Öznel Cümleler, Nesnel Cümleler, Cümleler Arası Anlam İlişkileri, Karşılaştırma Cümleleri
Alıştırma–2
Aşağıdaki cümleleri anlam özelliklerine göre inceleyip uygun bölümleri işaretleyiniz.
Amaç- Neden- Koşul-
CÜMLELER
Sonuç Sonuç Sonuç
Mektubu sana iletebilmek için geldim.
Bu kitabı dikkatimi çektiği için aldım.
Balıkların bakımını bu defa kendin yapacaksan alalım.
Hiç yaşamak istemediği bu durumu kabullenmediğinden
sıkıntı yaşıyor.
Sen yüzmeyi bu yaz öğren diye çaba gösteriyordum.
Yaşadıklarını seni anlayacak birine anlatmadıkça derdine çare
bulamazsın.
Yarın akşam size gelirim ama sen de benim istediklerimi yap.
Bahar geldiği için bahçedeki çiçek kokularından hapşırmaya
başladım.
Zarar vermemek üzere eşyalarımı kullanabilirsin.
Kitap okumadığı için paragraf sorularını yapamıyor.
İngilizce öğrenmek niyetiyle İngiltere’ye gitti.
51
CÜMLE BİLGİSİ
Öznel Cümleler, Nesnel Cümleler, Cümleler Arası Anlam İlişkileri, Karşılaştırma Cümleleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Servis geç geldiği için okula yetişemedik.” cümlesinde amaç-sonuç ilişkisi vardır.
2. “Dönersen hemen haber ver.” cümlesinde koşul-sonuç ilişkisi vardır.
3. “Seninle önemli konular konuşmak üzere buraya kadar geldim.” cümlesinde neden anlamı
vardır.
4. “Onlara yetişeyim diye hızlı yürüdüm.” cümlesinde neden-sonuç ilişkisi vardır.
5. “Annemlerle Ankara’ya gitmeyi hiç istemedim çünkü burada yapacak çok daha güzel şeyler var.”
cümlesi şart cümlesidir.
6. ”Yarışmaya sen de katılabilirsin fakat önce gerekli malzemeleri hazırlaman lazım.” cümlesinde
şart anlamı vardır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki cümlelerin anlam ilişkilerini yazınız.
a. Okullar kapandığı için her yıl olduğu gibi tatile çıktı…………………………………………….
b. Eski günlere göre şimdi çok daha iyi görünüyorsun…………………………………………….…
c. Bu kadar çok abur cubur yersen çok kilo alırsın…………………………………………….………
d. Derste anlattıklarımı anlamadın çünkü hiç iyi dinlemedin……………………………………….
e. Bütün ödevlerin bitti mi sinemaya sen de gidebilirsin…………………………………………….
f. Sahnede dünyanın en farklı gösterisine şahit oluyorduk…………………………………………
52
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
Eşleştirme
3. Aşağıdaki cümlelerin numaralarını öznelse yeşil kutuya, nesnelse kırmızı kutuya yazınız.
1. Geleceğini hazırlamak konusunda çok kıymetli bir adım attı.
2. Sabahın erken saatlerinden beri iki tarafı dağlarla çevrili bir yoldaydık.
3. Hayal gücü çocuklara hem yazım hem de öğrenme yolculuklarında çok şey katar.
4. Ressam, yeni basılan çocuk kitabında başarılı çizimler yapmış.
5. Kulenin her katında etkinlik yapılmaktaydı bugün.
6. Yıllar önce İstanbul’da, farklı konularda fotoğrafların yer aldığı bir sergide tanışmıştık.
7. İnsan her gün yeni bir şeyler üretmekte zorlanacaktır elbet.
8. Korkunç sahnelerle dolu filmi çocukların izlemesi hiç doğru değildi.
4. (1) İki gün önce bu otele geldik. (2) Ağaçlar, 5. Aşağıdaki cümlelerden hangisi kanıtlana-
çiçeklerle dolu bir otel burası. (3) Odaların bilirlik yönüyle diğerlerinden farklıdır?
manzarası muhteşem. (4) Gelecek yıl da buraya
geleceğiz. A) Yağmurdan sonra beliren gökkuşağının
güzelliği hepimizi büyülemişti.
Numaralandırılmış cümlelerden hangisi B) Bizim ailenin en akıllı, en doğru kararları
öznel yargılıdır? veren üyesidir o.
C) Köydeki meyveleri toplamak, ayrı bir zevkti
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
tüm çocuklar için.
D) Bu yıl sıcaklıklar, mevsim normallerinin çok
altında seyrediyor.
53
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
6. Aşağıdakilerden cümlelerden hangisi anlam 8. Gece olduğunda kamp kuran izciler, ateş
ilişkisi yönüyle diğerlerinden farklıdır?
başında oturup samimi sohbetler ettiler.
A) Dostuna sırtını dayarsan için çok daha
huzurlu olur. Sembollerle işaretlenen sözcüklerden
hangisi çıkarılırsa cümle öznel nitelik taşı-
B) Hikâye anlatmak için çocukları çevresine maz?
toplayıp oturmuştu.
C) Her işten planlı, programlı yapılırsa iyi bir A) B) C) D)
verim alınabilir.
D) Resim yaptıkça bu işin ne kadar zor oldu-
ğunu anlarsın.
7. Kuzey
Kız Kulesi Salacak
açıklarındadır.
Batı Doğu
İstanbul’un en Osmanlı’da farklı 9. 1. Fark etmediğinden bizi görünce şaşırdı.
etkileyici sem- işlevlerde kulla- 2. Konuşmadı çünkü bu konuda fikri yok.
bolüdür. nılmıştır.
3. Ebru yapmayı öğreneyim diye kursa yazıldım.
4. Korktuğum için uçağa binmedim.
Güney Numaralandırılmış cümlelerden hangisi
Kule Bizans Dönemi’nden amaç anlamı taşımaktadır?
kalmıştır.
A) 1 B) 2
Hangi yöndeki cümle kanıtlanabilirlik açı- C) 3 D) 4
sından diğerlerinden farklıdır?
A) Kuzey B) Güney
C) Doğu D) Batı
54
CÜMLE BİLGİSİ
Öznel Cümleler, Nesnel Cümleler, Cümleler Arası Anlam İlişkileri, Karşılaştırma Cümleleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Karagöz geleneksel oyunlardan biridir.” cümlesi kanıtlanabilir bir yargı içermektedir.
2. “Kitap, bize yol gösteren kutup yıldızı gibidir.” cümlesinde neden anlamı vardır.
3. “Ona yetişmek için var gücüyle koştu.” cümlesi koşul-sonuç anlamı taşır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
amacıyla için ise çünkü
a. Daha lezzetli olması……………….. yemeğe baharatlar kattım.
b. Para biriktirmek ……………. bankada hesap açmış.
c. İnci, bu okulda mutlu olmaz ……………………… başka bir seçenek bulmalıyız.
d. Beni hatırlayamadı………………………… çok eskiden görmüştü.
Eşleştirme
3. Aşağıdaki cümleleri uygun anlam özellikleriyle eşleştiriniz.
a. Neden-sonuç b. Amaç-sonuç c. Koşul-sonuç
1. İstersen önündeki her engeli kaldırır, her şeyi başarırsın. ( )
2. Kötü olaylardan sonra kalbini kazanmak için her yolu denedim. ( )
3. Viyana’ya giden otobüsü kaçırdığım için trenle gitmek zorunda kaldım. ( )
4. Seninle konuştuğumuz gibi kararlarını uygularsan hayır cevabı almayacaksın. ( )
5. Hasret çektikleri yakınlarını karşılamak üzere uzunca bir süre garda beklediler. ( )
6. Eline fırçayı aldığında resim yapmadığı günlerin ne çabuk geçtiğini hatırlıyordu. ( )
55
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
4. 1. Servise yetişemezsem okula gidemem. 6. 1. Yıllarca evden hiç çıkmadı çünkü kitabını
yazmayı bitirmek istiyordu.
2. Yağmur çok yağdığından vazgeçtik.
2. Sana verilen her zarfı doğru yerlere götür-
3. Annesi yetişemediği için bu kadar üzgün. mek üzere görevlendirildin.
4. Görmese de orada olduğunu biliyor. 3. Arabanın zarar görmesini istemiyorsan
güvenli bir yere park etmelisin.
Bu cümlelerden neden-sonuç ilişkisi olanlar Numaralanmış cümlelerin, anlam ilişkisine
“N”, olmayanlar “M” ile belirtilecektir. göre doğru sıralanışı aşağıdakilerden han-
gisidir?
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğru-
dur? Amaç-sonuç Neden-sonuç Şart
A) N M M N A) 1 2 3
B) 2 3 1
B) M N N M C) 2 1 3
D) 3 2 1
C) M M N N
D) N N N M
5. Aşağıdaki cümlelerden hangisi kanıtlana-
bilir özelliktedir?
A) Kendi ayaklarının üstünde durman müm- 7. (1) Romanın en beğendiğim yanı dili oldu. (2)
kündür. Konusu her zamanki gibi maceraydı. (3) Konu
B) Her zaman mesafeli davranışları tercih da ilgi çekiciydi elbette. (4) Ama dil öyle etki-
etmişimdir. leyiciydi ki her özelliğin önüne geçti.
C) Öğrenmeyi sağlayan en önemli kavram Numaralandırılmış cümlelerden hangisi
dikkattir. kanıtlanabilir özellik taşır?
D) Devrik cümle, yüklemi sonda olmayan
cümledir. A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
56
7.Bölüm CÜMLE BİLGİSİ
Gerçek, Kurgusal-Hayal Ürünü Unsurlar, Metni Oluşturan Unsurlar Arasındaki Geçiş ve Bağlantı İfadeleri
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
GERÇEK İFADE
Yaşanması, gerçekleşmesi mümkün olan olayları anlatan ifadelerdir.
ÖRNEK: Cumhuriyet Bayramı büyük bir coşkuyla kutlandı.
KURGUSAL (HAYAL ÜRÜNÜ) İFADE
Yaşanması, gerçekleşmesi mümkün olmayan, hayale dayanan ifadelerdir.
ÖRNEK: Ay, her zamanki gülen yüzüyle bize doğru baktı.
DUYGUSAL İFADE
Sevgi, korku, acıma, nefret gibi kişisel duyguları yansıtan ifadelere “duygusal
ifadeler” denir.
ÖRNEK: Onun bu hâli beni derinden etkiledi.
ABARTILI İFADE
Bir olayı etkileyici bir şekilde ifade etmek için olduğundan üstün göstermeye denir.
ÖRNEK: Ondan binlerce kez af diledim.
57
Gerçek, Kurgusal-Hayal Ürünü Unsurlar, Metni Oluşturan Unsurlar Arasındaki Geçiş ve Bağlantı İfadeleri
Alıştırma–1
Aşağıdaki cümlelerin gerçek, duygusal ve hayal ürünü ifadelerinden hangilerine sahip olduk-
larını belirleyiniz.
1. Korkudan nereye kaçacağımı şaşırmış durumdaydım ................................................................
2. Aniden kızın karşısında beliren dev, ona ne istediğini sordu ................................................................
3. Dün gece uçak havaalanına iki saat geç indi ......................................................................................
4. Uzun süredir mektup almadığı oğlunun sesini duyunca içi titredi ..................................................
5. Martılar çığlık atarken kırlangıç yuvasına doğru uçuyordu ................................................................
6. Çocuk hasta olunca huysuzlanmış, kadın ne yapacağını şaşırmıştı .............................................................
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
DÜŞÜNCENİN YÖNÜNÜ DEĞİŞTİREN İFADELER
Genellikle bir olumlu ve bir olumsuz yargıyı birbirine bağlayan, cümlenin anlamını değiştiren bağ-
lantı ifadelerine “düşüncenin yönünü değiştiren sözcükler” denir.
ÖRNEK: ama, fakat, lakin, ancak …
Alıştırma–2
Aşağıdaki cümlelerde düşüncenin yönünü değiştiren ifadeleri belirleyiniz.
1. Hep mutluydum oysa hayatımda pek çok olumsuzluk vardı. ................................................................
2. Çok yoruldum buna rağmen çalışmayı bırakmadım. ................................................................
3. Çiçek gönderdim ancak ulaştığından emin değilim. ................................................................
4. Sonunda buluştuk yalnız biraz geç oldu. ................................................................
Alıştırma–3
Ben de uzun bir tatile çıkmak isterdim ......................................... işlerim çok yoğun.
Bu cümleye aşağıdaki sözcüklerden hangisi getirilemez?
A) ancak B) oysa C) yine de D) ne yazık ki
58
Gerçek, Kurgusal-Hayal Ürünü Unsurlar, Metni Oluşturan Unsurlar Arasındaki Geçiş ve Bağlantı İfadeleri
Kılavuz Bilgi
AÇIKLAYICI VE DESTEKLEYİCİ İFADELER
Cümlede kendinden önceki cümleyi açıklayan ya da destekleyen özellikteki sözcüklerdir.
Kişi söylediğini daha somut hâle getirmek istediğinde veya başkasının söylediği ifadeyi kabul etti-
ğinde örnekler verir. Bu durumda açıklayıcı ve destekleyici ifadeleri kullanır.
Açıklayıcı ifadeler:
Yani, doğrusu, açıkçası, başka bir deyişle, aslında, gerçek şu ki, örneğin, açıklamak gerekirse, söz
gelişi, mesela…
Destekleyici ifadeler:
Benim de düşündüğüm gibi, hatta
ÖZETLEYİCİ VE SONUÇLANDIRICI İFADELER:
Duygularımızı, düşüncelerimizi, bir olayı anlatırken konuyu sonuçlandırmak amacıyla kullandığımız
ifadelere özetleyici ve sonuçlandırıcı ifadeler denir.
Özet olarak, böylece, son olarak, sonuç olarak, kısacası, özetle, sonucunda, sözün özü….
Alıştırma–4
Tablodaki cümleleri inceleyerek uygun yerleri işaretleyiniz.
Farklı düşün- Açıklayıcı Özetleyici ve
CÜMLELER meye yönlen- ve destek- sonuçlandırı-
diren ifade leyici ifade cı ifade
1. Sonuç olarak herkes dileğine kavuştu.
Güzel özellikleri var, örneğin hiç yalan
2.
söylememek.
Her zaman çalışırdı ancak bir sonuç
3.
alamazdı.
Kitap okumayı hiç istemedi hâlbuki
4.
sonra çok pişman olacaktı.
Bana ders çalıştırdı hatta küçük bir
5.
sınav yaptı.
Özetle, hazırladığımız proje doğanın
6.
korunmasına katkı sağlayacak.
59
CÜMLE BİLGİSİ
Gerçek, Kurgusal-Hayal Ürünü Unsurlar, Metni Oluşturan Unsurlar Arasındaki Geçiş ve Bağlantı İfadeleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Gece olduğunda baykuşlar ağaca tünemiş, masal anlatmaya başlamıştı.” cümlesinde hayal
ürünü ifadelere yer verilmiştir.
2. “Sözün özü büyükler küçükleri dinlemeli ve kararları birlikte almalıdır.” cümlesinde açıklayıcı
ifade kullanılmıştır.
3. “Anneme hep yardım etmeye çalıştım ne var ki işler zamanında bitmedi.” cümlesinde farklı
düşünmeye yönlendiren ifade kullanılmıştır.
4. “Denizdeki dalga bulutlara kadar uzanıyordu.” cümlesi gerçek bir ifadedir.
Boşluk Doldurma
kısacası
2. Aşağıdaki cümleleri uygun sözcüklerle tamamlayınız.
1. …………………….iyi bir geleceğin olması için bunu yapmalısın. sonuçta
2. Uzun süre aramasını bekledim …………………. ondan bir ses çıkmadı. örneğin
3. Okulda pek çok spor seçeneği var ………………….. yüzme, tenis, basketbol…
ancak
4. ………………………… her kötü olayın bir iyi yönü vardır.
Eşleştirme
3. Aşağıda verilen anlam ve kavramları eşleştiriniz.
1. Benim de düşündüğüm gibi gerçekler açıkça söylenirse problemler çözülür.
2. Yolculuk etmeyi çok severim fakat araçlar rahat olmalı.
3. Kısacası insanlar, teknolojiyi hayatlarını kolaylaştırmak için kullanırlar.
4. Minik peri olan biten her şeyi kraliçeye anlatmış.
5. Çocuğun çıplak ayaklarıyla mendil satması onu çok etkilemişti.
A. Hayal ürünü ifade ………………… B. Özetleyici ifade……………..
C. Farklı düşünmeye yönlendiren ifade………………………
D. Destekleyici ifade…………………… E. Duygusal ifade………………………….
60
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
4. 1 2 3 4 7. İki yıl boyunca bu sporla ilgilendi. Okuldan
1 çıkar çıkmaz spor salonunda aldı soluğu. Hiç
2 yoruldum demedi. Sonucunda istediği birin-
3 ciliği elde etti.
1. Çok seviliyordu lakin o mutlu değildi. Bu parçadaki altı çizili sözcüklerden hangisi
2. Üzülmüştü oysa doğal karşılaması gerekir- özetleyici ve sonuçlandırıcı bir ifadedir?
di. A) boyunca B) okuldan
3. Hemen durumu anlatmalıydı veya vazgeç- C) hiç D) sonucunda
meliydi.
Cümlelerdeki faklı düşünmeye yönlendiren
ifadeler bulmacaya yerleştirildiğinde 2. 8. (1) Çiftliğin her karışını biliyorduk artık. (2)
sütun aşağıdakilerden hangisi olur? Ağaçların dibindeki coşkulu mantarlardan,
kıkırdayan köstebeklere kadar öğrenmiştik
A) B) C) D) İ çiftlik üyelerini. (3) Hamakta sallanıyor, yürüyüş
K
O
A
Y S A E yapıyorduk. (4) Kurduğumuz çadırda masallar
V Y N M okuyorduk.
5. (1) Yazın başlarında tatile çıkmak üzere hazırlık Bu paragraftaki numaralandırılmış cüm-
yapıyorduk. (2) Hiç bilmediğimiz bir adaya lelerden hangisinde hayal ürünü ifadeler
gidecektik. (3) Valizleri ağzına kadar kıyafetle, vardır?
kitapla doldurmuştuk. (4) Heyecanlı, meraklı
bir o kadar aceleciydik. A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
Bu parçadaki numaralandırılmış cümle-
lerden hangisinde duygusal ifadelere yer
verilmiştir? 9. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde farklı
düşünmeye yönlendiren bir ifade kullanıl-
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 mamıştır?
6. “Saatlerce uğraşıp bize çok zor bir yemek
yapmıştı ne var ki tuz koymayı unutmuştu.” A) Dedesi çok uzakta oturuyordu yine de her
cümlesinde “ne var ki “ sözünün kullanılma fırsatta ona gidiyordu.
amacı aşağıdakilerden hangisidir? B) Yürümekten ayaklarına kara sular inmişti,
buna rağmen vazgeçmedi.
A) Konuyu daha iyi açıklamak
C) Büyük binaların arasından geçerek parka
B) Amaç-sonuç ilişkisi kurmak doğru ilerledi.
C) Farklı düşünmeye yönlendirmek D) İstediği her şey alınmıştı ancak bu, ona
D) Öznel bir ifade katmak yeterli gelmiyordu.
61
CÜMLE BİLGİSİ
Gerçek, Kurgusal-Hayal Ürünü Unsurlar, Metni Oluşturan Unsurlar Arasındaki Geçiş ve Bağlantı İfadeleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Özetle çalışırsak başarılı oluruz fikri vurgulanmıştır.” cümlesinde açıklayıcı ifade kullanılmıştır.
2. “Annem her akşam eve gelir gelmez mutfağa giriyordu.” cümlesinde gerçekleşen bir durum
ifade edilmemiştir.
3. “Yemek yemeyi hiç sevmiyordu oysa abur cubura bayılıyordu.” cümlesinde düşüncenin yönünü
değiştiren ifade “oysa” sözcüğüdür.
4. “Sözün özü, böylece, son olarak “ ifadeleri özetleyici ve sonuçlandırıcı ifadelerdir.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
a. Babam hep uzakta çalışırdı ………………………bize yokluğunu hissettirmezdi.
b. Çok değişik oyuncaklar vardı müzede …………………minicik ev aletleri.
c. Ankara’ya gitmiştik …………………………Anıtkabir’i görememiştik.
d. Açıklamalarımızı yaptıktan sonra …………………………….size çocuk gelişiminde ailenin çok
önemli olduğunu tekrarlamak isterim.
e. Derslerimizi dikkatli bir şekilde dinleyelim……………………….. başarısız olmayıp mutlu olalım.
son olarak söz gelişi lakin böylece ne yazık ki
Eşleştirme
3. Aşağıdaki sözcükleri inceleyerek uygun ifadelerle eşleştiriniz.
1. gerçek şu ki ( ) 2. böylece ( )
3. kısacası ( ) 4. mesela ( )
5. örneğin ( ) 6. hatta ( )
a. özetleyici - sonuçlandırıcı ifade b. destekleyici c. açıklayıcı ifade
62
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
4. Onunla konuştum fakat bir şey değişmedi. 7. …………………… herkes bir an önce doğayı
koruma çalışmalarına başlamalıdır.
Altı çizili sözcüğün yerine aşağıdakilerden
hangisi getirilebilir? Bu cümleye özetleyici ve sonuçlandırıcı bir
anlam kazandırmak için boş bırakılan yere
A) oysa B) asla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
C) ama D) ya da
A) Örneğin
B) Kısacası
C) Hemen
D) Kesinlikle
5. 1. Gözyaşları sel gibi akıyordu.
2. Özetle bu iş iki haftada bitecek.
3. Heyecandan öleceğim, diye düşündüm.
Numaralanmış cümlelerde aşağıdakilerden
hangisinin örneği yoktur?
A) Duygusal ifade
B) Abartılı ifade
C) Açıklayıcı ifade
D) Özetleyici ifade
6. Elimden geleni yaptım fakat sonuç beklediğim
gibi olmadı. 8. (1) Kocaman ağaçlarla deniz iç içeydi. (2) Dal-
galar kaplumbağaları kıyıya ulaştırma görevi
Bu cümleyle ilgili verilen bilgilerden hangisi yapıyordu. (3) Kıyıya ulaşanlar kendilerine
doğrudur? yumurtlayacak yer arıyordu. (4) Sonra bir sürü
yumurtayı içlerine bırakıyorlardı.
A) Farklı düşünmeye yönlendiren ifade kulla-
nılmıştır. Numaralandırılmış cümlelerden hangisinde
B) Açıklayıcı ve destekleyici ifade kullanılmış- hayal ürünü ifadelere yer verilmiştir?
tır.
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
C) Abartılı ifadeler yer almaktadır.
D) Destekleyici ifade bulunmaktadır.
63
8.Bölüm CÜMLE BİLGİSİ
Uyarı, Varsayım, Tahmin, Öneri, Ön Yargı, Eleştiri, Olasılık, Tanım, Tasarı Cümleleri
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
UYARI CÜMLESİ
Kişiye bir davranışından vazgeçmesi için uyarıda bulunma, öğütler verme
anlamı taşıyan cümlelerdir.
Örnek: Terliyken soğuk su içmemeye dikkat ediniz.
VARSAYIM CÜMLESİ
Bir olayın ya da durumun, bir süre için olduğunu ya da olmadığını kabul etme anlamı taşıyan cüm-
lelerdir.
Varsayım cümleleri genellikle “tut ki, diyelim ki, farz et ki, düşün ki” gibi ifadelerle başlar.
Örnek: Zamanında gelmedi diyelim ne diyeceksin?
OLASILIK CÜMLESİ
Gerçekleşmesi kesin olmayan olayların ve durumların ortaya çıkma ihti-
malini ifade eden cümlelerdir.
Örnek: Hayat karşına hiç düşünmediğin sürprizler çıkarabilir.
TAHMİN CÜMLESİ
Akla veya sezgiye dayanarak bir olayın gerçekleşeceğini önceden kestirme
anlamı taşıyan cümlelerdir.
Örnek: Taşınırken bana yardım edeceğini sanmıyorum.
Alıştırma–1
Aşağıdaki cümlelerin anlam özelliklerini yazınız.
1. Aramadığına göre gelmekten vazgeçmiştir.
2. Tiyatroda yüksek sesle konuşmayınız.
3. Düşün ki her yer yemyeşil olmuş.
4. Yarın her günden daha güzel bir gün olabilir.
1. ...................................... 2. ......................................
3. ...................................... 4. ......................................
64
Uyarı, Varsayım, Tahmin, Öneri, Ön Yargı, Eleştiri, Olasılık, Tanım, Tasarı Cümleleri
Kılavuz Bilgi
ÖNERİ CÜMLESİ
Bir konunun daha iyi bir hâle getirilmesi konusunda teklifte bulunmaya
öneri denir.
Örnek: Sağlıklı olmak için her gün spor yapın.
ÖN YARGI CÜMLESİ
Bir olay, durum ya da kişiyle ilgili önceden edinilmiş olumsuz veya olumlu yargılı cümlelerdir.
Örnek: Yeni çıkan dergi çok beğenilecek.
ELEŞTİRİ CÜMLESİ
Bir eserin ya da kişinin olumlu veya olumsuz yönleriyle ilgili görüş ifade eden cümlelerdir.
Örnek: Evler güzel ama hiç sağlam değil.
TANIM CÜMLESİ
Bir kavramın niteliklerini eksiksiz olarak belirten cümlelere “tanım cümlesi” denir. Tanım cümleleri
“Bu nedir ya da bu kimdir?” sorularına cevap verirler.
Örnek: Şiir duyguların sözcüklerle ifadesidir.
TASARI CÜMLESİ
Olması veya yapılması istenen bir şeyin zihinde aldığı biçimi bildiren
cümlelere “tasarı cümlesi” denir.
Örnek: Bu yaz tüm arkadaşlarımla tekne turu yapmayı planlıyoruz.
65
Uyarı, Varsayım, Tahmin, Öneri, Ön Yargı, Eleştiri, Olasılık, Tanım, Tasarı Cümleleri
Alıştırma–2
Aşağıdaki cümleleri inceleyip uygun boşluklara cümlelerin numaralarını yazınız.
1. Öykülerinin en güzel yanı ilgi çekici sonları.
2. Hayallerini asla gerçekleştiremeyeceğinden o kadar eminim ki.
3. Hoşgörü, insanın her tür farklılığı güzel karşılamasıdır.
4. Bu yıl bir çocuk romanı yazmayı hayal ediyorum.
5. Sınavda zaman kaymetmemek için kalemlerinizi önceden hazırlayabilirsiniz.
Eleştiri:………………
Ön yargı:………………..
Öneri:……………………..
Tanım: ……………………
Tasarı: ……………………
Alıştırma–3
Aşağıdaki cümleleri inceleyerek anlam özelliklerini yazınız.
1. Depreme karşı hepimiz hazırlıklı olalım……………………………..
2. Farz et o da çalışmadı, ne olacak ……………………………..
3. Bu kitap çok beğenilecek………………………………………………………
4. Hafta sonu yoğun kar yağışı olabilir…………………………………….
5. Her gün yatmadan kitap okursan hafızan gelişir.………………………….
6. Spor yapmak sağlığının düzelmesini sağlayabilir………………………
7. Çok güzel bir yardım gecesi planlıyorum…………………………….
8. Bazı sabahlar biraz huysuz oluyor…………………………
9. Tut ki konsere iki bilet buldun…………………………………………………….
10. Bu olayda taraf tutmaman daha iyi olur……………………………………..
11. Yazın ben de sizinle tatile gidebilirim…………………………………………..
12. Gelecek yıl da bu ekiple bir yurt dışı seyahati yapmayı planlıyoruz.……………..
13. Filmin bazı sahnelerinin çok sıkıcı olduğunu düşünüyorum………………..
14. Güzel resim yapmak için iyi malzemeler kullanmalısın………………………
15. Bir an için tüm isteklerinin olduğunu düşün………………………………….
16. Yazdığı masallar insanı mutlu ediyor……………………………………………
17. Arkadaşlık ilişkileri konusunda kendini geliştirmelisin .………………………….
66
CÜMLE BİLGİSİ
Uyarı, Varsayım, Tahmin, Öneri, Ön Yargı, Eleştiri, Olasılık, Tanım, Tasarı Cümleleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Her geçen gün daha iyi bir okuyucu olabilirim.” cümlesinde varsayım anlamı vardır.
2. “Beni bu kadar zorlarsan çabuk bıkarım.” cümlesinde öneri anlamı vardır.
3. “Yeni açılan fırın güzel ekmekler yapıyor.” cümlesinde eleştiri yapılmıştır.
4. “Güne iyi başlamak için güzel bir kahvaltı yapmalısın.” cümlesinde ön yargı anlamı vardır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki cümleleri anlam özelliklerine göre uygun sözcüklerle tamamlayınız.
1. ”Düşünelim ki çocuklar durumdan hoşlanmadı.” cümlesinde ……………….. anlamı vardır.
2. “İyi bir şair ama yazarlığı için aynı şeyi söyleyemeyeceğim.” cümlesinde…………………. anlamı
vardır.
3. “Defterinde boşluklar varsa seneye de kullanabilirsin.” cümlesinde ……………………….. söz
konusudur.
4. ”Fotoğrafların da gerçekleri yansıttığını kabul ediyorum fakat bu gerçeklerin çoğu duygu sömü-
rüsü içeriyor.” cümlesinde …………………………… anlamı vardır.
eleştiri öneri varsayım ön yargı uyarı tasarı
Eşleştirme
3. Aşağıdaki cümleleri inceleyerek uygun ifadelerle eşleştiriniz.
1. Bizi görünce aniden eve kaçtı, bizden korkmuş olabilir. ( )
2. Aranızda ne olursa olsun sakın arkadaşlarınızı şikâyet etmeyin. ( )
3. Doğanın bu hâlinden dolayı artık buralara kelebekler uğramayacak. ( )
4. Her şey planladığım gibi giderse gelecek yıl bir ev almayı düşünüyorum. ( )
5. Sergi, afişleri asıldığı anda ziyaretçi akınına uğrayacak. ( )
6. İki gün sonra tüm şehir bembeyaz bir örtüyle kaplanabilir. ( )
a. Ön yargı b. Tasarı c. İhtimal d. Uyarı
67
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
4. Bu tablodaki işaretlemelerden hangisinde 8. “Tembelliğimi yenmem gerektiğinin ben de
yanlışlık yapılmıştır? farkındayım.” cümlesi için aşağıdakilerden
İhtimal Varsayım Öneri Eleştiri hangisi söylenebilir?
O işten bir
A) sonuç çık- A) Öneri anlamı taşımaktadır.
maz. B) Kişi kendini eleştirmiştir.
İkimiz de
B) birinci C) İhtimal ifade edilmiştir.
olabiliriz. D) Tahmin söz konusudur.
Büyükleri-
ni kırma-
C)
san daha
iyi olur. 9. (1) Çoğu insan hayvanları sever. (2) Sokakta
Farz et ki gördüğünde ilgi gösterir. (3) Özellikle kışın
ödevi za- acıyıp yardım edenler çoğunluktadır. (4) Uygun
D)
manında yerlere mama ve su bırakmak ise çok yararlı
bitirdin.
olur.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ön yargı
ifadesi vardır? Numaralandırılmış cümlelerden hangisinde
öneri söz konusudur?
A) Arabanın çok tutulacağını göreceksin.
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
B) Çiçekleri vazoya koyarsan iyi olur.
C) Her zaman parka gidebiliriz.
D) İki saat sonra orada olacağız. 10.
6. “Kitabında kullandığı dil …………………….”
cümlesi aşağıdaki sözcüklerden hangisiyle
tamamlanırsa cümlede olumlu bir eleştiri
yapılmış olur?
1. Su, tüm canlıların yaşam kaynağıdır.
A) sıradandı B) akıcıydı
C) tekdüzeydi D) sınırlıydı 2. Ödevler öğrencinin konuyu pekiştirmesini
sağlar.
7. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde “tahmin”
anlamı vardır? 3. Spor, insan sağlığı için vazgeçilmezdir.
4. Toprak kar yağdığında vitaminle dolar.
A) Sanırım bu akşam bize bir sürpriz yapacak.
B) Bu şirkete başvurman senin için iyi olur. Öğretmen, İpek’ten tanım cümlesini işaret-
lemesini istediğine göre İpek, kaç numaralı
C) Konuyu iyi seçseydi güzel bir roman olabi- cümleyi seçmelidir?
lirdi.
D) Geziye bütün sınıf katılacakmış. A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
68
CÜMLE BİLGİSİ
Uyarı, Varsayım, Tahmin, Öneri, Ön Yargı, Eleştiri, Olasılık, Tanım, Tasarı Cümleleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Parka gelenler yeni bankları çok beğenebilir.” cümlesinde varsayım anlamı vardır.
2. “Televizyon etkisini daha da artırır gibi görünüyor.” cümlesinde tahmin anlamı vardır.
3. “Herhâlde kimse buraya gelmek istemez.” cümlesi ön yargı anlamı taşımaktadır.
4. “Bilgisayarın bozulduğunu düşün, neyle yazacaksın?” cümlesinde öneri anlamı vardır.
5. ” Tüm ailede en güzel yemekleri benim yaptığım herkesçe bilinir.” cümlesi tahmin anlamı taşı-
maktadır.
6. ” Yazılarımda konularım farklı olmasa da anlatımım ilgi çekiyor diye düşünüyorum.” cümlesinde
eleştiri anlamı vardır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki cümlelerin anlam özelliklerini boş bırakılan yerlere yazınız.
1. Diyelim ki para biriktirdin, ne alacaksın? ……………………………………………………
2. Büyükler deneyimlerini küçüklerle paylaşsın. ………………………………………………
3. Bu işi tartışmadan yapabileceklerini hiç sanmıyorum. ………………………………………
4. Farz et kendinden yaşça çok büyük kişilerle aynı takımda oynuyorsun. ……………………
5. Ürünün kalitesi anlaşıldığı anda satış rekorları kırılacak. ……………………………………
6. Eve girince önce çantanı yerine koy, sonra yemeğini ye. ……………………………………
Eşleştirme
3. Aşağıdaki cümleleri yanda verilen anlam özellikleriyle eşleştiriniz.
1. Kampın kuru bir yerde kurulması daha doğru olur. ( ) a. Varsayım
2. Benden aldığı elbiseyi geri getireceğini sanmıyorum. ( ) b. Öneri
3. Dün akşamki oyunda karakterler çok gerçekçiydi. ( ) c. Tahmin
4. Diyelim kibrit yok, ateşi neyle yakacaksın? ( ) d. Eleştiri
5. Buraya gelecek grup iki saat önce yola çıkmış olabilir. ( ) e. İhtimal
69
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ayraç 7. “Gelecek yıl çok daha soğuk olabilir.” cümlesi
içinde verilen anlam özelliği yoktur? aşağıdaki anlam özelliklerinden hangisine
örnek olabilir?
A) Orkide almamız onu mutlu edebilir. (İhti-
mal) A) Öneri
B) Caddeler şimdikinden temiz olmayacak. B) Olasılık
(Ön yargı) C) Eleştiri
C) Çocuğu için her şeyi göze almış olmalı. D) Varsayım
(Tahmin)
D) Birçok kişi verilen işi bitirmemişti. (Eleştiri)
5. Herkes yazlığa gitmiş olabilir.
Diyelim pikniğe bütün sınıf geldi.
Tüm sorulara yanlış cevap vermişsin.
Bana ihtiyacı olduğunu söyleyebilir.
Farklı sembollerle gösterilmiş bu cümleler-
den hangilerinde olasılık anlamı vardır?
A) -
B) -
C) -
D) - 8. Doğanın daha fazla kirlenmesine izin verme-
mek için poşetleri gereksiz kullanmayınız.
6. (1) Yıllardır bu işi yapıyor. (2) Sabah altıyı hiç Bu cümledeki anlam özelliğinin özdeşi aşa-
geçirmeden dükkânını açıyor. (3) Hava karara- ğıdaki cümlelerden hangisinde vardır?
na kadar bıkmadan çalışıyor. (4) Daha yıllarca A) İstemediği tüm eşyaları dağıtmaya karar
aynı işe devam eder gibi görünüyor. verdi.
Numaralandırılmış cümlelerden hangisinde B) Yıkıntıdan çıkarılanlar hastaneye götürül-
“tahmin” anlamı vardır? müş olmalı.
C) Ahşap evlerde yangın çıkmamasına dikkat
A) 1 B) 2 ediniz.
C) 3 D) 4 D) Müziğin sesini kısmanız daha iyi olur.
70
CÜMLE BİLGİSİ
9.Bölüm Yakınma, Pişmanlık, Sitem, Şaşırma, Özlem, Endişe, Küçümseme, Azımsama, Beklenti, Aşamalı Durum,
Eşitlik, Beğeni Cümleleri
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
YAKINMA CÜMLESİ
Bir durumdan şikâyetçi olmayı, rahatsız olmayı dile getirmektir.
Örnek: Ona odasını toplamayı bir türlü öğretemedim.
PİŞMANLIK CÜMLESİ
Alınan bir kararın ya da gerçekleştirilen bir davranışın olumsuz sonucundan
duyulan üzüntüyü dile getirmektir.
Örnek: Keşke ona bu kırıcı lafları söylemeseydim.
SİTEM CÜMLESİ
Söylenen bir sözden, yapılan bir hareketten duyulan üzüntüyü öfkelenmeden ifade etmektir.
Örnek: Seni büyüteni bir kere arayıp sorar insan.
BEĞENİ CÜMLESİ
Bir olayın sonucuyla veya bir varlıkla ilgili takdir etme, övme veya onaylama bildiren cümlelerdir.
Örnek: Üstündeki elbise sana çok yakışmış.
Alıştırma–1
Aşağıdaki cümleleri inceleyip anlam özelliklerini yazınız.
1. Doğum gününe beni de çağırmanı beklemiştim.
2. Ondan aldıklarımı daha dikkatli kullanmalıydım.
3. İstanbul’a kadar geldin de bana uğramadın.
4. Üniversiteyi başka bir alanda okumalıydık.
5. İsteklerini ağlamadan söylemeyi öğrenemedi gitti.
6. Hem yüzü hem huyu güzel böyle bir insan az bulunur doğrusu.
1……………………. 2………………………. 3………………………
4………………….. 5…………………….. 6…………………………..
71
Yakınma, Pişmanlık, Sitem, Şaşırma, Özlem, Endişe, Küçümseme, Azımsama, Beklenti, Aşamalı Durum,
Eşitlik, Beğeni Cümleleri
Kılavuz Bilgi
ŞAŞIRMA CÜMLESİ
Beklenmeyen bir durumla karşılaşıldığında hissedilen hayret duygusunu
ifade eden cümlelerdir.
Örnek: Aniden kar yağmasın mı?
ÖZLEM (HASRET) CÜMLESİ
Bir kişiyi, bir yeri tekrar görme, bir olayı tekrar yaşama isteğini dile getiren cümlelerdir.
Örnek: Nerede o güzel günler?
ENDİŞE CÜMLESİ
İstenmeyen bir durumun gerçekleşmesinden duyulan kaygıyı ifade etmektir.
Örnek: Hiç bu kadar geç kalmazdı, başına bir şey gelmiş olmasın!
EŞİTLİK CÜMLESİ
En az iki şeyin birbirine eşit olduğunu bildiren cümlelere “eşitlik cümlesi” denir.
Örnek: Kardeşim de okulda benim kadar başarılı bir öğrenci.
72
Yakınma, Pişmanlık, Sitem, Şaşırma, Özlem, Endişe, Küçümseme, Azımsama, Beklenti, Aşamalı Durum,
Eşitlik, Beğeni Cümleleri
Alıştırma–2
Aşağıdaki cümleleri inceleyip anlam özelliklerini yazınız.
1. Uzun süredir görmediğim memleketim burnumda tütüyor.
2. Beklemediğim bir anda onu karşımda görünce ağzım açık kaldı.
3. Ya ıssız bir yolda araba bozulursa!
4. Şu anda annemin yanında olmayı ne çok isterdim.
5. Yanımdan geçerken göremeyip beni burada unutup gitmez değil mi?
6. Son yarışmada birinci olmasın mı?
7. Öğretmen renkli kalemlerden sınıftaki herkese beşer tane verdi.
1……………… 2………………… 3………………… 4……………………..
5……………… 6…………………. 7…………………
Alıştırma–3
Kardeşimin uçağı vaktinde indi mi acaba?
Bu cümledeki anlam özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özlem
B) Endişe
C) Şaşırma
D) Yakınma
73
Yakınma, Pişmanlık, Sitem, Şaşırma, Özlem, Endişe, Küçümseme, Azımsama, Beklenti, Aşamalı Durum,
Eşitlik, Beğeni Cümleleri
Kılavuz Bilgi
KÜÇÜMSEME CÜMLESİ
Değer vermemek, önemsememek, küçük görmek anlamlarını taşıyan cümlelerdir.
Örnek: Büyümüş de bizimle gelecekmiş.
AZIMSAMA CÜMLESİ
Bir şeyi az, yetersiz bulmak anlamını taşıyan cümlelerdir.
Örnek: Bu parayla mı istediklerini alacağım?
BEKLENTİ CÜMLESİ
Gerçekleşmesi umut edilen iş ve davranışları belirten cümlelerdir.
Örnek: Bu yıl sınıfta en çok kitap okuyan ben olacağım.
AŞAMALI DURUM BİLDİREN CÜMLE:
Bir durumun, bir özelliğin, bir olgunun aşama aşama değiştiğini, geliştiğini anlatan cümlelere “aşa-
malı durum bildiren cümle” denir. “Gittikçe, giderek, günden güne, yıldan yıla, her geçen gün, zamanla,
yavaş yavaş…” gibi sözcükler bu tür cümlelerde bulunabilir.
Örnek: Bahçeye diktiğim çiçek tohumları, her geçen gün biraz daha boy atıyordu.
Alıştırma–4
Aşağıdaki cümleleri inceleyip anlam özelliklerini yazınız.
1. Geçen yılın aksine güzel bir yıl geçirmeyi umuyorum. ……………. .………………………
2. Yapılan onca yemekten bu kadarcık mı kaldı? ……………. .…………….…………………
3. Sen bu çalışmayla başarılı mı olacaksın? ……………. .……………. ……………. .………
4. Pasta yapmak için sence de malzemeler yetersiz değil mi? ……………. .……………..…
5. Herkesin düşündüğü gibi bence de çok güzel bir düğün olacak. ……………. .…………
6. Başarım çalıştıkça biraz daha artıyordu. ……………. .……………..……………
Alıştırma–5
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde “küçümseme” anlamı vardır?
A) Yazılıdan iyi not alamazsan ne yapacaksın?
B) Bu bilgisayarla mı işlerimi yapacağım?
C) İngilizceyi öğrendin de başka dillere mi merak saldın?
D) Herkes gibi sen de tekrar yapsan daha iyi olur.
74
CÜMLE BİLGİSİ
Yakınma, Pişmanlık, Sitem, Şaşırma, Özlem, Endişe, Küçümseme, Azımsama, Beklenti, Aşamalı Durum,
Eşitlik, Beğeni Cümleleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Soğuk havada bu kadar ince giyinmemeliydim.” cümlesinde pişmanlık anlamı vardır.
2. “Ne yazık ki yeteri kadar ders çalışmıyor.” cümlesinde sitem ifade edilmiştir.
3. “Pikniğe gidenler yüzünden yangın çıkmış olmasın!” cümlesi endişe anlamı taşımaktadır.
4. “Sel bütün köprüleri yıkmasın mı?” cümlesinde şaşırma anlamı vardır.
5. ”Üniversite sınavı öncesinde seçimlerimle ilgili önerilere kulaklarımı tıkamamalıydım.” cümlesi
pişmanlık anlamı taşımaktadır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki cümlelerin anlam özelliklerini boş bırakılan yerlere yazınız.
1. Nasıl oldu da bir kerede anladın? …………………………………………………………..
2. Nerede o eski dostluklar? ………………………………………………………….
3. Ya zamanında eve dönmezse! …………………………………………………………
4. Sen onca yıl emek ver, bir kere arayıp hâlini hatırını sormasınlar. …………………………
5. Kaç kez aynı hatayı tekrarladığını bilmemize rağmen sen nasıl unutuyorsun anlamıyorum.
6. Bir yılda üç kitap okuyarak kitap kurdu olduğunu mu iddia ediyor? ……………………………
7. Ödevler sene başından beri artarak devam ediyordu. ………………………………………..
Eşleştirme
3. Aşağıdaki cümleleri yanda verilen anlam özellikleriyle eşleştiriniz.
1. Bir kere de benim dediğimi yapsan. ( ) a. Özlem
b. Yakınma
2. Koca evde bu kadar kişi mi yaşıyor? ( )
c. Azımsama
3. Bari gelmeyeceğini haber verseydin. ( )
d. Sitem
4. Keşke paramı bu kadar harcamasaydım. ( )
e. Pişmanlık
5. Şu an onun yanında olmayı ne çok isterdim. ( )
f. Eşitlik
6. Kamptaki herkes yarım ekmek yerse yiyeceğimiz yeter. ( )
75
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
4. “Bu kitabı gerçekten üç ayda mı yazdınız?” 6. Aşağıdaki cümlelerin yay ayraç içinde veri-
cümlesine hâkim olan duygu aşağıdakiler- len anlam özelliklerinden hangisi yanlıştır?
den hangisidir?
A) Ona inanmakla hata mı ettim acaba? ( En-
A) Sitem dişe)
B) Şaşırma B) Eskiden bahçede ne güzel oyunlar oynar-
C) Endişe dık. (Yakınma)
D) Yakınma C) Bu planı çok daha önce yapmalıydım. (Piş-
manlık)
D) Hepiniz toplandınız, bir beni aramadınız
demek. (Sitem)
5. Sınıf düzenine Böyle davranır-
her zaman san hiçbir dedi-
uydum. ğini yapmam. 7. 1. Babam bana bu yaz küçük bir bisiklet ala-
cak.
2. Üç saat boyunca bu kadar mı iş yaptın?
3. Bu kumaşla bir elbise bile dikilmez.
4. Her yaptığımı eleştirmesinden bıktım.
Ceylin Görkem
Yukarıdaki cümlelerden hangilerinde “azım-
Herkes geziye Her seferinde sama” anlamı vardır?
gitmek istiyor. tartışmak zo-
runda mısınız? A) 1-2 B) 1-3 C) 2-3 D) 3-4
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “sitem”
Damla Yağmur anlamı vardır?
Çocuklardan hangisinin cümlesinde “yakın- A) Çalışmayan insanlardan hoşlanmam.
ma” anlamı vardır? B) Kitaplıktaki eski romanlara bayıldım.
A) Ceylin B) Görkem C) Senin için geldiğimi anlamadın bile.
C) Damla D) Yağmur D Yaptığı resimlere çok özendim.
76
CÜMLE BİLGİSİ
Yakınma, Pişmanlık, Sitem, Şaşırma, Özlem, Endişe, Küçümseme, Azımsama, Beklenti, Aşamalı Durum,
Eşitlik, Beğeni Cümleleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Hey, şu dağın tepesine bakın!” cümlesinde şaşırma anlamı vardır.
2. “Bu yıl çok daha büyük bir kardan adam yapacağız.” cümlesinde beklenti söz konusudur.
3. “Tüm sınavı yanlışsız yapacağını mı zannediyorsun?” cümlesi azımsama anlamı taşımaktadır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki cümlelerin anlam özelliklerini boş bırakılan yerlere yazınız.
1. Onunla görüşmesem daha iyi olurdu. …………………………………………………………..
2. Dişlerini fırçalama alışkanlığını bir türlü edinemedin. …………………………………………
3. Anneme verdiğim sözleri yerine getiremezsem ne yaparım? …………………………………
4. Kısa zamanda boyun nasıl bu kadar uzadı? ……………………………………………………
5. Ehliyet sınavını bu kadar kolay sanmayıp çalışmalıydım. ………………………………………
6. Bilim adamlarının yeni bulduğu gezegen ne kadar da farklı. …………………………………
Eşleştirme
3. Aşağıdaki cümleleri allta verilen anlam özellikleriyle eşleştiriniz.
1. Binadan çıktığım anda onu karşımda görünce donakaldım. ( )
2. Seninle yıllar önce geçirdiğimiz günleri hasretle anıyorum. ( )
3. Yeni yeni duyulan bu oyunu oynamaktan çok zevk alacaksınız. ( )
4. O, çelimsiz, sıska çocuk mu bizi korkutacak? ( )
5. Aslında kimseye gerçekleştiremeyeceğim sözler vermemeliydim. ( )
a. Pişmanlık b. Ön yargı c. Özlem d. Küçümseme e. Şaşkınlık
77
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
4. Aşağıdaki cümleler ve anlamlarıyla yapılan 7. Yıllardır birlikte çalışıyoruz, bir kez olsun hâlimi
eşleştirmelerden hangisi yanlıştır? hatırımı sormadın.
A) Ya bu görüşme de olumsuz sonuçlanırsa? Bu cümleye hâkim olan duygu aşağıdaki-
-Endişe lerden hangisidir?
B) Bir kere de yemeği sen hazırlasan.- Pişman-
lık A) Pişmanlık
B) Küçümseme
C) Bu kadar kâğıt kime yeter?- Azımsama
C) Sitem
D) Yeni dizi çok beğenilecek.- Ön yargı
D) Ön yargı
5. Pişmanlık
Kartın arka yüzüne cümleye hâkim olan
duygu yazılacağına göre, aşağıdaki cüm-
lelerden hangisi seçilmelidir?
A) Umarım her şey yolunda gider.
B) İstemediğim hiçbir şeyi getirmemişsin.
C) Onun da burada olmasını çok isterdim.
8.
D) Başka model bir araba almalıydım. 1. Nasıl? Bu saate kadar dışarıda mıymış?
2. Yeni film hiç beğenilmeyecek.
3. Çocukluk günlerimize dönsek keşke.
4. Sende biraz sorumluluk olsaydı böyle
6. 1. Dedem burada olsaydı da görseydi.
olmazdı.
2. Ne zaman çöpünü kutuya attın ki?
a. Özlem
3. Bana aldığı hediyeyi görünce şaşakaldım.
b. Ön yargı
4. Ya teklifimi kabul etmezse? c. Şaşırma
Aşağıdakilerden hangisi, bu cümlelere hâ- d. Yakınma
kim duygulardan bir değildir?
Numaralandırılmış cümle ve anlam eşleş-
A) Endişe B) Şaşırma tirmelerinden hangisi doğrudur?
C) Yakınma D) Sitem
A) 1-d B) 2-b C) 3-c D) 4-a
78
10.Bölüm CÜMLE BİLGİSİ
Eş Anlamlı, Yakın Anlamlı, Karşıt Anlamlı Cümleler
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
EŞ ANLAMLI CÜMLELER
Aynı konuyu farklı sözcüklerle anlatan cümlelerdir.
Örnek: Başarı, cesaretin çocuğudur.
Başarılı olmak için cesur olmak gerekir.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Umutlarımı yeşertmeden güneşi karşıladığım Hepimiz tatsız olaylar yaşarız. Bazılarını unut-
bir günüm olmamıştır. makta zorlanırız. Ama sevgi, kıyıdaki her şeyi
içine alan kocaman bir dalga gibidir. İçinizdeki
Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu cümley- acıları siler süpürür.
le benzer anlamdadır?
Aşağıdakilerden hangisi bu parçadaki altı
A) Genellikle olayların olumsuz sonuçlanaca- çizili cümleyle aynı anlamdadır?
ğını düşünürüm.
A) Tüm insanları sınırsızca sevmemiz gere-
B) Hiçbir zaman iyimser bir insan olama-
dım. kir.
B) Sevgi, yaşamımızdaki üzüntüleri unuttu-
C) Her güne iyi şeyler olacağını düşünerek
başlarım. rur.
C) Hayatı acı tatlı yanlarıyla kabullenmeliyiz.
D) Yaşamımda hep güzel işler yapmayı he-
defledim. D) Çevremize hoşgörülü davranırsak sevili-
riz.
79
Eş Anlamlı, Yakın Anlamlı, Karşıt Anlamlı Cümleler
Kılavuz Bilgi
YAKIN ANLAMLI CÜMLELER
Anlamları tamamen aynı olmayan fakat birbirine benzeyen cümlelerdir.
Örnek: Bir yazarın kalıcı olabilmesi için engellerle dolu bir yolu tamamlaması gerekir.
Bir yazarın uzun yıllar boyunca okunması hiç kolay değildir.
Alıştırma–3
Numaralandırılmış cümlelerden birbirine yakın anlamlı olanları yazınız.
1. Bir romanın beğenilme nedeni anlatımının güzel olmasıdır.
2. Konu ne kadar iyi seçilmişse roman o kadar başarılı olur.
3. Romanın kalıcılığı yakalamasında ilk şart dilinin güzel olmasıdır.
4. Başarılı bir roman yazmak istiyorsanız ne anlatacağınıza iyi karar verin.
------------------ ------------------
Alıştırma–4 Alıştırma–5
İnsan yaşamın zenginliğini kitaplar yardımıyla Hayal gücü maya gibidir çünkü beyninizde
öğrenir. sürekli yeni parçalar üretir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu cümley- Aşağıdakilerden hangisi bu cümleyle yakın
le yakın anlamlıdır? anlamlıdır?
A) Kitap toplumlara en büyük rehberdir. A) Aklımızdan daima farklı düşünceler ge-
B) Kişi hayatın gizlerini kitaplarla keşfeder. çer.
C) Okumak düşlere açılan bir kapıdır. B) Hayal gücü yeni fikirlere sahip olmamızı
D) Her insan hayatı okuyarak yorumlamalı- sağlar.
dır. C) İstediğimiz her şeyi önce hayal ederiz.
D) Değişik düşüncelere sahip olmak için ça-
lışmalıyız.
80
Eş Anlamlı, Yakın Anlamlı, Karşıt Anlamlı Cümleler
Kılavuz Bilgi
KARŞIT (ZIT) ANLAMLI CÜMLELER
Anlamca birbiriyle çelişen cümlelerdir. Konu genellikle aynıdır fakat konuya bakış açısı farklıdır.
Örnek: Teknolojinin insan yaşamına çok büyük zararları vardır.
Teknoloji yaşamımıza çok yararlı değişiklikler getirir.
Alıştırma–6
Aşağıdaki cümlelere anlamca çelişen cümleler yazınız.
1. Çocuğun yaşayarak öğrenmesine izin vermek öğrendiklerinin kalıcı olmasını sağlar.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
2. İnsan ancak yaşamının her anını sporla doldurursa sağlıklı olur.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Alıştırma–7 Alıştırma–8
İnsan doğuştan gelen birtakım özelliklere sa- 1. Eğitimin başarılı olması için tek yol doğru
hip değilse ne kadar uğraşırsa uğraşsın sanatçı yöntemdir.
olamaz.
2. İnsana saygı oldukça eğitimden doğru
Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu cümley- sonuçlar alınır.
le çelişmektedir? 3. Aile, okul ve öğrenci birlikte hareket ederse
başarı gelir.
A) Yetenek olmadıkça çalışmak boşunadır.
B) Kabiliyetler çalışarak geliştirilmelidir. 4. Metotların iyi seçilmesi eğitimin başarılı
olacağı anlamına gelmez.
C) Emek vermeden başarılı olunamaz.
D) Çalışarak her idealimize ulaşılabiliriz. Numaralandırılmış cümlelerden hangileri
anlamca çelişmektedir?
A) 1-3 B) 1-4 C) 2-3 D) 3-4
81
CÜMLE BİLGİSİ
Eş Anlamlı, Yakın Anlamlı, Karşıt Anlamlı Cümleler
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Bencillik dostluğun zehridir.” cümlesinde anlatılmak istenen “Dostluk kurmak için bencil olma-
mak gerekir.” yargısıdır.
2. “Bilgili olduğumuz oranda özgür oluruz.” cümlesi ile “Bilgili olursak başkalarının esiri olmayız.”
cümlesi karşıt anlamalıdır.
3. “Cahil kimsenin yanında kitap gibi sessiz ol.” ve “Bilgisiz kişileri eğitmenin yolları onlarla bıkma-
dan konuşmaktır.” cümleleri birbiriyle çelişir.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki cümlelerle aynı anlama gelecek cümleler yazınız.
1. Çocuğa küçük şeylerden zevk almasını öğreten, ona büyük bir servet bırakmış olur.
…………………………………………………………..
2. Dil bir ulusun aynasıdır.
………………………………………………………….
3. Düşüncesiz öğrenme, boşa giden bir çabadır.
…………………………………………………………
4. İnsanlar kibrin kokusunu kilometrelerce uzaktan alır.
……………………………………………
5. Kendini eleştirmeyi bilmeyen insanın doğruyla buluşması imkânsız gibidir.
…………………………………………
6. Sevgiyi çoğaltmanın yolu, dile getirmekten çekinmemektir.
…………………………………………
Eşleştirme
3. Aşağıdaki cümlelerden eş anlamlı olanları eşleştiriniz.
1. En verimli yağmur alın teridir. a. Başımıza kötü bir olay geldiğinde çevremizde kimse kalmaz.
2. Ailemiz en büyük servetimizdir. b. Aile, insanın hayatta sahip olabileceği en değerli varlıktır.
3. Felaket dost sayısını sıfıra indirir. c. Yaptığımız işler zamanla büyür ve değer kazanır.
4. Her şeyin başlangıcı küçüktür. d. Kendi emeğimizle yaptığımız her çalışma daha değerlidir.
82
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
4. İnsan hatasıyla yüzleşmediği sürece, hayatın 7. Hayatımızdaki her engel bizi güçlü kılmak
birinci basamağında kalır. içindir.
Aşağıdakilerden hangisi bu cümleyle aynı Aşağıdakilerden hangisi bu cümleyle çeli-
doğrultudadır? şir?
A) Herkes farklı düşüncelere sahiptir. A) Her zaman iyi şeylerle karşılaşmayabiliriz.
B) Eleştiri olumlu olursa ilerlememizi sağlar. B) Zorluklar insanı yaşama hazırlar.
C) Yanlışlarımızı kabul etmek başarımızı art- C) Güçlükler yaşama sevincimizi yok eder.
tırır. D) Mutlu olmak için olumlu bakmak gerekir.
D) Söylenen her sözü dikkate almamız gere-
kir.
5. “Korkunun kaynağı bilgisizliktir.” cümlesi aşa-
ğıdakilerden hangisiyle yakın anlamlıdır?
A) Bilgi insana cesaret aşılar.
B) Öğrendiklerimiz bize sermayedir.
C) Azimli olursak korkumuzu yeneriz.
D) Her insanın farklı korkuları vardır.
8. Tatlı sözler, şiddetli bir öfkeye karşı en tesirli
ilaçtır.
Bu cümleden aşağıdakilerden hangisine
6. Kötü haberlerin kanatları vardır, iyi haberlerin ulaşılabilir?
ayakları bile yoktur. A) Güzel konuşmak doğru iletişimde çok
Bu cümlede asıl anlatılmak istenen aşağı- önemlidir.
dakilerden hangisidir? B) Öfkeli olmak yalnız kalmanızda belirleyici-
dir.
A) Kötü olayları anlatmak doğru değildir.
C) Düşüncelerinizi sinirlenmeden anlatmanız
B) İyi haberler kendiliğinden duyulur. gerekir.
C) Kötü haberler çok çabuk yayılır. D) Kızgınlığınızı karşınızdakine göstermemek
D) İnsanlar iyi haberleri bilmek istemezler. önemlidir.
83
CÜMLE BİLGİSİ
Eş Anlamlı, Yakın Anlamlı, Karşıt Anlamlı Cümleler
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Hiç ödev yapmamış değil.” cümlesi ile “Biraz ödev yapmış.” cümlesi aynı anlamdadır.
2. “Ümidini kaybetmiş olanın başka kaybedecek bir şeyi yoktur.” ve “Ümidimizi kaybetmemeliyiz.”
cümleleri birbirleriyle çelişir.
3. “Hayal dünyamızın gelişmesi için oyuncaklara ihtiyacımız var.” cümlesi ile “Oyuncakların birçoğu
zararlıdır.” cümlesi yakın anlamlıdır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki cümlelerle aynı anlama gelecek cümleler yazınız.
1. Yurdu savunmanın en ucuz yolu eğitimdir.
………………………………………………………………………………………….
2. İki dinle, bir söyle.
…………………………………………………………………………………………
3. Dilimize sahip çıkarsak ulusumuz ayakta kalır.
…………………………………………………………………………………………..
4. Hayatın getirdiği hiçbir şey nefes aldığım sürece benim için yük değildir.
………………………………………………………………………………………….
5. Yaşamın merdivenlerini adım adım çıkmakla üçer beşer çıkmak arasında mutlaka fark vardır.
………………………………………………………………………………………….
6. Yağmurdan sonra çıkan gökkuşağı gibi umut dolmalı insanın içi.
………………………………………………………………………………………….
Eşleştirme
3. Aşağıdaki cümlelerle verilen anlamları uygun şekilde eşleştiriniz.
1. Gerçeğin dağlarına umutsuzlukla çıkılmaz. a. Bu mağazada her şey bulunur.
2. Başına bir şey geleceğini beklemiyor değildim. b. İnsanın alışkanlıklarından vazgeçmesi çok
zordur.
3. Bu dükkânda yok yok.
c. Onun başına hep bir şey gelmesine hiç
4. Sabretmek insana pek çok ödül verir.
şaşırmadım.
5. Alışkanlıklar insana kelepçe gibidir. d. Gerçeklere ulaşmanın tek yolu umut etmektir.
e. Başarı kazanmak için sabırlı olmak gerekir.
1. 2. 3. 4. 5.
84
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
4. İstediğini söyleyen, istemediğini işitir. 7. Benim için önemli olan eseri kimin yazdığı
değil, eserin nasıl yazıldığıdır.
Bu cümlede asıl anlatılmak istenen aşağı-
dakilerden hangisidir? Aşağıdakilerden hangisi bu cümleyle yakın
anlamlıdır?
A) Olumsuz düşünceleri duymazdan gelmek
faydalıdır. A) Yazarın ünü eseri beğenmemde etkili ola-
B) Konuşmaktansa susmayı tercih etmek ge- maz.
rekir. B) Her eserin yazarından izler taşıması bekle-
C) Düşünmeden konuşmak iletişimde sorun- nemez.
lara neden olur. C) Yapıtların okuyucu kitlesi tahmin edilemez.
D) Her bildiğini söylemek dostları uzaklaştırır. D) Eserin başarısını yazarın ön görmesi iste-
nemez.
5. Bilim ve sanat her ne kadar farklı alanlar gibi
görülse de aynı yolda yürümeleri kaçınılmazdır.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu cümleyle
çelişir?
A) Bilim daima sanattan bir adım öndedir.
B) Bilim ve sanat her anlamda paralel ilerler.
C) Sanatın başka bir dalla yakınlığı mümkün
değildir.
D) Sanatın bilime üstünlüğü inkâr edilemez.
6. “Başarıya ulaşmak için yürüdüğümüz yolda 8. Şiir yazmak için ille de ilham perilerinin uçuş-
her engel, bizi ondan uzaklaştırmaz aksine ona ması gerekmez.
yaklaştırır.” cümlesi aşağıdakilerden hangi- Aşağıdakilerden hangisi bu cümleyle çeliş-
siyle yakın anlamlıdır?
mektedir?
A) Engellere karşı koymanın önemini kavra- A) Şiir, yeteneğin değil, silginin marifetidir.
mak gerekir.
B) İçinden gelen duygular şiirin yapı taşıdır.
B) Başarının anahtarı zorluklar karşısında
gösterilen cesarettir. C) Her şair farklı bir durumdan esinlenmiştir.
D) Şiir yazarken kurallar bir kenara bırakılma-
C) Sorunlar, başarıya ulaşmakta birer basa-
maktır. lıdır.
D) Kişilerin problemleri algılayış biçimi farklı-
dır.
85
11.Bölüm CÜMLE BİLGİSİ
Cümle Oluşturma, Cümle Tamamlama, Cümleden Çıkarılabilecek ve Çıkarılamayacak Yargılar
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
CÜMLE OLUŞTURMA
Karışık şekilde verilen kelime ve kelime gruplarının anlamlı bir cümle hâline getirilmesidir. Cümle
oluştururken önce yüklemi yani asıl yargıyı bildiren sözcüğü bulup cümlenin sonuna getirmeliyiz.
Örnek:
1. her
2. kitapları
3. olumlu
4. vermelidir
5. mesaj
6. zaman
7. çocuk
“Vermelidir” sözcüğü yargı bildirdiği
için sonda olmalıdır. Çünkü kurallı cüm-
lelerde yüklem sonda yer alır.
7-2-1-6-3-5-4
Çocuk kitapları her zaman olumlu mesaj vermelidir.
Alıştırma–1
Aşağıda karışık olarak verilmiş sözcüklerle anlamlı ve kurallı cümleler oluşturunuz.
1. yıllar-oturduk-kıyı-uzun-kasabasında-bir-Karadeniz’in
.............................................................................................................................................
2. beni-komşunun-çağırdı-dışarıya-kızı-için-oynamak-top
.............................................................................................................................................
3. bölgede-onların-zordu-yaşam-oldukça-şartları-yaşadıkları
.............................................................................................................................................
4. farklı-eğlenceleri-köyün-çok-vardı-bu-küçük
.............................................................................................................................................
5. bilirdi-daima-her-doğrusunu-dedem-şeyin
.............................................................................................................................................
86
Cümle Oluşturma, Cümle Tamamlama, Cümleden Çıkarılabilecek ve Çıkarılamayacak Yargılar
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
CÜMLE TAMAMLAMA
Cümlenin çeşitli yerlerinde bırakılan boşlukların cümlenin konusuna, anlamına ve kuruluşuna uygun
biçimde, sözcük ya da sözcük gruplarıyla tamamlanmasıdır.
Örnek:
Bağa bak ……………… olsun, yemeye ……………… olsun.
Bu atasözündeki boşluklara “üzüm” ve “yüzün” sözcükleri getirilmelidir.
Alıştırma–2
Aşağıdaki cümleleri uygun sözcüklerle tamamlayınız.
ihtiyaç-bencilliği-hapishane-
1. Akıllı olmak da bir şey değil, mühim olan o aklı ……………… eleştir-doğru-rahatlatır-
zamanla-öv
kullanmaktır.
2. Alışkanlıklar bırakılmazlarsa ………………….. ihtiyaç hâline
gelirler.
3. Arkadaşını yalnızken ……………………….., başkalarının yanında …………
4. Bir okul açan, bir ………………………… kapatır.
5. Kötü zamanlarda kitaplara sığınmak insanı…………………………………………………
6. Bir dost kazanmak istiyorsan…………………….. bir kenara bırakmalısın.
Alıştırma–3
…………………. olmak kolaydır, zor olan ……………… olmaktır.
Bu cümlede boş bırakılan yerlere aşağıdaki sözcük çiftlerinden hangisi sırasıyla getirilmelidir?
A) Basit-eşit
B) İyi-adil
C) Mantıklı-kötü
D) Başarılı-istekli
87
Cümle Oluşturma, Cümle Tamamlama, Cümleden Çıkarılabilecek ve Çıkarılamayacak Yargılar
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
Cümleden Çıkarılabilecek-Çıkarılamayacak Yargı
Cümlenin söyleniş amacını, cümlede asıl anlatılmak isteneni bulmaktır.
“Bu cümlede yazar ne anlatmak istemiştir?” diye düşündüğümüzde cümleden çıkarılabilecek yargıyı
bulabiliriz.
Cümleden çıkarılamayacak yargıyı ise cümlede asıl anlatılmak isteneni belirleyerek bulabiliriz.
Örnek:
Yazar kitabını çocuklar, babalar, dedeler hep birlikte okuyup beğensin istemiş.
Bu cümleden “Yazar her yaş grubuna hitap eden bir kitap yazmıştır.” yargısı çıkarılabilir.
Alıştırma–4 Alıştırma–5
Henüz okumayı bilmeyen çocuklar için dünya, “İnsan sadece kalbiyle görür.” cümlesinden
metni olmayan bir resimli kitaba benzer. aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılamaz?
Bu cümlede aşağıdakilerden hangisi anlatıl- A) Duygularımız hayatımıza yön verir.
mak istenmiştir? B) Hislerimizi daima ön planda tutmalıyız.
C) Kalbimizden geçenler her zaman doğrudur.
A) Çocuklar hayatı ancak okuyarak anlayabilir.
D) Mantığımızdan çok duygularımızı dinleme-
B) Yaşamdaki ayrıntıları kitaplarla ortaya çıka- liyiz.
rabiliriz.
C) Okumayı erken öğrenmek önemlidir.
D) Herkes resimli olmayan kitapları okuyamaz.
88
CÜMLE BİLGİSİ
Cümle Oluşturma, Cümle Tamamlama, Cümleden Çıkarılabilecek ve Çıkarılamayacak Yargılar
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Küçücük-kocaman-anlatırlar-çocuklar-düşler” sözcükleriyle anlamlı ve kurallı bir cümle oluş-
turulduğunda baştan üçüncü sözcük “düşler” dir.
2. “Rüyaları-uyanmaktır-en-başarmak-gerçekleştirmenin-yolu-iyi” sözcükleriyle anlamlı bir cümle
oluşturulduğunda “başarmak” sözcüğü dışta kalır.
3. “Bir mum, diğer mumu tutuşturmakla…………………….. bir şey kaybetmez.” cümlesinde boş
bırakılan yere “görüntüsünden” sözcüğü getirilmelidir.
4. “Bize-başkalarınınkini-öğretir-kendi-acımız-bölüşmeyi” sözcükleri anlamlı ve kurallı olarak
sıralandığında sondan ikinci sözcük “bölüşmeyi” sözcüğüdür.
5. ”Hazırladığının-sonunu-kendi-doğayı-hazır-katlederek-insan-değildir-farkında” sözcükleri an-
lamlı ve kurallı olarak sıralandığında “katlederek” sözcüğü dışarıda kalır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki cümlelerdeki boşlukları “dostluk, vicdanın, umutsuzluğa, umudunu, birlikte, kendini”
sözcüklerinden uygun olanlarıyla doldurunuz.
1. Başkalarını aldattığını düşünenler aslında önce ………………… aldatır.
2. ………………………..başarmak tek başına başarmaktan çok daha mutluluk vericidir.
3. İnsan ……………………. kaybettiğinde her şeyini kaybetmiş olur.
4. ……………………………insanın kötü günlerinde sığınacağı en büyük limandır.
5. Başını yastığa koyduğunda rahatça uyuyabiliyorsan …………………….. rahat demektir.
6. Her güzel şeyin bir sonu olduğunu düşünmek …………………………… kapı açmaktır.
89
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
Eşleştirme
3. Aşağıdaki sözcükleri inceleyerek uygun ifadelerle eşleştiriniz.
1. Gideceği limanı bilmeyene hiçbir ……………………………… yardım edemez.
2. Az anlamak ………………………. anlamaktan iyidir.
3. Aradığını bilmeyen ………………………… anlayamaz.
4. Bilginin …………………………… olmak için çalışmanın ………………….. olmak şarttır.
5. Cesaretle dolu bir insan, ……………………. dolu bir insandır.
6. Her duyduğuna inanmak ……………………… olduğunun göstergesidir.
kölesi inançla bulduğunu cahil yanlış efendisi rüzgâr
4. 1. insan 5. “Çocuk ayağa kalkıp konuşmaya başladı sonra
aniden…” bu cümle aşağıdakilerden han-
2. görmek
gisiyle tamamlanırsa “beklemediği bir şey
3. gerçeği karşısında korkmak” anlamını kazanır?
4. değil
A) beti benzi attı.
5. bazen
B) buz kesti.
6. istediğini C) düşüncelere daldı.
7. görür D) ne diyeceğini bilemedi.
Bu sözcüklerden anlamlı ve kurallı bir cümle
oluşturulmak istense doğru sıralama nasıl
olur?
A) 1-5-2-3-4-6-7
B) 1-5-3-4-2-6-7
C) 2-6-7-1-5-3-4
D) 5-3-4-2-7-1-6
90
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
6. “yaparak-denenerek-bilgi-öğrenilen-gerçek- 8. Leonardo Da Vinci hakkında bu kadar çok
bilgidir” sözcükleriyle anlamlı ve kurallı kitap olmasının nedeni, yaşamının ve başarılı
cümle oluşturduğumuzda baştan üçüncü yapıtlarının bilinmezliklerle dolu olmasıdır.
sözcük aşağıdakilerden hangisidir?
Bu cümleden aşağıdakilerden hangisi çıka-
A) öğrenilen rılamaz?
B) denenerek
A) Leonardo Da Vinci başarılı bir ressamdır.
C) yaparak
B) Ressamın tablolarının yanında kitapları da
D) bilgi vardır.
C) Da Vinci hakkında bilmediğimiz çok şey
vardır.
D) Ressamın bilinmeyen yönleri ilgi uyandır-
maktadır.
7. Gençler, ön yargıları tanımadıkları; yaşlılarsa 9. Mutluluk ancak doğaya uygun yaşamakla
uzun bir hayat sonunda ön yargıları bir kenara mümkündür.
bıraktıkları için birbirlerine benzerler.
Bu cümleden çıkarılabilecek yargı aşağıda-
Aşağıdaki yargılardan hangisi bu cümleden kilerden hangisidir?
çıkarılamaz?
A) Tabiatla uyumlu olmak bize mutluluk ge-
A) Geçlerin ve yaşlıların ortak bir yönü var- tirir.
dır. B) Doğayı korumak insan sağlığını korumak-
B) Yaşlılar da gençler de hayata ön yargısız tır.
bakar. C) Mutlu olmak için doğayla ilgilenilmelidir.
C) İnsanlar yaşlandıkça gençlerle benzerlikleri D) Uyumlu davranmak daima başarı getirir.
artar.
D) Yaşlılar ön yargılı olmamayı yaşadıkların-
dan öğrenmiştir.
91
CÜMLE BİLGİSİ
Cümle Oluşturma, Cümle Tamamlama, Cümleden Çıkarılabilecek ve Çıkarılamayacak Yargılar
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. “Olduğuna-yolda-inandığın-haklı-yürüyeceksin-olsan-yalnız da” sözcükleriyle anlamlı ve kurallı
cümle oluşturulduğunda baştan ikinci sözcük “inandığın” sözcüğüdür.
2. “Hatalarından ders almalısın ki önüne yepyeni ……………………. açılsın.” cümlesinde boş
bırakılan yere “dersler” sözcüğü getirilebilir.
3. “Sanatçı-her-vurur-damgasını-doğrudur-büyük-sanata” sözcükleriyle anlamlı ve kurallı cümle
oluşturulduğunda “doğrudur” sözcüğü cümlenin dışında bırakılmalıdır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki cümledeki boşlukları uygun sözcüklerle tamamlayınız.
Olaylara …………………… bakar …………………. kaybetmezsek
mutlu oluruz.
• kızgınlıkla - içtenliğimizi
• hüzünle - ilgimizi
• iyimser - umudumuzu
Eşleştirme
3. Aşağıdaki cümleleri verilen sözcüklerle uygun şekilde tamamlayınız.
1. Düşüncelerinizin doğruluğundan eminseniz kimsenin sizi a. kendimizi
…………………………….. ihtiyacınız yoktur. b. güvenle
2. Bir yazar başkalarına benzemezse …………………….. olabilir. c. desteklemesine
3. Başkalarını değil, her zaman ……………………….. geçmeye d. kalıcı
çalışmalıyız.
4. Tarihimizi bilirsek geleceğe ……………………………. bakabiliriz.
92
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
4. 1. az 6. ”Dosttan-daha-konuşan-düşman-pazarlıklı-iyi-
2. konuşur dir-açık” sözcükleriyle anlamlı ve kurallı bir
cümle oluşturulduğunda baştan dördüncü
3. düşünürse sözcük aşağıdakilerden hangisi olur?
4. insan
A) iyidir B) pazarlıklı
5. ne kadar
C) düşman D) konuşan
6. o kadar
7. çok
Yukarıdaki numaralanmış sözcük ve sözcük
gruplarından anlamlı ve kurallı bir cümle 7. ”Kim mutlu edebilir seni, sen hazır değilsen?”
oluşturmak için sıralama nasıl olmalıdır? cümlesinden aşağıdaki yargılardan hangisi
çıkarılabilir?
A) 1-2-4-6-7-5-3 B) 4-5-1-3-6-7-2
C) 4-5-3-1-7-2-6 D) 5-7-3-6-1-2-4 A) Yaşamda her duruma hazır olmak önemli-
dir.
B) Mutlu olmayı insanın önce kendisinin iste-
mesi gerekir.
C) Mutsuzluktan kurtulmak için başkalarına
ihtiyacımız vardır.
D) İnsanlar her şartta huzurlu olmalıdır.
5. Yalancının cezası, kimsenin kendisine inanma-
yışı değil; asıl kendisinin kimseye inanmayışıdır.
Bu cümlede asıl anlatılmak istenen aşağı- 8. Susmak, konuşmaktan çok daha kıymetli bir
dakilerden hangisidir? kişilik özelliğidir.
A) Yalan söylemek hiçbir durumda çözüm Bu cümleden aşağıdaki yargılardan hangi-
değildir. sine ulaşılamaz?
B) Güvenecek kimsesinin olmaması insana en A) Yerinde ve zamanında konuşmaya dikkat
büyük cezadır. etmeliyiz.
C) Kimseye güvenmeyenler çok rahat yalan B) Bazı durumlarda susmayı bilmeliyiz.
söylerler.
C) Önemli olan güzel ve etkileyici konuşmak-
D) Yalan söyleyenler sonunda mutlaka ceza- tır.
sını çeker.
D) Gereksiz konuşmaktansa konuşmamayı
tercih etmeliyiz.
93
PARÇADA ANLAM
12.Bölüm
Konu, Başlık, Anahtar Kelime
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
Paragrafta yazarın üzerinde en çok durduğu kavram, düşünce ya da olay paragrafın “konu”sudur.
Her paragrafın yalnızca bir konusu vardır. “Bu paragrafta ne anlatılmaktadır?” “Bu paragrafta neyden
söz edilmektedir?” “Bu paragrafta üzerinde durulan nedir?” gibi sorular, paragrafın konusunu bulma-
mıza yardımcı olur.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Kötülük karşısında sessiz kalmak aslında kötü-
lüğe ortak olmaktır. Başkalarının işine karışma-
yalım, bu durum bizi ilgilendirmez demek, yarın
bize gelecek kötülüğe çanak tutmak demektir.
Çünkü kötülüğün sınırı yoktur. Sen, ben dinle-
mez bir şekilde dışa vurulur, kime denk gelirse.
Dünya genelinde toplam evsel atık miktarı bir Önemsemediğimiz başkasının durumunda
milyar tondur ve bunun büyük kısmı, Pekin’deki aniden kendimizin kaldığını görüveririz.
gibi açık hava çöplüklerinde biriktirilir. Bunu
önlemek için hem çözünmeyen ve zehirli mad- Paragrafın konusunu yazınız.
delerin ayrılması hem de Paris’te olduğu gibi,
çöplerin yakılması ve ısı elde edilmesi gerekir. …………………………………………………
Paragrafın konusunu yazınız. …………………………………………….......
…………………………………………………
…………………………………………………
Alıştırma–3
İnsanlar yalnız kalmaktan hoşlanmazlar. Hep çevrelerinde onları seven,
düşünen birileri olsun isterler. Oysa düşünmezler ki bunun olmasını
sağlayacak kişi kendileridir. Yalnızlığı sevmeyen kişi, insanlarla arasındaki
köprüleri kendi kurmalıdır. Önce araya duvarlar örüp sonra kendisiyle
ilgilenilmesini beklediği sürece kişi, yalnız kalmaya mahkûmdur.
Paragrafın konusunu yazınız.
………………………………………………………………………………………………
94
Konu, Başlık, Anahtar Kelime
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
PARAGRAFTA BAŞLIK
Paragrafta anlatılanları en iyi özetleyen sözcük ya da sözcük grubudur. Başlık paragrafta anlatılan
konuyu kapsamalıdır. Bu nedenle başlığı bulurken paragrafı iyi okumak gerekir.
Alıştırma–4 Alıştırma–5
Dünyada sıcaklığın artması nedeniyle okyanus Oyun oynamak
suları daha fazla buharlaşmaktadır. Buharlaşan ne güzeldir. Yaşı-
suyun kendisi de sıcaklığı artırıcı bir rol oyna- nız ne olursa ol-
makta ve bunun sonucunda buharlaşma art- sun oynanacak ne
maya devam etmektedir. Buna “kartopu etkisi” çok oyun vardır.
denir. Oyun; insanı mut-
lu etmesi bir yana arkadaşlık ilişkilerini geliştirir,
Bu paragrafa getirilebilecek en uygun başlığı paylaşmayı öğretir, hayal gücünüzü zenginleş-
yazınız. tirir. Birçok arkadaşlığın temeli oyunlarda atılır,
………………………………………………… yeniden oynamak için birçok kırgınlık unutulur.
……………………………………………
Bu paragrafa getirilebilecek en uygun başlığı
yazınız.
…………………………………………………
……………………………………………
Alıştırma–6
Daha önceleri insanların gece yaşantılarına eşlik eden yıldızlar, gezegenler
ve Samanyolu, bugün nüfusun büyük bir kısmı tarafından hiç görülme-
mektedir. Aşırıya kaçan kent ışıkları ve sokak lambaları, karanlık geceyle
ve yıldız dolu gökyüzüyle kurduğumuz duygu bağını kesiyor.
Bu paragrafa getirilebilecek en uygun başlığı yazınız.
………………………………………………………………………………………………
95
Konu, Başlık, Anahtar Kelime
Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
ANAHTAR SÖZCÜK
Bir yazıda konuyu en açık biçimde yansıtan, cümlenin veya sözün yansıtmak iste-
diği anlam için en büyük ipucunu veren ana kavram, sözcük ya da sözcük grubudur.
UYARI: Anahtar kelime paragrafta en çok kullanılan kelimeler değildir. Paragrafın
anlamıyla ilgili ipucunu en iyi veren sözcüklerdir.
Alıştırma–7 Alıştırma–8
Kitap okumak gençlerin çoğu için sıkıcı bir
uğraş. Ya okumaya vakitleri yok ya da kitap
okumak zevkli değil onlara göre. Bence bun-
daki en büyük etken okumaya yanlış kitaplarla
başlamaları. Zevk alacakları, sürükleyici bir
kitapla okumaya başlamak belki de bütün Her mevsim farklı duygular uyandırır insan-
okuma serüvenini değiştirir. larda. Yaz mevsimi birçoğumuz için en güzel
mevsimdir çünkü tatili çağrıştırır. Sonbahar
Bu paragrafın anahtar sözcüklerini yazı- biraz hüzündür, doğa canlılığını kaybeder. Kış,
nız. daha çok ev, arkadaşlık, kar demektir. İlkbahar
……………………………………………… ise yepyeni bir başlangıç. Hangisini seversek
……………………………………………… sevelim her birinin tattırdığı duygular farklı ve
güzeldir.
Bu paragrafın anahtar sözcüklerini yazı-
nız.
………………………………………………
………………………………………………
Alıştırma–9
Öykülerde bulduklarımız, hayatın belli kesitlerinin ruhumuza dokunuşunu yansıtmaz mı? İster çocuklar
için yazılsın ister yetişkinler, fark eder mi? Bir bebeğin emeklerken tehlikeli yerlere ulaşmak istemesi,
anne ya da babası onu oradan uzaklaştırsa da bebeğin tekrar tekrar yeni yerler keşfetmeye çabalaması,
insanoğlunun merak duygusunun temellerinden biri değil midir?
Bu paragrafın anahtar sözcüklerini yazınız.
………………………………………………………………………………………………
96
PARÇADA ANLAM
Konu, Başlık, Anahtar Kelime
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
Doğru-Yanlış
1. Aşağıdaki parçayla ilgili verilen bilgileri doğru (D) veya yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
Canlı türlerinin hızla yok olduğu bir dönem yaşıyoruz. Uzmanlar
günümüzdeki yok oluş hızının, geçmişe oranla bin kat arttığını
ve 2050 yılında canlı türlerin %30’unun tükenmiş olabileceğini
açıklıyorlar ve konunun sadece bu kadarla sınırlı olacağının da
garantisi yok. İnsanların geleceği çok ciddi bir tehlike altında ama
bu durumun ne kadar farkında olduğumuz tartışılır.
1. Paragrafın konusu doğal dengenin bozulmasının yarattığı tehlikedir.
2. Metinde sayısal bilgilerden yararlanılmıştır.
3. İnsanların geleceğinden endişe edildiği belirtilmiştir.
Boşluk Doldurma
Deneyimlerime göre her yaştan çocuğun ilgi alanları aynı olmadığı gibi çoğu çocuk, içinde kendini
bulabildiği hikâyelerden hoşlanıyor. Bazı çocuklar özlem duyduğu aile ilişkilerini, bazıları hayal ettiği
evcil hayvanı, bazıları da çözemediği sorunları ele alan kitapları okumayı tercih ediyor. Kısacası çocuk,
onun gibi düşünen bireyler olduğunu fark etmekten mutlu oluyor.
2. Verilen metnin konusunu yazınız.
……………………………………………………………………………………..
97
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
Eşleştirme
Yolculuk yapmayı çok severim. Çünkü yolculuğun insan yaşamına
çok farklı bakış açıları kazandırdığını düşünürüm. İnsan gezdiği
yerlerdeki insanların yaşamlarını gördükçe, onlarla sohbet ettikçe
kendi yaşamına da farklı gözlerle bakmaya başlar. Yolculuk sırasında
edindiğimiz deneyimler de hayatımızı çok etkiler.
3. Aşağıda verilen sözcüklerden bu metne uygun anahtar sözcükleri seçip yazınız.
sohbet-deneyim-yolculuk-bakış açısı-düşünmek-yaşam
…………………………………………………………………………………………………..
4. Yazar olmak isteyen insan sürekli yazmalı. İyi 5. İnsan nereye giderse gitsin doğup büyüdüğü,
de olsa kötü de olsa yazdıkları, bundan vazgeç- yaşadığı ülkeyi özler. Çünkü aynı dili konuştu-
memeli. Tabii çok okumayı da ihmal etmemek ğu, aynı geleneklere sahip olduğu memleke-
gerekir. Ne kadar çok okursak yazmakta o tinde olmaktan mutlu olur. Başka bir ülkede
kadar rahat ederiz. İyi yazarların söyleşilerinde yaşam şartları çok daha iyi de olsa memleket
en çok üzerinde durdukları konudur bu, çok özlemi ağır basar.
okumak.
Bu paragrafın konusu aşağıdakilerden han-
Bu paragrafın anahtar sözcükleri aşağıda- gisidir?
kilerden hangisidir?
A) Aile özlemi
A) yazar olmak-okumak-yazmak B) Memleketin değeri
B) dikkat-yazar olmak-gelecek C) Yaşam şartları
C) ihmal etmemek-çalışmak-azim D) Geleneklere bağlılık
D) yazmak-düzen-istek
98
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
6. İnsanlar doğru olduğuna inandıkları için tar- 8. Gürültü çıkarmak ve ses çıkarmak birbirinden
tışmaktan çekinmemelidir. Çünkü tartışmak çok farklı şeyler. Haksızlığa, adaletsizliğe karşı
olumsuz bir durum yaratmaz, aksine ortaya susmamaktır “ses çıkarmak”. Gürültü yapmak
yeni düşüncelerin çıkmasına aracı olur. Yanlış olumsuzken öteki olumlu bir anlam taşıyor,
düşüncelerimiz bu yolla değişir. Yeni fikirler diğer dillerde de var mı bilmem ama önemli
edinmek için yeni kapılar açılır önümüze. bir fark bu. Haksızlığa karşı dimdik durmak çok
önemli çünkü.
Bu paragrafın konusu aşağıdakilerden han-
gisidir? Bu paragrafın anahtar kelimeleri “gürültü, hak-
sızlık, ses çıkarmak” olarak belirlenmiştir.
A) Yanlış fikirler
B) Yeni düşünceler Bu anahtar sözcüklerin seçilme nedeni ne-
dir?
C) Tartışmanın faydaları
D) Doğru davranışlar A) Paragrafta en fazla geçen sözcükler olma-
ları
B) Paragrafın anlamına dair en iyi ipucunu
vermeleri
C) Kelimelerin anlamsal olarak birbirini ta-
mamlamaları
D) Paragrafta en fazla akılda kalan kelimeler
olmaları
7. Çevrenize bir bakın. Kocaman binalar inşa
ediliyor her yerde. Doğanın dengesi kalabilir
mi bu durumda? Bu binaların yapılması için
yok edilen onca ağaç gider de denge mi kalır?
Doğanın dengesi olmazsa bizim dengemiz de
olmaz. Sağlığımızı da onunla birlikte kaybede-
riz.
Bu paragrafa verilebilecek en uygun başlık
aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çevremizi Keşfetmek
B) Binaların Artışı
C) Doğa ve Sağlığımız
D) Ağaçları Korumak
99
PARÇADA ANLAM
Konu, Başlık, Anahtar Kelime
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2
Doğru-Yanlış
1. Aşağıdaki parçayla ilgili verilen bilgileri doğru (D) veya yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
Çocuk kitapları dünyası daha azıyla yetinebileceğimiz bir alan değil, aksine hep çok daha iyisini bul-
mamız, her daim geliştirmemiz gereken bir alan. Ve çocukların yorumlama yetenekleri birçoklarının
sandığının aksine ortalama bir yetişkinden çok daha iyi durumda. Merak etmeyin, iyiyle kötüyü ayırt
etme konusunda hepimizden daha başarılı, üstelik de samimiler.
1. Paragrafın konusu çocuk kitaplarıdır.
2. Çocukların yetişkinlerden çok daha iyi yorumlayabildiklerine değinilmiştir.
3. Paragrafın anahtar sözcükleri “çocuk, kitap, gelişme”dir.
Boşluk Doldurma
Yaz tatili hepimiz için farklı bir rüyadır. Kimimiz uzun süre göremediğimiz aile büyükleriyle geçirece-
ğimiz güzel zamanları, kimimiz denizde doyasıya oynamayı hayal ederiz. Planımız ne olursa olsun yaz
tatili, bizim için düşler ülkesidir. İçinden ne çıkacağı belli olmayan bir ülke.
2. Bu paragrafın konusunu yazınız.
……………………………………………………………………………………..
Eşleştirme
Hayatım boyunca birçok iş değiştirdim. Ama hepsinin önüne geçen bir şey vardı: resim yapma tutkum.
Renkler mucizevi şeylerdir. Ve onlarla hayal ettiğinden çok daha fazlasını yapabilirsin. Resmedeceklerin
sonsuzdur. Fırçayı eline aldığında onu istediğin gibi hareket ettirebilirsin. Ben bunu yapabileceğimi
keşfettiğimde yaşama sebebimi bulmuştum.
………………………………….
Pek çok şehrimizde çocukken öğrencisi olduğunuz ilkokulu bile bulamıyorsunuz yerinde. İkinci, üçüncü
kuşağa aktarılan evler çok az ne yazık ki. Hatıraları yıllar içinde silinip giden hafızası zayıflamış insan-
lara benzetiyorum bazen şehirleri. Oysa çocuklara bir yerleşim bölgesine ait özelliklerin korunması,
bozulmaması gerektiğini anlatmak çok önemli.
………………………………….
Aşağıdaki başlıklardan uygun olanları verilen paragraflarla eşleştiriniz.
a. Şehirlerin Önemi b. Resim Tutkusu c. Kentleri Korumak
d. Renklerin Mucizesi e. Farklı İşler f. Geçmişin Değeri
100
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search