5.Sınıf Dorya Türkçe Sınıf İçi Uygulama Klavuzu_edited_edited

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



3. Evde sık sık tek başına kalanlarınız bilir, yal- 5. Hiç kimse alın teri dökmeden iyi bir başarı elde
nızken en çok dert edeceğiniz şey nedir? Tek etmemiştir. Bunun aksini söyleyen, emek ver-
başınıza nasıl zaman geçireceğiniz mi? Yoksa meden birçok kişinin istediğini elde ettiğini id-
ya birisi gelirse endişesi mi? Benim şahsen dia edenler de çoktur. Hayatta insanlara faydalı
en çok umursadığım konu evde yemek olup işler yapabilmenin, kalıcı eserler, gurur verici
olmadığıdır. Sonuçta yemek yapmak her daim bir ad bırakabilmenin tek yoludur çalışmak.
lazım olacak bir beceri. Yanımızda hep yemek

yapacak anne babalarımız olmayacak. Bu parçada yazar aşağıdakilerin hangisin-
den söz etmektedir?
Bu paragrafa verilecek en uygun başlık
aşağıdakilerden hangisidir? A) Faydalı işler yapmanın öneminden
B) Çalışmadan başarı elde edilemeyeceğin-
A) Evde Yalnız Kalmak den
B) Yemek Yapma Becerisi C) İnsanın bıkmadan çalışması gerektiğin-

C) Tek Başına Olmak den
D) Yalnızlıktan Korkmak D) Hayatta şansa değer vermemekten











6. İnsanlar her fırsatta şehir hayatından kaçıp
4. Ülkemizde çok kitap okunmadığından şikâyet doğaya sığınıyor. Fotoğraflar çektirip doğal
ederiz. Kitap okunmadığı gibi gazete, dergi de hayatın ne kadar güzel olduğunu sosyal med-
okunmaz. Yetişkinlerin hiç vakti yoktur okuma- yada yayımlıyor. Doğaya bu kadar düşkün ol-
ya. Çünkü küçükken bu alışkanlığı edinmemiş- duğu düşünülen kişiler, gelin görün ki doğayı
lerdir. Bu yüzden de pek çok sebepleri vardır korumak adına hiçbir zahmete katlanmıyor.
okumamak için. Okuma sevgisi çok küçükken Evlerinde, iş yerlerinde tüm malzemeleri sı-
edinilmelidir. nırsızca kullanıyor. Bu durumda içtenliklerine

inanmak pek mümkün olmuyor.
Paragrafın konusu aşağıdakilerden hangi-
sidir? Bu paragrafın anahtar sözcükleri aşağıda-
kilerden hangisidir?
A) Kitap sevgisi
B) Okuma alışkanlığı A) doğa, korumak, içtenlik

C) Okuma tercihleri B) şehir, doğa, sosyal medya
D) Yetişkin kitapları C) zahmet, tabiat, fotoğraf
D) doğa, malzeme, hayat

101

13.Bölüm PARÇADA ANLAM
Ana Düşünce, Yardımcı Düşünce, Ana Duygu, Tema


Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


ANA DÜŞÜNCE (ANA FİKİR)
Bir metinde asıl anlatılmak istenen, yazarın okuyucuya vermek istediği mesaj “ana fikir”dir. Ana fikir,
bazen parçanın içinde bir cümle hâlinde verilmiş olabilir. Ana fikri bulmak için “Bu parçada yazarın asıl
anlatmak istediği nedir?” sorusunu düşünmek gerekir.


Alıştırma–1 Alıştırma–2

Bu sabah okuduğum Umarım hayvanlar hak-
yeni bir araştırmaya göre, kında kitap okuyan ço-
yetişkinlerin yapmaktan cuklar, hayvan hakları
en az hoşlandığı şey işe konusunda günümüz
gitmekmiş. Şaşırtıcı değil yetişkinlerinden daha
aslında. Yetişkin olmak demek önce bir iş sahibi bilinçli olurlar. Dünya tamamen insanlar için

olmak, sonra da sürekli bu işten ve işin getirdiği düzenlenmiş durumda, hayvanların da bu dün-
stresten şikâyet etmek demek. Bu durumun de- yada yaşadığını tamamen unutmuş bir dünyada
ğişmesinin tek yolu var: Her insanın yapmaktan yaşıyoruz. Pek çok çizgi filmde, kitapta hayvan
en fazla zevk aldığı şeyin, işi olması. kahramanlar var fakat onları korumamız gerek-
tiği çocuklara yeteri kadar belirtilmiyor.
Bu paragrafın ana düşüncesi nedir?
Bu paragrafın ana fikrini yazınız.
………………………………………………
………………………………………………






Alıştırma–3


“Bir işe yaramak” meselesinde bence büyük bir sorun var. Faydacılık bazen en doğru şey değildir. Her
şeyi bir işe yarasın diye yapmayız. Bazı şeyleri mutlu olmak, kendimizi gerçekleştirmek, sadece ve sadece
iyi bir insan olmak için de yapabiliriz.


Bu metnin ana düşüncesi nedir?


………………………………………………………………………………………………



102

Ana Düşünce, Yardımcı Düşünce, Ana Duygu, Tema




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

YARDIMCI DÜŞÜNCE

Bir paragraftaki ana düşünceyi geliştirmek, açıklamak ve desteklemek amacıyla kurulan cümlelerdir.
Yardımcı düşünceyi bulmak için “Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?” “Bu paragraftan
aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?” gibi sorular sorulur.


Alıştırma–4

Bir düşünün, eğer insan merak duygusuna sahip olmasaydı içinde

yaşadığımız dünyayı kuşatan şeyler var olabilir miydi? Merak duygu-
su, gördüklerimizin arka yüzüne ulaşmamızı, henüz ortaya çıkmamış
şeylerle tanışmamızı sağlar. Merak ve dolayısıyla sorular olmasaydı
bilim bugün geldiği evreye gelemezdi tabii ki.


Bu paragraftan ulaşabileceğimiz iki yargıyı yazınız.



1 ................................................................................................................................................................
2 ................................................................................................................................................................





Alıştırma–5

Çok küçük yaşlardan itibaren çocuk ve gençlere okuma sevgisi kazan-
dırmak için öncelikle anne babalara, sonra öğretmenlere, daha sonra
da yazarlara büyük bir iş ve sorumluluk düşüyor. Çocukla kitap arasında
sağlam bir bağ kurulmasında yayınevlerinin önemi de inkâr edilemez.
Çünkü bir kitapta kullanılacak olan kâğıdı, usta bir çizeri yayınevi belir-

ler. Ve tüm bu seçimler çocuğu kitaba yaklaştırmak açısından önemli
unsurlardır.


Bu paragraftan ulaşabileceğimiz iki yargıyı yazınız.


1 ……………………………………………………………………………………………………………
2 ……………………………………………………………………………………………………………






103

Ana Düşünce, Yardımcı Düşünce, Ana Duygu, Tema




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

ANA DUYGU

Şiirde dile getirilen duygu ve hayaldir. Şairin okuyucuya iletmek istediği asıl duygudur.

TEMA

Şiirde işlenen konudur.




Alıştırma–6 Alıştırma–7















Dünyayı verelim çocuklara hiç değilse bir günlü- Bir uçağım olmalı benim,
ğüne, Binip üstüne, binip üstüne,
Allı pullu bir balon gibi verelim oynasınlar Şu dünyayı gezmeliyim,

Oynasınlar türküler söyleyerek yıldızların arasında, Gidip Akdeniz kıyılarına.
Dünyayı çocuklara verelim,
Kocaman bir elma gibi verelim, sıcacık bir ekmek Merhaba demeliyim,
somunu gibi Sıcak sıcak denizlerde,
Hiç değilse bir günlüğüne Çimen gemici çocuklara
doysunlar Bir uçağım olmalı benim.
Bir günlük de olsa öğrensin dünya arkadaşlığı ...
Çocuklar dünyayı alacak elimizden Cahit Külebi
Ölümsüz ağaç dikecekler...

Nâzım Hikmet Bu şiirin ana duygusunu yazınız.


Bu şiirin ana duygusunu yazınız. …………………………………………


…………………………………………






104

PARÇADA ANLAM
Ana Düşünce, Yardımcı Düşünce, Ana Duygu, Tema


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1




Eşleştirme

1. Paragraflarla uygun ana fikirleri eşleştiriniz.

1. Çoğu ailede öteden beri kötü bir alışkanlık var: Çocuklarını söyletmez ve dinletmezler. Onlar söz-


lerine karışınca ” Sen büyüklerin konuşmalarına karışma.” der, onları sustururlar. Ne kadar yanlış
hatta zararlı bir hareket. Hâlbuki çocuklar serbestçe konuşmaya, düşündüklerini, duygularını


olduğu gibi ifade etmeye teşvik edilmelidir.

2. Hiç pişmanlık duymamayı, geriye dönüp bakmamayı bir yaşam kuralı edinin. Pişmanlık enerjinizi

boşa harcamanıza neden olur, geçmişin üzerine hiçbir şey inşa edemezsiniz. Önemli olan anı

yaşayabilmektir.

3. Başarıyı hedef alın, mükemmel olmayı değil. Yanlış yapma hakkından vazgeçmeyin. Vazgeçer-

seniz yeni şeyler öğrenme ve gelişme olanağınızı kaybedersiniz. Unutmayın mükemmel olmaya

çalışmanın altında korku yatar. İnsan olduğunuzu hatırlayarak korkularınızı göğüsleyin. Daha

mutlu ve daha etkili bir insan olursunuz.

4. Bazı insanlar ne çok şey bilirler. Ama bildiklerini herkese göstermeye çalışmazlar. Sadece gerekli

olduğunda bilgilerini sunarlar. Alçak gönüllü ve topluma yararlı olanlar bu insanlardır. Gerekli

gereksiz konuşanlar hem kendilerini hem de başkalarını yormak dışında bir işe yaramazlar.


a. Yaşamın her anını iyi değerlendirmeliyiz.

b. Başarılı ve mutlu olmak için denemekten ve hata yapmaktan korkmamalıyız.

c. Birikimlerimizden herkesin faydalanmasını sağlamak görevimizdir.


d. Çocukları susturmak yerine, düşüncelerini ifade etmeye yönlendirmeliyiz.

e. Eskiyi düşünüp hatalarımıza üzülmek yerine geleceğe bakmalıyız.

f. Çocuklarla daha fazla ilgilenmeli, eğitimlerine önem vermeliyiz.

g. Yerinde ve zamanında konuşarak insanlara faydalı olabiliriz.


105

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



2. Bir konser çıkışında ünlü kemancı Fritz 4. Bir tek kalbin kırılmasını önleyebilirsem
Kreisler’in bir hayranı ona doğru koşarak Boşuna yaşamış olmayacağım.
coşkuyla, “Sizin kadar güzel çalabilmek için Bir yaşamdan acıyı alabilirsem,
bütün hayatımı verirdim.” der. Kreisler cevap Ya da bir acıyı hafifletebilirsem,
verir:”Ben verdim.”
Ya da bir ardıç kuşunu yeniden yuvasına koya-

Bu metinde vurgulanmak istenen aşağıda- bilirsem
kilerden hangisidir? Boşuna yaşamış olmayacağım.

Emily Dickinson
A) Hayranlık duyduğumuz insanlara ulaşma-
lıyız. Bu şiirin teması aşağıdakilerden hangisidir?

B) Hiçbir başarı çalışmadan elde edilemez.
C) Bütün hayatımızı tek bir şeye harcamalı- A) Faydalı işler yapmak

yız. B) Hayvanlara yardım etmek
D) Ünlü kişiler farklı yöntemler denemişler- C) Hiç yorulmadan çalışmak
dir. D) Azimli olmayı unutmamak




5. Gerçek iyilik, karşılık beklemeden yapılan
iyiliktir aslında. Nasıl olsa günün birinde iyilik
yaptığım kişiye işim düşer düşüncesiyle yapı-

3. Bazı insanların hayatta hiçbir amacı yoktur. lan yardımın, insanın vicdanını rahatlatması ve
Sonbaharda rüzgârda savrulan kuru yapraklara o kişiyi iyi bir insan yapması beklenemez. Kaz
benzer bu insanlar. Ne hayattan zevk alırlar ne gelecek yerden tavuk esirgenmez, mantığıyla
de kimseye yararları dokunur. Hatta kendileri- yapılan iyilikler, karşılığı sonradan alınacak
ne bile faydaları olmaz. İnsanın yaşamını an- beklentilerdir.
lamlı kılan, amacıdır. Ulaşsın ya da ulaşmasın.
Bu paragrafta asıl anlatılmak istenen aşa-
Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisine ğıdakilerden hangisidir?
ulaşılamaz?
A) Herkes birbirine muhtaç olduğunu unut-
A) İnsanın daima bir hedefi olmalıdır. mamalıdır.

B) İdeali olmayan kişinin kimseye yararı ol- B) Yardımlaşma toplumu ayakta tutan önemli
maz. bir değerdir.

C) İyi insanlar başkalarını daha çok düşünür- C) Yaptığınız iyiliğin karşılığını eninde sonun-
ler. da alırsınız.
D) Amacı olmayan kişi yaşamaktan tat al- D) İyiliğin karşılık beklemeden yapılanı doğru
maz. olanıdır.

106

PARÇADA ANLAM
Ana Düşünce, Yardımcı Düşünce, Ana Duygu, Tema


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


Boşluk Doldurma

1. Aşağıdaki şiirlerin ana duygularını yazınız.


a. Dağ tepesinde bir çam olamazsan b. Paylaşırsa dost paylaşırmış,

Vadide bir çalı ol. İnsanın derdini sevincini.


Fakat oradaki en iyi küçük çalı sen olmalısın. Dost ümidiyle ortalığa düşmeye gör,

Çalı olamazsan bir ot parçası ol, Hangi kapıyı çalsan kimseler yok.


Bir yola neşe ver. Hangi omuza dokunsam yabancı çıkar.




……………………………………………… ………………………………………………








c. Annenden öğrendiğinle yetinme çocuğum, d. Bugün masal değil,

Türkçeni geliştir. Masaldan daha güzel, gerçek;


Dilimiz öylesine güzel ki Bugün yeryüzünde olduğum gün.

Durgun göllerimizce duru, Ayaktayım işte;


Akar sularımızca coşkulu… Asfalta dik,


Ne var ki çocuğum, Akasyaya paralel.

Güzellik de bakım ister. İnsanlarla omuz omuza,

……………………………………………… Kurtla kuşla aynı kaderde,


Gülden laleden farksız.


………………………………………………



107

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



2. İnsanlar tarafından bozulmamış ormanlara “do- 4. Çocuk, çok sevdi ağacı...
ğal yaşlı orman” denir. En büyükleri Amazonlarda, Verirdi ona, her kış
Afrika’da ve Güneydoğu Asya’da bulunur. En Çiçekleri olaydı!
önemlisi Amazon ormanlarıdır. Ama 1970 yılın- Ağaç, çok sevdi çoçuğu...
dan beri, geniş alanlarının % 15’i tahrip edilmiş
durumda. Bugün uluslararası topluluklar, geri Öperdi altın saçlarından
kalan kısımları korumak ve yanmış bölgeleri Dudakları olaydı!

canlandırmak için girişimlerde bulunuyorlar. Ve ona öptürmek için,
Eğilirdi yerlere kadar;
Bu paragraftan aşağıdaki yargılardan han- Yanakları olaydı!
gisine ulaşılamaz?
Bu şiirin ana duygusu aşağıdakilerden han-
A) Doğal yaşlı ormanların en önemlisi Ama- gisidir?
zonlardır.
A) Doğaya özlem B) Çocuk sevgisi
B) Son yıllarda geniş alanların yarıdan fazlası

yok olmuştur. C) Bahar coşkusu D) Ağaç sevgisi
C) Doğayı canlandırmaya çalışan gruplar vardır.
D) Ormanların yok olmasında insanların payı

büyüktür.
5. Harika kıyıları, yemyeşil doğasıyla ülkemizin
3. İnsanlarla iyi iletişim kurmak istiyorsak empati güzellikleri, gezen herkesi kendine hayran
sözcüğünü unutmamalıyız. Kendimizi karşı- bırakıyor. Ama deniz kenarındaki betonlaşma,
mızdakinin yerine koyup olaya onun bakış ormanların yok edilip yerine dikilen oteller bir
açısıyla bakmadığımız sürece, durumu doğru o kadar üzüyor hepimizi. Oysa bu güzellikler

algılamış ve doğru karar vermiş olmamız müm- bittikten sonra otellerin ne önemi kalacak? Kim
kün değil. Çünkü insan kendi tarafını tutmaya, neyi görmeye gelecek ülkemize? Çocuklarımı-
kendini haklı görmeye hazırdır. za ne kalacak?

Bu paragrafta asıl anlatılmak istenen aşa- Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisine
ğıdakilerden hangisidir? ulaşılamaz?

A) İnsanlar daima kendilerini haklı çıkarmaya
çalışırlar. A) Doğal güzellikler yok olursa turistlerin

B) Doğru iletişim kurmak ancak empatiyle gelmesi beklenemez.
mümkündür. B) Betonlaşmanın önüne geçilmezse doğa
C) İyi anlaşabilmek için karşımızdakini dinle- harap olacak.
meliyiz. C) Ülkemiz pek çok doğal güzelliğe sahiptir.
D) Doğru zamanda, doğru yerde konuşmak D) Oteller kıyılara değil, iç bölgelere inşa edil-
çok önemlidir. melidir.

108

14.Bölüm PARÇADA ANLAM
Paragrafta Plan, Paragraf Tamamlama, Paragrafı İkiye Bölme, Düşüncenin Akışını Bozan Cümle


Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

Paragraf yapı yönünden üç bölüme ayrılır: giriş, gelişme, sonuç.
Giriş bölümü, genellikle bir cümleden oluşur. Bu bölümde konu veya konuyla ilgili ipuçları verilir.
Birinci cümle ana fikir cümlesi de olabilir.

Giriş cümlesinde, “çünkü, fakat, ama, bu nedenle…” gibi bu cümleyi bir önceki cümleye bağlayan
sözcükler olmaz.
Gelişme bölümünde, yardımcı düşünceler yer alır. Konu açıklanır, ana düşünce desteklenir.
Sonuç bölümünde, paragraftaki düşünce özetlenir ve sonuca bağlanır.






Alıştırma–1

Aşağıdaki cümlelerden giriş cümlesi olmaya uygun olanları işaretleyiniz.


1. Teknolojinin yararının yanında zararı da vardır.
2. Ülkemizde tarım yapmak son yıllarda zorlaşmıştır.
3. Resim, insana bambaşka bakış açıları kazandıran bir sanattır.
4. Dili çok ağır olduğundan bu romanı da beğenilmemişti.

5. İkimiz de bu konuda farklı fikirlere sahiptik.
6. Yazar eserim beğenilecek mi kaygısıyla bir eser yazmaya başlamaz.
7. Uzun bir yolculuğun sonunda şahane bir köye varmıştık.
8. Bu ev de savaş görmüş ama yıkılmamıştı.
9. Anlaşılıyordu ki burada uzun yıllar kimse oturmamıştı.
10. İnsanların dostluk kurması için ilk şart bencil olmamalarıdır.
11. Okumayı da ihmal etmemek gerekiyordu.
12. Hava güzel oldukça dışarı çıkmaya başlamıştık.
13. Bilim, insanlığa bilinmezliğin kapılarını açar.

14. Her insan yaşamının bir bölümünde bu konuyla ilgilenmiştir.
15. Korku, insanın yenmesi gereken bir duygu değildir.
16. Doğa yeşerdikçe canlıların mutluluğu artar.









109

Paragrafta Plan, Paragraf Tamamlama, Paragrafı İkiye Bölme, Düşüncenin Akışını Bozan Cümle




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

PARAGRAF TAMAMLAMA

Paragrafın başında, ortasında ya da sonunda boş bırakılan yerin, paragrafın anlam bütünlüğüne
uygun biçimde tamamlanmasıdır. Paragraf tamamlanırken paragrafın giriş, gelişme ve sonuç bölüm-
lerinin özellikleri ile paragrafın konusu, ana fikri dikkate alınmalıdır.







Alıştırma–2 Alıştırma–3


Tam olarak nasıl Daha çocuk yaş-
oluyor da insan- tayken bile se-
lar çocuk kitabı verdim korkuyu.
yazmanın “çocuk Korkutulmak hep
oyuncağı” oldu- eğlenceli bir şey
ğuna karar vere- olmuştur benim
biliyorlar, merak için! Kurgusal kor-
ediyorum. Nasıl bir gözlem sonucu çocukların, ku güvenli, zaten bence insanların korkudan
sürükleyici olmak bir kenara, yavanlıktan bir zevk almasının nedeni de bu. Korkuyorsunuz

türlü uzaklaşamayan bir dili dahi okumaktan ama aslında gerçek olmadığını, sadece bir öykü
keyif alabileceklerine, kurgudaki sayısız hatayı olduğunu biliyorsunuz. Hız trenine binmek gibi
görmezden gelebileceklerine ve sorgusuz sual- bir şey, korkutucu ama güvenli!
siz beğenilerini sunacaklarına inanılabiliyorlar,
bilmiyorum. Oysa… Yazar bu cevabı aşağıdaki sorulardan han-
gisine karşılık vermiş olabilir?
Bu paragraf aşağıdaki cümlelerden hangi-

siyle tamamlanabilir? A) Neden korku odaklı kitaplar yazmayı tercih
ettiniz?
A) büyükler çocuklardan çok daha dikkatlidir. B) Sizce insanlar korktukları şeylerden uzak
B) çocuklar, yetişkinler kadar kitapları değerlen- durmak istemezler mi?
direbilirler. C) Çocukken ne tür kitaplar okumaktan hoş-

C) okumaktan keyif alan herkes eleştiri yapabilir. lanırdınız?
D) kurgudaki hatalar büyük küçük herkesi ra- D) Eserlerinizi yazmadan önce neler düşünür-

hatsız eder. sünüz?



110

Paragrafta Plan, Paragraf Tamamlama, Paragrafı İkiye Bölme, Düşüncenin Akışını Bozan Cümle




Alıştırma–4

…Birçok hikâyem, biricik olan bir karakterden esinlenir: Ajanlık okuluna giden genç bir kız gibi. Hikâye,
bu karakterin başına gelebilecek en kötü şeyi bulduğumda ortaya çıkar. İlk taslaklarımı her zaman
kurgunun ne yönde ilerleyeceğine dair genel bir fikirden yola çıkarak yazarım. Yazarken ortaya çıkacak
düğüm ve kırılma noktalarını hiçbir zaman önceden bilmem.


Bu paragrafın başına aşağıdaki cümlelerden hangisinin getirilmesi uygundur?


A) Hikâyeme hazırlanırken ilk yaptığım şey taslak oluşturmaktır.
B) Yazmaya başlamadan önce ana karakteri düşünürüm.

C) Her eserimin son bölümünde heyecanı vurgulamaya çalışırım.
D) Eserin en önemli ögesini mekân oluşturur.





Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


PARAGRAFI İKİYE BÖLME

Bir paragrafı ikiye bölmek için konunun farklı bir yanının işlenmeye başladığı cümleyi bulmamız
gerekir.




Alıştırma–5

(1) Hemen hemen herkesin, hayatının bir döneminde hayvan beslemişliği
vardır: kedi, köpek, balık, kuş, kaplumbağa… (2) Hatta evini iguana, yılan
gibi ilginç hayvanlara açanlar da yok değil. (3) Şimdi çok ilginç ve neşeli
bir hikâyeye kulak vereceksiniz. (4) Hikâye, hayatı boyunca kasabasından
dışarı burnunu dahi çıkarmamış ama başka ülkelerin hayalleriyle yaşamış
bir boyacıyı anlatıyor.



Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf kaç numaralı
cümleyle başlar?


A) 1 B) 2 C) 3 D) 4





111

Paragrafta Plan, Paragraf Tamamlama, Paragrafı İkiye Bölme, Düşüncenin Akışını Bozan Cümle




Alıştırma–6

(1) İstanbul gerçekliğini her an kanıtlayan acımasız dünyasına karşın,
hayale fazlasıyla yeri olan bir şehirdir. (2) Şehir meydanlarındaki
kalabalıklar, araba kornaları, insanların itiş kakışları, dükkânlardan
sokaklara yayılan her telden müzik sesleri, seyyar satıcılar, yüksek
binaların dibindeki eski zaman evleri, İstanbul’u İstanbul yapan

keşmekeşin nasıl birer parçasıysa; dar sokakları, insanları, hikâyeleri,
Arnavut kaldırımları, eski görkemli binaları, kıvrılarak inen ve sokaklara bağlanan merdivenleri de onun
büyülü masal dünyasının birer parçasıdır. (3) Tüm bu karmaşanın içinde sıkışıp kalmış gibidir hayal dün-
yamız. (4) İnsan kendine şöyle rahat bir mekân arar; büyüyüp yeşermek, alabildiğine genişleyebilmek
için. (5) Ama aslında hayali kamçılayan da İstanbul’u İstanbul yapan o karmaşadır.

Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense birinci paragraf kaç numaralı cümleyle biter?



A) 2 B) 3 C) 4 D) 5





Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


DÜŞÜNCENİN AKIŞINI BOZAN CÜMLE

Bir paragraf oluşturan cümeler hep aynı konuyu anlatır. Paragrafta farklı bir konuyu anlatan bir cümle
araya girerse paragrafın anlam bütünlüğü bozulur. Anlam akışını bozan cümleyi belirlemek için her
cümlenin hangi konudan bahsettiği tek tek belirlenir ve farklı konudan bahseden cümle ortaya çıkar.



Alıştırma–7

Çok seyahat edenler bilirler ki iyi bir seyahatin en önemli ögesi plandır. (1) Ne zaman nerelere gidile-

cek, hangi müzeler ziyaret edilecek, nerede yemek yenecek, nerede kalınacak? (2) Tüm bunlar planlı
olduğunda vaktinizi iyi değerlendirmiş ve gittiğiniz yerin hakkını vermiş olursunuz. (3) Uçakla seyahat
etmek her zaman avantajdır. (4) Plansız bir yolculuk, boşa geçirilmiş zamanlarla doludur.


Bu paragraftaki kaç numaralı cümle düşüncenin akışını bozmaktadır?


A) 1 B) 2 C) 3 D) 4




112

PARÇADA ANLAM
Paragrafta Plan, Paragraf Tamamlama, Paragrafı İkiye Bölme, Düşüncenin Akışını Bozan Cümle


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


Eşleştirme

1. Aşağıdaki paragraflarda boş bırakılan yerlere getirilecek cümleleri bulunuz.

1. Sokakta yürürken yağmurdan korunmak için kendine sığınak arayan bir kedi gördüğümde,
açlıktan kemikleri sayılan bir köpekle karşılaştığımda, kanadı kırılmış bir güvercin yoluma çıktı-

ğında yüreğimdeki sızı bana hep çocukluğumda babamdan dinlediğim acıklı öyküleri hatırlatır.
Yüreğimdeki merhamet ve doğaya, hayvanlara karşı duyduğum sevginin tüm sorumluluğu o

öykülere aittir. Çocukların henüz nasırlaşmamış yürekleri çabucak içine alır bu duyguları. Bu
yüzden…

2. … O yüzden ben de çocuklara; yol gösteren, yakında kendilerinin de şöyle ya da böyle bir parçası
olacakları, büyüklerin o adaletsiz ve vahşi dünyasının şifrelerini veren masallar yazmak isterdim.

İsterdim ki bu şifreleri doğru okuyan bir çocuk adalet, vicdan gibi değerlerle erkenden tanışma
fırsatı bulsun ve cesareti eşitliğe odaklanmış soylu bir hedefe yönelsin.

3. Larousse İnsan Vücudu Atlası, 6-10 yaş grubu çocuklara yönelik olarak hazırlanmış nadir örnekler-

den… Çünkü her ne kadar adı İnsan Vücudu Atlası ise de bu yayını gerek içeriği gerekse çizimleri
ile her yaşa hitap eden bir tür mizah kitabı gibi de kabul etmek mümkün. Bu durumda, üst yaş
sınırını yukarı çekin çekebildiğiniz kadar.

4. …Önce toprağı hazırlar, sonra ekersiniz. Sabırla bakımını yaparsınız. İlaçlar, gübreler, yabancı

otları ayıklar, sular ve çapalarsınız. İşte bütün bunlardan sonra başarı sağlar, iyi ürün alırsınız.
Başarısızlık ise ayağını yorganına göre uzatmamaktır. Kendini tanımamaktır. Gereksiz hayaller

kurup kendini bunlarla oyalamaktır. Zamanı ve emeği boşa harcamak demektir. Aklı kullanma-
maktır.

a. Bazı şeyleri değiştirmek için yazılarımızı e. Bir işe başlamadan önce neler yapacağımızı
kullanmalıyız. yazmalıyız.

b. Masal yazmak en büyük hayallerimden f. Başarı birdenbire olmaz, uzun bir hazırlık

biriydi. süresi vardır.
c. Ama siz en iyisi, bu yaş aralığına takılıp g. Bütün çocuk kitapları hayvanları anlatma-

kalmayın. lıdır.

d. Kitaplarda çocuklara verilen mesajlara h. Atlaslar çok yararlı kitaplardır.

hep dikkat etmek gerekir.
113

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



2. Çocuk olmak güzel şey! (1) Hatırlasanıza, oku- 5. K Bu, okunduktan sonra bir kenara atılacak,
duğumuz kitaplardaki kahramanların yerine bir daha yüzüne bakılmayacak türden bir
kendimizi koyup ne hayaller kuruyorduk. (2)Sizi kitap değil. Onu tekrar tekrar okumak iste-
bilmem ama ben her hikâye ile birlikte dünyanın yeceksiniz ve büyük ihtimalle, ikinci kitap
bir köşesine yolculuğa çıkardım. (3) Kitaplar Charlie’nin Büyük Cam Asansörü’nü de
gerçeklerden bahsetmezlerse ilgimi çekmezdi. yalayıp yutacaksınız ama bu da yetmezse
(4) Bugünün çocuklarından farklı olarak sanal filmini izleyebilirsiniz.

âlem karşımdaki ekranda değil, düşlerimdeydi.
L Çikolata Fabrikası’nı okuduktan sonra ço-
Numaralandırılmış cümlelerden hangisi cuğunuzun iki kazanımı olacak: çürük bir
anlatımın akışını bozmaktadır?
diş ve içine işleyecek, onu asla terk etme-
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 yecek bir hayal gücü ve yaratım tutkusu.


3. (1) Yeterince açık ve farklı yazılar yazamıyorum. M Çocuğunuza Roald Dahl okutun: Dünyası
(2) İyi bir yazar olduğumu söylüyorlar. (3) As- değişecek. Ve çocukken Roald Dahl oku-
lında ben ne eksiğim olduğunun farkındayım. madıysanız siz de onunla beraber okuyun.

(4) Bu eksiğimi tamamlamadan içim rahat İşe Charlie’nin Çikolata Fabrikası’ndan baş-
etmeyecek. (5) İyi bir yazar olduğumu da dü- layabilirsiniz. Charlie çikolatayı çok seviyor
şünemeyeceğim. ama alacak parası yok. Ailesiyle birlikte
1 numaralı cümle paragrafta hangi cümle- yaşadığı küçücük evinin penceresinden,

den sonra gelirse anlam bütünlüğü sağlan- Bay Willie Wonka’nın çikolata fabrikasına
mış olur? bakıp hayaller kuruyor ve bir gün, ona
fabrikanın kapılarını açacak altın bileti
A) 2 B) 3 C) 4 D) 5
kazanıyor.
4. Çevre kirliliğini engellemek için en önemli

noktalardan biri kullandığımız ürünleri alırken Aşağıdakilerin hangisinde metnin bölümle-
dikkatli olmak. (1) Bu ürünleri ister çöpe atalım rini ifade eden harfler giriş, gelişme, sonuç
ister başka bir yere gerekli dönüşüm yapılma- şeklinde sıralanmıştır?
dığı için sonuç aynı oluyor. (2) Örneğin plastik
yerine cam kullanmak bir seçenek olabilir. (3) A) M-L-K B) M-K-L
İnsanlardan çok, büyük fabrikaların atıkları çev- C) K-L-M D) L-M-K
reye çok daha fazla zarar veriyor. (4) Atıkların
denizlere, akarsulara dökülmesi önlenemez bir
yıkım oluşturuyor.

Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikin-

ci paragraf kaç numaralı cümleyle başlar?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4

114

PARÇADA ANLAM
Paragrafta Plan, Paragraf Tamamlama, Paragrafı İkiye Bölme, Düşüncenin Akışını Bozan Cümle


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


İşaretleme
1. Aşağıdaki cümlelerden giriş cümlesi olmaya uygun olanları işaretleyiniz.


Hayvanlardan kırkılan bu kaliteli yün, iyice yıkandıktan sonra ta-
ranıyor.
Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapan Fethiye,
Akdeniz’in doyumsuz güzelliklerine sahiptir.
Çocukken yaptığım pul koleksiyonunu da bir köşeye kaldırdım.
Erzurum, Osmanlı döneminden beri süs taşı işlemeciliğinde merkez
olmuştur.
Kış aylarını sakin geçiren İğneada, yazın deniz turizmiyle hareket-

leniyor.
Güneş enerjisinden faydalanmak gerektiğini de unutmayalım.
İlk ve başarılı olmak daima kıvanç vericidir.
Ballıdağ eteklerinde kurulu dağ köyleri, birer yeryüzü cennetini
andırıyor.
Kitap yalnızlığımızın en iyi yol arkadaşıdır.
Hava karardıktan sonra yola koyulmuşlardı.

2. Aşağıdaki parçaları iki paragrafa kaç numaralı cümlelerden ayırabileceğimizi yazınız.

Kitap - hayatın kendisi gibi - gitmekten ilerlemekten ve acı çekmekten bahsediyor
satır satır. (1) Kitabın kahramanları acıyla öğreniyor, yoğuruluyor ve biraz daha
özgürleşiyorlar. (2) Yazarın başına kitabın adını bulmaya çalışırken gizemli bir olay
gelmiş. (3) Ona göre bu kitabın adı Ay Gözü değil de başka bir isim de olabilirmiş.
(4) Ama bilgisayar kartuşunun bitmesiyle ortaya çıkan dolunay görüntüsü, yazarı
kitaba Ay Gözü adını koymaya yönlendirmiş.
Kentler vardır, ebedidir. (1) Güzellikleri ve ihtişamlarıyla, isimleri sık sık geçer. (2)

Galata, bunların başında gelir. (3) İki dünya imparatorluğunun başkentinde yük-
selmiştir. (4) Galata ismi İtalyanca merdivenli yol demektir. (5) Fakat süt anlamına
geldiği de iddia edilmektedir.
Çocuk gelişiminde anne sevgisinin yeri büyüktür. (1) Anne sevgisine doymuş ço-
cuklar, kendilerini güvende hissederler. (2) Bu da onların mutlu bireyler olmalarını
sağlar. (3) Hayatta daha sağlam durup ilişkilerini sağlam temeller üzerine atarlar. (4)
Okul, bireylerin güven duygularını geliştiren ikinci büyük etkendir. (5) Bu konuda
dikkatli adımlar atmalıdır.



115

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



3. 1. O günden beri de kitaplar en yakın dostum 5.  Beştaşı birçoğumuz biliriz. Ben de annem-
oldu benim. den öğrenmiştim. O hatırlamıyor kimden öğ-
rendiğini. Kalabalık ya da iki kişi olmanız fark
2. Kitapların dünyasını keşfettiğimde on ya-
şındaydım. etmez. Her durumda oynanır.
3. Uzun bir süre odamdaki masada durdu o  Hazırlığı ve malzemesi de zahmetli değil.

kitap. Bahçeden beş tane taş buldunuz mu düz bir

4. Babam kitaplarını düzenlerken bir kitap zemine yerleşmek yeter oynamak için. Hatta
vermişti bana. bazı arkadaşlar iyi taşları atmaz, beştaşlık diye
bir kenara koyarlardı görünce.
5. Bir gün elime aldığımı, bir solukta okudu-

ğumu hatırlıyorum.  Mahalle oyunlarının çok ayrı bir yeri vardır
Numaralandırılmış cümlelerle anlamlı bir çocukluğumuzda. Ayrı bir tattır onlar. Çünkü

paragraf oluşturulduğunda doğru sıralama arkadaşlarla, açık havada, saatlerce oynanır.
aşağıdakilerden hangisi olur? Eve girilmez daha fazla oynamak için.
Aşağıdakilerin hangisinde metnin bölüm-
A) 2-4-3-5-1 B) 2-4-5-3-1
lerini ifade eden semboller giriş, gelişme,
C) 4-5-1-2-3 D) 5-3-2-1-4
sonuç şeklinde sıralanmıştır?

A) -- B) --

C) -- D) --




4. …Sıradan bir karton kutu, yeri gelir yedi deniz-
leri aşan bir gemi olur. Kitap kahramanları da
hayal gücünden nasibini almış karakterlerdir 6. Trafik kurallarına uyma konusunda büyük sı-
çoğunlukla. Öyle güzel özelliklerle süsler ki kıntı yaşıyoruz. (1) Özellikle tatil dönemlerinde
hayalimiz kahramanları, onun gerçekten var yolculuklar sıklaşınca, kazalar arttıkça konu
olduğuna inanmak ister. Öyle olmasa zaten daha fazla gündeme geliyor. (2) Yurt dışında
insan okumaktan bu kadar zevk alabilir miydi? böyle bir sorun yok. (3) İnsanlar gidecekleri
yere bir an önce varmak için hız yapıyor ya
Bu paragrafın başına aşağıdaki cümleler- da yola uykusuz çıkıyor. (4) Bu duruma farklı
den hangisinin getirilmesi uygundur? önlemler alınmadıkça aynı sorunu yaşamaya
devam edeceğiz.
A) Hayal gücü böyle bir şeydir.
B) Yazarlar farklı kişilerdir. Parçada numaralanmış cümlelerden hangi-
si anlatımın akışını bozmaktadır?
C) Kahramanlar sıradan olmamalıdır.
D) İnsan okumaktan zevk alır. A) 1 B) 2 C) 3 D) 4

116

15.Bölüm METİNDEKİ HİKÂYE UNSURLARI
Olay Örgüsü, Anlatımda Yararlanılan Duyular, Karakterin Özellikleri


Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi



ÖYKÜDE (HİKÂYEDE) OLAY ÖRGÜSÜ
Belli bir konu çevresinde var olan birden fazla olayın, sebep-sonuç ilişkisine bağlı bir biçimde
oluşturdukları bütündür. Tek bir merkezî kişiye bağlı olarak başlayıp gelişen; bu sebeple de dallanıp
budaklanmayan olay örgüsü veya kendi içinde birden fazla olay zincirinden meydana gelen olay örgü-
leri vardır. Olay örgüsü; olay, şahıs (kişi) veya varlık kadrosu, mekân ve zaman kavramlarından oluşur.



1. OLAY:
Öykü kişilerinin başından geçenlere olay denir. Öyküde tek bir olay ele alınır. Bazen bu temel olaya
bağlı küçük çaplı yan olaylar da olabilir. Ele alınan olayların gelişiminde mantıksal bir sıra izlenir. Olay
öykülerinde, olay ön planda olmasına karşın durum öykülerinde olay ya ikinci plandadır ya da yok
denecek kadar azdır.





2. KİŞİ (ŞAHIS) VEYA VARLIK KADROSU:
Öyküde anlatılan olayları veya durumları yaşayan kişilerdir. Öyküde kişi sayısı azdır. Sadece bir veya
birkaç kişi vardır ve onun başından geçenler anlatılır.
Öyküde olayları yapanlara ya da olaydan etkilenenlere öykünün kahramanları denir.





3. MEKÂN (YER):
Öyküde ele alınan olay belli bir yerde (mekânda) geçer. Bu yer, okul, hastane, bahçe, sokak olabi-
leceği gibi insanın iç dünyası da olabilir. Öyküde olayın daha iyi anlaşılabilmesi için yer ya da çevre,
betimlemelerle tanıtılır. Ancak betimleme yaparken gereksiz ayrıntılara girmemek gerekir.






















117

Olay Örgüsü, Anlatımda Yararlanılan Duyular, Karakterin Özellikleri




4. ZAMAN:
Öyküde ele alınan olayın başladığı ve bittiği bir zaman dilimi mutlaka vardır. Olayların başlaması ile
bitmesi arasındaki sürece zaman denir. Olaylar bu zaman dilimi içerisinde gerçekleşir. Bazı öykülerde

olay veya durum son durumdan başa doğru gelişebilir.















Alıştırma–1

Aşağıdaki metnin hikâye unsurlarını boş bırakılan unsurların karşısına yazınız.



Mahalle Kahvesi
Sık sık gittiğim kahve, sapa bir yerde idi. Mevsim kış olduğu için, bahar ve yaz akşamları pek sevimli
olan bahçesinde değil, içeride oturuyorduk.Evimden çıkınca ortalığın sessizliğini, bu sessizliğe lapa
lapa kar yağdığını görmüş, yürümek hevesine kapılmış tım… Geldiğimde fazla kalabalık olmayan kahve-
ye, sonraları tek tük birkaç kişiden başka gelen olmadı. Bense bazen buğusunu sildiğim camdan, dışarı
bahçeye bakıyor, bazen oyun oynayanların seslerine kulak kabartıyordum. Aradan ne kadar zaman

geçti farkında değildim… Saate baktım, on buçuk olmuştu. Kahveci, saat bire kadar açık olduğunu
söyleyince rahatlayıp bir çay daha söyledim.Tam bu sırada içeriye birisi daha girdi. O gelmeden evvel
konuşmalar oluyorken, bütün sesler birdenbire kesildi. Genç adama baktım, bir sandalyenin üzerine
oturmuş, önüne bakıyor du…Kahvedeki sessizlik gitgide uzuyordu…


Sait Faik Abasıyanık




Olay: …………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………

Kahramanlar: ………………………………………………………………………………………

Yer: …………………………………………………………………………………………………

Zaman: …………………………………………………………………………………………………





118

Olay Örgüsü, Anlatımda Yararlanılan Duyular, Karakterin Özellikleri




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

ANLATIMDA YARARLANILAN DUYULAR
Parçada yazar beş duyu organından “görme, işitme, dokunma, tatma, koklama” yararlanabilir.
Örnek: Küçük tahta ev rüzgârın şiddetiyle çatırdıyordu. Soba yanınca evin içi sıcacık oldu. Titreyen

minik kuş da rahatladı. Kafesinde ötüyordu. Odaya yavaş yavaş çorba kokusu yayılmaya başladı. Dedem
kitabını almış sobanın yanına kurulmuştu bile.
Paragrafta duyma, dokunma (hissetme), koklama ve görme duyularından faydalanılmıştır.





PARAGRAFTA KARAKTER ÖZELLİKLERİ
Kişiyi başkalarından ayıran davranış biçimleri, kişinin kendine özgü özellikleri onun kişilik özellik-
leridir.
Örnek: Kitabı bitiremedim, yavaş yavaş okuyorum, biraz ağır geliyor. Ağır olan kitap değil, yazarın

anlattıkları. İnsanlar ne kadar acı çekiyormuş. “Amber Tesbih” adını taşıyan öykü bir çavuşun günlüğü
gibi yazılmış. Belki de gerçekten bir günlükten alınmıştır. Kendimi oradaki insanların yerine koymaya
çalışıyorum her öyküden sonra, çok zor.
Bu metinde kişinin karakter özelliği “duyarlı” olmasıdır. Çünkü başkalarının yaşadığı acılardan etki-
lenmektedir.

Alıştırma–2 Alıştırma–3


Dedesi, hep “Nerede o Aniden tiz bir çığlık duydu. Kapıyı endişeyle açtı.
eski günler!” diyor. Ha- Sağa sola baktı. Bir şey yoktu. Tahta zeminde
yatta mutlu olmanın ağır ağır yürüdü. Yanık kokusunu alınca korkup
çok basit bir kuralın- koşmaya başladı.
dan söz ediyor dedesi
Narin’e: “Düşündüğün ile yaptığın aynı olsun.” Bu paragrafta aşağıdaki duyuların hangisin-
den faydalanılmamıştır?
Dedesi, Narin’e hangi kişilik özelliğine sahip
olması gerektiğini öğütlemektedir? A) Görme

B) Koklama
A) Disiplinli C) İşitme
B) Tutarlı D) Tatma

C) Kararlı
D) Cesur



119

METİNDEKİ HİKÂYE UNSURLARI
Olay Örgüsü, Anlatımda Yararlanılan Duyular, Karakterin Özellikleri


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


İşaretleme


1. Aşağıdaki paragraftan yola çıkarak uygun kişilik özelliklerini işaretleyiniz.

Herkes için elinden geleni yapan bir insandır. Fedakârlığı herkes tarafından bilinir.
İşinde en iyisini yapmak için saatlerce çalışır, çok da başarılıdır. Ama övülmeyi sev-
mez. Kendi eksiklerini değerlendirmeyi sever. Bunun kendi iyiliği için olduğunu
düşünür.







karamsar özverili eleştirel şakacı


alçak gönüllü yardımsever azimli ileri görüşlü

neşeli umutlu titiz saygılı





Boşluk Doldurma


2. Aşağıdaki paragraflardan hangi kişilik özelliklerine ulaşılabileceğini yazınız.


Miniklerin hayatında neler oluyor bir bilseniz… Kocaman açmışlar göz-
lerini dünyaya, her şeyi yakalamaya, yalayıp yutmaya çalışıyorlar. Yaşa-
1.
dıkları her deneyimle büyüleniyorlar. Bir an önce büyüyüp daha çok şey

yaşamak görmek istiyorlar!
Bundan yirmi yıl sonra yapmadığınız şeylerden dolayı, yaptıklarımızdan
2. daha fazla pişman olacaksınız. Öyleyse demir alın ve güvenli limanlardan
çıkın, rüzgârları arkanıza alın, araştırın, hayal edin, keşfedin.
Onun başarılı olma yolunda pek çok engeli vardı. Bazen insanlar bazen
3. de olanaklar durdu önünde. Ama o yürümeye devam etti. Engelleri gör-
mezden geldi, arkasına bakmadı, hep ufuk çizgisini hedefledi.










120

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



3. Mıstık, katmerli bir göçmendi. Bulgaristan’da 5. Kıyı artık görünmez olmuştu. Çevremizde yal-
doğmuş, büyüyüp biraz aklı başına gelince nızca yeşil deniz ve mavi gökyüzü uzanıyordu.
hemen, sınırın on dakika ötesine kapağı at- Daha kıyıdan uzaklaşmadan deniz tutmasıyla
mıştı. “Türkiye değil mi? Sınırı geçer geçmez uğraşmaya başlamıştım. Hiçbir şey yiyemiyor-
Bağdat’a kadar hepsi aynı!” diyordu. Az zaman- dum.
da Babyak’taki Türkçe bilmez Pomakların akıl

hocası oldu. Bulgaristan’da kalan akrabalarıyla Bu paragrafta aşağıdaki duyuların hangi-
mektuplaşmaya gerek yoktu. Onlarla, Bulgar sı- sinden faydalanılmıştır?
nır karakolundaki nöbetçinin süngüsü altında, A) Tatma B) İşitme
küçük bir hediye karşılığında, saatlerce oturup C) Görme D) Koklama
konuşabilirdi. Kurnazlığı sayesinde, memleke-
tinden çıkmadan göçmen olmuştu.


Bu metnin olay örgüsüyle ilgili aşağıdaki-
lerden hangisi söylenemez?

A) Öykü kişileri vardır.

B) Yer bildirilmiştir.
C) Olayın içinde kahraman yoktur.

D) Zaman belirsizdir.








6. Ablam hayata hep olumlu yanlarından bakan
biriydi. Bir gün bile umutsuzluğa kapıldığını
görmemiştim. Fikirlerini sonuna kadar savu-
4. Gerçek dostun ne kadar kıymetli olduğunu
hepimiz biliriz. Bulmanın ne kadar zor olduğu- nur ama bunu kimseyi incitmeden yapardı.
nu da. Benim gerçek bir dostumun olabilmesi Korkularının hayattan zevk almasına engel
için her durumda bana doğruyu söyleyen biri olmalarına izin vermezdi.
olması gerekir. Eksiklerimi kırılacak mıyım, diye Bu parçada sözü edilen kişi için aşağıdaki-

endişe etmeden söyleyebilmeli. lerden hangisi söylenemez?

Bu parçada sözü edilen dostta aranan özel- A) Nazik biri olduğu
lik aşağıdakilerden hangisidir?
B) Cesur olmaya çalıştığı

A) Samimiyet B) Dürüstlük C) Çekingen olduğu
C) Çalışkanlık D) Saygılı olma D) Kararlı davrandığı

121

METİNDEKİ HİKÂYE UNSURLARI
Olay Örgüsü, Anlatımda Yararlanılan Duyular, Karakterin Özellikleri


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



Boşluk Doldurma

1. Aşağıdaki görsellerin hangisi olay örgüsünü daha iyi vermektedir, sebebini görselin altına

yazınız.




























................................................................................ ................................................................................

































................................................................................ ................................................................................

122

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


2. Aşağıdaki paragraflarda yararlanılan duyuları yazınız.


Kral, her akşam giysileriyle birlikte banyoya girer, gövdesinde bir pire varsa
1. can korkusuyla banyoyu dolduran suya sıçrar, kralın en saygılı uşağı da
pireciği usulca yakalar, iki tırnağı arasında “çıt!” diye eziverirmiş.
Doğuda gökyüzü griydi. Gök gürledi. Fırtınanın ışığında ağaçlar parlak
2.
yeşil görünüyordu. Dağlarda yağmur yağıyordu. Üşümeye başlamıştı.
Anne kuş, yavrusunu beslemeye başladı. Ağzına verdiği küçücük lokma-
3. ları yemesini izliyordu. Bir yandan da yuvanın etrafını kontrol ediyordu.
Yavru kuş yiyeceklerin tadını aldıkça daha çok istiyordu.
Köpek, etrafı koklaya koklaya ilerledi. Çimenlerin arasında bir çıtırtı duy-
4. du. Yanına yaklaşınca bunun bir kaplumbağa olduğunu anladı. Burnuyla
ittirince kaplumbağa ters döndü.







3. Güzel bir yer Alemdağı. Şu saatte, on beş met- 4. Hafta sonu çiftliğe gittik. Sonbaharın güzel-
relik ağaçları, Taşdelen’i, yılanı ile… Kış günü liği tüm doğayı sarmıştı. Bambaşka renklerle
yılanlar inindedir, olsun. Taşdelen parmak gibi donanmıştı her yer. Köpeğimiz bizi görünce

akar. Önce içimizi, sonra dışımızı yıkar. Su içme- havlayarak koştu. Ağaçtaki son elmaları top-
ye gelen bir tavşan, bir yılan, bir karatavuk, bir ladık. Öyle tatlılardı ki yemeye doyamadık.
keklik, Polenezköy’den şerefimize kaçıp gelmiş
bir keçi ile alt alta üst üste oynaşıyoruz.Alem- Bu parçanın anlatımında aşağıdaki duyu-
dağı güzel, Alemdağı. İstanbul çamur içinde. lardan hangisine ait ayrıntılardan yararla-
Taksi şoförleri su birikintilerini inadına insan- nılmamıştır?
ların üzerine sıçratıyorlar. Kar inadına içimize A) Dokunma

içimize yağıyor…
B) Tatma
Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi C) Görme
söylenebilir? D) Koklama


A) Tatma duyusuna yer verilmiştir.
B) Olay örgüsü içinde anlatılmıştır.

C) Başkahraman çalışkan biridir.
D) Mekân unsuru belirsizdir.







123

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



5. “Denizlerimizde balık türleri yok olmakta. 7. Rıhtıma gelince her şeyi unuttum. Nereye
Ne kadar uyarı yapılsa da balıkçılar avlanma bakacağımı şaşırdım. Dalgaların büyük bir
yasağına uymadıkları için durum düzelmiyor. gürültüyle kıyıya vuruşuna mı, kaldırım döşeli
Çocuklarımız birçok balık türünün sadece caddede gemilere yük taşıyan atlara mı? Balık
adını duyacaklar. Tadını belki de hiçbir zaman kokusunu alan kediler balıkçıların etrafını sar-
bilemeyecekler.” diyen kişi aşağıdakilerden mıştı. Yolcular telaş içindeydi.
hangisiyle nitelendirilebilir?
Bu parçanın anlatımında aşağıdaki duyu-
A) Kızgın lardan hangisine ait ayrıntılardan yararla-

B) Umutlu nılmamıştır?
C) Endişeli A) B)
D) Sorumsuz









C) D)









8. İzmir’e ilk kez 1910 yılının Eylül ayında gittim.
Koca kentin ortasında, kendimi tek başıma

6. Paranın üstünü vermek istedi ama almadım. bulduğum vakit nasıl .........................................
Bir kahve içmesini rica edip eve geldim. Arka- dün gibi hatırlıyorum. Ne merhaba diyebile-
daşımdan gelen mektubu okumaya başladım. ceğim bir kimse vardı ne de bana hoş geldin
Bana nerelere gittiğini, neler yaptığını ayrıntılı diyebilecek birisi. Kökünden kopmuş bir ağaç

olarak anlatıyordu. Hemen bir kâğıt alıp ona gibiydim.
cevap yazmaya karar verdim.
Bu paragrafta boş bırakılan yere aşağıdaki
Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden- sözcüklerden hangisinin getirilmesi uygun-
hangisi yoktur? dur?


A) Olay A) umutlandığımı
B) Zaman B) mutlu olduğumu

C) Yer C) korktuğumu
D) Kişi D) heyecanlandığımı

124

16.Bölüm METİNDEKİ HİKÂYE UNSURLARI
Hikâyede Dil ve Anlatım Özellikleri, Anlatıcı Türleri


Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


HİKÂYEDE DİL VE ANLATIM ÖZELLİKLERİ
Hikâyede dil, bilinen özellikleriyle karşımıza çıkmaz. Anlatılanlar
olayların durumuna göre yan anlamlarla zenginleştirilmiş bir özellik-

tedir. Kullanılan edebî dil, metnin kaleme alındığı dönemin sosyal ha-
yatına, edebî zevkine ve anlayışına göre değişkenlik gösterir. Hikâyede
kullanılan dilin ele alınan temayla ve verilmek istenen mesajla da
doğrudan ilişkisi vardır.
Bir gerçeklik yorumlanıp dönüştürülerek yeni bir gerçeklik ortaya konur. Bunun anlatılması da farklı
bir dil gerektirir. Hikâyenin dili açık, akıcı ve günlük konuşma dilinden farklı olarak, etkili sözcük, de-

yim atasözü ve tamlamalarla zenginleştirilmiş güzel bir dil olmalıdır.
Açıklık: Bir cümlenin ya da metnin kolayca anlaşılabilir olmasına açıklık denir. Açık metin, anlatıcının
anlatmak istediğini eksiksiz ileten metindir. Açık olamayan bir anlatım, anlatıcının anlatmak istedikle-
rinin ya hiç anlaşılmamasına ya da eksik ve yanlış anlaşılmasına neden olur. Bir cümleden, birbirinden
farklı iki anlam çıkıyorsa ya da o cümle hiç anlaşılamıyorsa bunun nedeni, anlatıcının, açıklık ilkesine
uymamasıdır.

Akıcılık: Bir metnin kolay okunur olma niteliğine akıcılık denir. Bir metnin kolay okunur olması, o
metinde ses akışını bozacak, söylenmesi güç seslerin ve kelimelerin bulunmamasına ve anlatımda
gereksiz tekrarlara başvurulmamasına bağlıdır.
Akıcı bir anlatıma sahip olmak isteyen bir anlatıcı, anlamı bilinmeyen, söylenişi güç sözcük ve terimleri
kullanmaktan kaçınır; çok uzun ve karmaşık ifadelere başvurmaz, aynı ek ve sözcükleri tekrarlamaz.

Yalınlık: Anlatılmak istenenlerin sade, gösterişsiz ve süssüz ifadelerle dile getirilmesidir.
Yalın anlatımla oluşturulmuş metinlerde, anlatılmak istenenler, kısa ve kesin ifadelerle dile getirilir;
edebi sanatlara, özentili söyleyişlere başvurulmaz.
Özlülük: Özlü anlatımda, az sözle çok şey anlatmak, esastır.

Atasözlerinde ve özdeyişlerde özlü bir anlatım vardır. Çünkü bunlar, az sözcük kullanılarak oluştu-
rulmuş, derin anlamlar taşıyan, başka bir deyişle “işin özü”nü anlatan sözlerdir.
Doğallık: Olağan olmak, anlatımda yapmacık olay ve söyleyişlerden kaçınmaktır. Bir anlatıcının
anlatma eylemi sırasında okuyucuların  “Yok canım, daha neler! Hiç inandırıcı değil!” demesi anlatımın
doğal olmadığının işaretidir. Doğal anlatım, “içten, olağan, beklenildiği gibi, her zamanki gibi, bunda
bir gariplik yok” dedirten anlatımdır.

Doğal olmayan anlatıma örnek olarak, köy hayatının gerçeklerini dile getirmek isteyen bir yazarın,
eserinde köylüleri filozoflar gibi konuşturması gösterilebilir.

125

Hikâyede Dil ve Anlatım Özellikleri, Anlatıcı Türleri






Özgünlük: Nitelikleri bakımından benzerlerinden ayrı ve üstün olma durumuna özgünlük denir.
Öyle yazarlar vardır ki o yazarların yazdıkları metinlerin altlarına imza atmalarına gerek yoktur. Çünkü
onların yazıları gerek konuyu ele alış tarzları gerekse de bunları dile getiriş yöntemleri bakımından
hemen kendini belli eder. Bu tür yazarlar kendilerine özgü olabilmiş, sıradanlıktan kurtulmuşlardır.



Etkileyicilik: Etkileyici metinler, kişide algılayış ve davranış değişikliklerinin oluşmasını sağlar. Bazı
metinleri okuduktan sonra okuyucuda şu düşünceler oluşabilir.

Bir kitap okudum, hayata bakış açım değişti. Artık hiçbir şey eskisi gibi değil. Bugüne kadar görme-
diğim şeyleri görmemi ve yaşamı farklı algılamamı sağladı bu kitap.
Bu kitap beni uzun süre etkilemişti. Romandaki karakterler, çevremdeki kişilere o kadar benziyordu
ki bir an için roman mı yoksa yaşadıklarım mı bir kurmaca diye düşünmüştüm.
Kişide bu tür düşüncelerin oluşmasını sağlayan metin, etkileyici bir metindir.



Sürükleyicilik: Anlatımda merak duygusunun uyanık tutulmasına sürükleyicilik denir. Sürükleyici
anlatımla oluşmuş metinler, okuyucuda “Acaba olaylar nasıl gelişecek, kitabın sonunu çok merak edi-
yorum.” gibi düşüncelerin oluşmasını; heyecan, ilgi ve dikkatin metin üzerinde yoğunlaşmasını sağlar.
Metinin anlatımı, okuyucuyu sürükleyip götürür.



İnandırıcılık: Söylenenlerin mantık ve bilim açısından doğru olması, sağlam kanıtlara dayanması,
güven uyandırmasıdır.


Alıştırma–1

Aşağıdaki cümlelerde hikâyenin öne çıkarıldığı dil ve anlatım özelliklerini eşleştiriniz.



1. Bu hikâyede gördüğüm anlatıma hiçbir hikâyede rastlamadım. ( )
2. Hikâyede anlatılanlar o kadar sahici ki sanki bizim apartman anlatılmış. ( )
3. Yazar, anlatacaklarını çok kısa ve öz ifadelerle betimlemiş. ( )
4. Apartman adlı hikâyeyi okuyup da tüyleri diken diken olmayan var mıdır? ( )

5. Anlatımda hiç süsleme gayreti yoktu, olay çok yalın bir şekilde anlatılmıştı. ( )
6. Kahramanlar ve mekân tanıtılırken yapmacık ifadelerle şişirilmemiş. ( )



a. Sadelik b. Özgünlük c. Doğallık
d. İnandırıcılık e. Etkileyicilik f. Özlülük



126

Hikâyede Dil ve Anlatım Özellikleri, Anlatıcı Türleri




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

ANLATICI TÜRLERİ
1. Birinci Kişi Ağzıyla Anlatım
Bu anlatımda “ben” ve “biz” kişi ekleri kullanılır. Yazar olayları kendi yaşamış, olayların içindeymiş
gibi anlatır.



2. Üçüncü Kişi Ağzıyla Anlatım
Bu anlatımda “o” ve “onlar” kişi ekleri kullanılır. Yazar, olayların dışında kalan biri olarak gözlemle-
diklerini aktarıyormuş gibi anlatır.
Örnek: İki yıl önce uzun bir seyahate çıkmak için hazırlıklara başlamıştım. (Birinci kişi ağzıyla anlatım.)

Hava sıcak olduğunda denizden çıkmaz, geceleri eve girmemek için işler icat ederdi. (Üçüncü kişi
ağzıyla anlatım.)



Alıştırma–2

Aşağıdaki metinlerdeki anlatıcı türlerini verilen boşluklara yazınız.



1. Uzay meraklısı yüzlerce çocuk Uzay Kampı’nı sık sık ziyaret edi-
yor. Bu kamp yabancı ülkelerdeki çocukların da çok dikkatini
çekiyormuş. Tam tamına 125 bin çocuk, Uzay Kampı’nı ziyaret
etmiş, uzaya olan merakını gidermiş. Üstelik yakın bir tarihte,
uzayda bulunmuş 19 astronot ve kozmonot da Uzay Kampı Tür-

kiye programlarına katılarak çocuklara deneyimlerini anlatmış.


…………………………………………



2. İlk kez bir keşif uydusunu uzaya göndermiş olmamızın önemini bir bilsen! Ülkemizde birçok alanda
uydumuzun aktardığı görüntüler kullanılabilecek. Mesela dep-
rem, sel gibi doğal afetlerin neden olduğu hasarlar yakından
görülebilecek ve bu şekilde afetlere karşı tedbir alınabilecek.
Aynı zamanda yine bu görüntüler sayesinde karayolundaki
araçlar da görüntülenecek.



…………………………………………



127

Hikâyede Dil ve Anlatım Özellikleri, Anlatıcı Türleri







3. Paleontoloji, eski çağlarda yaşamış bitki ve hayvanları inceleyen
bilim dalına deniyor. “Dinozor dedektifleri” diye bilinen araştır-
macıların mesleği ise bu bilim dalı ile ilgili araştırma yapmak.
Bu durumda tabii, aslında onlar birer paleontolog oluyor. Fosil

kalıntılarını inceliyorlar. Dinozorlar gibi nesli tükenmiş hayvan-
ların görünüşleri ve davranışları hakkındaki ipuçlarını birleşti-
rerek bir dedektif gibi çalışıyorlar. Bu yüzden onlara “dinozor
dedektifleri” de denir.


………………………………………..



4. Yaz ne güzel ne canlı bir mevsimdir. Geç kararan hava, sabah
uyanınca pırıl pırıl gökyüzü, denizin mis kokusu, her şey mutlu
eder insanı. Oysa kış öyle mi? Ne zaman sabah oldu ne zaman

akşam belli değil. Soğuktan dışarı çıkmak istemez insan. Kar
yağınca mutlu oluruz elbette. Ama o da kısa bir süre.


………………………………………..





5. Başarılı olmaya önce insanın kendinin inanması gerekir. Eğer
“acaba” diyorsanız henüz buna hazır değilsiniz demektir. Çok
daha kararlı ve inançlı olmalısınız. Atatürk: “ Zafer, zafer benim-

dir, diyebilenindir.” demiştir.


………………………………………..



6. Hayat, insanın düşe kalka ilerlediği, zorlularla dolu bir yolculuk-
tur. Yolculukta mutlu anlar da yok değildir. İnsanın resimlerle
hatırladığı mutlu anlar… Bir yolculukta karşınıza çıkacaklar nasıl
belli değilse yaşamda da ne zaman ne olacağı bilinmez.



………………………………………..



128

METİNDEKİ HİKÂYE UNSURLARI
Hikâyede Dil ve Anlatım Özellikleri, Anlatıcı Türleri


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


İşaretleme


İnsanın en ilginç özelliklerinden biri merak duygusudur. Merak, bir şeyi anlamak veya öğrenmek için
duyulan istektir. Bir şeyi merak ettikten sonra, çoğunlukla o konuda gözlem yapmaya başlarız. Bilim
insanları, araştırmalarına gözlem yaparak başlarlar. Elbette gözlem yapmak yalnızca bilim insanlarının
yaptığı bir iş değildir. Düşünen, merak eden, sorgulayan her insan gözlem yapabilir. Aklınıza gelen,
merak ettiğiniz her şeyi inceleyip gözlemleyebilirsiniz. Çöp tenekesini karıştıran kedileri, gökyüzün-
deki yıldızları, deniz kıyısındaki kabukları, balıkları, ağaçları, evinizdeki böcekleri, sokaktan geçen
arabaları…



1. Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangilerinin söylenebileceğini işaretleyiniz.


a. Tanımlama yapılmıştır.



b. Karşılaştırmaya başvurulmuştur.


c. Olay örgüsüne yer verilmiştir.


d. Konuyla ilgili örneklere yer verilmiştir.



e. Süslü, mecazlı anlatım kulanılmıştır.

İşaretleme


Datça, doğası ve deniziyle cennetten bir parça. Buraya geldiğinizde en güzel koylarda kulaç atabilir, en
lezzetli balları tadabilir, geceleri Samanyolu’nu seyredebilirsiniz. Yazın artan turist nüfusu bile burayı
bozmaya yetmiyor.

2. Bu metinde yararlanılan dil ve anlatım özelliklerini yolunu işaretleyiniz.


a. Uzun cümlelere başvurulmuştur.


b. Cümlelerin anlamı açık değildir.

c. 1.kişi anlatımı vardır.


d. İnandırıcılıktan uzaktır.

129

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



Eşleştirme


3. Aşağıdaki metinlerde anlatımın kaçıncı kişi ağzından yapıldığını eşleştiriniz.

a. Çocukların severek okuyacağı kitabı, aslında annelerle babaların da en az çocuklar kadar zevkle

ve her satırında dudaklarında beliren bir gülümsemeyle okuyacaklarından eminim.

b. O gün çocuklar aynı yerde buluşmaya karar vermişlerdi. Karar verdikleri saatte buluşma yerine

gelen üç kişi vardı.

c. Hep bu sokaklarda yürümek istemiştim. Özgürce, kimseyle konuşmadan yürümek, deniz kena-

rında oturmak ve şehri uzun uzun seyretmek.

d. Bekleyişimiz uzun sürdü. Ders biter bitmez tüm çocuklar koşmaya başladılar. Bu beni korkuttu

çünkü birbirlerinin üzerine düşeceklerini zannettim.












………………………………………. ……………………………………….
İşaretleme
4. Andersen çok değişik bir masalcı. 1805 yılında Danimarka’da bir ayakkabıcının tek oğlu olarak dünya-
ya gelen Hans Cristian Andersen, Charles Dickens’ın tavsiyesiyle masala yöneldi. O güne kadar oyun,
roman, şiir ve gezi kitapları yazıyordu. Masallarında insanların hırs, açgözlülük, kibir, kaypaklık gibi pek

çok zaafını olanca çıplaklığıyla sergileyen Andersen, âdeta çocukların yetişkinlerden çok daha olgun
ve dürüst birer varlık olduğuna inanır.

Bu metnin dil ve anlatım özelliğini işaretleyiniz.






Birinci kişi ağzıyla anlatım Üçüncü kişi ağzıyla anlatım Süslü anlatım







Yalın anlatım Ağır, anlaşılmaz bir dil Olay örgüsü


130

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



5. Fabl, insanlar arasında geçen öyküleri hayvan- 7. Sarardı. Nefesi tutuluyordu. Acaba o söz sahih
lara mâl ederek anlatma ustalığıdır. Öyleyse mi? Amma yalan olmak ihtimali var mı? Kızardı.
tilki de insandır ve ona katlanamayışımız da Başını ellerinin içine aldı. Evet… Ömründe bu
bundandır. Tilki kurnazsa insan da kendini kadar yakın bir eleğimsağma görmemişti. Köyün
başkasının üzerinden anlattığı için bir bakıma arkasındaki Kurudere’ye giden yolun etrafındaki
korkaktır. fundalıkların, devedikenlerinin ortasında pembe-
li, mavili, yeşilli, sarılı, morlu, kırmızılı, turunculu
Bu parçanın dil ve anlatımında aşağıdaki- kalın, gayet kalın bir eleğimsağma kalkmış, ışık-
lerden hangisine başvurulmamıştır? tan eğri bir direk gibi havaya uzanmıştı. Ucu ta

fundalıkların içinde idi… Ayşe’nin yüreği daha
A) Birinci kişi ağzıyla anlatmaya
hızlı çarpmaya başladı. İşte bu kadar, köyün
B) Karşılaştırma yapmaya
yakınına inmiş olan bu gökkuşağının koşup bir
C) Başkasının sözlerine kere altından geçse…

D) Sade, anlaşılır bir dile
Bu hikâye parçasının dil ve anlatım özellik-
leriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söyle-
nemez?


6. Kar, sıcaklık 0°C’nin altına düştüğünde, hava- A) Anlaşılabilir, günlük dil kullanılmıştır.
daki su buharının aniden soğuyarak katı hâle B) Deyimlere başvurulmuştur.
geçmesi ve oluşan küçük buz kristallerinin C) Birinci kişi ağzıyla anlatılmıştır.
birleşmesiyle ortaya çıkan bir yağış türüdür. D) Kahramanın duygularına yer verilmiştir
Küçük buz kristalleri havadaki küçük bir par-

çacığın, örneğin bir toz taneciğinin üzerinde 8.
birikir ve büyüdükçe yere doğru düşmeye Yazacağım hikâyenin sadece
başlar. Dolu ise bulutların içindeki yuvarlak bana ait, kimseye benzemeyen,
taklit olmayan bir anlatımı olmalı.
ya da düzensiz şekilli buz parçacıklarıdır. Bu-
lutların içindeki yağmur damlacıklarının bir
fırtına sırasında yükselmesi nedeniyle, aniden
soğuyarak donması sonucu oluşur.

Bu parçanın anlatımı için aşağıdakilerden
hangisi söylenebilir?


A) Karşılaştırma yapılmıştır. Deniz’in yazmak istediği hikâyede hangi
özellik vurgulanmıştır?
B) Atasözlerine başvurulmuştur.

C) İkilemeler kullanılmıştır. A) Etkileyicilik B) Doğalllık
D) Birinci kişi ağzıyla anlatılmıştır. C) Özgünlük D) İnandırıcılık

131

METİNDEKİ HİKÂYE UNSURLARI
Hikâyede Dil ve Anlatım Özellikleri, Anlatıcı Türleri


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


Doğru-Yanlış

1. Aşağıdaki parçayla ilgili verilen bilgileri doğru (D) veya yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
Uluslararası Doğa Koruma Birliği, Tehlike Altındaki Türlerin Kırmızı

Listesi’nde yaptığı son güncellemede yakın zamanlarda keşfedilmiş 700’den
fazla kuş türünü listeye dâhil etti. Bu türlerin %11’inin soyu tükenmek üzere.
Kırmızı Liste’ye göre dünyanın en popüler kuşlarının bazıları da yabanda
yok olmak üzere. Örneğin insan konuşmasını çok iyi taklit etmesiyle ünlü
Afrika gri papağanının soyu, kontrolsüz avlanma ve habitat kaybı sebebiyle
vahşi doğada tükenme tehlikesiyle karşı karşıya. BirdLife International tarafından yapılan bir çalışmaya
göre, bu papağanların Afrika’nın çeşitli bölgelerindeki sayısı %99 oranında azalmış durumda.


1. “Dünyanın en popüler kuşlarının bazıları” sözcük grubunda karşılaştırma yapılmıştır.

2. Üçüncü kişi ağzıyla anlatımdan yararlanılmıştır.

3. “İnsan konuşmasını çok iyi taklit etmesiyle” sözcük grubunda benzetme yapılmıştır.


4. Parçada bazı örnekler verilmiştir.

5. Atasözlerine yer verilmiştir.






2. Aşağıdaki anlatımların kaçıncı kişi ağzından yapıldığını belirleyiniz.


Genç ve hür iken, düşlerim sonsuzken Karga bütün gün hiçbir şey yapmadan
dünyayı değiştirmek isterdim. Yaşlanıp ağacın en yüksek dalında duruyordu.
akıllanınca dünyanın değişmeyece- Onu gören küçük bir tavşan sordu:
ğini anladım. Ben de düşlerimi biraz ”Ben de senin gibi hiçbir şey yapma-
kısıtlayarak sadece memleketimi de- dan oturabilir miyim?”

ğiştirmeye karar verdim ama o da
değişeceğe benzemiyordu.



……………………………….. ………………………………..






132

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



3. Bilim insanları gök cisimlerinin hareketleriyle 5. Heyecanın hatırlamaya ilk etkisi, heyecan dolu
ilgili hayli kesin hesaplar yapabiliyor. Bir gök olayların tekrarlanma özelliğinden kaynaklanır.
cisminin konumunu, hareket hızını ve hareket Bizi heyecanlandıran olaylar, heyecansız olay-
yönünü biliyorsanız o cisme etki eden kuvvet- lara göre zihnimizi daha fazla meşgul eder.
leri kullanarak gelecekte hangi konumlarda Dertlenmemize yol açan ya da mutlu olmamızı
bulunacağını hesaplayabilirsiniz. Mesela hangi sağlayan olayları başkalarıyla paylaşarak o an-
kuyruklu yıldızın, hangi zamanda Dünya’nın ları tekrar yaşarız. Örneğin başımıza gelen ve

yakınından geçeceği ya da ne zaman Güneş yoğun korku hissettiğimiz bir olayı ayrıntıları
tutulması olacağı, çok büyük bir kesinlikle ile hatırlayabiliriz.
hesaplanabiliyor.
Bu metinde aşağıdaki anlatım özelliklerin-
Bu metnin anlatımında aşağıdakilerden den hangisi yer almaktadır?
hangisi söz konusudur?
A) Bir konuyu örneklerle açıklamak
A) Deyimler kullanılmıştır. B) Kahramanları karşılıklı konuşturmak

B) ikilemelere yer verilmiştir. C) Pekiştirmek için ikilemeler kullanmak
C) Terimlere başvurulmuştur. D) Bir kavramı ayrıntılarıyla tanımlamak
D) Hayal ürünü ögeler vardır.




4. Yalancılık, insan iliş-

kilerinde farklı sevi-
yelerde de olsa karşı 6. Aşağıdakilerin hangisinde anlatım farklı bir
karşıya kalabildiğimiz kişi ağzından yapılmıştır?
bir olgu. Normal bir insan yalan söylediğinde A) Uzun süre bekledi. Kimsenin gelmeyece-
bunun doğru bir davranış olmadığını bilir ve ğini anlayınca yola koyuldu. Kendini terk
huzursuzluk hisseder. Ancak bazı insanlar, edilmiş ve yalnız hissediyordu.
kendi çıkarları için başkalarına zarar vermeyen

küçük yalanlar söylemenin bir sakıncası olma- B) Her doğan güzel güne şükrederdi. Hemen
dığını düşünebilir. çiftliğin kapılarını ardına kadar açar, sanki
gelecek kişilere buyurun derdi.
Bu paragrafta aşağıdakilerden hangisinden C) Akşam olmuştu. Bütün gün uyumama
faydalanılmıştır? rağmen hâlâ yorgun hissediyordum ken-

dimi. Kalkıp odamı düzelttim ve tembelliği
A) Atasözlerinden
bırakmaya karar verdim.
B) Karşılaştırmadan D) Okula doğru yürüyordu. Biraz ileride sınıf

C) Düşsel unsurlardan arkadaşları vardı. Koşmaya başladı. Yanları-
D) Karşılıklı konuşmadan na gidip dünkü olayları anlatmaya başladı.

133

17.Bölüm METİNLER ARASI KARŞILAŞTIRMA



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


METİN KARŞILAŞTIRMA

Metinleri benzer ve farklı özellikleri açısından değerlendirmektir. Metinler konu, dil, anlatım ve tür
yönüyle birbirleriyle karşılaştırılabilir.

Örnek:
Kelaynaklar
Kelaynaklar, Türkiye’den Kuzey Afrika’ya, Arap
Yarımadası’ndan Fas’a kadar geniş bir alanda yaşamakta idi.
Üremek için geldikleri Birecik’te gökyüzünün bu kuşlarla kap-

landığı bilinir. Yok olma tehlikesindeki bu türümüzü yaşatma
çalışmaları devam etmektedir. Göçmen bir kuş olan kelaynak-
ların üreme dönemleri olan şubat-temmuz (6 ay) aylarıdır.


Leylekler

Gagası, boynu, bacakları ve kanatları uzun, göçmen bir kuştur.
Boynunu kıvırmadan ve öne uzatarak uçar. Tüm dünyada yaygın
olarak yaşar. Yuvasını ağaç dallarının arasına, bacaların üstüne,
evlerin damlarına yapar. Kurbağa, solucan, balık, böcek, tarla
faresi, kertenkele ve öteki kuşların yavrularını yiyerek beslenir.
Yavrularına besinleri yutaklarında ıslatarak verir. 70 yıla yakın
ömrü vardır. Kış ayları gelmeden sıcak ülkelerden sürüler hâlinde,

çok uzun mesafeleri uçarak göç eder.


Aşağıdakilerden hangisi bu metinlerin ortak yönlerinden biri değildir?


A) Bilgi vermek için yazılmaları

B) Kuşlardan bahsetmeleri
C) Sayısal bilgiler kullanmaları

D) Nesli tükenen hayvanları anlatmaları

Cevap: D’dir. Çünkü kelaynakların nesli tükenmektedir fakat leylekler için böyle bir durum söz konusu

değildir.

134

Metinler Arası Karşılaştırma




Alıştırma–1

Metin 1
Hepimiz gökkuşağını biliyoruz. Peki hiç “Ateş gökkuşağı” duydunuz

mu ?
Ateş gökkuşakları doğanın ender harikalarından. Peki ateş gökku-
şakları neden bu kadar ender? Çünkü ilk önce güneşin aşırı yüksek,
ufkun 58 derece üstünde olması gerekiyor ve bir de o anda sirüs
bulutu olması gerekiyor.
Sirüs bulutu ne derseniz: sirus bulutu, ince, âdeta saç gibi dağınık,

çok yükseklerde (8.000 metre üzerinde) oluşan bulutlardır. Bu kadar
yükseklerde nem çok az olduğu için bu kadar incedirler.











Metin 2

Panama Kanalı bölgesinde “kare ağaç” ormanı var ! Orijinal adı “El
Valle de Anton” olan kare ağaç vadisi, kare gövdeli ağaçlara ev sa-
hipliği yapıyor. Bu ağaçlar “El Valle de Anton” volkanının küllerinden
oluşmuş. Neredeyse 90°’lik kusursuz kare gövdeleri ile turistlerin ilgi
odağı olan bölge, aynı zamanda bölgenin simgesi hâline gelmiş “altın
kurbağa”ların da yaşam alanı. İşin ilginç tarafı ağaçların “yaş halkaları”

da aynı zamanda halka değil, kare !







İki metnin ortak ve farklı yönlerini yazınız.


Ortak yönler Farklı yönler

……………………………………………… ………………………………………………
……………………………………………… ………………………………………………

……………………………………………… ………………………………………………




135

Metinler Arası Karşılaştırma




Alıştırma–2

Metin 1
Çivi oyunu; herkesin eve kapandığı, bu nedenle kalabalık oyunlar için

yeterince oyuncu bulunamayan kış günlerinin favorilerinden olan bir
yetenek oyunudur. İki kişi arasında, ıslak ancak donmamış ve çamura
dönüşmemiş yumuşak bir zeminde, 2 büyük çivi ile oynanır. Oyunun
amacı rakibinin çivisini, etrafını çembere alarak hapsetmektir.



Metin 2
Topaç oyunu, tek başına oynanabileceği gibi birkaç oyuncu arasında
yarışma şeklinde de oynanabilir. Oyuncu adedi kadar topaç ile genişçe,

sert ve düz bir yüzey gerekir. Oyuncular aynı anda topaçlarını döndürürler.
Topacı en uzun süre dönen oyuncu kazanır. Oyuncular önceden topaç-
ların çarpışması durumunda ne olacağını kararlaştırmalıdırlar. Genellikle
ayakta kalan topaç yarışmaya devam eder.


İki metni karşılaştırarak aşağıdaki boşlukları doldurunuz.

a. İki metnin de konusu ……………………………………………………………….

b. İki metinde de amaç oyunlar hakkında ………………………………………………………………


c. İki metnin de……………………………..bir dili vardır.

d. İki oyunun oynanması için de ………………………………………. gereklidir.



























136

Metinler Arası Karşılaştırma




Alıştırma–3

Şiir 1 Şiir 2

Ne kadar yaşarsan yaşa, Yaşım ilerledikçe daha çok anlıyorum,
Sevdiğin kadardır ömrün… Ne büyük nimet olduğunu ah ey güzel gün.
Gülebildiğin kadar mutlusun. Boş yere üzülmekte mana yok anlıyorum,

Üzülme bil ki ağladığın kadar güleceksin. Kadrini bilmek lazım artık her açan gülün,
Sakın bitti sanma her şeyi, Şükretmek türküsüne daldaki her bülbülün,
Sevdiğin kadar sevileceksin. Yanmak da olsa artık aşk ile yaşıyorum.


Şiirlerin her ikisiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangilerinin söylenebileceğini belirleyiniz.



1. Her iki şiirde benzetmeler yapılmıştır.
2. Şiirler, aynı sayıda dizelerden oluşmuştur.

3. Birinci şiir ikinciye göre daha sade bir dille yazılmıştır.
4. İki şiirde de öğüt verilmektedir.

5. Bilgi vermek için yazılmışlardır.




Alıştırma–4

Şiir 1 Şiir 2

Sokağımız arnavut kaldırımı, Sen yağmurlu günlere yakışırsın,
Evimiz ahşap iki oda. Yollar çeker uzak dağlar çeker uzak evler,
Daha iyisi de olabilirdi ya, Islanan yapraklar gibi yüzün ışır,
Şükür buna da. Işırsa beni unutma.




İki şiirin ortak yönlerini yazınız.



1. ………………………………………………………………
2. ………………………………………………………………







137

Metinler Arası Karşılaştırma




Alıştırma–5

Metin 1
Hayata bir tırtıl olarak başlayıp pupa olarak devam eden muhteşem

desenlere sahip kelebekler; kimisi 24 saat, kimisi ise 1-2 ay ömre
sahip canlılardır. Muhteşem desenlerinin yanı sıra ilginç özellikle-
re de sahiplerdir. Mesela, gece kelebeklerinin müthiş koku alma
duyguları vardır. Erkek gece kelebekleri, 5 km uzaklıktaki dişinin
kokusunu rahatlıkla alabilmektedir.



Metin 2
Arıların yaklaşık olarak 20.000 farklı türü vardır. Arılar aralarında

çeşitli ritmik hareketler ile iletişim kurarlar. Bilim insanları tarafın-
dan bu hareketlere arıların dansı denilmektedir. Bugüne kadar
arılarla ilgili on bir farklı ses tanımlanmış ve bu seslerden bazıları
belirli faaliyetlerle ilişkilendirilebilmiştir.





• Numaralanmış metinlerin ortak yönü aşağıdakilerden hangisidir?



A) Olağanüstü ögeler içermektedir.
B) Nesnel bilgiler aktarılmıştır.

C) Olay anlatmak için yazılmışlardır.
D) Karşılaştırmaya yer verilmiştir.



• İki metnin farklı yönünü yazınız.


………………………………………………………………




………………………………………………………………









138

Metinler Arası Karşılaştırma




Alıştırma–6

Metin 1
“Akıllı Minik ile Obur”, adından da belli, bir akıllı ile bir kendini akıllı sanan iki

küçük masal kahramanı arasında yaşanan bir meseleyi anlatıyor. Göz dolduran,
yumuşak, renkli ve sevimli çizimleriyle kısacık bir çizgi film tadı da veren çocuk
kitabı, bir yanıyla ağustos böceği ve karıncanın hikâyesini andırıyor.










Metin 2

“Burun”, okul öncesi çocuklar için yazılmış bir kitap ama inanın, o kitabı çocu-
ğunuza defalarca okumaktan siz de sıkılmayacaksınız. Sabah uyandığında bur-
nunun olması gerektiği yerde olmadığını fark eden Ali’nin serüvenini okurken
her sayfada şaşıracak, eğlenecek ve kitabın yazarına teşekkür edeceksiniz.












Bu iki metinde söz edilen kitapların ortak yönü aşağıdakilerden hangisidir?


A) Çocuklara yönelik olmaları

B) Konusuyla masalları anımsatmaları
C) Kahramanlarının insan olmaları

D) Şaşırtıcı olayları anlatmaları















139

Metinler Arası Karşılaştırma




Alıştırma–7

Metin 1
Sümbül; salkım biçimli, hoş kokulu, mavimtırak çiçekler açan, güzel bir

süs bitkisidir. Soğandan üretilir. Baharın başlarında çiçek açar. Bu çiçek-
lerin beyazı, moru olduğu gibi alacalısı da vardır. Avrupa’ya Türkiye’den
gitmiş olan sümbülün birçok türü üretilmiştir. Bunlardan Hollanda
sümbülünün soğanı iri, çiçeklerinin renkleri daha canlıdır. Paris sümbülü
daha ufaktır; renkleri de beyaz, mavi, pembe olur.



Metin 2
Zambakgiller familyasından, çok yıllık soğanlı bir süs bitkisi. Anavatanı

Batı Asya olan lale, süs bitkisi olarak ilk kez Türkiye’de yetiştirildi ve 16.
yüzyılda Avrupa’ya götürülerek özellikle Hollanda’da geliştirildi. Yur-
dumuzda 17. yüzyılda lale yetiştiriciliği önem kazandı ve yaklaşık 500
kadar lale çeşidi üretildi. Çiçekler, güneş ışığında iyice açılır; geceleriyse
kapanır. Süs bitkisi olarak en çok kullanılan çiçeklerdendir. Lalenin
binden fazla çeşidi vardır.



Aşağıdakilerden hangisi bu çiçeklerin ortak özelliği değildir?



A) Soğanlı bitkilerdir.
B) Avrupa’ya götürülmüşlerdir.

C) Geceleri kapanırlar.
D) Pek çok çeşidi vardır.
























140

METİNLER ARASI KARŞILAŞTIRMA



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


İşaretleme

Metin 1

Kitabın ilk öyküsü “Atatürk’ü Gördüm” Muzaffer İzgü’nün çocukluğunda
Atatürk’le karşılaşmasını anlatıyor. Atatürk Treni daha Ankara’ya varmadan

günler önce başlıyor küçük Muzaffer’in heyecanı. İlkin rüyasında görüyor
Atatürk’ü. Konuşma yaptığı kürsüye çağırıyor Muzaffer’i ve herkese onu
göstererek sesleniyor, “Muzaffer benim arkadaşım.” diyor. Tıpkı Ülkü’nün
olduğu gibi… Bütün Adana Atatürk’ü görmek için sabah erkenden yollara
dökülüyor. Atatürk hasta ama inanmıyor Muzaffer böylesi kahraman bir
insanın hasta olacağına. Muzaffer’in gözünde Atatürk’e bir şey olmaz.


Metin 2

Atatürk’e dair birçok kaynak kitap arasında, görsel tarihe yaptığı katkıyla
dikkat çeken ve Atatürk’ü bir kez de fotoğraflar aracılığıyla anlatmaya aday

olan albümlerin asıl mimarı olan Hanri Benazus, Atatürk’ün geleceği bizzat
emanet ettiği çocuklardan biri. On yedi yaşında başladığı Atatürk fotoğ-
rafları koleksiyonuna neredeyse bir ömür adamış olan Benazus, “Atatürk”
ve “Atatürk’ün çağdaşlık anlayışı” üzerine anlatımı, en güzel olabileceğini
düşündüğü şekilde, fotoğraf karelerine bırakmayı tercih etmiş.





1. İki metni inceleyerek verilen özelliklerden ortak olanlara “O” , farklı olanlarına “F” yazınız.

1. Olay örgüsü vardır.


2. Atatürk konulu kitaplardır.

3. Yazarlarının Atatürk’le tanışmaları anlatılmaktadır.

4. Resimli kitaplardır.

5. Koleksiyon yapılarak hazırlanmışlardır.


6. Kitaplar, Atatürk sevgisiyle yazılmıştır.

7. Yazarlar kendi fikirlerine yer vermemiştir.

141

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


2. Leonardo da Vinci 3. Metin 1


15 Nisan 1452 tarihinde Kavak ağacı, söğütgiller-
İtalya’da doğdu. Rönesans den odunsu bir bitkidir.
dönemi İtalyan mimarı, mü- Sürgün verme özelliği
hendisi, mucidi, matematik-
çisi, anatomisti, müzisyeni, fazla olan kavak ağacı
heykeltıraşı ve ressamıdır. çabuk büyür. Dolma
En tanınmış yapıtları Mona arazilerde ve akarsu ke-
Lisa (1503 - 1507) ve Son narlarında iyi yetişirken,
Yemek’tir.Rönesans sanatını ağır topraklarda ve dur-
doruğuna ulaştırmış; yalnız sanat yapıtları gun su olan yerlerde iyi gelişim gösteremez.
değil, çeşitli alanlardaki araştırmaları ve buluş- Kavak ağacından elde edilen odunlar kibrit ve
larıyla da tanınan, dünyanın gelmiş geçmiş en
büyük sanatçılarından biridir. mobilya yapımında kullanılır.


Michelangelo Metin 2

Ünlü İtalyan ressam, heykel- Zeytin ağacı zeytingil-
tıraş, mimar ve şairidir. Miche- lerden, Akdeniz ülkele-
langelo, 6 Mart 1475’te Arezzo rinde yetişmekte olan,
yakınlarında Caprese’de doğar. 10-20 metre arasında
Annesi, kendisi altı yaşınday- değişen yüksekliklere
ken ölen Michelangelo, hey- sahip, dalları dikensiz ve
kelde kendini kanıtladığı ilk ve
en ünlü eseri olan çocuk Kral yaprakları karşılıklı olan
Davud’un heykelini yaptığında henüz 26 yaşın- küçük ve gümüş renginde uzun ömürlü bir
dadır. Beş buçuk metrelik bir mermer kütleden ağaçtır. Zeytin ağacı; yağı, meyvesi, yaprağıyla
çıkaracağı eser için genç dâhi, mermer blokun çok yararlıdır. Boylu bir çalı olarak da karşımıza
yanına bir baraka inşa ederek yardımcısız bir çıkabilen bu ağaç sık dallı, yayvan tepeli ve her
şekilde, çoğu zaman geceli gündüzlü çalışarak mevsim yeşil yapraklara sahip olan bir ağaçtır.
David’i yaratır. Michelangelo onlarca heykele
imza atıp Roma’nın yeniden inşa ve düzenlen- Aşağıdakilerden hangisi bu iki ağacın ortak
mesinde de önemli görevler almıştır. Dünyada özelliğidir?
onu idolü olarak seçen birçok kişi vardır.
A) Yetişme alanları
Aşağıdakilerden hangisi iki ressamın ortak
özelliklerinden biri değildir? B) Faydalı olmaları
C) Yaşam süreleri
A) Birçok alanda çalışmaları vardır.
D) Büyüme koşulları
B) Dünyaca ünlü sanatçılardır.

C) İtalyan sanatçılardır.
D) İkisi de mucittir.

142

METİNLER ARASI KARŞILAŞTIRMA



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


Doğru-Yanlış
Metin 1

Dar kapısından başka aydınlık girecek hiçbir yeri olmayan dükkânında tek başına, gece gündüz
kıvılcımlar saçarak çalışan Koca Ali, tıpkı kafese konmuş terbiyeli bir arslanı andırıyordu. Uzun boylu,
iri pençeli, kalın pazılı, geniş omuzlu bir pehlivandı. On yıldır bu karanlık in içinde ham demirden
dövdüğü kılıç ve namluları tüm Anadolu’da, tüm Rumeli’de sınır boylarında büyük bir ün kazanmıştı.
Hatta İstanbul’da bile yeniçeriler, satın alacakları kamaların, saldırmaların, yatağanların üstünde “Ali
Usta’nın İşi” damgasını arıyorlardı. O, çeliğe çifte su vermesini biliyordu. Uzun kılıçlar değil, yaptığı

kısacık bıçaklar bile iki kat olur, kırılmazdı. “Çifte su vermek” sanatının, yalnız ona özgü bir sırrı vardı.
Yanına çırak almaz, kimseyle çok konuşmaz, dükkânından dışarı çıkmaz, durmadan uğraşırdı. Bekârdı.
Hısmı, akrabası yoktu.
Metin 2
Muhsin Çelebi, çok akıllı bir insandı! Yiğide, alçağa gerek duymayacak kadar bir serveti vardı. Çam-
lıca ormanının arkasındaki büyük mandırayla büyük çiftliğini işletir, namusuyla yaşar, kimseye eyvallah

demezdi. Yoksula, zayıflara, gariplere bakar, sofrasından konuk eksik olmazdı. Dinine bağlıydı. Ama
tutucu değildi. Din, ulus, padişah aşkını ta yüreğinde duyanlardandı. Devletin büyüklüğünü, kutsallığını
anlardı. Tek ülküsü, “Tanrı’dan başka kimseye secde etmemek, kula kul olmamak”tı... Bilgisi, olgunluğu,
herkesçe biliniyordu. İbni Kemal ondan söz ederken, “Beni okutur!” derdi. Şairdi. Ama ömründe daha
bir tek kaside yazmamıştı. Hatta böyle övgüleri okumazdı bile... Yaşı kırkı geçiyordu.

1. Aşağıdaki metinlerin her ikisiyle ilgili olarak verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y)
olarak işaretleyiniz.

1. Hikâye diliyle yazılmışlardır.

2. Kahramanlar betimlenmiştir.


3. Bilgi vermek için yazılmışlardır.


4. Üçüncü kişi ağzıyla anlatılmıştır.

5. Olaylar, belirli bir zamanda yaşanmıştır.


6. Yaşanan olayların yeri bellidir.

7. Öğretici yönü ağır basmaktadır.


8. Olağanüstü olaylar anlatılmaktadır.

143

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



2. Denizlerimizde canlı yaşamının sayıca ve türce 3. ÜZGÜN AĞAÇLAR ÜLKESİ
giderek azalması; kentsel, endüstriyel ve tarım-
sal atıklardan kaynaklanan deniz kirliliğinin Ağaçlar Ülkesi’nde tüm
artması, kıyısal yapılaşmanın büyümesi ve ağaçlar artık kocaman
meyveler vermektedir.
aşırı avlanmanın önemli sonucudur. Bu durum Kral da yemeğe düş-
canlıların yaşamını olumsuz etkilemektedir. kün kraliçe de bu işten

pek memnundur. Ama
Hava kirliliğinin, başta insan sağlığı olmak üze-
re bitkiler ve hayvan sağlığı üzerinde olumsuz Büyücü’nün daha büyük
meyveler yetiştirmek için
etkileri vardır. Katı yakıtlar ve akaryakıt gibi hazırladığı iksirler, aslında bütün ağaçları hasta
karbonlu maddelerin tam yanmamasından etmekte, kurutmaktadır. Prenses, ne yapsa da
meydana gelen, katı ve sıvı parçacıklarından kral babasına bunu anlatmayı başaramaz. Günün

kaynaklanan duman, hava kirliliğinin bir çeşi- birinde kraliçe de prenses de iksirli meyvelerden
didir. yiyerek uykuya dalar. Şimdi kral çok sevdiği kızı
ve kraliçesini uyandıracak bir çare bulmak zorun-
Bu metinlerde vurgulanmak istenen ortak dadır.
yön aşağıdakilerden hangisidir?

BİSKÜVİ ADAM
A) Doğadaki kirlilik, canlı yaşamını olumsuz
yönde etkilemektedir. Büyük evin saati Guguk
B) Denizin ve havanın kirlenmesinin farklı Bey’in ansızın kısılan sesi,

nedenleri vardır. ev sahipleri tarafından
onu çöpe atılma tehlikesi
C) Doğa kirliliği insandan çok, hayvan yaşa- ile karşı karşıya bırakmış-
mını etkiler. tır. Ama mutfaktaki arka-

D) İnsanlar doğayı korumak adına bir şey daşları Tuz, Biber, sonra-
yapmazlar. dan aralarına katılacak
olan Poşet Çay ve en çok da fırından yeni çıkmış
Bisküvi Adam’ın yardımıyla bunun üstesinden
hep birlikte geleceklerdir. Bisküvi Adam’ın Fare ile
mücadelesi de hayatlarına yeni bir tempo getirir.

Aşağıdakilerden hangisi tiyatro oyunlarının

ortak yönü değildir?

A) Olay örgülerinin olması

B) Bir proplemi çözmeye çalışmaları
C) Olağanüstü kahramanları olması

D) Aynı mekânda geçmeleri

144

18.Bölüm METİN TÜRLERİ
Hikâye Edici Metinler


Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


HİKÂYE EDİCİ METİNLER
Bir olayın kahramanlarla yer ve zaman çerçevesinde anlatıldığı düzyazılara “hikâye edici metinler”
denir. Olay çerçevesinde gelişen metinlerin özellikleri şu şekildedir:

* Hareket unsurlarına dayalı metinlerdir.
* Durağanlık yoktur. Yer, zaman, olay ve kahramanlar çeşitlilik gösterebilir.
* Olay giriş, gelişme ve sonuç bölümleriyle okuyucuya aktarılır.

* Gerçekleşmiş ya da gerçekleşmesi mümkün olaylar anlatıldığı gibi fantastik ögeler de metinlerde
kendine yer bulabilir.
* Metinler okuyucunun zihninde canlandırılacak şekilde yer, zaman, kahraman ve olay unsurlarıyla
oluşturulur.

HİKÂYE (ÖYKÜ)

Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olan olayların anlatıldığı kısa yazılara “hikâye (öykü)” denir.
Hikâyelerde genellikle bir olay anlatılır. Temel öğeleri “olay, kişiler, yer ve zaman”dır. Hikâyenin planı
“serim, düğüm, çözüm” bölümlerinden oluşur.

FABL

Öğüt, hayat ve ahlak dersi vermek amacıyla yazılan, kahramanları hayvanlar, bitkiler veya cansız
varlıklar olan küçük öykülerdir. Düzyazı ya da şiir biçiminde yazılabilir.

MASAL

Halkın hayal gücünden doğan, olağanüstü olayları, olağanüstü özelliklere sahip kahramanları
anlatan, yer ve zaman kavramlarının belli olmadığı yazı türüdür. Masallarda öğrenilen geçmiş zaman
(-mişli geçmiş) kullanılır. Masalların çoğu “ bir varmış, bir yokmuş” ya da “ evvel zaman içinde, kalbur
saman içinde” gibi ifadelerle başlar.

ROMAN

Olmuş veya olabilecek olayları, yer, zaman ve kişileri belirterek anlatan düzyazı türüdür. Romanda
olaylar ayrıntılı olarak anlatılır, bu sebeple uzun bir anlatımı vardır. Romanlar olay yazısı oldukları için
planları giriş, gelişme, sonuç biçimindedir.

DESTAN

Ulusların hayatını derinden etkileyen savaş, göç gibi olayları şiir ya da düzyazı şeklinde anlatan yazı
türüdür.

145

Hikâye Edici Metinler




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

EFSANE

Konularını geçmişte yaşanan olaylardan alan, olağanüstü özelliklere yer veren, ağızdan ağıza ak-
tarılan halk hikâyeleridir.



TİYATRO

Sahnelenmek için yazılmış oyunlardır. Tiyatrolar yazılı metinlerdir. Tiyatro eserinde bir perdenin
açılmasından kapanmasına kadar geçen bölüme “perde” çeşitli dekor ve gereçlerin bulunduğu, oyun-
cuların hazırlandığı sahne arkasına “kulis” oyuncuların giydiği kıyafetlere “kostüm” oyunun oynandığı
yere “sahne” oyunun geçtiği yerin özelliklerini yansıtan aksesuarlara “dekor” adı verilir.













Alıştırma–1

Ali nihayet iş bulmuştu. Bir haftadır fabrikaya gidiyordu. Annesi de bu işe çok sevinmişti. Bugün de
annesinin seslenmesi üzerine kalktı. Yataktan yemek odasına kucak kucağa geçtiler. Odanın içini kızar-
mış ekmek kokusu doldurmuştu. Semaver, ne güzel kaynardı.
Sabahları Ali’nin bir semaver, bir de fabrikanın önünde bekleyen salep güğümü hoşuna giderdi. Kah-
valtısını yaptıktan sonra evden çıkıp duraktaki arkadaşları ile buluştu ve birlikte fabrikaya yürüdüler.



Bu hikâyenin haritasını tamamlayınız.






OLAY KİŞİ/KİŞİLER MEKÂN (YER) ZAMAN













146

Hikâye Edici Metinler




Alıştırma–2

Aşağıdaki görsellerin hangi yazı türünü çağrıştırdığını yazınız.






……………………………………………….

















……………………………………………….

















……………………………………………….

















……………………………………………….








147

METİN TÜRLERİ
Hikâye Edici Metinler


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


İşaretleme

1. Aşağıdaki cümlelerin altındaki kutulara “tiyatro, anı, efsane, destan, fabl, hikâye, roman,
masal” kavramlarından uygun olanları yazınız.



a. Kişilerin yaşadıkları ya da tanık oldukları olayları anlattıkları yazılara denir.











b. Sahnelenmek amacıyla yazılan eserlere denir.










c. Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olayları, yer, zaman ve kişileri belirterek ayrıntılı olarak an-

latan yazılara denir.














d. Olağanüstü olaylara, kişilere yer verilen ve sözü edilen olayların halk tarafından yaşanmış oldu-

ğuna inanılan anlatım türüne denir.
















148

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


e. Halkın hayal gücünden doğan, olağanüstü olayları olağanüstü özelliklere sahip kahramanları

anlatan, yer ve zaman kavramlarının belli olmadığı yazı türüne denir.














f. Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olan olayların anlatıldığı kısa yazılara denir.














g. Öğüt, hayat ve ahlak dersi vermek amacıyla yazılan, kahramanları hayvanlar, bitkiler veya cansız

varlıklar olan küçük öykülere denir.














h. Ulusların hayatını derinden etkileyen savaş, göç gibi olayları şiir ya da düz yazı şeklinde anlatan
yazı türüne denir.























149

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



2. 5.
• Yer ve zaman belli değildir.

• Tekerlemeyle başlayıp

tekerlemeyle biter.

• Olağanüstü olaylar anlatılır.


Kâğıtta özellikleri belirtilen yazı türü aşa-
ğıdakilerden hangisidir?


A) Destan B) Hatıra
C) Masal D) Roman




3. Gözünü açtığında gün ağarıyordu. Koyunla- Bu karikatürdeki olaylar hangi yazı türünde
rını otlatmak için bu saatte kalkar, saati hiç geçebilir?
aksatmazdı. İnsanlar onun bu titizliğine anlam
veremez ama onu taktir ederdi. Tahta kapıyı A) Efsane B) Masal
gıcırtıyla açıp derin bir nefes aldı. C) Hikâye D) Tiyatro


Bu hikâyede aşağıdaki unsurlardan hangisi
yoktur?

A) Yer B) Zaman 6. Kral Edvard İstanbul’a geldiği zaman, yatından

C) Kişi D) Olay bir motora binerek Dolmabahçe Sarayı’na ya-
naştı. Atatürk rıhtımda onu bekliyordu. Deniz
dalgalıydı. Kralın bindiği motor, inip çıkıyordu.
İmparator rıhtıma çıkmak istediği bir sırada,
eli yere değerek tozlandı. Bunu gören Kral bir
mendille elini silmek istediği zaman Atatürk:


4. Aşağıdakilerden hangisi tiyatroyu diğer – Yurdumun toprağı temizdir, o elinizi kir-
türlerden ayıran bir özelliktir? letmez, diyerek Kral’ı elinden tutup rıhtıma
çıkardı.
A) Olay anlatımına yer vermesi
Bu metin aşağıdaki yazı türlerinden hangi-
B) Zaman kavramının olması
sine aittir?
C) Sahnelenmek üzere yazılması
D) Yer kavramının olması A) Günlük B) Hikâye
C) Anı D) Destan

150