Karu_Jaraktar

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

201

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

Қазақ батыры. Авторы Қ.Ахметжан
Казахский воин. Автор К.Ахметжан
Kazakh warrior. Author K.Akhmetzhan
Kazak savaşçısı.Yazar K.Akhmetzhan

202 哈萨克族的战士。作者K.阿赫迈赞

Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

Қазақ батыры. Авторы Қ.Ахметжан ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏
Казахский воин. Автор К.Ахметжан
Kazakh warrior. Author K.Akhmetzhan 203
Kazak savaşçısı.Yazar K.Akhmetzhan
哈萨克族的战士。作者K.阿赫迈赞

Атырау облысы ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

Батырлар шайқасы. Авторы Қ.Аметжан
Поединок батыров. Автор К.Ахметжан
Kazakh warrior. Author K.Akhmetzhan
Baturlar (Bahadurlar) düellosu. Yazar K.Akhmetzhan
巴特尔的决斗。作者K.阿赫迈赞

204

Үшінші бөлім Атырау облысы
ТҮЙРЕУ-СОҒУ ҚАРУЛАРЫ тарихи-өлкетану
музейі
Бес қарудың соңғы түрі – түйреу-соғу қарулары. Бұл қару бастарының пішініне, қызметіне Историко-
краеведческий
қарай бірнеше түрге бөлінеді. музей Атырауской
Ертеден пайда болған басы мен сабы тұтас, түбірлі ағаштан жасалған соғу қаруы – шоқпар. области
Atyrau Local
Бастары металдан құйылған қарудың ауыр түрі «күрзі» деп аталады. Күрзі – темір шоқпар. Ертеде ол History
әрі аң аулау, әрі соғыс құралы болған. Бұл атау парсы сөзінен шыққан. Палеолит дәуіріндегі алғашқы Museum
адамдардың негізгі құралы болған сойылдың күрделі түрі. Ол салмағы ауыр, мықты ағаштан жасалып, Atyrau bölgesi
жуан басы қоламен, кейін темірмен қапталып қолданылды. Yerel Tarih
Müzesi
Басы сабына қайыспен, не шынжырмен жалғанған шоқпар – босмойын. Соғыс кезінде 阿特劳州历史与地
батырлардың жауынгерлік жекпе-жегі осы  бес қарумен айқасу (садақпен атысу, найзаласу, 方志博物馆
қылыштасу, балталасу және шоқпарласу) түрінде өткен. Қазіргі замандағыдай көшпелі халықтарда
әскер құрамы қару түрлеріне қарай бөлінген. Бес қарудың әртүрін жете меңгерген жауынгерлерден ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏
арнайы садақшылар, найзагерлер, қылышкерлер, айбалташылар, шоқпаршылар әскери қосындары
құрылған. Бүкіл әскердің ашық майдандағы ұрысы да осы жауынгерлік қару түрлерін қолдануға
негізделетін. Шайқас алыс қашықтықтан садақпен атумен басталып, адамдары, аттары шығынға
ұшыраған жау әскерімен жақын қашықтықта, бетпе-бет айқаста найзаласумен жалғасады. Одан әрі
қарай қоян-қолтық шайқаста қылышпен шабысу, айбалта, шоқпар жұмсау арқылы жүргізілген.

Найза – ұшы істік темірден жасалған, ұзын ағаш сабы бар, қадауға әрі лақтыруға ыңғайлы
соғыс құралы. Оны ұстайтын адамды найзагер, найзашы деп атайды. Түйреу қаруы – негізінен
атты жауынгерлердің басты қаруы. Қазақ батырлары түйреу қаруларынан найзаны, сүңгіні және
жыданы алыс-жақындығына байланысты көбірек пайдаланған. Көшпелі түркі халықтары ұзындығы
3–4 метрге дейін жететін найза қолданған. Сабының қолға ұстайтын жері жұмсақ болу үшін барқыт,
мақпалмен оралып, қайыстан ілгек тағылатын болған.

Третья часть 205
УДАРНОЕ ОРУЖИЕ

Еще один вид «Бес қару» – это ударное оружие. Оно подразделяется на несколько типов в

зависимости от формы головки и назначения.
Древнее ударное оружие со сплошной головкой и рукояткой, изготовленное из корня

дерева, называется дубинкой. Тяжелый вид оружия с металлической головкой называется
«булава». Булава – железная дубинка. Ее использовали во время охоты и на войне. Это
название происходит от персидского слова. Сложная форма дубинки, которая была основным
орудием первобытных людей в эпоху палеолита. Она изготавливалась из тяжелого, крепкого
дерева, толстая головка которой покрывалась бронзой и железом.

Во время боевых действий батыры стреляли из лука, сражались врукопашную копьями,
саблями, топорами и дубинками. Как и в современном мире, у степных народов воины армии
делились по видам вооружения: подразделение лучников, копейщики, саблисты, мастера секиры и
дубинок. Сражения начинались со стрельбы из лука с дальнего расстояния, затем подключались в
ближнем бою копейщики и по ходу битвы использовались мечи, секиры, дубинки.

Копье – это длинное древко с металлическим (бронза, железо) втульчатым наконечником,
предназначенное для метания в цель. Человека, который был вооружен копьем, называли мастером
штыкового боя. Удар копьём – основной прием всадников в бою. Казахские батыры вооружались
копьями, пиками. Кочевые тюркские народы использовали копье длиной до 3–4 метров. Для того
чтобы рукоятка была мягкой, его обертывали бархатной тканью и вешали крючки из сыромятины.

Атырау облысы Third part
тарихи-өлкетану STRIKE WEAPONS

музейі Another type of the “bes karu” is strike weapons. These weapons are divided into several types
Историко-
краеведческий depending on the shape of the head and purpose.
музей Атырауской An ancient strike weapon with a solid head and handle, made from the root of a tree,

области is called a club. A heavy type of weapon with a metal head is called a “mace”. A mace is an
Atyrau Local iron club. It was used during hunting and war. This name comes from the Persian word.
A complex form of a club, which was the main tool and weapon of people in the primitive era. It was made
History of heavy, strong wood. It had a thick head, which was covered with bronze and iron.
Museum
Atyrau bölgesi During the fighting, batyrs shot bows, fought hand-to-hand with spears, sabers, axes and clubs. As in
Yerel Tarih the modern world, among the steppe peoples, army soldiers were divided by types of weapons: a division
of archers, spearmen, saber-fighters, masters of axes and clubs. Battles began with long-distance archery,
Müzesi then spearmen were involved in close combat and swords, poleaxes, clubs were used during the battle.
阿特劳州历史与地
A spear is a long shaft with a metal (bronze, iron) socketed tip, designed for throwing at a
方志博物馆 target. A man who was armed with a spear was called a master of bayonet fighting. A tilt (spear
strike) is the main technique of horsemen in battle. Kazakh batyrs were armed with spears and
ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 pikes. The nomadic Turkic peoples used a spear up to 3–4 meters long. In order to keep the
handle soft, it was wrapped in a velvet cloth and hooks from tawed leather were hung.

Üçünçü kısım
VURUCU SİLAHLAR

Bes Karu» (Beş silah) daha bir türü – vurucu silahlar. Bu silah, kafanın şekline ve amacına bağlı

olarak birkaç türe ayrılır.
Sert başlı ve bir ağacın damırından yapılmış kavrama yeri olan eski bir vurmalı silah sopadır.

Metal başlı ağır bir silaha “topuz” denir. Topuz bir demir sopadır. Avlanma sırasında ve savaşta kullanıldı.
Bu isim Farsça bir kelimeden geliyor. İlkel çağda insanların temel aracı ve silahı olan copun karmaşık şekli.
Bronz ve demirle kaplı kalın başlı, ağır, sağlam ahşaptan yapılmıştır.

Çatışmalar sırasında, yarasalar yaydan ateş ettiler, mızraklar, kılıçlar, baltalar ve sopalarla göğüs
göğüse çarpıştılar. Modern dünyada olduğu gibi, bozkır halkları arasında ordu askerleri silah türlerine göre
bölünmüşlerdi: okçular, mızrakçılar, kılıçlılar, balta ve sopa askerleri. Savaşlar uzun mesafeden okçulukla
başladı, daha sonra mızrakçılar yakın dövüşte bağlandı ve savaş sırasında kılıçlar, baltalar, sopalar kullanıldı.

Mızrak, bir hedefe fırlatmak için tasarlanmış, metal (bronz, demir) soketli uçlu uzun bir silahtır. Bir
mızrakla silahlanan adama süngü dövüşü ustası deniyordu. Bir mızrak saldırısı, savaşta atlılar için ana
tekniktir. Kazak yarasaları mızrak ve kargı ile silahlandırıldı.

Göçebe Türk halkları 3–4 metre uzunluğa kadar bir mızrak kullandılar. Sapın yumuşak kalması için
kadife bir beze ve hammaddeye sarılarak kancalarla asıldı.

206

第三部分 Атырау облысы
打击兵器 тарихи-өлкетану
музейі
别“ 斯卡鲁”的另一种是打击武器。这些武器根据头部的形状和用途不同，分为几种类 Историко-
краеведческий
型。 музей Атырауской
古代打击武器，头部和手柄都是实心的，用树根做成的大棒子。金属头的重型武器叫 “权仗” области
Atyrau Local
。权仗是一根铁棍。它在狩猎和战争中使用。这个名称来自于波斯语。棍的复杂形状 ，是原始时 History
代的主要工具和武器。它是用厚重结实的木头制成， 头部是厚的，上面镀上青铜和铁。 Museum
Atyrau bölgesi
在战斗中，战士们射箭，用长矛、马刀 、斧头和大棍手拉手战斗。与现代世界一样，草原民族 Yerel Tarih
的战士也是按武器类型来划分的：有弓箭手、枪仗手、马刀手、长柄战斧和大棒子高手。战斗开始 Müzesi
时，远距离射箭，然后近距离枪仗手战斗，在战斗过程中使用刀、斧、棍。 阿特劳州历史与地
方志博物馆
长矛是一种长木，带有金属（青铜、铁）套尖，用于向目标投掷。拿着长矛的人被称为刺刀战
的高手。矛击是骑手作战的基本技术。哈萨克巴特尔们都带着长矛、长枪。 ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏

游牧的突厥人使用的矛长达3-4米。为了使手柄柔软，用绒布包好，用生鞣皮做挂钩。

207

Атырау облысы КҮРЗІ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХХ ғасыр
Материалы: металл, ағаш, тері, сүйек
музейі Техникасы: металды құю, жону, илеу
Историко- Өлшемі: ұзындығы 62 см
краеведческий Салмағы: 1,2 кг
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 14238

области Басы мен сабы біртұтас, түбірлі ағаштан жасалған қару. Бас жағы жұмыр, сабына былғарыдан бау
Atyrau Local таққан.

History БУЛАВА
Museum Период: ХХ век
Atyrau bölgesi Материал: металл, дерево, кожа, кость
Yerel Tarih Техника: литье металла, обстругивание, дубление
Размер: длина 62 см
Müzesi Вес: 1,2 кг
阿特劳州历史与地 Учетная отметка: ИКМАО ОФ 14238

方志博物馆 Оружие изготовлено из массива дерева с одинарной головкой и рукоятью, головка круглая,
рукоять кожаная
ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏
MACE
Period: ХХ century
Material: metal, wood, leather, bone
Technique: metal casting, trimming, tanning
Size: length 62 cm
Weight: 1.2 kg
Record: ALHM CE 14238

The weapon is made of solid wood with a single head and handle, round head, leather handle

TOPUZ
Dönem: ХХ. yüzyıl
Malzeme: metal, ahşap, deri, kemik
Teknikler: metal döküm, planya, deri tabaklama
Boyut: uzunluk - 62 cm
Ağırlık: 1,2 kg
Kayıt işareti: ABYTM AF 14238

Silah, tek başlı ve saplı, yuvarlak başlı, deri saplı masif ahşaptan yapılmıştır.

圆锤
时期：二十世纪
材质：金属, 木头, 皮革，骨头
工艺：铸造 金属，刨平， 鞣制
尺寸：长度 62 厘米
重量： 1,2 千克
登记符号：IKMAO OF 14238

该武器由具有单个头部和手柄，圆头和皮革手柄的实木制成

208

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

209

Атырау облысы КҮРЗІ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХХІ ғасыр
Материалы: металл, ағаш, тері
музейі Техникасы: металды құю, ағашты жону, теріні илеу
Историко- Өлшемі: ұзындығы 70 см
краеведческий Салмағы: 2,6 кг
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 13766

области Басы мен сабы ағаштан жасалып, істік темірлер орнатылған. Сабына теріден ілмек жасалып, ұшына
Atyrau Local жылқы қылы тағылған.

History БУЛАВА
Museum Период: ХХІ век
Atyrau bölgesi Материал: металл, дерево, кожа
Yerel Tarih Техника: литье металла, строгание древесины, дубление кожи
Размер: длина 70 см
Müzesi Вес: 2,6 кг
阿特劳州历史与地 Учетная отметка: ИКМАО ОФ 13766

方志博物馆 Головка и ручка изготовлены из дерева, на головке встроены шипы. Рукоять имеет кожаный
крючок для удержания оружия в руке во время боя.
ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏
MACE
Period: ХХІ century
Material: metal, wood, leather
Technique: metal casting, wood planing, leather tanning
Size: length 70 cm
Weight: 2.6 kg
Record: ALHM CE 13766

The head and handle are made of wood, with spikes built into the head. The handle has a leather hook
for holding the weapon in the hand during combat.

TOPUZ
Dönem: ХІX. yüzyıl
Malzeme: metal, ahşap, deri
Teknikler: metal döküm, kesme, deri tabaklama
Boyut: uzunluk - 70 cm
Ağırlık: 2,6 kg
Kayıt işareti: ABYTM AF 13766

Baş ve sap, kafasında sivri uçlu ahşaptan yapılmıştır. Sap, savaş sırasında silahı elde tutmak için deri bir
kancaya sahiptir.

圆锤
时期：二十一世纪
材质：金属, 木头, 皮革
工艺：铸造 金属，刨木， 皮革的鞣制
尺寸：长度 70 厘米
重量： 2,6 千克
登记符号：IKMAO OF 13766

头部和手柄由木头制成，头部带有长钉。 手柄上有一个皮钩，用于在战斗中将武器握在手中。

210

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

211

Атырау облысы ШОҚПАР
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХХІ ғасыр
Материалы: ағаш
музейі Техникасы: ағашты жону, сүргілеу
Историко- Өлшемі: ұзындығы 65 см
краеведческий Салмағы: 2,2 кг
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 15427

области Қатты ағаштан жасалған шоқпардың бас жағы доғал, жұмыр, сабы бір беткей тегіс келген соғыс
Atyrau Local қаруы.

History ДУБИНКА
Museum Период: ХХІ век
Atyrau bölgesi Материал: дерево
Yerel Tarih Техника: строгание и вырезание древесины
Размер: длина 65 см
Müzesi Вес: 2,2 кг
阿特劳州历史与地 Учетная отметка: ИКМАО ОФ 15427

方志博物馆 Навершие и рукоять оружия изготовлены из твердой породы дерева.

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 CLUB
Period: ХХІ century
Material: wood
Technique: planing and cutting wood
Size: length 65 cm
Weight: 2.2 kg
Record: ALHM CE 15427

The pommel and handle of the weapon are made of solid wood.

SOPA
Dönem: ХIX. yüzyıl
Malzeme: ahşap
Teknikler: ahşap planya ve kesme
Boyut: uzunluk - 65 cm
Ağırlık: 2,2 kg
Kayıt işareti: ABYTM AF 15427

Silah kafası ve sapı, sert bir ahşaptan yapılmış.

大棒子
时期：二十一世纪
材质：木头
材质：刨切木材
尺寸：长度65厘米
重量： 2,2 千克
登记符号：IKMAO OF 15427

武器的头部和手柄由硬木制成。

212

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

213

Атырау облысы НАЙЗА
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХХ ғасыр
Материалы: металл, ағаш, жылқының қылы
музейі Техникасы: ағашты жону, сүргілеу, металды қыздыру, балқыту соғу
Историко- Өлшемі: ұзындығы 3 м
краеведческий Салмағы: 2800 гр
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ15237

области Найзаға әртүрлі дәрежеде белгі ретінде қыл шашақтар тағылған.
Atyrau Local Сабы қайың, қарағай, емен сияқты қатты ағаштан жасалып, басына темірден жебе кигізіледі. Әдетте
найза басына шашақ тағылады.
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 КОПЬЕ
Период: ХХ век
Материал: металл, дерево, лошадиная грива
Техника: строгание древесины, строгание, нагрев металла, плавка, ковка
Размер: длина 3 м
Вес: 2800 г
Учетная отметка: ИКМАО ОФ15237

Копьеизготовлено​и​ зтвердойпородыдерева(береза)сметаллическимвтульчатымнаконечником
и декорировано нитями.

SPEAR
Period: ХХ century
Material: metal, wood, horse mane
Technique: wood planing, planing, metal heating, melting, forging
Size: length 3 m
Weight: 2800 g
Record: ALHM CE 15237

The spear is made of solid wood (birch), with a metal socketed tip and decorated with threads.

MIZRAK
Dönem: ХХ. yüzyıl
Malzeme: metal, ahşap, at yelesi
Teknikler: ahşap planya, metal ısıtma, sigorta, dövme
Boyut: uzunluk - 3 metre
Ağırlık:
Kayıt işareti: ABYTM AF15237

Mızrak, sert ahşaptan (huş ağacı), metal soketli uçlu ve ipliklerle süslenmiştir.

矛
时期：二十世纪
材质：金属, 木头, 马鬃
材质：刨木，刨，加热金属，熔化， 锻造
尺寸：长度 3 м
重量： 2800 克
登记符号：IKMAO OF 15237

矛由硬木（桦木）制成，带有金属套管形尖端 ，并用线装饰。

214

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

215

Атырау облысы БОСМОЙЫН
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХХ ғасыр
Материалы: металл, ағаш
музейі Техникасы: ағашты жону, металды соғу
Историко- Өлшемі: ұзындығы 2 метр 20 см
краеведческий Салмағы: 2 кг
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 20950

области Ағаш сапқа темір шынжырмен байланған жауынгерлік соғу қаруы.
Atyrau Local
БОСМОЙЫН
History Период: ХХ век
Museum Материал: металл, дерево
Atyrau bölgesi Техника: строгание древесины, ковка металла
Yerel Tarih Размер: длина 2 метра 20 см
Вес: 2 кг
Müzesi Учетная отметка: ИКМАО ОФ 20950
阿特劳州历史与地
Боевое оружие типа булавы, состоящее из деревянного шара, скрепленного металлической
方志博物馆 цепью с деревянной рукоятью

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 BOSMOIYN
Period: ХХ century
Material: metal, wood
Technique: wood planing, metal forging
Size: length 2 meters 20 cm
Weight: 2 kg
Record: ALHM CE 20950

Combat weapon, consisting of a wooden ball, fastened with a metal chain with a wooden handle.

BOSMOYIN
Dönem: ХХ. yüzyıl
Malzeme: metal, ahşap
Teknikler: ahşap planya, metal dövme
Boyut: uzunluk - 2 metre 20 cm
Ağırlık: 2 kg
Kayıt işareti: ABYTM AF 20950

Ahşap saplı metal bir zincirle tutturulmuş tahta bir toptan oluşan savaş silahı.

波斯莫因
时期：二十世纪
材质：金属, 木头
材质：刨木， 锻造金属
尺寸：长度 2 米 20 厘米
重量： 2 千克
登记符号：IKMAO OF 20950

战斗武器，包括一个木球，木柄用金属链固定。

216

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

217

Атырау облысы ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

218

А ЖАРАҚТАР Атырау облысы
дамзат тарихындағы мың-мыңдаған соғыстар мен майдандар кезінде киім қорғаныш тарихи-өлкетану
құралы болған. Эпостық батырлар жырына көз тастасақ, ақ берен, сауыт, көбе, жалаңқат, зере, музейі
кіреуке, торғауыт, қаттама деген сөздер көптеп кездеседі. Олар батырлардың киімдері. Историко-
Жарақ сөзінің мағынасы былайша анықталады: жарақ – қарудан бөлек қолданылатын функциясы краеведческий
да бөлек, бірақ соғыста жауынгерлік жабдық ретінде қарумен бірге пайдаланылатын, жаудың музей Атырауской
қаруынан қорғану үшін денеге киілетін қорғаныс құралдарының жалпы атауы. области
Сонымен, батырларымыздың басында дулыға, арқасында жыға, жүрек тұсында шарайна, үстінде Atyrau Local
сауыт, садақ, жебе, найзасы, қол шоқпары, белінде оқшантайлы белдік болған. Бұлар қорғаныс History
жарақтарына жатады. Museum
Киім-кешекте тарихтың ізі, уақыт табы жатады. Жауынгерлердің киімдері ата-бабаларымыздың Atyrau bölgesi
жауынгер, батыр, жаужүрек халық болғанын көрсетеді. Өйткені сол замандағы халықтың күйбең Yerel Tarih
тіршілігі үнемі аттың жалында, түйенің қомында жүргенін, жайма-шуақ, мамыражай жүре Müzesi
алмағандығын «темірқазық жастанбай, қу толағай бастанбай»деген өлең жолдарынан көруге болады. 阿特劳州历史与地
Қалқан – қорғаныс құралы ретінде өте ерте заманнан қолданылғаны белгілі. Өз атауы айтып 方志博物馆
тұрғандай, бұл жарақты қолға ұстап денені оқтан, қарудан «қалқалау» арқылы қолданылады.
Дулыға – сарбаздарың ұрысқа кірерде бастарына киетін темір күмбез пішінді бас киімі. Ерте ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏
заманда сақтар, скифтер, сарматтардың дулығалары мыстан, қоладан жасалса, түркі заманынан
бастап темірден жасалды.
Сауыт – кеудені қорғайтын жарақ түрі. Соғыс өнерінің дамуына, шабуыл құралдарының
жетілдіруіне байланысты сауыттардың жасалуы, қолданылған материалдары өзгеріп отырды.
Сауыттардың қорғаныс қасиетін қалыптастыру, яғни оны жасау әдісіне қарай: негізгі бес түріне
қатысты қазақ тілінде өзіндік атаулары бар. Олар – көбе сауыт, кіреуке сауыт, берен сауыт, қаттама
сауыт, жалаңқат және торғауыт деп аталады.

В СНАРЯЖЕНИЕ
о время битв воины защищали себя не только оружием и щитами, но специальным
обмундированием и одеждой. В эпических произведениях о батырах встречаются такие названия,
как белая бармица, кольчуга, кобе, жаланкат, зере, боевое одеяние, дневная охрана, каттама.
Снаряжение – это комплект средств защиты тела воина от оружия противника.
Таким образом, оружие воина и его снаряжение состояли: из шлема, лат, кольчуги, лука, стрел,
копья, дубинки, кожаной сумки для дроби.
Одежда воинов показывает, что наши предки были готовы к самым суровым испытаниям в
борьбе за свою землю и свободу.
Как известно, щит – традиционное средство защиты воина с давних времен.
Шлем – железный куполообразный головной убор, который воины надевали во время войны.
В древности шлемы саков, скифов, сарматов были изготовлены из меди, бронзы, а с тюркского
времени начали изготавливать из железа.
Кольчуга – это плетенная из металлических колец рубашка, которая защищала шею, грудь, живот
и бедра. В связи с развитием военного искусства, наступательного оружия совершенствовались
и средства. У казахского воинства существовали свои названия вооружения и снаряжения – это
кольчуга, бармица, каттама, жаланкат и торгауыт.

219

Атырау облысы D AMMUNITION
тарихи-өлкетану uring battles, soldiers defended themselves not only with weapons and shields, but with
special uniforms and clothing. In epic works about batyrs there are such names as white camail, chain
музейі armour, kobe, zhalankat, zere, battle dress, day guard, kattama.
Историко- Ammunition is a set of means to protect the warrior’s body from the enemy’s weapons.
краеведческий Thus, the warrior’s weapon and his ammunition consisted of: helmet, armor, chain armour, bow,
музей Атырауской arrows, spear, club, leather bag for shot.
The clothing of warriors shows that our ancestors were ready for the most severe trials in the struggle
области for their land and freedom.
Atyrau Local As you know, the shield has been a traditional means of protecting a warrior since ancient times.
Helmet is an iron domed headdress worn by soldiers during the war. In ancient times, the helmets of
History the Sakas, Scythians, and Sarmatians were made of copper, bronze, and from the Turkic time they began
Museum to be make them of iron.
Atyrau bölgesi Chain armour is a shirt made of metal rings that protects the neck, chest, stomach and thighs. Due
Yerel Tarih to the development of military art, offensive weapons, the means were also improved. The Kazakh army
had its own names for weapons and ammunition - chain armour, camail, kattama, zhalankat and torgauyt.
Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 S EKİPMAN
avaşlar sırasında askerler kendilerini sadece silah ve kalkanlarla değil, aynı zamanda özel kiyafet
ve giysilerle de savundu. Batırlarla ilgili epik eserlerde beyaz aventail, zincir zırh, kobe, zhalankat, zere,
muharebe kıyafetleri, bekçi, kattama gibi isimler vardır.
Ekipman, bir savaşçının vücudunu düşman silahlarından korumanın bir dizi yoludur.
Bu nedenle, savaşçının silahı ve ekipmanı şunlardan oluşuyordu: miğfer, zincir zırh, yay, oklar, mızrak,
sopa, atış için deri çanta.
Savaşçıların kıyafetleri, atalarımızın toprakları ve özgürlükleri için verilen mücadelede en ağır
duruşmalara hazır olduklarını gösteriyor.
Bildiğiniz gibi, kalkan eski zamanlardan beri bir savaşçıyı korumanın geleneksel bir yolu olmuştur.
Miğfer – savaş sırasında savaşçılar tarafından giyilen demir kubbeli bir başlık. Antik çağda Sakaların,
İskitlerin, Sarmatların miğferleri bakır, bronzdan yapılmış ve Türkmenler zamanından itibaren demirden
yapılmaya başlanmıştır.
Zincir zırh – boynu, göğsü, karnı ve kalçayı koruyan metal halkalardan yapılmış örgülü bir gömlek.
Askeri sanatın, saldırı silahlarının gelişmesiyle bağlantılı olarak, ekipman da geliştirildi. Kazak ordusunun
silah ve teçhizat için kendi isimleri vardı - bunlar zincir zırh, aventail, kattama, zhalankat ve torgauyt.

在 装备
战斗中，士兵们不仅用武器和盾牌来防御自己，还用特殊的制服和服装来防御。在
有关巴特尔（勇士）的史诗作品中，有白色护面甲、锁子甲、科比、扎兰卡特、泽雷、战斗服、日
卫、卡塔玛等名称。
装备是一套保护战士身体不受敌人武器伤害的防护用品。
因此，战士的武器和他的装备包括：头盔、铠甲、锁子甲、弓、箭、矛、大棒子、霰弹的皮
包。
从战士们的衣服可以看出，我们的祖先在争取土地和自由的过程中，已经做好了接受最严峻考
验的准备。
大家都知道，从古至今盾牌作为一种传统的保护战士的手段。
头盔是一种铁制的圆顶头饰，战争期间战士们都戴着它。在古代，萨克斯人、斯基泰人和萨尔
马特人的头盔是用铜和青铜制作的，从突厥期开始用铁制作。
锁子甲是由金属环编织而成的衬衫,保护颈部、胸部、腹部和臀部。与兵法、进 攻性武器的发
展有关,防护用品也得到了改进。哈萨克军队的武器装备有自己的名称,如: 锁子甲、护面甲、卡塔

220 玛、扎兰卡特、托尔加乌特。

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

221

Атырау облысы ДУЛЫҒА
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХVІІ –ХVІІІ ғасырлар
Материалы: темір
музейі Техникасы: металды балқыту, соғу
Историко- Өлшемі: 65 см
краеведческий Салмағы: 1 кг 600 гр
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 21996

области Сарбаздардың ұрысқа кірерде бастарына киетін темір күмбез пішінді бас киімі. Дулығаның
Atyrau Local екі жағы мен төменгі жиегіне темір шығыршықтардан тоқылған кіреукелі мойын қорғағыш ілінген.
Жиегінде айналдыра араб әрпімен жазылған сөздер бар.
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 ШЛЕМ
Период: ХVІІ – ХVІІІ века
Материал: железо
Техника: плавка металла, ковка
Размер: 65 см
Вес: 1 кг 600 г
Учетная отметка: ИКМАО ОФ 21996

Железный куполообразный головной убор, который воины носили во время битвы. По периметру
основания шлема подвешены защитные сетки из мелких металлических колец. На горизонтальном
ободе шлема нанесена арабская вязь.

HELMET
Period: XVII –XVIII century
Material: iron
Technique: metal melting, forging
Size: 65 cm
Weight: 1 kg 600 g
Record: ALHM CE 21996

Iron dome-shaped headdress, which the soldiers wore during the battle. Protective nets made of small
metal rings are suspended around the perimeter of the helmet base. The horizontal rim of the helmet is
marked with Arabic script.

MİĞFER
Dönem: ХVІІ –ХVІІІ. yüzyıl
Malzeme: demir
Teknikler: metal eritme, dövme
Boyut: 65 cm
Ağırlık: 1 kg 600 gr
Kayıt işaret: ABYTM AF 21996

Savaş sırasında savaşçılar tarafından giyilen demir kubbeli bir başlık. Küçük metal halkalardan yapılmış
koruyucu ağlar, miğfer tabanının çevresi boyunca asılır. Miğferin yatay kenarı Arap harfleriyle basılmıştır.

头盔
时期：十七–十八世纪
材质：铁
材质：熔融金属，，锻造
尺寸：65 厘米
重量： 1 千克 600 克
登记符号：IKMAO OF 21996

战士在战斗中佩戴的铁质圆顶头饰。 在头盔基础周围，有一个由小金属环制成的防护网。 头盔
水平轮辋上饰有阿拉伯文字。

222

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

223

Атырау облысы ҚАЛҚАН
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХVІІ–ХVІІІ ғасырлар
Материалы: темір, тері
музейі Техникасы: металды балқыту, құю, соғу.
Историко- Өлшемі: 45см
краеведческий Салмағы: 2 кг
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 21998

области Қалқан шайқасқанда найза, қылыш соққысынан, садақ оғынан қорғану үшін қолға ұстайтын құрал.
Atyrau Local Қалқанның сыртқы бетінде (араб әріптерімен) құран сөздері жазылған. Ішкі беті қой терісімен
қаптаған.
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 ЩИТ
Период: ХVІІ–ХVІІІ века
Материал: железо, кожа
Техника: плавка металла, литье, ковка
Размер: 45см
Вес: 2 кг
Учетная отметка: ИКМАО ОФ 21998

Щит предназначен для защиты воина в бою от ударов противника копьем, мечом и стрелами.
На оборотной стороне щита арабской вязью выбиты слова из Корана. Внутренняя сторона щита
покрыта овчиной.

SHIELD
Period: XVII –XVIII century
Material: iron, leather
Technique: metal melting, casting, forging.
Size: 45 cm
Weight: 2 kg
Record: ALHM CE 21998

The shield is designed to protect a warrior in battle from enemy attacks with a spear, sword and arrows.
Words from the Koran are written in Arabic script on the reverse side of the shield. The inner side of the
shield is covered with sheepskin.

KALKAN
Dönem: ХVІІ–ХVІІІ. yüzyıl
Malzeme: demir, deri
Teknikler: metal eritme, döküm, dövme
Boyut: 45 cm
Ağırlık: 2 kg
Kayıt işaret: ABYTM AF 21998

Kalkan, savaşta savaşçıyı mızrak, kılıç ve oklarla düşmanın darbelerinden korumak için tasarlanmıştır.
Kalkanın arka tarafında Kuran’dan gelen kelimeler Arap harfleriyle yazılmıştır. Kalkanın iç tarafı koyun
postu ile kaplıdır.

盾牌 在盾的反面，古兰经中的单词用
时期：十七–十八世纪
材质：铁,皮革
材质：熔化金属，铸造， 锻造.
尺寸：45 厘米
重量： 2 千克
登记符号：IKMAO OF 21998

盾牌旨在保护战斗中的战士免受敌人的矛，剑和箭打击而用。
阿拉伯文字书写。 盾牌的内侧覆盖有羊皮。

224

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

225

Атырау облысы ДУЛЫҒА
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХІХ ғасыр
Материалы: металл
музейі Техникасы: металды балқыту, құю
Историко- Өлшемі: 21см
краеведческий Салмағы: 710 гр
музей Атырауской Есептік белгісі: АОИАМ НҚ 249

области Сарбаздардың ұрысқа кірерде бастарына киетін темір күмбез пішінді бас киімі. Дулығаның төменгі
Atyrau Local жиегіне темір шығыршықтардан тоқылған кіреукелі мойынқорғағыш ілінген. Жиегіне айналдыра
сары түсті металмен қаптап, ою-өрнектер жүргізілген.
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 ШЛЕМ
Период: ХІХ век
Материал: металл
Техника: плавка металла, литье
Размер: диаметр 21см
Вес: 710 г
Учетная отметка: ИРМАО ОФ 249

Железный куполообразный головной убор, который воины надевали во время битвы. К нижней
стороне шлема подвешена сетка, сплетенная из металлических колец. Шлем по нижнему периметру
отделан металлом желтого цвета с нанесением орнамента.

HELMET
Period: ХІХ century
Material: metal
Technique: metal melting, casting
Size: diameter 21cm
Weight: 710 g
Record: IDMAR CE 249

An iron domed headdress worn by soldiers during the war. There is a mesh woven from metal rings
at the bottom of the helmet. The helmet along the lower perimeter is trimmed with yellow metal with
ornaments.

MİĞFER
Dönem: ХІХ. yüzyıl
Malzeme: metal
Teknikler: metal eritme, döküm
Boyut: diametr - 21 cm
Ağırlık: 710 gr
Kayıt işaret: ABİİM AF 249

Savaş sırasında savaşçılar tarafından giyilen demir kubbeli bir başlık. Miğferin altında metal halkalardan
dokunmuş bir ağ var. Alt çevre boyunca bulunan miğfer, süslemeli sarı metalle süslenmiştir.

头盔 头盔的下侧有一个由金属环编织而成的网，沿着下周边的
时期：十九世纪
材质：金属
材质：熔化金属，锻造
尺寸：直径 21 厘米
重量： 710 克
登记符号：IRMAO OF 249

战士在战斗中佩戴的铁质圆顶头饰。
头盔装饰有带装饰的黄色金属。

226

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

227

Атырау облысы ТЕМІР САУЫТ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХІХ ғасыр
Материалы: болат, темір
музейі Техникасы: металды балқыту, соғу
Историко- Өлшемі: 65 х 50 см
краеведческий Салмағы: 12 кг
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 21661

области Жауынгердің ұрысқа шығарда оқ өтпеуі, қылыш жүзі батпауы үшін үстіне киетін «кіреуке» сауыты.
Atyrau Local Соғылуы қиын, болаттан торлы етіп, шығыршықтардан тоқу, өру арқылы жасалған ұрыс киімі.

History ЖЕЛЕЗНАЯ КОЛЬЧУГА
Museum Период: ХІХ век
Atyrau bölgesi Материал: сталь, железо
Yerel Tarih Техника: плавка металла, ковка
Размер: 65 х 50 см
Müzesi Вес: 12 кг
阿特劳州历史与地 Учетная отметка: ИКМАО ОҒ 21661

方志博物馆 Боевое защитное одеяние воина, изготовленное из мелких стальных колец методом клепки.

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 IRON CHAIN ARMOUR
Period: ХІХ century
Material: steel, iron
Technique: metal melting, forging
Size: 65 x 50 cm
Weight: 12 kg
Record: ALHM СЕ 21661

Warrior’s combat protective clothing. It is made of small steel rings by riveting.

DEMİRDEN ZİNCİR ZIRH
Dönem: ХІХ. yüzyıl
Malzeme: çelik, demir
Teknikler: metal eritme, dövme
Boyut: 65 х 50 cm
Ağırlık: 12 kg
Kayıt işaret: ABYTM АҒ 21661

Savaşçının koruyucu savaş cüppesi, küçük çelik halkalardan perçinlenmiştir.

铁锁子甲
时期：十九世纪
材质：钢，铁
材质：熔化金属，锻造
尺寸：65 х 50 厘米
重量： 12 千克
登记符号：IKMAO 21661

战斗战士的防护服。 用铆钉制成的小钢环制造。

228

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

229

Атырау облысы САУЫТ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХІХ ғасыр
Материалы: болат, темір
музейі Техникасы: металды балқыту, соғу
Историко- Өлшемі: 50 х 60 см
краеведческий Салмағы: 5 кг
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 1931

области Соғылуы қиын асыл болаттан торлы етіп, шығыршақтардан тоқу, өру арқылы жасалған ұрыс киімі.
Atyrau Local
КОЛЬЧУГА
History Период: ХІХ век
Museum Материал: сталь, железо
Atyrau bölgesi Техника: плавка металла, ковка
Yerel Tarih Размер: 50 х 60 см
Вес: 5 кг
Müzesi Учетная отметка: ИКМАО ОФ 1931
阿特劳州历史与地
Боевое обмундирование, выполненное способом плетения и клепки из стальных колец.
方志博物馆

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 CHAIN ARMOUR
Period: ХІХ century
Material: steel, iron
Technique: metal melting, forging
Size: 50 x 60 cm
Weight: 5 kg
Record: ALHM CE 1931

Combat uniforms made by weaving and riveting steel rings.

ZİNCİR ZIRH
Dönem: ХІХ. yüzyıl
Malzeme: сталь, demir
Teknikler: metal eritme, dövme
Boyut: 50 х 60 cm
Ağırlık: 5 kg
Kayıt işaret: ABYTM AF 1931

Çelik halkalardan dokuma ve perçinleme ile yapılmış savaş kiyafeti.

锁子甲
时期：十九世纪
材质：钢，铁
材质：熔化金属，锻造
尺寸：50 х 60 厘米
重量： 5 千克
登记符号：IKMAO OF 1931

战斗制服，由钢环编织和铆接而成。

230

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

231

Атырау облысы БІЛЕКТІ ҚОРҒАЙТЫН ЖЕҢСЕ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХVІІІ–ХІХ ғасырлар
Материалы: металл
музейі Техникасы: темірді балқыту, соғу
Историко- Өлшемі: 34 х 705 х 14 см,
краеведческий Салмағы: 600 гр
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 21997

области Қолдың білектен шынтаққа дейінгі бөлігін қорғайтын жарақ түрі, топсалы жалпақ темірден
Atyrau Local жасалған. Білекті садақ, найза, қылышпен жарақаттамау үшін қолданылатын соғыс киімі.

History Нарукавник для защиты предплечья
Museum Период: XVIII-XIX века
Atyrau bölgesi Материал: металл
Yerel Tarih Техника: плавка железа, ковка
Размер: 34 х 705 х 14 см,
Müzesi Вес: 600 г
阿特劳州历史与地 Учетная отметка: ИКМАО ОФ 2787

方志博物馆 Вид оружия предназначена для защиты от предплечья до локтя, изготовлен из шарнирного
плоского железа. Боевая одежда, которую одевают для того, чтобы не травмировать предплечье
ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 стрелами, мечом и копьем.
ARM PROTECTOR FOR FOREARM PROTECTION
Period: XVIII–XIX century
Material: metal
Technique: iron melting, forging
Size: 34 x 705 x 14 cm
Weight: 600 g
Record: ALHM СЕ 21997

A type of forearm protection equipment made of iron with a two-piece joint.

ÖNKOL KORUMA KOLLUĞU
Dönem: ХVІІІ–ХІХ. yüzyıl
Malzeme: metal
Teknikler: demir eritme, dövme
Boyut: 34 х 705 х 14 cm
Ağırlık: 600 gr
Kayıt işareti: ABYTM АҒ 21997

İki parçalı mafsallı demirden yapılmış bir tür önkol koruma ekipmanı.

手臂保护套
时期：十八－十九世纪
材质：金属
材质：铁冶炼锻造
尺寸：34 х 705 х 14 厘米,
重量： 600 克
登记符号：IKMAO 21997

一种前臂保护设备，由铁制成，两个部分铰链接合。

232

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

233

Атырау облысы ҚАЛҚАН (АЛЬ-ДЖАЛ)
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХVІІІ ғасыр
Материалы: металл, мата
музейі Техникасы: темірді балқыту, соғу, теріні илеу,
Историко- Өлшемі: диаметрі 47 см
краеведческий Салмағы: 1800 гр
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 21660

области Батырдың майданда қарсы жақтың найза-қылышынан, садақ оғынан өзін қорғау үшін қолына
Atyrau Local ұстайтын қорғаныс құралы. Шегінген кезде арқа жағына іліп, бекітіп алады. Сыртында гүл тәрізді
өсімдік өренектермен және төрт жарты шар тәрізді әшекей жапсырылған. Ішкі бетін матамен қаптап,
History қолға ұстау үшін ілмек салған.
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 ЩИТ (АЛЬ-ДЖАЛ)
Период: ХVІІІ век
Материал: металл, ткань
Техника: плавка железа, ковка, дубление кожи
Размер: диаметр 47 см
Вес: 1800 г
Учетная отметка: ИКМАО ОФ 21660

средство защиты, которое воин держит в руках, чтобы защитить себя от ударов противника
каким-либо оружием. При отступлении щит крепится на спине воина. Снаружи приклеены четыре
полушаровидных растительных узор. Внутренняя поверхность покрыта тканью и имеет петлю для
того, чтобы держать щит в руке.

SHIELD (AL-JAL)
Period: XVIII century
Material: metal, fabric
Technique: iron melting, forging, leather tanning,
Size: diameter 47 cm
Weight: 1800 g
Record: ALHM CE 21660

This is a means of protection that a warrior holds in his hands to protect himself from the enemy’s attacks
with various weapons. When retreating, the shield is attached to the warrior’s back. Four hemispherical
floral patterns are glued on the outside. The inner surface is covered with a cloth and there is a loop to
hold the shield in your hand.

KALKAN (AL-DJAL)
Dönem: ХVІІІ. yüzyıl
Malzeme: metal, bez
Teknikler: demir eritme, dövme, deri tabaklama
Boyut: diametr - 47 cm
Ağırlık: 1800 gr
Kayıt işaret: ABYTM AF 21660

Bu, bir savaşçının elinde çeşitli silahlarla düşman saldırılarından korunmak için tuttuğu bir savunma
aracıdır. Geri çekilirken, kalkan arkasına sırtına takılır. Dört yarım küre şeklindeki bitki deseni dışarıya
yapıştırılmıştır. İç yüzey kumaşla kaplıdır ve kalkanı elde tutmak için bir halkaya sahiptir.

（阿立扎勒）
时期：十八世纪
材质：金属, 布
材质：铁冶炼锻造, 鞣制皮革
尺寸：直径 47 厘米
重量： 1800 克
登记符号：IKMAO OF 21660

这是战士为了保护自己免受各种武器袭击而保护的一种防御手段。 撤退时，护盾会贴在战士的

234 背上。 外面有四个半球形植物图案。 内表面覆盖有织物，并有一个环圈可将盾牌握在手中。

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

235

Атырау облысы ҚАЙРАҚ ТАС
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХVІІІ–ХІХ ғасырлар
Материалы: тас
музейі Техникасы: табиғи тас
Историко- Өлшемі: 46 х 6 см
краеведческий Салмағы: 400 гр
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 1916

области Сартов Жүзбатырдың қайрақ тасы, кезінде Кіші жүз өңірінің батырлары қаруларын қайраған
Atyrau Local тарихи құндылығы бар жәдігер. Бұл металдан жасалған өткір заттардың жүздерін қайрауға арналған
құрал. Қайрақтың ортаңғы белі жіңішке, ал екі шеті қалыңдау. Басына шынжыр бекітілген.
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 ТОЧИЛЬНЫЙ КАМЕНЬ
Период: ХVІІІ–ХІХ века
Материал: камень
Техника: природный камень
Размер: 46 х 6 см
Вес: 400 г
Учетная отметка: ИКМАО ОФ 1916

Точильный камень для заточки и доводки острых режущих инстументов и оружия. Изделие
представляет историческую ценность. Раньше им пользовались воины младшего жуза.
Предмет в процессе заточки истончался в средней части. Данный экспонат принадлежал
Сартову Жузбатыру.

GRINDSTONE
Period: XVIII–XIX century
Material: stone
Technique: natural stone
Size: 46 x 6 cm
Weight: 400 g
Record: ALHM CE 1916

Grindstone for sharpening and finishing sharp cutting tools and weapons. The item is of historical
value. Previously, it was used by the population of the younger zhuz. The item was triggered in the middle
part in the process of sharpening. This exhibit belonged to Sartov Zhuzbatyr.

BİLEME TAŞI
Dönem: ХVІІІ–ХІХ. yüzyıl
Malzeme: taş
Teknikler: doğal taş
Boyut: 46 х 6 cm
Ağırlık: 400 gr
Kayıt işaret: ABYTM AF 1916

Keskin kesici aletleri ve silahları keskinleştirmek ve bitirmek için bileme taşı. Ürün tarihi değere sahiptir.
Daha önce, küçük cüz nüfusu tarafından kullanılıyordu. Bileme sürecindeki nesne orta kısımda tetiklendi.
Bu sergi Sartov Zhuzbatyr’e aitti.

磨刀石
时期：十八－十九世纪
材质：石
材质：天然石材
尺寸：46 х 6 厘米
重量： 400 克
登记符号：IKMAO OF 1916

磨刀石，用于磨削和精加工锋利的切割工具和武器。 该产品具有历史价值。 以前，它是由小玉
兹人群使用的。 锐化过程中的对象在中间触发。 该展品属于朱兹巴蒂尔·萨尔托夫。

236

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

237

Атырау облысы ЖАУЫНГЕРЛІК ФЛЯГ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: 1941–1945 жылдар
Материалы: металл
музейі Техникасы: зауыттық өндіріс
Историко- Өлшемі: 16 х 13 см
краеведческий Салмағы: 200 гр
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 15699

области Ұлы Отан соғысы жылдарында қолданылған сусын құюға арналған жауынгер ыдысы.
Atyrau Local
АРМЕЙСКАЯ ФЛЯЖКА
History Период: 1941–1945 годы
Museum Материал: металл
Atyrau bölgesi Техника: заводское изделие
Yerel Tarih Размер: 13,5 х 17 см
Вес: 200 г
Müzesi Учетная отметка: ИКМАО ОФ 5227
阿特劳州历史与地
Емкость для жидкости. Принадлежала в годы Великой Отечественной войны полному кавалеру
方志博物馆 ордена «Слава» Е.Полынину.

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 MESS TIN
Period: 1941-1945
Material: metal
Technique: factory-made
Size: 16 x 13 cm
Weight: 200 g
Record: ALHM CE 15699

Personal dishes of a soldier, part of the equipment during the Great Patriotic War.

ASKER TENCERESİ
Dönem: 1941–1945. yıllar
Malzeme: metal
Teknikler: fabrika ürünü
Boyut: 16 х 13 cm
Ağırlık: 200 gr
Kayıt işareti: ABYTM AF 15699

Bir askerin kişisel eşyaları, Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasındaki ekipmanın bir parçası.

军队锅
时期：1941-1945年
材质：金属
材质：工厂制造
尺寸：16 х 13 厘米
重量： 200 克
登记符号：IKMAO OF 15699

士兵的个人餐具，是伟大卫国战争期间装备的一部分。

238

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

239

Атырау облысы ПЛАНШЕТ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: 1941–1945 жылдар
Материалы: тері
музейі Техникасы: фабрикалық өнім
Историко- Өлшемі: 22 х 18 см
краеведческий Салмағы: 200 гр
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 6966

области Офицерлік әскери сумка. Командалық құрамға арналған, қызметтік құжаттарды тасымалдау және
Atyrau Local сақтау үшін пайдаланылған.

History ПЛАНШЕТка
Museum Период:1941–1945 годы
Atyrau bölgesi Материал: кожа
Yerel Tarih Техника: фабричное изделие
Размер: 22 х 18 см
Müzesi Вес: 200 г
阿特劳州历史与地 Учетная отметка: ИКМАО ОФ 6966

方志博物馆 Сумка военная полевая офицерская. Предназначена для командного состава и изпользовалась
для переноски, хранения и использования рабочих документов.
ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏
BOARD
Period: 1941-1945
Material: leather
Technique: factory-made
Size: 22 x 18 cm
Weight: 200 g
Record: ALHM CE 6966

Bag-board for maps and military documents of the command staff of the Second World War.

TABLET
Dönem: 1941–1945. yıllar
Malzeme: deri
Teknikler: fabrika ürünü
Boyut: 22 х 18 cm
Ağırlık: 200 gr
Kayıt işareti: ABYTM AF 6966

İkinci Dünya Savaşı komuta personelinin haritaları ve askeri belgeleri için tablet çantası.

图囊
时期：1941-1945年
材质：皮革
材质：制成品
尺寸：22 х 18 厘米
重量： 200 克
登记符号：IKMAO OF 6966

包－图囊，用于第二次世界大战指挥官的地图和军事文件。

240

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

241

Атырау облысы ЖАУЫНГЕРЛІК ФЛЯГ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: 1941–1945 жылдар
Материалы: металл
музейі Техникасы: зауыттық өнім
Историко- Өлшемі: 13,5 х 17 см
краеведческий Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 5227
музей Атырауской
Ұлы Отан соғысы жылдарында «Данқ» орденінің толық иегері Е.Полыниннің сусын құйып алуға
области арналған ыдысы.
Atyrau Local
АРМЕЙСКАЯ ФЛЯЖКА
History Период: 1941–1945 годы
Museum Материал: металл
Atyrau bölgesi Техника: заводское изделие
Yerel Tarih Размер: 13,5 х 17 см
Вес: 200 г
Müzesi Учетная отметка: ИКМАО ОФ 5227
阿特劳州历史与地
Емкость для жидкости. Принадлежала в годы Великой Отечественной войны полному кавалеру
方志博物馆 ордена «Слава» Е.Полынину.

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 ARMY FLASK
Period: 1941–1945
Material: metal
Technique: factory-made
Size: 13.5 x 17 cm
Weight:200 g
Record: ALHM CE 5227

Container for liquid. During the Great Patriotic War, it belonged to Ye. Polynin, a full holder of the Order
of Glory.

ASKER SU KAPI
Dönem: 1941–1945. yıllar
Malzeme: metal
Teknikler: fabrika ürünü
Boyut: 13,5 х 17 cm
Ağırlık: 200 gr
Kayıt işareti: ABYTM AF 5227

Su kabı. Büyük Vatanseverlik Savaşı’nın katılımcısı, “Dank” Düzeni kazananı E. Polynin’e aitti.

军用水壶
时期：1941-1945年
材质：金属
材质：工厂制造
尺寸：13,5 х 17 厘米
重量： 200 克
登记符号：IKMAO OF 5227

液体用容器。 在伟大的卫国战争期间，它属于E. 珀勒宁，这是全等级丹克勋章获得者。

242

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

243

Атырау облысы МЫЛТЫҚ ҚАП
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: ХХ ғасыр
Материалы: былғары
музейі Техникасы: теріні илеу, бояу, зауыттық өнім
Историко- Өлшемі: 21,5 х 15,5 см
краеведческий Салмағы: 100 гр
музей Атырауской Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 1901

области Қаруды өзімен бірге алып жүру үшін салынатын тапанша қабы.
Atyrau Local
КОБУРА
History Период: ХХ век
Museum Материал: кожа
Atyrau bölgesi Техника: дубление кожи, краска, заводское изделие
Yerel Tarih Размер: 21,5 х 15,5 см
Вес: 100 г
Müzesi Учетная отметка: ИКМАО ОФ 1901
阿特劳州历史与地
Кобура для ношения пистолета, запасной обоймы и шомпола
方志博物馆

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏 HOLSTER
Period: ХХ century
Material: leather
Technique: leather tanning, painting, factory-made
Size: 21.5 x 15.5 cm
Weight: 100 g
Record: ALHM CE 1901

Holster for carrying a pistol, spare magazine, and ramrod.

KILIF
Dönem: ХХ. yüzyıl
Malzeme: deri
Teknikler: deri tabaklama, boya, fabrika ürünü
Boyut: 21,5 х 15,5 cm
Ağırlık: 100 gr
Kayıt işareti: ABYTM AF 1901

Tabanca, yedek klips ve ramrod taşımak için kılıf.

手枪皮套
时期：二十世纪
材质：皮革
材质：鞣制皮革，油漆，工厂制造
尺寸：21,5 х 15,5 厘米
重量： 100 克
登记符号：IKMAO OF 1901

手枪皮套用于携带手枪，备用弹夹和通条。

244

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

245

Атырау облысы ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

Қазақ сұлтаны. Авторы Қ.Ахметжан
Казахский султан. Автор К.Ахметжан
Kazakh sultan. Author K.Akhmetzhan
Kazak sultanı. Yazar K.Akhmetzhan

246 哈萨克苏丹。作者K.阿赫迈赞

Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

Қазақ жауынгері. Авторы Қ.Ахметжан ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏
Казахский войн. Автор Қ.Ахметжан
Kazakh warrior. Author K.Akhmetzhan 247
Kazak savaşçısı. Yazar K.Akhmetzhan
哈萨克的战士。作者K.阿赫迈赞

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏Атырау облысы
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ХІІ–ХХ ғасырдың бірінші жартысы. Өлке тарихы залындағы «Бес қару» экспозициясы.
ХІІ век – первая половина ХХ века Экспозиция «Бес қару» в зале истории края
XII century-the first half of the XX century. Exhibition «Bes karu» in the hall of history and local lore.
ХІІ. yüzyıl – ХХ. yüzyılıın birinci yarımı. Yerel Tarih salonundaki «Bes Karu» (Beş silah) sergisi.
十二世纪-二十世纪上半叶。历史馆和地方志馆的“别斯卡鲁”博览会

248

Атырау облысы ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS * SİLAH * 武器的收藏
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

1941–1945 жылдардағы екінші дүниежүзілік соғысы залының экспозициялық көрінісі
Экспозиция зала второй мировой войны 1941–1945 годов
Exposition of the hall of the Great Patriotic War of 1941–1945
1941–1945 Büyük Vatanseverlik Savaşı salonunun sergisi
1941–1945年卫国战争大厅的陈列品

249

Атырау облысы ҚАРУ-ЖАРАҚТАР * ОРУЖИЕ * WEAPONS *SİLAH * 武器的收藏
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий
музей Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

250