : เมทิลออเรนจ์และฟีนอล์ฟทาลีนบอกจุดยุติในการไทเทรตระหว่าง

สารละลาย CH3COOH กับสารละลาย NaOH ได้แตกต่างกัน ซึ่งควรเลือกใช้ฟีนอล์ฟทาลีนเป็น
อินดเิ คเตอร์ เนื่องจาก pH ของจุดสมมลู อยใู่ นชว่ ง pH การเปล่ยี นสีของฟีนอล์ฟทาลนี )

7. นักเรียนและครูร่วมกันสรุปผลจากการทำการทดลอง โดยได้ข้อสรุปว่า “ในการ
ไทเทรตกรด-เบสแต่ละคู่จำเป็นต้องเลือกใช้อินดิเคเตอร์ที่เหมาะสม จึงจะสามารถบอกจุดยุติที่
ใกล้เคียงกับจดุ สมมลู มากทสี่ ุด”

ขัน้ ที่ 4 ขยายความเขา้ ใจ (Elaborate)
8. นักเรียนจับคู่กับเพื่อน โดยแต่ละคู่ศึกษาเกี่ยวกับการเลือกอินดิเคเตอร์ในการ

ไทเทรตกรด-เบส
9. ครูตั้งคำถามให้นักเรยี นร่วมกันอภปิ ราย เรื่อง การเลือกอินดิเคเตอร์ในการไทเทรต

กรด-เบส เชน่
1) จงบอกจุดสมมูลของการไทเทรตสารละลายกรดกับเบสคู่ต่อไปนี้ และสามารถใช้

อินดเิ คเตอรช์ นดิ ใดไดบ้ ้าง เพราะเหตุใด

• NH3 ดว้ ย HBr
(แนวตอบ : การไทเทรต NH3 ดว้ ย HBr เปน็ การไทเทรตระหว่างเบสอ่อนกับกรดแก่
จดุ สมมูลของปฏิกิรยิ าน้ีมี pH ต่ำกว่า 7 จึงควรใช้อินดิเคเตอร์ท่ีเปล่ียนสีในช่วงท่ีมี pH ต่ำกว่า 7 เช่น
เมทลิ ออเรนจ์ เมทลิ เรด)
• CH3COOH ด้วย KOH
(แนวตอบ : การไทเทรต CH3COOH ด้วย KOH เป็นการไทเทรตระหว่างกรดอ่อน
กับเบสแก่ จุดสมมูลของปฏิกิริยานี้มี pH สูงกว่า 7 จึงควรใช้อินดิเคเตอร์ที่เปลี่ยนสีในช่วงที่มี pH
สงู กว่า 7 เชน่ ฟีนอล์ฟทาลีน)
• H2SO4 ดว้ ย NaOH
(แนวตอบ : การไทเทรต H2SO4 ด้วย NaOH เปน็ การไทเทรตระหว่างกรดแกก่ ับเบส
แก่ จุดสมมูลของปฏกิ ิริยานี้มี pH เทา่ กับ 7 จงึ ควรใช้อนิ ดเิ คเตอรท์ เี่ ปล่ียนสใี นช่วงทมี่ ี pH ใกล้เคียง 7
เช่น โบรโมไทมอลบูล)

ข้ันท่ี 5 ตรวจสอบผล (Evaluate)
10. ครูตั้งคำถามเพื่อตรวจสอบความเข้าใจของนักเรียนว่า “อินดิเคเตอร์ใดบ้างท่ี

เหมาะสมสำหรับการใช้ในการไทเทรตระหว่างสารละลายแอมโมเนีย (NH3) กับ สารละลายกรด
ไฮโดรคลอริก (HCl)

(แนวคำตอบ : อนิ ดเิ คเตอร์ท่ีเหมาะสม คอื เมทิลออเรนจ์และเมทิลเรด)
11. นกั เรยี นและครูร่วมกันอภิปรายเพ่ือหาขอ้ สรปุ เก่ียวกับการเลือกอินดเิ คเตอร์ในการ
ไทเทรตกรด-เบส ซึ่งได้ข้อสรุป ดังน้ี

• เลือกอินดิเคเตอร์ที่มีช่วง pH ของการเปลี่ยนสีตรงกัน หรือใกล้เคียงกับ pH ของ
สารละลายของผลติ ภัณฑ์

• พิจารณาจากกราฟของการไทเทรตกรด-เบส โดยดูช่วงของการเปลี่ยนแปลง pH
ตรงส่วนที่ชันทีส่ ดุ วา่ มคี า่ เทา่ ใด แลว้ เลอื กอินดเิ คเตอร์ท่เี ปลี่ยนสใี นช่วง pH นน้ั

ส่อื การเรียนการสอน/แหล่งเรยี นรู้
1. หนังสอื เรยี นวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม เคมี ชน้ั มธั ยมศึกษาปีท่ี 5 เลม่ 4
2. Power point เร่ือง การไทเทรต

3. ปฏบิ ตั กิ าร เรื่อง การไทเทรตกรด-เบสโดยใช้อนิ ดิเคเตอร์

การวัดและการประเมินผล วธิ วี ัด เครอ่ื งมอื เกณฑ์การประเมนิ

จดุ ประสงค์ - การตอบคำถาม - ถามตอบ ร้อยละ 60 ผ่าน
ด้านความรู้ (K) - ตรวจสมุด - สมดุ ประจำตัว เกณฑ์
1. เลอื กใช้อินดเิ คเตอรท์ ่ี ประจำตัว
เหมาะสมสำหรบั การไทเทรต
กรด-เบสได้

ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P) - สังเกต - แบบประเมินการ ระดับคุณภาพ 2
2. ทดลองเพื่อศึกษาการ พฤติกรรม ปฏิบัติการ ผา่ นเกณฑ์

เลอื กอนิ ดิเคเตอรใ์ นการ - สงั เกต - แบบสงั เกต ได้เกณฑใ์ นระดบั
พฤติกรรมการ พฤติกรรม ดขี ้ึนไป
ไทเทรตกรด-เบสได้ ทำงาน การทำงาน

ด้านคณุ ลกั ษณะ (A)
3. ทำงานร่วมกบั ผู้อ่ืน
มีส่วนร่วมในการแสดง
ความคิดเหน็ ภายในกลมุ่
ยอมรับฟงั ความคดิ เห็นของ
ผ้อู ื่น และรับผิดชอบต่อหนา้ ที่
ทีไ่ ดร้ ับมอบหมาย

ปฏิบตั กิ าร

เรื่อง การไทเทรตกรด-เบสโดยใชอ้ นิ ดเิ คเตอร์

จุดประสงคก์ ารทดลอง
1. ทดลองเพื่อศึกษาการไทเทรตกรด-เบสโดยใชอ้ ินดเิ คเตอร์
2. เปรียบเทยี บจุดยุติของอนิ ดิเคเตอร์แตล่ ะชนดิ
3. อธิบายการเลือกอินดเิ คเตอร์ให้ไดจ้ ุดยุติใกล้เคียงกบั จดุ สมมลู

วัสดุ อุปกรณ์ และสารเคมี ปรมิ าณตอ่ กลุ่ม
รายการ
60 mL
สารเคมี 100 mL
1. สารละลายกรดแอซตี กิ (CH3COOH) 0.10 mol/L 6 หยด
2. สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์ (NaOH) 0.10 mol/L 6 หยด
3. เมทิลออเรนจ์
4. ฟีนอลฟ์ ทาลนี 1 อนั
วสั ดแุ ละอุปกรณ์ 1 อัน
1. ปิเปตต์ขนาด 10 mL 6 ใบ
2. ปิเปตต์ขนาด 50 mL 2 ใบ
3. ขวดรูปกรวยขนาด 125 mL 1 อัน
4. บกี เกอร์ขนาด 100 mL 1 อนั
5. หลอดหยด 1 ชดุ
6. กรวยกรอง 1 อนั
7. ขาตงั้ พร้อมทีจ่ ับ 1 ใบ
8. ลกู ยางปเิ ปตต์
9. ขวดนำ้ กลั่น

วธิ ที ำการทดลอง
1. ปิเปตต์ CH3COOH 0.10 mol/L ใส่ขวดรูปกรวย 3 ขวด ขวดละ 10.00 mL แล้วหยด
เมทลิ ออเรนจ์ 2 หยด ลงในแต่ละขวด ซ่งึ สารละลายจะมีแดง
2. บรรจุ NaOH 0.10 mol/L ปริมาตรประมาณ 40-50 mL ลงในบิวเรตต์ และปรับระดับของ
สารละลายให้สามารถอา่ นค่าได้ แลว้ บนั ทึกปริมาตรไว้
3. ไขบิวเรตต์ให้ NaOH ไหลลงใน CH3COOH ที่อยู่ในขวดรปู กรวยอยา่ งช้า ๆ พร้อมกับเขย่าขวด
ให้สารละลายผสมกันตลอดเวลา เมื่อสีเหลืองที่เกิดขึ้นบริเวณที่หยดสารละลายจากบิวเรตต์
เปลี่ยนกลับเป็นสีแดงได้ช้าลง ให้ปรับบิวเรตต์จนสารละลายหยดลงในขวดรูปกรวยทีละหยด
พร้อมกับเขย่าขวด และหยุดการไทเทรตเมื่อสารละลายเปลี่ยนเป็นสีเหลืองอย่างถาวร ให้
บนั ทกึ ปรมิ าตรของ NaOH
4. ทดลองซำ้ ข้อ 3-4 โดยใชส้ ารละลายที่เตรียมไว้ในขอ้ 1 อกี 2 คร้ัง จากนน้ั คำนวณปรมิ าตรเฉลี่ย
ของ NaOH ที่ใช้ทำปฏิกิริยาพอดีกับ CH3COOH โดยถ้าข้อมูลครั้งใดมีความคลาดเคลื่อนหรือ
แตกต่างจากการทดลองที่เหลือมากกว่า 0.20 mL ให้ตัดผลครั้งนั้นทิ้ง แล้วทำการทดลองเพิ่ม
อีก 1 คร้งั
5. ทำการทดลองซ้ำข้อ 1-4 แต่เปลยี่ นอินดเิ คเตอร์เปน็ ฟนี อล์ฟทาลีน ซ่งึ สารละลายจะเปลี่ยนจาก
ไม่มีสเี ป็นสีชมพู

ใบบันทกึ กจิ กรรมการทดลอง

เร่ือง การไทเทรตกรด-เบสโดยใช้อินดิเคเตอร์

กลมุ่ ท.่ี ......................... จำนวนสมาชิก ........................
ชื่อผรู้ ายงาน …………………………………………………………………....... เลขท…ี่ ……………………….
ชื่อผรู้ ว่ มรายงาน 1. ………………………………………………………………….. เลขท…่ี ……………………….

2. ……………………………………………………………........ เลขที่………………………….
3. .……………………………………………………………....... เลขท…่ี ……………………….
4. …………………………………………………….………....... เลขที…่ ……………………….
5. …………………………………………………….………....... เลขที่………………………….

ชน้ั …………………………………

ผลการทดลอง
การคำนวณความเขม้ ขน้ ของสารละลายมาตรฐาน NaOH
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................................................ ....
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................... .................................................................
............................................................................................................................. ...................................
........................................................................................................................................................... .....
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................

การเปล่ียนสีท่ีจุดยตุ ิของอนิ ดิเคเตอร์ 2 ชนิด เปน็ ดงั นี้

อนิ ดิเคเตอร์ เริ่มตน้ ท่ีจดุ ยุติ

เมทิลออเรนจ์

ฟีนอล์ฟทาลีน

ความเขม้ ข้นของสารละลายมาตรฐาน NaOH ในการทดลองน้ี คือ .................................. mol/L
ความเข้มข้นของสารละลาย CH3COOH ในการทดลองน้ี คอื ................................ mol/L

อินดิเคเตอรท์ ่ีใช้ คือ เมทลิ ออเรนจ์ สารละลายมาตรฐาน NaOH

การทดลอง ปรมิ าตรสารละลาย ขีดวดั ขดี วดั ปริมาตร ปรมิ าตรทใ่ี ช้
คร้ังท่ี CH3COOH (mL) ปริมาตร เมือ่ ถงึ จดุ ยตุ ิ (mL)
เร่ิมตน้
1
2
3

เฉลี่ย

อนิ ดิเคเตอร์ท่ีใช้ คือ ฟีนอล์ฟทาลนี สารละลายมาตรฐาน NaOH

การทดลอง ปรมิ าตรสารละลาย ขีดวดั ขดี วดั ปริมาตร ปรมิ าตรทใี่ ช้
คร้งั ที่ CH3COOH (mL) ปรมิ าตร เม่ือถงึ จดุ ยุติ (mL)
เริ่มต้น
1
2
3

เฉล่ีย

อภปิ รายผลการทดลอง
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................................................ ....
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................. ...................................................................
............................................................................................................................. ...................................
......................................................................................................................................................... .......
............................................................................................................................ ....................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................

สรปุ ผลการทดลอง
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................... .............................





แผนการจดั การเรยี นรู้ท่ี 12 ภาคเรียนท่ี 2/2564
ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 5
กลมุ่ สาระการเรยี นรวู้ ิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี
รายวิชาเพ่ิมเติม เคมี 4 ว 30224 เวลา 26 ชวั่ โมง
บทท่ี 10 กรด-เบส จำนวน 2 ช่วั โมง
เรื่อง การไทเทรตกรด-เบส 3
ครผู ู้สอน นางสาวเมทนิ ี สุภาพนั ธ

ผลการเรียนรู้
คำนวณปริมาณสารหรอื ความเขม้ ขน้ ของสารละลายกรดหรือเบสจากการไทเทรต

สาระสำคญั
ปริมาณกรดและเบสที่ทำปฏิกิริยาพอดีกันจากการไทเทรตกรด-เบส สามารถนำไปคำนวณ

ความเข้มขน้ ของกรดหรือเบสทต่ี ้องการทราบความเขม้ ขน้ ได้

จุดประสงค์การเรยี นรู้
หลังจบกจิ กรรมการจดั การเรยี นรู้ นกั เรียนสามารถ
ดา้ นความรู้ (K)
1. คำนวณปริมาณสารหรอื ความเข้มขน้ ของสารละลายกรดหรือเบสจากการไทเทรตได้
ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P)
2. ทดลองเพือ่ ศึกษาการไทเทรตหาจดุ ยตุ ิของปฏกิ ิรยิ าระหว่างกรดแก่กบั เบสแก่ได้
3. ทดลองเพื่อศึกษาการไทเทรตหาจุดสมมูลของปฏิกิริยาระหว่างกรดแก่กับเบสแก่ได้
ดา้ นคณุ ลักษณะ (A)
4. ทำงานร่วมกับผู้อื่น มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นภายในกลุ่ม ยอมรับฟัง

ความคดิ เห็นของผู้อนื่ และรับผิดชอบตอ่ หนา้ ท่ที ี่ไดร้ บั มอบหมาย

สาระการเรยี นรู้
จดุ ยตุ ิ คือ จุดทอ่ี นิ ดิเคเตอรเ์ ปล่ียนสี
จุดสมมลู คือ จุดท่ีสารละลายกรดและเบสทำปฏิกริ ิยาพอดีกัน จุดสมมลู จะมีค่าใกล้เคียงจุดยุติ

เมื่อเลอื กใช้อนิ ดเิ คเตอรท์ ี่เหมาะสมในการไทเทรต

สมรรถนะสำคญั ของผูเ้ รยี น
1. ความสามารถในการส่ือสาร
2. ความสามารถในการคดิ
1) ทกั ษะการทดลอง
2) ทกั ษะการตคี วามหมายข้อมูลและลงข้อสรุป
3. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

คุณลักษณะอนั พงึ ประสงค์
1. มวี นิ ัย
2. ใฝเ่ รยี นรู้
3. มงุ่ มั่นในการทำงาน

การจัดกจิ กรรมการเรยี นรู้ดว้ ยรปู แบบ 5E
ขัน้ ท่ี 1 สร้างความสนใจ (Engagement)
1. ครูนำอินดิเคเตอร์ เช่น เมทิลเรด ฟีนอล์ฟทาลีน ขึ้นมาวางบนโต๊ะให้นักเรียนดู

จากนน้ั ครูใช้คำถามกบั นักเรยี นว่า อินดเิ คเตอร์ 2 ชนดิ นี้ ต่างกนั อย่างไร
(แนวคำตอบ : เมทิลเรดจะบอก pH ช่วงกรด สว่ นฟีนอล์ฟทาลนี จะบอก pH ช่วงเบส)
2. ครูอธิบายความหมายของอินดิเคเตอร์ และยกตัวอย่างอินดิเคเตอร์ชนิดต่าง ๆ ว่า

จะเกิดการเปลี่ยนแปลงของสีเมื่อค่า pH เปลี่ยนแปลงไป และแต่ละชนิดก็จะมีชาวงของการ
เปล่ยี นแปลงสที ี่แตกต่างกนั

ขน้ั ที่ 2 สำรวจคน้ หา (Explore)
3. ครูให้นกั เรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 5 คน เพ่อื ทำการทดลอง เรื่อง การหาความเข้มข้น

ของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส โดยใช้อนิ ดิเคเตอรบ์ อกจุดยตุ ิ
4. สมาชกิ ทุกคนในกลมุ่ ช่วยกนั ลงมือทำการทดลอง

ขั้นท่ี 3 อธิบายความรู้ (Explain)
5. นกั เรียนแต่ละกลมุ่ ส่งตัวแทน ออกมานำเสนอผลการทดลองหลังจากนัน้ ให้นักเรียน

ทุกคนร่วมกันอภปิ รายผลการทดลองจนมคี วามเข้าใจท่ีตรงกัน
6. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายและหาข้อสรุปจากการปฏิบัติการทดลอง โดยใช้

คำถาม ดังน้ี
1) เมื่อนำสารละลายกรดและเบสมาทำปฏิกิริยากัน จะทราบได้อย่างไรว่าสารทั้ง

สองทำปฏิกริ ิยาพอดกี ัน
(แนวตอบ : นำสารท้งั สองมาทำการไทเทรตกัน จดุ ที่อนิ ดิเคเตอรเ์ ปลี่ยนสี คือ จุดที่

สารทง้ั สองทำปฏกิ ริ ยิ าพอดกี นั )
7. นกั เรยี นและครูรว่ มกันสรุปผลจากการทำการทดลอง โดยได้ขอ้ สรุปว่า “เมอื่ ทำการ

ไทเทรตสารละลายตัวอย่าง A ซึ่งเป็นสารละลายกรดไฮโดรคลอริกด้วยสารละลายมาตรฐาน NaOH
โดยใช้โบรโมไทมอลบลูเป็นอินดเิ คเตอรแ์ ลว้ คำนวณหาความเข้มขน้ พบวา่ ความเข้มข้นของสารละลาย
ตวั อย่าง A เทา่ กบั 0.0788 โมลตอ่ ลติ ร”

“เมื่อทำการไทเทรตสารละลายตัวอย่าง B ซึ่งเป็นสารละลายกรดไฮโดรคลอริกด้วย
สารละลายมาตรฐาน NaOH โดยใช้โบรโมไทมอลบลูเป็นอินดิเคเตอร์ แล้วคำควณหาความเข้มข้น
พบวา่ ความเขม้ ข้นของสารละลายตัวอย่าง B เท่ากับ 0.124 โมลต่อลิตร”

ขั้นที่ 4 ขยายความเขา้ ใจ (Elaborate)
8. ครูให้นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกนั หาคำตอบจากโจทยท์ ี่ครกู ำหนดให้ โดยกลุ่มที่ตอบ

ถูกต้องมากที่สุด จะเป็นฝา่ ยชนะ ดงั นี้

1) นำน้ำส้มสายชูจำนวน 10 กรัม มาไทเทรตกับสารละลาย NaOH เข้มข้น 0.2

โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร เม่อื ถึงจุดยุติใชส้ ารละลาย NaOH ไป 40 ลูกบาศก์เซนติเมตร ในน้ำสม้ สายชูน้ี

จะมีกรดแอซีตกิ เขม้ ขน้ คดิ เปน็ รอ้ ยละเทา่ ใดโดยมวล

สารละลายผสม 1000 cm3 มี NaOH อยู่ 0.2 mol

สารละลายผสม 40 cm3 มี NaOH อยู่ 0.2 × 40 = 8 × 10-3 mol
1000

CH3COOH (aq) + NaOH (aq) → CH3COONa (aq) + H2O (l)

อตั ราสว่ นโดยโมลของ NaOH : CH3COOH = 1 : 1 ดงั นั้น ใช้ CH3COOH ไป 8 × 10-3 mol

CH3COOH 1 mol มมี วลโมเลกุล 60 g

CH3COOH 8 × 10-3 mol มมี วลโมเลกลุ 60 × 8 × 10-3 = 0.48 g

นำ้ ส้มสายชู 10 g มี CH3COOH อยู่ 0.48 g

น้ำสม้ สายชู 100 g มี CH3COOH อยู่ 0.48 × 100 = 4.8 g
10
ดงั นัน้ ในนำ้ ส้มสายชนู ้ีจะมี CH3COOH เขม้ ขน้ รอ้ ยละ 4.8 โดยมวล

2) สารละลาย HCl เข้มข้น 0.5 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร จำนวน 50 ลูกบาศก์

เซนติเมตร เมื่อนำมาไทเทรตด้วยสารละลาย NaOH เข้มข้น 0.5 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร จำนวน

49.99 ลกู บาศกเ์ ซนตเิ มตร สารละลายผสมจะมีค่า pH เท่าใด (กำหนดให้ log 5 = 0.6990)

สารละลาย HCl 1000 cm3 มี HCl 0.5 mol

สารละลาย HCl 50 cm3 มี HCl 0.5 × 50 = 0.025 mol
1000
สารละลาย NaOH 1000 cm3 มี NaOH 0.5 mol

สารละลาย NaOH 49.99 cm3 มี NaOH 0.5 × 49.99 = 0.024995 mol
1000

HCl (aq) + NaOH (aq) → NaCl (aq) + H2O (l)

NaOH ทำปฏิกริ ิยาพอดีกับ HCl ในอัตราส่วน 1 : 1 ดงั นน้ั เหลอื HCl = 5 × 10-6 mol/dm3

สารละลายปริมาตร 99.99 cm3 มี H3O+ อยู่ 5 × 10-6 mol

สารละลายปรมิ าตร 1000 cm3 มี H3O+ อยู่ 5 × 10-6 × 1000 = 5 × 10-5 mol
99.99

[H3O+] = 5 × 10-5 mol/dm3
pH = -log [H3O+]
= -log (5 × 10-5)

= 5 – log 5

= 5 – 0.699

= 4.301

3) สารละลาย Ca(OH)2 เข้มข้น 0.25 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร ไทเทรตพอดีกับ
สารละลาย HCl เข้มข้น 0.5 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร จำนวน 20 ลูกบาศก์เซนติเมตร สารละลาย

Ca(OH)2 ทใ่ี ช้มีปรมิ าตรเทา่ ใด มี HCl เหลืออยู่ 0.5 mol
สารละลาย HCl 1000 cm3
มี HCl เหลืออยู่ 0.5 × 20 = 0.01 mol
สารละลาย HCl 20 cm3 1000

2HCl (aq) + Ca(OH)2 (aq) → CaCl2 (aq) + 2H2O (l)

สารละลาย HCl 2 mol ทำปฏิกริ ิยาพอดกี บั Ca(OH)2 1 mol

สารละลาย HCl 0.01 mol ทำปฏิกิริยาพอดีกับ Ca(OH)2 1 × 0.01 = 5 × 10-3 mol
2
สารละลาย Ca(OH)2 0.25 mol ละลายในสารละลาย 1000 cm3

สารละลาย Ca(OH)2 5 × 10-3 mol ละลายในสารละลาย 1000 ×5 × 10-3 = 20 cm3
0.25
ดังนนั้ สารละลาย Ca(OH)2 ท่ีใช้มปี รมิ าตรเทา่ กับ 20 ลกู บาศกเ์ ซนติเมตร

4) ยาลดกรดชนิดหนงึ่ มีแป้ง และ Mg(OH)2 เปน็ องคป์ ระกอบ เมื่อนำยาลดกรดชนิด
นี้จำนวน 0.5 กรัม มาบดละเอียดแล้วผสมกับน้ำ และนำมาไทเทรตด้วยสารละลาย HCl เข้มข้น

0.25 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร จนถึงจุดยุติ ปรากฏว่า ต้องใช้สารละลายกรด HCl ปริมาตร

10 ลูกบาศก์เซนติเมตร หากต้องการนำยาลดกรดชนิดนี้มาทำปฏิกิริยากับกรดแอซีติกจำนวน

5 × 10-3 โมล จะต้องใชย้ าลดกรดจำนวนก่ีกรัม

สารละลาย HCl 1000 cm3 มี HCl เหลอื อยู่ 0.25 mol

สารละลาย HCl 10 cm3 มี HCl เหลืออยู่ 0.25 × 10 = 2.5 × 10-3 mol
1000

2HCl (aq) + Mg(OH)2 (aq) → MgCl2 (aq) + 2H2O (l)

จากสมการ HCl 2 mol ทำปฏกิ ิรยิ าพอดกี บั Mg(OH)2 1 mol

HCl 2.5 × 10-3 mol ทำปฏิกิริยาพอดกี ับ Mg(OH)2 1 ×2.5 × 10-3 = 1.25 ×10-3 mol
2
ดังนนั้ ยาลดกรด 0.5 g มี Mg(OH)2 อยู่ 1.25 ×10-3 mol

2CH3COOH (aq) + Mg(OH)2 (aq) → (CH3COO)2Mg (aq) + 2H2O (l)

จากสมการ CH3COOH 2 mol ทำปฏิกริ ยิ าพอดีกับ Mg(OH)2 1 mol

CH3COOH 5 × 10-3 mol ทำปฏิกริ ิยาพอดกี ับ Mg(OH)2 1 × 5 × 10-3 = 2.5 ×10-3 mol
2
Mg(OH)2 1.25 ×10-3 mol อยใู่ นยาลดกรด 0.5 g

Mg(OH)2 2.5 ×10-3 mol อยใู่ นยาลดกรด 0.5 × 2.5 × 10-3 = 1 g
1.25 × 10-3
ดงั นั้น จะต้องใช้ยาลดกรดจำนวน 1 กรมั

5) ผสมสารละลาย CH3COOH เข้มข้น 0.01 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร จำนวน 250
ลูกบาศก์เซนติเมตร เข้ากับสารละลาย KOH เข้มข้น 0.04 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร จำนวน 400

ลูกบาศก์เซนติเมตร สารละลายผสมที่ได้จะมีเกลือเข้มข้นเท่าใด และสารละลายมีค่า pH เท่าใด

(กำหนดให้ มวลอะตอมของ C = 12 H = 1 และ O = 16 Ka ของ CH3COOH = 1.8 × 10-5 และ
log 1.35 = 0.1303)

สารละลาย CH3COOH 1000 cm3 มี CH3COOH อยู่ 0.01 mol

สารละลาย CH3COOH 250 cm3 มี CH3COOH อยู่ 0.01 × 250 = 2.5 × 10-3 mol
1000
สารละลาย KOH 1000 cm3 มี KOH อยู่ 0.04 mol

สารละลาย KOH 400 cm3 มี KOH อยู่ 0.04 × 400 = 0.016 mol
1000

CH3COOH (aq) + KOH (aq) → CH3COOK (aq) + H2O (l)

ความเข้มข้นเร่มิ ตน้ 2.5 × 10-3 0.016 - mol/dm3

ความเขม้ ขน้ ท่ใี ช้ไปหรือเกิดขึ้น 2.5 × 10-3 2.5 × 10-3 2.5 × 10-3 mol/dm3

ความเขม้ ขน้ คงเหลือ - 0.0135 2.5 × 10-3 mol/dm3

สารละลายผสม 650 cm3 มี CH3COOK อยู่ 2.5 × 10-3 mol

สารละลายผสม 1000 cm3 มี CH3COOK อยู่ 2.5 × 10-3 ×1000 =3.846 × 10-3 mol
650
ดังนั้น สารละลายผสมมี CH3COOK เข้มข้น 3.846 × 10-3 mol/dm3

สารละลายผสม 650 cm3 มี KOH เหลอื อยู่ 0.0135 mol

สารละลายผสม 1000 cm3 มี KOH เหลอื อยู่ 0.0135 × 1000 = 0.0207 mol
650
ดังนั้น สารละลายผสมมี KOH เหลืออยเู่ ข้มข้น 0.0207 mol/dm3

KOH เปน็ เบสแก่ แตกตวั ให้ OH- ได้มากกวา่ เกลอื CH3COOK

ดงั นนั้ [OH-] = [KOH] = 0.0135 mol/dm3
pOH = -log [OH-]
= -log (0.0135)
= 2 – log 1.35
= 2 – 0.1303
= 1.8697
pH = 14 – pOH
= 14 – 1.8697
= 12.1303

ข้นั ที่ 5 ตรวจสอบผล (Evaluate)
8. ครูให้นักเรียนทำแบบฝึกหัดที่ 10.7 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม เคมี

ช้นั มธั ยมศึกษาปีที่ 5 เลม่ 4 เพื่อทบทวนความรู้

ส่อื การเรียนการสอน/แหลง่ เรยี นรู้
1. หนงั สอื เรยี นวิทยาศาสตรเ์ พิ่มเติม เคมี ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 5 เล่ม 4
2. Power point เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส
3. ปฏิบัติการ เรื่อง การหาความเข้มข้นของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส โดยใช้

อินดิเคเตอรบ์ อกจดุ ยตุ ิ

การวดั และการประเมินผล วธิ วี ัด เคร่ืองมือ เกณฑก์ ารประเมนิ
- การตอบคำถาม - ถามตอบ ร้อยละ 60 ผา่ น
จุดประสงค์ - ตรวจสมุด - สมุดประจำตวั
ด้านความรู้ (K) ประจำตัว เกณฑ์
1. คำนวณปรมิ าณสารหรือ - แบบประเมินการ
- สงั เกต ปฏิบตั กิ าร ระดบั คุณภาพ 2
ความเขม้ ข้นของสารละลาย พฤติกรรม ผา่ นเกณฑ์
- แบบสังเกต
กรดหรือเบสจากการไทเทรต - สังเกต พฤติกรรม ได้เกณฑใ์ นระดับ
พฤติกรรมการ การทำงาน ดขี น้ึ ไป
ได้ ทำงาน

ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P)
2. ทดลองเพื่อศึกษาการ

ไทเทรตหาจุดยุติของปฏกิ ริ ยิ า

ระหวา่ งกรดแกก่ ับเบสแก่ได้

3. ทดลองเพื่อศกึ ษาการ

ไทเทรตหาจดุ สมมูลของ

ปฏิกริ ยิ าระหวา่ งกรดแก่กบั

เบสแก่ได้

ด้านคุณลักษณะ (A)
4. ทำงานร่วมกับผูอ้ นื่
มสี ่วนรว่ มในการแสดง
ความคิดเห็นภายในกลุ่ม
ยอมรับฟงั ความคดิ เหน็ ของ
ผอู้ น่ื และรบั ผดิ ชอบต่อหน้าท่ี
ท่ไี ดร้ บั มอบหมาย

ปฏิบัติการ

เร่อื ง ความเข้มขน้ ของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส
โดยใชอ้ นิ ดิเคเตอรบ์ อกจดุ ยุติ

จดุ ประสงค์การทดลอง
1. ทดลองเพื่อหาความเข้มข้นของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส โดยใช้อินดิเคเตอร์บอก
จุดยุติ
2. คำนวณความเข้มข้นของสารละลายตวั อย่าง

วสั ดุ อุปกรณ์ และสารเคมี ปรมิ าณต่อกลุ่ม
รายการ
1 อัน
สารเคมี 1 อัน
1. สารละลายตวั อย่างกรดไฮโดรคลอรกิ (HCl) 3 ใบ
2. สารละลายมาตรฐานโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) 2 ใบ
1 อนั
0.10 mol/L 1 อัน
3. เมทลิ เรด 1 ชุด
4. โบรโมไทมอลบลู 1 อนั
5. ฟนี อล์ฟทาลีน 1 ใบ
วสั ดแุ ละอุปกรณ์
1. ปิเปตต์ขนาด 10 mL
2. บิวเรตต์ขนาด 50 mL
3. ขวดรูปกรวยขนาด 100 mL
4. บีกเกอร์ขนาด 100 mL
5. หลอดหยด
6. กรวยกรอง
7. ขาตัง้ พร้อมทีจ่ ับ
8. ลกู ยางปเิ ปตต์
9. ขวดนำ้ กลน่ั

วธิ ที ำการทดลอง
1. ปิเปตต์สารละลายตัวอย่าง HCl ใส่ขวดรูปกรวย 3 ขวด ขวดละ 10.00 mL แล้วหยด
อินดิเคเตอรท์ ี่เลือกมา 1 ชนดิ จำนวน 2 หยด ลงในแตล่ ะขวด สังเกตสีของสารละลาย
2. บรรจุ NaOH 0.10 mol/L ในบิวเรตต์ แล้วทำการไทเทรตจนกระทั่งถึงจุดยุติ บันทึกปริมาตร
ของ NaOH ท่ใี ช้ในแตล่ ะขวด
3. คำนวณปรมิ าตรเฉลีย่ ของ NaOH และความเข้มข้นของสารละลายตวั อย่าง HCl

ใบบนั ทกึ กิจกรรมการทดลอง

เรื่อง ความเข้มขน้ ของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส
โดยใช้อนิ ดิเคเตอร์บอกจดุ ยตุ ิ

กลุ่มท.ี่ ......................... จำนวนสมาชิก ........................
ชื่อผรู้ ายงาน …………………………………………………………………....... เลขที…่ ……………………….
ชอ่ื ผู้รว่ มรายงาน 1. ………………………………………………………………….. เลขท่ี………………………….

2. ……………………………………………………………........ เลขที…่ ……………………….
3. .……………………………………………………………....... เลขที่………………………….
4. …………………………………………………….………....... เลขที่………………………….
5. …………………………………………………….………....... เลขท่…ี ……………………….

ชั้น …………………………………

ผลการทดลอง

การเปลีย่ นสีทจ่ี ุดยุติของอนิ ดเิ คเตอรท์ ี่เลือก เปน็ ดังนี้

อนิ ดิเคเตอร์ เรม่ิ ต้น ทจ่ี ุดยุติ

ชื่อสารละลายตัวอย่าง......................................................................................................... ..............
อนิ ดเิ คเตอรท์ ี่ใชใ้ นการไทเทรต..........................................................................................................
ความเข้มข้นของสารละลายมาตรฐาน NaOH...................................................................................

สารละลายมาตรฐาน NaOH

การทดลอง คร้ัง ปรมิ าตรสารละลาย ขีดวดั ขีดวัดปริมาตร ปรมิ าตรท่ใี ช้
ท่ี ตัวอย่าง........ (mL) ปริมาตร เม่อื ถงึ จุดยตุ ิ (mL)
เริ่มต้น
1
2
3

เฉลีย่

อภปิ รายผลการทดลอง
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................................................ ....
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................

สรปุ ผลการทดลอง
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
......................................................................................................................................... .......................
............................................................................................................ ....................................................

ข้อเสนอแนะ
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................................................ ....





แผนการจัดการเรียนรทู้ ี่ 13 ภาคเรยี นที่ 2/2564
ช้นั มัธยมศึกษาปที ่ี 5
กลุ่มสาระการเรียนรูวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี
รายวิชาเพิ่มเตมิ เคมี 4 ว 32224 เวลา 26 ชั่วโมง
บทที่ 10 กรด-เบส
จำนวน 2 ชว่ั โมง
เรือ่ ง สารละลายบฟั เฟอร์

ครผู ้สู อน นางสาวเมทนิ ี สุภาพนั ธ

ผลการเรียนรู้
อธบิ ายสมบตั ิ องค์ประกอบ และประโยชน์ของสารละลายบฟั เฟอร์

สาระสำคัญ
สารละลายบัฟเฟอร์เป็นสารละลายของกรดอ่อนกับเกลือของกรดอ่อนนั้น หรือเบสอ่อนกับ

เกลือของเบสอ่อนนั้น เมื่อเติมกรด เบส หรือน้ำจะมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงค่า pH น้อยกว่า
สารละลายทั่วไป สมบัติเฉพาะของสารละลายบฟั เฟอรเ์ ปน็ ประโยชน์ต่อการควบคุม pH ของระบบใน
ส่งิ มีชวี ิตและส่ิงแวดลอ้ ม

จดุ ประสงค์การเรียนรู้
หลังจบกจิ กรรมการจัดการเรยี นรู้ นักเรียนสามารถ
ด้านความรู้ (K)
1. อธิบายสมบัติ และองค์ประกอบของสารละลายบัฟเฟอร์ได้
ด้านทักษะ/กระบวนการ (P)
2. ทดลองเพ่อื ศึกษา pH ของสารละลายบัฟเฟอร์ เมอื่ เตมิ กรดหรือเบสลงไปได้
ดา้ นคุณลักษณะ (A)
3. ทำงานร่วมกับผู้อื่น มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นภายในกลุ่ม ยอมรับฟัง

ความคดิ เห็นของผอู้ ่ืน และรบั ผิดชอบต่อหนา้ ที่ท่ีไดร้ บั มอบหมาย

สาระการเรยี นรู้
สารละลายบัฟเฟอร์ เป็นสารละลายที่มสี มบัติในการควบคุม pH ของสารละลายให้คงที่ เมื่อมี

การเติมกรดแก่หรือเบสแก่ลงไปเล็กน้อย ประกอบด้วยกรดอ่อนกับเกลือของกรดอ่อน หรือเบสอ่อน
กบั เกลือของเบสอ่อน

สารละลายที่มีกรดอ่อนกับเกลือของกรดอ่อนชนิดนั้น หรือกรดอ่อนกับคู่เบสของกรดอ่อน
เรียกว่า บฟั เฟอร์กรด เม่อื เติม H+ จากกรดแก่ลงไป คูเ่ บสจะทำปฏิกริ ยิ ากบั H+ ทเ่ี ตมิ ลงไป ทำให้ pH
ลดลงไมเ่ กนิ 0.01 ซึง่ ถอื วา่ คงที่ เม่ือเตมิ OH- จากเบสแก่ลงไป กรดออ่ นจะทำปฏิกิริยากบั OH- ที่เติม
ลงไป ทำให้ pH เพ่มิ ข้นึ ไม่เกิน 0.01 ซ่งึ ถือว่าคงท่ี

สารละลายที่มีเบสอ่อนกับเกลือของเบสอ่อนชนิดนั้น หรือเบสอ่อนกับคู่กรดของเบสอ่อน
เรียกว่า บัฟเฟอร์เบส เมื่อเติม H+ จากกรดแก่ลงไป เบสอ่อนจะทำปฏิกิริยากับ H+ ที่เติมลงไป ทำให้
pH ลดลงไม่เกิน 0.01 ซึ่งถือว่าคงที่ เมื่อเติม OH- จากเบสแก่ลงไป คู่กรดจะทำปฏิกิริยากับ OH- ที่
เตมิ ลงไป ทำให้ pH เพิม่ ขน้ึ ไมเ่ กิน 0.01 ซึ่งถอื วา่ คงที่

สมรรถนะสำคัญของผเู้ รียน
1. ความสามารถในการสอ่ื สาร
2. ความสามารถในการคิด
1) ทกั ษะการทดลอง
2) ทักษะการตคี วามหมายขอ้ มลู และลงข้อสรปุ
3. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

คุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์
1. มวี ินัย
2. ใฝ่เรยี นรู้
3. มงุ่ มัน่ ในการทำงาน

การจัดกจิ กรรมการเรียนรู้ดว้ ยรปู แบบ 5E
ข้ันที่ 1 สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1. ครูตรวจสอบความรู้โดยใช้คำถามว่า เมื่อเติมกรดหรือเบสลงในน้ำ จะทำให้ pH

ของสารละลายเปล่ียนแปลงไปอยา่ งไร

(แนวคำตอบ : เมื่อเติมกรด pH จะลดลงต่ำกว่า 7 ส่วนเมื่อเติมเบส pH จะสูงขึ้นกว่า
7)

2. ครูใช้คำถามนำว่า การเติมกรดหรือเบสลงในสารละลายผสมระหว่างกรดแอซีติก
และโซเดียมแอซีเตต จะมีผลต่อการเปลี่ยนแปลง pH ของสารละลายเหมือนหรือต่างจากน้ำอย่างไร
เพอื่ เข้าสกู่ ิจกรรมการทดลอง

ขัน้ ท่ี 2 สำรวจค้นหา (Explore)
3. ครูให้นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 5 คน เพื่อทำการทดลอง เรื่อง การเปลี่ยนแปลง

pH ของนำ้ และสารละลายผสมระหวา่ งกรดแอซีติกและโซเดยี มแอซเี ตต
4. สมาชกิ ทกุ คนในกลุ่มชว่ ยกนั ลงมอื ทำการทดลอง

ขนั้ ท่ี 3 อธบิ ายความรู้ (Explain)
5. นักเรียนแต่ละกลุ่มส่งตวั แทน ออกมานำเสนอผลการทดลองหลงั จากนน้ั ให้นักเรียน

ทุกคนรว่ มกนั อภิปรายผลการทดลองจนมีความเขา้ ใจทต่ี รงกัน
6. นักเรียนและครูร่วมกันสรุปผลจากการทำการทดลอง ซึ่งได้ข้อสรุปว่า “เมื่อมีการ

เติมกรดหรือเบสลงไปเล็กน้อย pH ของสารละลายผสมระหว่าง CH3COOH และ CH3COONa
เปลย่ี นแปลงน้อยกว่าน้ำ”

ข้นั ท่ี 4 ขยายความเข้าใจ (Elaborate)
7. ครูเชื่อมโยงความรูจ้ ากการทดลองเพื่ออธิบายเกี่ยวกับสมบัติและองค์ประกอบของ

สารละลายบฟั เฟอร์
8. ครูใช้คำถามนำว่า สารละลายบัฟเฟอร์สามารถควบคุม pH ได้อย่างไร จากนั้นให้

นักเรียนแต่ละกลุ่มศึกษาหลักการในการควบคุม pH ของสารละลายบัฟเฟอร์ และอัตราส่วนความ
เข้มขน้ ของคู่กรด-เบสที่ทำใหไ้ ดส้ ารละลายบัฟเฟอร์ท่ีดี จากนัน้ นำเสนอผลการศึกษาหนา้ ช้ันเรียน

ขัน้ ท่ี 5 ตรวจสอบผล (Evaluate)
9. ครูใหน้ ักเรยี นแตล่ ะกลุม่ นำเสนอผลการศกึ ษาหนา้ ชน้ั เรียน

10. ครูต้ังคำถามเพอื่ ตรวจสอบความเขา้ ใจของนกั เรยี น ดงั นี้
1) สารละลายบฟั เฟอรห์ มายถงึ อะไร
(แนวตอบ : สารละลายที่มีสมบัติในการควบคุม pH ของสารละลายให้คงที่ เมื่อมี

การเติมกรดแก่หรือเบสแก่ลงไปเล็กน้อย ประกอบด้วยกรดอ่อนกับเกลือของกรดอ่อน หรือเบสอ่อน
กบั เกลือของเบสออ่ น)

2) เพราะเหตุใดเมื่อเติมกรดแก่ปริมาณเล็กน้อยลงไปในระบบที่ประกอบด้วย
สารละลาย CH3COOH และ CH3COONa คา่ pH ของสารละลายจึงเกิดการเปลย่ี นแปลงน้อยมา

(แนวตอบ : ไอออนต่าง ๆ ท่อี ยู่ในระบบ มีดงั น้ี
CH3COOH (aq) + H2O (l) ⇌ CH3COO- (aq) + H3O+ (aq)
CH3COONa (aq) → Na+ (aq) + CH3COO- (aq)

เมื่อเติม H3O+ ลงไปเล็กน้อย CH3COO- จะไปทำปฏิกิริยากับ H3O+ เกิดเป็น
CH3COOH ซึ่งทำให้ความเข้มข้นของ H3O+ ในสารละลายเปลี่ยนแปลงไปน้อยมาก ค่า pH ของ
สารละลายจึงเปลย่ี นแปลงน้อยมาก)

3) จงเขียนสมการแสดงปฏิกิริยาการควบคุม pH ของสารละลายบัฟเฟอร์เมื่อเติม
กรดหรือเบสลงไป

• เมื่อเติมกรดลงในสารละลายบฟั เฟอร์ HCN/CN-
(แนวตอบ : H3O+ (aq) + CN- (aq) ⇌ H2O (l) + HCN (aq) )
• เมอ่ื เตมิ เบสลงในสารละลายบัฟเฟอร์ HCN/CN-
(แนวตอบ : OH- (aq) + HCN (aq) ⇌ H2O (l) + CN- (aq) )

สื่อการเรยี นการสอน/แหลง่ เรียนรู้

1. หนงั สอื เรียนวทิ ยาศาสตร์เพมิ่ เติม เคมี ชนั้ มธั ยมศึกษาปีท่ี 5 เลม่ 4

2. Power point เรือ่ ง สารละลายบัฟเฟอร์

3. ปฏิบัติการ เรื่อง การเปลี่ยนแปลง pH ของน้ำและสารละลายผสมระหว่างกรดแอซีติกและ

โซเดียมแอซเี ตต

การวัดและการประเมนิ ผล วธิ วี ัด เคร่ืองมือ เกณฑ์การประเมนิ

จดุ ประสงค์ - การตอบคำถาม - ถามตอบ ร้อยละ 60 ผา่ น
ดา้ นความรู้ (K) - ตรวจสมุด - สมุดประจำตัว เกณฑ์
1. อธบิ ายสมบัติ และ ประจำตัว
องค์ประกอบของสารละลาย

บฟั เฟอรไ์ ด้

ดา้ นทักษะ/กระบวนการ (P)

2. ทดลองเพ่ือศึกษา pH ของ - สังเกต - แบบประเมินการ ระดบั คุณภาพ 2
ปฏิบัติการ ผ่านเกณฑ์
สารละลายบัฟเฟอร์ เม่ือเติม พฤติกรรม
- แบบสังเกต ไดเ้ กณฑ์ในระดับ
กรดหรอื เบสลงไปได้ พฤติกรรม ดขี ึน้ ไป
การทำงาน
ดา้ นคณุ ลกั ษณะ (A)

3. ทำงานรว่ มกบั ผู้อน่ื - สงั เกต

มีสว่ นร่วมในการแสดง พฤติกรรมการ

ความคดิ เหน็ ภายในกลุ่ม ทำงาน

ยอมรบั ฟังความคดิ เห็นของ

ผอู้ ืน่ และรับผิดชอบต่อหนา้ ท่ี

ทีไ่ ด้รับมอบหมาย

ปฏบิ ัตกิ าร

เรื่อง การเปล่ียนแปลง pH ของนำ้ และสารละลายผสม
ระหว่างกรดแอซตี กิ และโซเดยี มแอซเี ตต

จุดประสงค์การทดลอง
1. ทดลองเพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลง pH ของน้ำและสารละลายผสมระหว่างกรดแอซีติกและ
โซเดียมแอซีเตต
2. เปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลง pH ของน้ำและสารละลายผสมระหว่างกรดแอซีติกและ
โซเดยี มแอซีเตต

วัสดุ อุปกรณ์ และสารเคมี ปรมิ าณตอ่ กลุ่ม
รายการ
4 mL
สารเคมี 2 mL
1. นำ้ กลั่น 2 mL
2. สารละลายกรดแอซตี ิก (CH3COOH) 0.10 mol/L 4 หยด
3. สารละลายโซเดียมแอซีเตต (CH3COONa) 0.10 mol/L 2 หยด
4. ยนู เิ วอร์ซัลอนิ ดิเคเตอร์ 2 หยด
5. สารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCl) 0.10 mol/L
6. สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์ (NaOH) 0.10 mol/L 4 หลอด
วัสดแุ ละอุปกรณ์ 2 อนั
1. หลอดทดลองขนาดเล็ก ใชร้ ่วมกนั
2. หลอดหยด
3. กระบอกตวงขนาด 10 mL

วิธที ำการทดลอง
1. ใส่สารละลายลงในหลอดทดลอง 4 หลอด ดังน้ี
หลอดที่ 1 และ 2 ใส่น้ำกลั่นหลอดละ 2 mL
หลอดที่ 3 และ 4 ใส่สารละลายผสมของ CH3COOH 0.10 mol/L ปริมาตร 1 mL และ
CH3COONa 0.10 mol/L ปรมิ าตร 1 mL ลงไปทง้ั สองหลอด

2. หยดยูนิเวอร์ซัลอินคิเคเตอร์ลงไปทุกหลอด หลอดละ 1 หยด เขย่าและสังเกตสีของสารละลาย
แล้วเปรียบเทียบกับแถบสีของยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ท่ี pH ต่าง ๆ พร้อมบันทึก pH ในแต่ละ
หลอด

3. หยด HCl 0.10 mol/L ลงในหลอดที่ 1 และ 3 หลอดละ 1 หยด บันทึกสีของสารละลาย และ
คา่ pH ในแต่ละหลอด

4. หยด NaOH 0.10 mol/L ลงในหลอดที่ 2 และ 4 หลอดละ 1 หยด บันทึกสีของสารละลาย
และคา่ pH ในแตล่ ะหลอด

ใบบันทึกกิจกรรมการทดลอง

เรือ่ ง การเปล่ยี นแปลง pH ของน้ำและสารละลายผสม
ระหว่างกรดแอซีติกและโซเดยี มแอซเี ตต

กลุ่มท.ี่ ......................... จำนวนสมาชกิ ........................
ชือ่ ผรู้ ายงาน …………………………………………………………………....... เลขท่ี………………………….
ชอ่ื ผ้รู ว่ มรายงาน 1. ………………………………………………………………….. เลขท…่ี ……………………….

2. ……………………………………………………………........ เลขท…่ี ……………………….
3. .……………………………………………………………....... เลขที…่ ……………………….
4. …………………………………………………….………....... เลขที่………………………….
5. …………………………………………………….………....... เลขท…่ี ……………………….

ช้นั …………………………………

ผลการทดลอง H2O CH3COOH + CH3COONa
สาร

สขี องสารละลาย
เมื่อหยดยูนิเวอร์ซลั

อนิ ดิเคเตอร์

pH

สีของสารละลาย
เม่ือเติม HCl

pH

สขี องสารละลาย
เมื่อเติม NaOH