5.Sınıf Dorya Türkçe Sınıf İçi Uygulama Klavuzu_edited_edited

Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

√ Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle başlar.

Örnek: Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe…

UYARI: Özel ad kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa büyük harfle başlamaz.


Örnek: acem (Türk müziğinde bir perde), allahlık (saf, zararsız kimse), donkişotluk (gereği yokken

kahramanlık göstermeye kalkışma)…

UYARI: Para birimleri büyük harfle başlamaz: avro, dinar, dolar, lira, kuruş, liret vb.

UYARI: Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz.

UYARI: Müzikte kullanılan makam ve tür adları büyük harfle başlamaz: acemaşiran, acembuselik,

bayati, hicazkâr, türkü, varsağı, bayatı vb.

√ Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar.


Örnek: Antep fıstığı, Brüksel lahanası, Maraş dondurması, Van kedisi…



Alıştırma–7

Aşağıdaki cümlelerdeki yazım yanlışlarını bulup altlarına yazınız.





















İlk insanlar Taş devri boyun- Pazardan aldığımız çok farklı
ca, çoğu Avrupa’da olan ma- otlara sadece 10 Lira verdik.
ğara resimleri yaptı.

…………………………………… ……………………………………


201

Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler




Alıştırma–8

Aşağıda yazım yanlışı olanları işaretleyiniz.





















Ankara Keçisi Çanakkale Zaferi





















Yıldızlı Gece Tablosu Yerebatan Sarnıcı





















Leyla ve Mecnun Vatan Yahut Silistre





202

YAZIM KURALLARI
Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



Doğru-Yanlış

1. Aşağıdaki cümleleri, büyük harflerin kullanımına göre değerlendiriniz ve tabloda işaretleyiniz.

CÜMLELER DOĞRU YANLIŞ

1. Sanatçıyı birçok insan 1997’de gösterime giren titanic fil-
miyle tanıdı.

2. Nibelüngen Destanı’nın en önemli karakteri olan Siegfried,
genç yaşta maceralara atılmak için babasının şatosunu terk
eder.

3. Güzel sanatlar akademisinde eğitim gören sanatçı, daha
sonra büyük şehirlere yolculuklar yapmaya başlamış.

4. Ülkemizin aydınlık geleceği için daima O’nun izinden yürü-
meye devam etmeliyiz.
5. Lale devri mimaride, sanatta, edebiyatta çok önemli bir yere

sahiptir.
6. Çalışkan sokaktaki yeni yapılan dairede oturmaya başla-
mışlardı.

7. Ayın ilk haftasına denk gelen Cuma günü toplanmayı alış-
kanlık hâline getirmişlerdi.

8. Okulda İspanyolca öğrenmeye başlaması onu heveslendir-
miş, pratik yapmaya da başlamıştı.
9. Sanatçılar, Ege’nin güneyine doğru konser vererek ilerliyor-

lardı.
10. Kemal Bey, her gün buradan gazetesini alır ve parka oku-
maya giderdi.


11. 25 nisan 1980’de dünyaya geldiğini söylemişti.



12. Düden şelalesi görülmeye değer bir güzelliğe sahip.


13. Hababam Sınıfı filmini defalarca izlemekten büyük zevk
alırım.

203

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



Boşluk Doldurma

Sezen Cumhur Önal, türk pop müziğinin temelini atan, müzik adamlarından biridir. Elli beş yıl önce
ilk türkçe sözlü şarkı denemelerini yaparak bu türün sevilmesini sağlamıştır. Adana Altın Koza film
festivali jürisi tarafından Önal’a ödül verildi. Bu ödül O’na yeşilçam filmlerinde kullanılan sayısız şarkısı
nedeniyle verildi. Şarkılarının kullanıldığı filmlerden biri de Aşk eski bir yalan adlı film.




2. Bu paragraftaki yazım yanlışlarını bulup boşluklara yazınız.




















3. Aşağıdaki görsellerin ifade ettiği sözcükler- 4. 1. Halide Edip’in “Sinekli Bakkal” Romanı ya-
den hangisinde büyük harf kullanılmaz? zıldığı dönemin izlerini taşır.

2. 19 Aralık 2008 Salı günü göreve başladı-
A) B)
ğında gencecik bir doktordu.

3. Annem Van kedilerine öyle hayran olmuştu
ki saatlerce fotoğraflarını çekti.

4. Kursa gelen arkadaşların çoğunun Yalovalı
olduğunu duymuştum.

Numaralanmış cümlelerin hangisinde ya-
C) D)
zım yanlışı vardır?


A) 1 B) 2 C) 3 D) 4













204

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



5. Özel ad, kendi anlamının dışında yeni bir anlam 7.
kazanmışsa büyük harfle başlamaz. 1. Palmiye Caddesi
2. Deniz Sokak
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu bilgiye
örnek bir kullanım vardır? 3. Pamuk apartmanı No.8/11
4. Üsküdar/İstanbul
A) Eski çağlarda yaşayan insanların zamanı
algılayış biçimi bizden çok farklıydı.
B) Yaşadığımız dönemde donkişotluk yap-

mak, her olayda cesur davranmak zordu.
C) Uzun yürüyüşümüz batıya doğru devam
edeceğinden yanımıza daha çok yiyecek
almalıydık.

D) Farklı ülkeler görmenin en cazip yanı ha-
yata farklı açıdan bakmaktır.
Pınar, adresini yazarken kaçıncı satırda
yanlışlık yapmıştır?


A) 1. B) 2. C) 3. D) 4.


6. En yakın arkadaşımla Doğa dergisine fotoğraf 8. Tablodaki cümleler yazım kuralları doğrul-
1 2 tusunda incelendiğinde aşağıdakilerden
hangisine ulaşılır?
çekmek için Ağrı dağında Kutup Yıldızı’nı takip
3 4 Cumhuriyet Meydanı’nda yapılan yıl
sonu etkinliğine bütün veliler gelmişti.
ederek ilerliyorduk.

D Y
Numaralandırılmış kısımların hangisinin
yazımında yanlışlık yapılmıştır?
Hindistan Cevizi Tuz gölünün gü-

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 güzellik ürünle- zelliği ziyaretçi-
ri yapılırken çok lerini etkilemeye
tercih edilen bir devam ediyor-

meyvedir. du.

D Y D Y



A)  B)  C)  D) 

205

YAZIM KURALLARI
Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2




Doğru-Yanlış


1. Aşağıdaki cümlelerden yazımı doğru olanlara (D), yanlış olanları (Y) yazınız.

1. Memduh Şevket Esendal, Türk öykücülüğünün en önemli isimlerinden biridir.

2. Mahallemizin en sevilen insanlarından biriydi ve “güçlü” lakabıyla tanınırdı.


3. Ömer Usta yanında çalışan çıraklara baba gibi davrandığından herkes onunla çalışmak isterdi.

4. İlçemizde yapılan fabrikanın açılışına katılan vali, fabrikanın ilçeye çok yararlı olacağını söyledi.

5. Küçük çocuğun, ana dili özbekçeyle bir şeyler anlatmaya çalışmasını izliyorlardı.

6. Astrologlar bu yıl Satürn’ün olumlu etkilerini herkesin hissedeceğini söylüyorlar.








Eşleştirme

2. Aşağıdaki cümlelerdeki yazım yanlışlarını ve kurallarını eşleştiriniz.


1. Antep Fıstıklarını avucuna doldurmuş, mahalledeki arkadaşlarıyla birlikte yemek için yanlarına
gidiyordu.

2. Bakırköy Devlet hastanesinde yapılan tedavisi iyi sonuç verince taburcu olmuştu.

3. Ege denizindeki balık çeşitliliği karşısında hayrete düşmüştüm.


4. Her yıl Öğretmenler gününde, yıllar önce mezun olan öğrencilerinden birkaçı onu ziyarete gelirdi.

a. Ulusal, resmî ve dinî bayramlarla anma ve kutlama günlerinin adları büyük harfle başlar.

b. Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.

c. Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar.

d. Yer adlarında ilk isimden sonra gelen ve deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler
büyük harfle başlar.





206

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



Boşluk Doldurma

3. Cümlelerdeki yazım yanlışlarını bularak doğrularını boşluklara yazınız.


a. Sayın başkanım, çalışmalarımız hakkında size bilgi vermek isterim.

………………………………………………………………………………………………………

b. Eski evimizde, sobanın arkasında bütün kışı uyuyarak geçirirdi köpeğimiz minnoş.

………………………………………………………………………………………………………

c. Türkiye iran arasında yapılan anlaşmalar sonucunda önemli kararlar alınmıştır.


………………………………………………………………………………………………………

d. Toros dağlarındaki yaylalarda yazı geçirenler, sonbaharla birlikte köylerine dönmeye başladılar.

………………………………………………………………………………………………………







4. 5. Aşağıdaki büyük harflerin kullanımıyla ilgili
kurallardan hangisi yanlıştır?

Fareler Ve A) Akrabalık adı olup lakap veya unvan olarak
İnsanlar
kullanılan kelimeler büyük harfle başlar.
B) Dünya, güneş, ay kelimeleri gezegen anla-
mı dışında kullanıldıklarında büyük harfle

başlar.

Görseldeki yazım yanlışının nedeni aşağı- C) Saygı bildiren sözlerden sonra gelen ve
dakilerden hangisidir? makam, mevki, unvan bildiren kelimeler
büyük harfle başlar.
A) Levha niteliğindeki yazılarda geçen keli- D) Din ve mezhep adları ile bunların mensup-
meler büyük harfle başlar. larını bildiren sözler büyük harfle başlar.

B) Özel adlardan türetilen bütün kelimeler
büyük harfle başlar.

C) Makale, kitap vb. özel adlardaki bağlaçlar
küçük harfle yazılır.
D) Özel ada dâhil olmayan gazete, dergi vb.
sözler büyük harfle başlamaz.

207

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


6. Aşağıdaki çocuklardan hangisinin sorusu- 7. Bilim adamları Mars’ta su arama çalışmalarına

nun cevabı büyük harfle yazılmaz? 1 2
devam ediyor. Dünya’da yaşam alanlarını



A) Atatürk’ün gençlere armağan ettiği 3
bayramın adı nedir? sürekli kirlettiğimiz için Nehirler ve Ovalar da
4
bize doğal ürünler sunmuyor.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden
hangisinin yazımı yanlıştır?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
Bu eserin hangi dilde yazıldığını
B) biliyor musun?
8. 1. Sevil ablam, hepimize hatıra olması için örgü
yastıklar yapıp hediye etmişti.

2. Ey yeni nesil,

Ülkenin varlığı, geleceği size emanettir.

C) Tarih öncesi devirlerden hangisinde 3. 30 Ocak 2017 pazartesi günü teslim etmem

yazı bulunmuştur? gereken işleri tamamladım.
4. Ayrılık Sevdaya Dâhil adlı şiiri çok duygulu
okudu.

Numaralanmış cümlelerden hangilerinde

yazım yanlışı vardır?

D) Gelecek hafta hangi gün buluşmak A) 1-2 B) 1-4
sana uygun olur? C) 2-3 D) 3-4


9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım
yanlışı vardır?


A) Çanakkale Zaferi’nin yıldönümü sebebiyle
açılan fotoğraf yarışmasında ödül aldım.

B) İstanbul Üniversitesi her yıl düzenlediği
festivalde önemli sanatçıları ağırlıyor.
C) Bağlar sitesinde güzel bir daire tutmuş,
ailesiyle orada yaşayacakmış.

D) Bu yaz güney sahillerimize en çok Rus tu-
ristlerin geldiğini söylüyorlar.
208

24.Bölüm YAZIM KURALLARI
De’nin, Ki’nin, Mi’nin Yazılışı


Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


Bağlaç Olan da / de’nin Yazımı

• Bağlaç olan da / de ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak büyük

ünlü uyumuna uyar.

Örnek: Annem de babam da bana her konuda destek oluyor.

• Ayrı yazılan da / de hiçbir zaman ta / te biçiminde yazılmaz.


Örnek: Bırakıp da gitmek çok zor gelir insana. (Bırakıp ta gitmek çok zor gelir insana, biçiminde

yazılmaz.)

• Ya sözüyle birlikte kullanılan “da” ayrı yazılır.

Örnek: ya da

• da / de bağlacını kendisinden önceki kelimeden kesme ile ayırmak yanlıştır.

Örnek: Yusuf da fikirlerini benimle paylaşır. ( Yusuf’da fikirlerini benimle paylaşır, biçiminde

yazılmaz.)





Ek Olan -da / -de / -ta / -te’nin Yazımı

1. Bulunma Durumu Eki -da / -de / -ta / -te’nin Yazılışı

• Bulunma durumu eki getirildiği kelimeye bitişik yazılır.

Örnek: devede (deve-de) kulak, yolda (yol-da)kalmak

Yurtta sulh, cihanda sulh.

2. Yapım Eki -da / -de / -ta / -te’nin Yazılışı

• Yapım eki olan –da/-de/-ta/-te isimleri fiil ya da isimleri isim yapar.

Örnek: Sınıfın gözde öğrencileri bu sınavda da başarılı olmuştu.







209

De’nin, Ki’nin, Mi’nin Yazılışı




Alıştırma–1

“de”nin yanlış yazıldığı cümlelerin numaralarını yazınız.



1. Bende her konuda anneme danışmak isterim.

2. Kütüphanede yapılan grup çalışmasına katılmaya

gidiyorum.

3. Kitap ta gazete de benim için vazgeçilmezdir.

4. Bahçede oturan misafirlere kahve ikram etmeye


gitti.

5. Bugün de yarında birlik ve beraberlik içinde yaşa-

yacağız.








Alıştırma–2

Aşağıdaki cümlelerde geçen “de” doğru yazılmışsa kutucuğa “+”, yanlış yazılmışsa “-” yazınız.



1. 1983’de kardeşim doğduğunda dünyanın en mutlu insanı bendim.

2. İnansak da inanmasak da söylediklerine saygı duymak zorundayız.

3. Çok iyi bilsende başkalarının fikrini almak sana yarar sağlar.


4. Okuduklarımda bana farklı gelen düşüncelerin altını çizerim mutlaka.

5. Her gün olduğu gibi yarında önce ders çalışıp sonra dışarı çıkacağım.

6. Kar yağsa da yağmasa da bu yolculuğu ertelemeyeceğiz.













210

De’nin, Ki’nin, Mi’nin Yazılışı




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

Bağlaç Olan ki’nin Yazımı


• Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır.

Örnek: öğrendim ki, baktım ki, anladı ki

Öğretmen, gelecekte hepiniz başarılı olacaksınız yeter ki bugünleri iyi değerlendirin, dedi.

• Birkaç örnekte “ki” bağlacı kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır.

Örnek: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki, illaki

UYARI: Kalıplaşarak bitişik yazılan ki’ler “SOMBaHÇeMİ” (sanki-oysaki-mademki-belki-hâlbuki-çünkü-

meğerki-illaki) kısaltmasıyla hatırlanabilir.


• Şüphe ve pekiştirme göreviyle kullanılan “ki” sözü de ayrı yazılır.

Örnek: Herkesin merak ettiği olay aydınlatıldı mı ki?




Ek Olan -ki’ nin Yazımı

√ Zaman ve yer bildiren kelimelerden sıfat yapar. Bu sıfatlar isimleşebilir. -ki ve -kü şekillerinde kul-


lanılır. Sıfat yapan “–ki” her zaman bitişik yazılır.

Örnek: kitaptaki resimler, kafamdaki düşünceler…

√ Yer bildiren kelimelerde “-de” hâl ekiyle birlikte kullanılır.

Örnek: Sofradaki yemekler, sofradakiler…

Bendeki kıyafetler, bendekiler…

√ İlgi zamiri göreviyle isimlerin yerini tutan “–ki” eki her zaman bitişik yazılır.


Örnek: Bizim bahçedeki elmalar, sizinkilerden daha iriydi.












211

De’nin, Ki’nin, Mi’nin Yazılışı




Alıştırma–3

Aşağıdaki cümlelerde geçen “ki” doğru yazılmışsa kutucuğa “+”, yanlış yazılmışsa “-” yazınız.




1. Bil ki gelecekte ormanlar, ırmaklar çok daha kıymetli olacak.
2. Seninki buraya gelip daha çok malzemeye ihtiyacı olduğunu söyledi.
3. Duvarda ki kuşlar yem bulmaya alıştıklarından erken saatte yerlerini almıştı.
4. Zannetmeki her gün sana yardım etmeye geleceğim.

5. O kadar güzel bir hava var ki içeri girmek istemedim.
6. Benimki bu kadar yeni olsa satmayı düşünmezdim zaten.
7. Baktıki umut yok yeni bir çare düşünmeye başladı.
8. Saçındaki tokaları tek tek çıkarıp kutusuna koydu.














Alıştırma–4

Aşağıdaki cümlelerde kullanılan “ki”nin görevini yazınız.

• Bağlaç olan ki

• İlgi zamiri - ki

• Sıfat yapan - ki

1. Fotoğraftaki çocukları tanımakta zorlanıyordu. .......................................................................

2. Seninki ne kadar da güzel bir elbiseymiş! .......................................................................


3. Düşün ki daha sonra aldığın kararlardan pişman olma. .......................................................................

4. Telefondaki ses ona çok tanıdık gelmişti. .......................................................................

5. Öyle ucuzdu ki almadan duramadım. .......................................................................

6. Seninkiler yakın bir arkadaşına aitti. .......................................................................






212

De’nin, Ki’nin, Mi’nin Yazılışı




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

Soru Eki mı / mi / mu / mü’nün Yazımı


• Bu ek gelenekleşmiş olarak ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak

ünlü uyumlarına uyar.

Örnek: Bize akşam mı gelmeyi düşünüyorsun?

• Soru ekinden sonra gelen ekler, bu eke bitişik olarak yazılır.

Örnek: Gelirken ekmek alır mısın?

• Bu ek sorudan başka görevlerde (pekiştirme, şaşma ve zaman) kullanıldığında da ayrı yazılır.

Örnek: Tatlı mı tatlı bir kız çocuğu yanıma yaklaştı. (pekiştirme anlamı)


Ödevlerini bitirdin mi dışarı çıkıp oynayabilirsin. (şart anlamı)

• Birleşik fiillerde mi soru eki iki kelimenin arasına da gelebilir.

Örnek: Vaz mı geçtin?




Alıştırma–5

Aşağıdaki cümlelerden “mi”nin yazımında yanlışlık olanları işaretleyiniz.



1. Eski komşularımız dürüst mü dürüst insanlardı gerçekten de.

2. Otobüsü kaçırdımı hemen taksiye biner, işe öyle yetişirdi.

3. Bıktın mı sen de bu kadar çok çalışmaktan?


4. Böylemi olmasını istedi bilmiyoruz aslında.

5. Biraz önce zili çalan Ayten’miydi acaba?

6. Arkadaşlarına her konuda destek oluyor mu sun?

7. Trafik kurallarına uydun mu hiçbir sorun yaşamazsın.








213

YAZIM KURALLARI
De’nin, Ki’nin, Mi’nin Yazılışı


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


Doğru-Yanlış


1. Aşağıda dizelerle ilgili verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.

1. “ Tiyatrodaki çocuklar sessiz olmaları gerektiğini bildiklerinden çıt çıkmıyordu.” cümlesinde yazım

yanlışı yoktur.

2. “Masa da bir sürü meyve olduğunu görünce hemen oturdu.” cümlesinde ek olan “-de” bitişik

yazılmalıdır.

3. “İtalya da Fransa da bu mevsimde günlük güneşliktir.” cümlesinde “de”ler kesme işaretiyle ayrıl-

malıdır.

4. “ Korktuki yanına gelmekten çekindi.” cümlesinde yazım yanlışı yoktur.

5. “Kule de o yıllarda hasar görmüş fakat hemen onarılmıştır.” cümlesinde “de” sözcüğe bitişik ya-
zılmalıdır.


6. “ Zaman azalsa da ödevlerimi zamanında bitireceğimden emindim ben.” cümlesinde yazım

yanlışı yoktur.

7. “Madem ki gelmek istemiyordun ben seni zormayayım.” cümlesinde “ki” sözcüğe bitişik yazılma-
lıdır.

8. “Anlattımki durumu doğrusuyla yanlışıyla bilip ona göre karar versin.” cümlesinde “-ki” sözcükten

ayrı yazılmalıdır.

9. “Tatile çıktı mı kimseyi arayıp sormaz.” cümlesinde yazım yanlışı yoktur.

10. “Ağaçtaki meyveleri toplayıp sepete koyması uzun sürmedi.” cümlesinde “sıfat yapan -ki” kulla-


nılmıştır.

11. “Melda’nında bu dalda başarılı olacağını düşünüyorum.” cümlesinde “da” yanlış yazılmıştır.












214

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



Boşluk Doldurma

2. Aşağıda verilen cümlelerde boş bırakılan yerleri “de, mi, ki” leri doğru yazarak doldurunuz.



1. Çarpım tablosunu ezberledin …………………matematikte zorlanmazsın.

2. Sanma ……………..bu kötü günler hep böyle devam edecek.


3. Sen …………………. bu resimleri duvarına asmak ister ……………………. ?

4. Bahçede …………..çocuklar hiç eve girmeden sabahtan beri oynuyordu.

5. Onun ……………çok daha farklı bir çalışma olduğu için tanıtmak istedi.



Eşleştirme


3. Aşağıdaki cümlelerdeki yazım yanlışının neyden kaynaklandığını bulup uygun eşleştirmeyi
yapınız.



a. de’nin yazımı b. ki’nin yazımı c. mi’nin yazımı



1. Evdeki eşyaları aldımı almadımı bilmiyorum.

2. Elimdekini eve bırakıp bende seninle gelmek istiyorum.

3. Bu kadar işin altından kalkabilecekmisin, bilemiyorum.

4. Yeni kararlar alsamda her zamankinden çok çalışmaktan vazgeçmem.

5. Samsunda çok çeşitli ürünlerin yetiştiği yerlerden biri.

6. O da çok çalışmış olmalıki erkenden uyuyakalmış.


7. Program da nasıl çalışmalar yapılacağı belirtilmiş mi?

8. Şimdi anlıyoruzki herkes elinden geldiği kadar yardımcı olmuş.

9. Biraz daha yemek istermisiniz siz de, diye sordu.

10. Televizyon da gördüğü her programı seyretmemesi gerekiyor.








215

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


4. Sıfat yapan “-ki” ve zamir 7. Tam iş yerinden çıkacaktıki yağmur yağdığını

olan “-ki” bitişik yazılırken fark edip işe geri döndü.
bağlaç olan “ki” ayrı yazılır.
Aşağıdakilerin hangisinde bu cümledekiyle
Bu bilgiye göre aşağıdaki cümlelerin han- özdeş bir yazım yanlışı vardır?
gisinde “ki” nin yazımıyla ilgili yanlışlık
yapılmıştır? A) Üç yıl önce onunla ilk karşılaştığında heye-
candan elleri titremişti.
A) Gökyüzündeki bulutlar karardıkça insanlar
koşuşturmaya başlamıştı. B) Ormandaki yürüyüş yolundan ilerliyorduki
aniden bir ses duydu.
B) Çantadakileri sıranın altına yerleştirip def-
teriyle kalemini yanına aldı. C) Binadaki tüm dairelerde farklı milletlerden
insanlar oturuyordu.
C) Onun arkasından gitki yardıma ihtiyacı
olursa yanında ol. D) Kafasındaki sorulara bir cevap bulma umu-
duyla onunla konuşmaya gitti.
D) Televizyondaki belgeselde nesli tükenen
hayvanlar anlatılıyordu.
8.

5. Sabahları gözlerini açtı mı
hemen süt içmek ister.
Gözlerim gözünde aşkı seçmiyor,

Onlardan kalbime sevda geçmiyor, Dalgalı denizdeki bir gemi

Ben yordum ruhumu birazda sen yor, gibi sallana sallana ilerli-
Çünkü bence şimdi herkes gibisin. yordu.
Bizimki senin eve geldiğini
anlayınca hemen kapıya
koştu.
Şiirin kaçıncı dizesinde yazım yanlışı var-
dır? Bu kadar sorumluluğu göze
aldıki sesini çıkarmadan
A) 1. B) 2. C) 3. D) 4. çalıştı.


6. Ne kadar uğraşsakda doğada yaptığımız yıkımı Meyvelerle işaretlenen cümlelerden hangi-
engelleyemeyiz. Çünkü ihtiyaçlarımızı azaltmı- sinde yazım yanlışı vardır?
yor, hayatımız da doğanın ne büyük bir önem A) B)
taşıdığını yeterince anlamıyoruz.


Bu metinde “de”nin yazımıyla ilgili kaç yan-
lış yapılmıştır? C) D)

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4

216

YAZIM KURALLARI
De’nin, Ki’nin, Mi’nin Yazılışı


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2




İşaretleme


1. Aşağıdaki cümlelere “mi” edatının kattığı anlamları bularak tabloda uygun yeri işaretleyiniz.



Cümleler Soru Zaman Şart Şaşma Pekiştirme


1. Kış geldi mi her gün
kar yağacak diye
bekler dururum.
2. Minik mi minik bir
çocuk banka otur-
muş, simit yiyordu.
3. Okullar kapandı mı
tatile çıkmak için

hazırlanabilirsin.
4. Sen de mi bana kız-
gınsın gerçekten?
5. O gün orada top-
lanmak için herkese
haber verdin mi?
6. Yeteri kadar çalıştın

mı zamanında me-
zun olabilirsin.
7. Güzel mi güzel bir
günde denize git-
miştik.
8. Balkonda ağustos
böceklerinin sesini
duydu mu heyecan-
lanırdı.
9. Başkalarına yardım

ettin mi sen de mut-
lu olursun.


217

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



Boşluk Doldurma

2.


Bağlaç olan ki Sıfat yapan - ki İlgi zamiri - ki
……………………….. ……………………….. ………………………..





Aşağıdaki cümlelerdeki “ki”lerin görevlerini inceleyerek uygun yerlere cümlelerin numa-

maralarını yazınız.


1. Dağın eteğinde otlayan kuzular o kadar şirindi ki onları kucağına almak istedi.

2. Gördüğü kitaplar öyle ilginç isimlere sahipti ki hangisine bakacağını bilemedi.

3. Sizinkileri anlatmak istediği için erkenden gelip masanın başına oturmuştu.

4. Tabağındaki yemeği bitirmeden dışarı çıkmana izin veremem.

5. Seninkilerin hepsini alsam da yeteri kadar bilyem olmayacak.

6. Defterindeki şiirleri arkadaşlarına okumaktan çekiniyordu.

7. Bilmelisin ki çalışmadan başarı elde etmene imkân yok.


8. Kafandaki düşünceleri paylaşmazsan nasıl yardım edebilirim?

9. Çatıdaki eşyaları indirip tek tek inceledi.



Boşluk Doldurma

3. Metinde yazım yanlışı yapılan “de, mi, ki” leri düzelterek yazınız.


Küçük bir köyde ressam olarak yaşıyor Pablo Fırçatüy. Bir gün şahane bir resim çalışmasının ardından
bahçede ki maydanozları toplamaya gittiğin de ise kıyamet kopuveriyor. Maydanozlar kayıp! Polise gitse

maydanozlarım çalınmışmı diyecek? Gülüp geçerler! Bu yüzden iş başa düşüyor ve bir dedektif misali
olayı araştırmaya koyuluyor. Önce toprak ta bir delik buluyor. Bu deliğin hangi hayvana ait olduğunu
düşünürken ve maydanozsuz salatasını yerken tavşana rastlıyor. Ona sorsanız bu tavşan pek bir edepsiz!
Adeta Pablo’yla dalga geçiyor çünkü. Eh, bunu gören Pablo’da boş durmuyor. Tavşana haddini bildiriyor,
çöp kutusunu yuvasına boşaltıyor.


………………………..………………………..………………………..……………

218

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


4. Aşağıdakilerin hangisinde “de”nin yazımı 7. 27 Ağustos – 10 Ey-

doğrudur? lül tarihleri arasın-
daki 40. Dünya Sat-
A) Özlem’de her gün buraya uğruyor mu? ranç Olimpiyatı’nın

B) Özlem de her gün buraya uğruyormu? açılış töreni İstanbul
C) Özlem de her gün buraya uğruyor mu? Kongre merkezinde

D) Özlemde her gün buraya uğruyor mu? yapıldı. Tören, İstiklal Marşı’nın ardından tarihe
geçmiş satranç oyuncularının anılmasıyla baş-
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım ladı.

yanlışı vardır?
Bu metinde kaç yerde yazım yanlışı yapılmış-
A) Madem ki konsere gideceksin zamanında tır?
işlerini bitir.

B) Sonuç olarak şunu bil ki bu kadar çaba asla A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
boşa gitmez.
C) O da ben de birlikte çalışmanın çok fayda-
sını gördük.

D) Bahar geldi mi tüm kasaba şenlik için ha-
zırlanmaya başlardı.
6.




8.
Kullanmadığı- Gereksiz kul-
nız kâğıtları ko- lanmayınki su-


Akdeniz’deki görevini tamamlayıp eve dönmek ridordaki kutu- suz kalmayın.
üzere 29 Eylül 1707’de Cebelitarıktan çıkan
1 lara atınız.
İngiliz donanmasına ait yirmi bir gemilik filo,
fırtınalarla boğuşmak zorunda kaldı. Biskay
Körfezi’ne girdiklerinde fırtına arttı. Kitaplardaki Fazla yiyecekle-
2 maceraları ka- rinizi atmayın ki


22 Ekim 1707’de Manş denizine girdiklerinde çırmamak için ihtiyacı olanlar
3 4 siz de okuyun. faydalansın.
nerede olduklarını tam olarak bilemiyorlardı.


Bu parçadaki numaralanmış sözlerin han- Hangi renk afişte yazım yanlışı yapılmıştır?
gisinde bir yazım yanlışı vardır?
A) Sarı B) Mavi
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 C) Pembe D) Yeşil

219

25.Bölüm YAZIM KURALLARI
Sayıların, Kısaltmaların, Pekiştirmeli Sözlerin, İkilemelerin, Satır Sonuna Sığmayan Sözcüklerin Yazılışı

Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


KISALTMALARIN YAZIMI

1. Kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları her kelimenin ilk harfinin büyük olarak

yazılmasıyla yapılır.

Örnek: TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi), TDK (Türk Dil Kurumu), ABD (Amerika Birleşik
Devletleri)…

UYARI: Gelenekleşmiş olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kısaltmalarının dışında büyük

harflerle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz.

2. Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmaları kullanılır.

Örnek: m (metre), mm (milimetre), cm (santimetre), km (kilometre)…

3. Kuruluş, kitap, dergi ve yön adlarıyla ölçülerin dışında kalan kelime veya kelime gruplarının kısal-

tılmasında, ilk harfle birlikte kelimeyi oluşturan temel harfler dikkate alınır. Kısaltılan kelime veya
kelime grubu; özel ad, unvan veya rütbe ise ilk harf büyük; cins isim ise ilk harf küçük olur.

Örnek: Alm. (Almanca), İng. (İngilizce), Kocatepe Mah. …

UYARI: • Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır.

Örnek: cm’yi, kg’dan, mm’den, kr.un.

• Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde ise kısaltmanın son harfinin okunuşu

esas alınır.

Örnek: BDT’ye, TDK’den, THY’de, TRT’den…

UYARI: Numara sözünün kısaltması da kelime gibi okunduğundan getirilecek olan ek okunuşa göre
getirilecektir: No.lu, No.suz

UYARI: Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Bu

tür kısaltmalarda ek noktadan ve üs işaretinden sonra, kelimenin veya üs işaretinin okunuşuna

uygun olarak yazılır.

Örnek: vb.leri, Alm.dan, İng.yi; cm³e (santimetreküpe), m²ye (metrekareye)…



220

Sayıların, Kısaltmaların, Pekiştirmeli Sözlerin, İkilemelerin,
Satır Sonuna Sığmayan Sözcüklerin Yazılışı



Alıştırma–1

Aşağıdaki tabloda kısaltmaların yazımında yanlışlık varsa Y’yi yoksa D’yi işaretleyiniz.

CÜMLELER D Y

1. Çarşıdan 10 kg. patates alırsan ancak yeterli olur.
2. MEB’in yeni programına göre bütün kitaplar yeniden düzenlenmeli.
TÖDER’nin yaptığı son sınavda bizim sınıftan beş arkadaşım çok başarılı
3.
oldu.
Prof. Savaş Öztürk domates suyunun pek çok hastalığa iyi geldiğini
4.
açıkladı.
Alm.’yı öğrenmek için mutlaka yurt dışına çıkmak gerektiğini düşün-
5.
müyorum.
6. 10 m.’lik bir kumaş bu koltuğu kaplamak için yeterli olacaktır.
7. Çiçek Mah. Çınar Sok.ta oturduklarını söylemişti hatırladığım kadarıyla.


Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

SATIR SONUNDA KELİMELERİN BÖLÜNMESİ

• Türkçede satır sonunda kelimeler bölünebilir fakat heceler bölünemez. Satıra sığmayan kelimeler
bölünürken satır sonuna kısa çizgi (-) konur.

Örnek: Burasını ilk defa görüyormuş gibi duvarlara, perdelere, möblelere, eş-
yalara bakıyor, hayret ediyordu.
• İlk heceden sonraki heceler ünsüzle başlar. Bitişik yazılan kelimelerde de bu kurala uyulur.

Örnek: ba-şöğ-ret-men, Ka-ra-os-ma-noğ-lu vb.
• Ayırmada satır sonunda ve satır başında tek harf bırakılmaz:

Örnek: ...........................................................................................................u-
çurtma değil,

......................................................................................................uçurt-
ma

Kesme işareti satır sonuna geldiğinde yalnız kesme işareti kullanılır, ayrıca çizgi kullanılmaz.
................................................................................................... Edirne’
nin...

..................................................................................................... 1996’
da…


221

Sayıların, Kısaltmaların, Pekiştirmeli Sözlerin, İkilemelerin,
Satır Sonuna Sığmayan Sözcüklerin Yazılışı



Alıştırma–2

Aşağıdaki cümlelerde, satır sonunda bölünen kelimelerin yazımında yanlışlık olanları işaretle-
yiniz.

1. ………………………………………………ba-

şöğretmen

2. ………………………………………Antalya’-

da

3. ……………………………………………….e-


lini

4. ……………………………………………….ü-

çüz

5. ……………………………………………...asla-
nağzı






Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

PEKİŞTİRMELİ SÖZLERİN YAZIMI

Sıfat veya zarf görevindeki pekiştirmeli sözler bitişik yazılır.
Örnek: apaçık, apak, büsbütün, çepeçevre…




İKİLEMELERİN YAZIMI

İkilemeler ayrı yazılır. İkilemelerin arasına noktalama işaretleri konmaz.
Örnek: adım adım, ağır ağır, akın akın, allak bullak…

• m ile yapılmış ikilemeler de ayrı yazılır:
Örnek: at mat, çocuk mocuk, dolap molap…
• İsim durum ekleri ve iyelik ekiyle yapılan ikilemeler de ayrı yazılır.
Örnek: baş başa, diz dize, el ele, göz göze, iç içe…





222

Sayıların, Kısaltmaların, Pekiştirmeli Sözlerin, İkilemelerin,
Satır Sonuna Sığmayan Sözcüklerin Yazılışı



Alıştırma–3

Aşağıdaki cümlelerde yazım yanlışı olan sözcüklerin altını çiziniz.
1. Dedem kış akşamlarında bize uzun, uzun masallar anlatmayı çok severdi.

2. İki gün sonra teslim etmemiz gereken işleri iyikötü bitirmiştik.
3. Yavrularını verince yapa yalnız kalan anne köpek yerinden kalkmıyordu.
4. Eve ilk taşındığımızda diktiğimiz ağaçlar git gide boyumuza geliyordu.
5. Üzerinde insanın gözünü alan pes pembe bir elbise vardı.


Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

SAYILARIN YAZIMI

1. Sayılar harflerle de yazılabilir.

Örnek: bin yıldan beri, on dört gün, haftanın beşinci günü…

• Buna karşılık saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam kullanılır.

Örnek: 17.30’da, 11.00’de, 1.500.000 lira, 25 kilogram, 150 kilometre…

• Saatler ve dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabilir.
Örnek: saat dokuzu beş geçe, saat yediye çeyrek kala…

• Dört veya daha çok basamaklı sayıların kolay okunabilmesi amacıyla içinde geçen bin, milyon,

milyar ve trilyon sözleri harfle yazılabilir.

Örnek: 1 milyar 500 milyon kişi…
2. Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır.

Örnek: iki yüz, üç yüz altmış beş…

3. Para ile ilgili işlemlerle senet, çek vb. ticari belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır.

Örnek: 650,35 (altıyüzelliTL,otuzbeşkr.)

4. Adları sayılardan oluşan iskambil oyunları bitişik yazılır.
Örnek: altmışaltı, ellibir, yirmibir…

5. Romen rakamları tarihî olaylarda, yüzyıllarda, hükümdar adlarında, tarihlerde ayların yazılışında,

kitap ve dergi ciltlerinde, kitapların asıl bölümlerinden önceki sayfaların numaralandırılmasında,

maddelerin sıralandırılmasında kullanılır.

Örnek: II. Dünya Savaşı, XX. Yüzyıl, III. Selim, I. Cilt; I)... II) ...

223

Sayıların, Kısaltmaların, Pekiştirmeli Sözlerin, İkilemelerin,
Satır Sonuna Sığmayan Sözcüklerin Yazılışı



Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

6. Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve

aralarına nokta konur.

Örnek: 4.567, 326.197, 49.750.812…


7. Sayılarda kesirler virgülle ayrılır.

Örnek: 15,2 (15 tam, onda 2); 5,26 (5 tam, yüzde 26) …

8. Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir. Rakamla gösterilmesi durumunda ya rakamdan

sonra bir nokta konur ya da rakamdan sonra kesme işareti konularak derece gösteren ek yazılır.

Örnek: 15., 56., XX.; 15’inci, 56’ncı, XX’nci…

UYARI: Sıra sayıları ekle gösterildiklerinde rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ek yazılır, ayrıca

nokta konmaz.

Örnek: 8.’inci değil 8’inci, 2.’nci değil 2’nci...

9. Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir.


Örnek: 2’şer değil ikişer, 9’ar değil dokuzar…

10. Bir zorunluluk olmadıkça cümle rakamla başlamaz.
































224

Sayıların, Kısaltmaların, Pekiştirmeli Sözlerin, İkilemelerin,
Satır Sonuna Sığmayan Sözcüklerin Yazılışı



Alıştırma–4

Tablolardaki yazım yanlışları ile bu yanlışlara uygun kuralları eşleştiriniz.

Her malzemeden 3’er Birden fazla kelimeden oluşan
3’er dağıtmaya karar 1 A sayılar ayrı yazılır.
vermiştik.
Ünlü sanatçının kon- Üleştirme sayıları rakamla
serine onbeş bin ki- B değil yazıyla belirtilir.
şinin katılması bekle- 2
niyordu. Adları sayılardan oluşan oyun
4563 kişi bu sınava C adları bitişik yazılır.

girmek için Ankara’ya 3 Sıra sayıları ekle gösterildikle-
geldi. rinde rakamdan sonra sadece
Bütün aile toplandı- D kesme işareti ve ek yazılır,
ğında dokuz taş oyna- 4 ayrıca nokta konmaz.
mayı çok severdik.
Dört veya daha çok basamaklı
Her sınıfta mutlaka sayılar sondan sayılmak üzere
2.’inci sırada oturma- 5 E üçlü gruplara ayrılarak yazılır

ya çalışırdım. ve aralarına nokta konur.



1.........................................



2.........................................



3.........................................


4.........................................



5.........................................














225

YAZIM KURALLARI

Sayıların, Kısaltmaların, Pekiştirmeli Sözlerin, İkilemelerin, Satır Sonuna Sığmayan Sözcüklerin Yazılışı

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1
De’nin, Ki’nin, Mi’nin
Doğru-Yanlış
Yazımı

1. Aşağıdaki cümlelerin bazılarında yazım yanlışı yapılmıştır. Yanlış olanları “Y”, doğru olanları

“D” ile işaretleyiniz.

1. ABD’nde aldığı eğitim geleceği için çok yararlı olacak.

2. 20’şer kişilik sınıflarda okuyacağını yeni öğrenmişti.

3. AÇEV’ında yapılan çalışmalara gönüllü olarak katılmak istemişti.


4. İkiyüzelli lira tutan hesabı bu sefer ben ödemek istemiştim.

5. Büyülü ormanda yaşadığı söylenen kos kocaman bir canavar varmış.

6. Apartmanın 4 No.lu dairesinde oturan yaşlı adama yardım ettim.


İşaretleme

2. Aşağıdaki tabelalarda yazım yanlışı olanları işaretleyiniz.

1. 2.

XX. YÜZYIL RESİM SANATI
TERZİ 2.’İNCİ KATTADIR.

ÖRNEKLERİ BU GALERİDE-
DİR.











3. 4.

TTK’NUN ÇALIŞMALARI
TOPLANTI SAAT 20.00’DE

BAŞLAYACAKTIR. BÜYÜK SALONDA YAPILA-
CAKTIR.









226
226

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



İşaretleme

3. Aşağıdaki metnin yazımında yanlışlık yapılan pekiştirmelerin altını çiziniz.


Yeşilliklerle çepeçevre kuşatılmış bu evde herkes çok mutluydu. Peşpeşe dizilmiş odunları alıp
şöminenin önüne koymuşlardı. Kıp kırmızı güller mis gibi kokuyordu. Evin önünde upuzun bir yol

uzanıyordu. Çimenler sıcak havadan sap sarı olmuşlardı.

4. Bu kâğıda 20 cm.lik aralık- 5. İnsan bu, su misali, kıvrım kıvrım akar ya;

larla çizgiler çizeceğim.
Bir yanda akan benim, öbür yanda Sakarya.


TRT’nin yeni Ne ağır imtihandır, başındaki, Sakarya!
belgeseli yoğun
Binbir başlı kartalı nasıl taşır kanarya?
ilgi gördü.
Bu şiirin kaçıncı dizesinde bir yazım yanlışı
yapılmıştır?


Deniz A) 1. B) 2 . C) 3. D) 4.

Para mara elinde ne
varsa elinde ona vermiş. Hasan


Simsiyah bir duman

gökyüzüne doğru
yükseliyordu.




6. “II. Dünya Savaşı’ndan sonra art arda gelen eko-

Doğan nomik sıkıntılar sebebiyle her aileden 1’er kişi
Perihan göç etmek zorunda kalmıştır.”cümlesindeki
yazım yanlışını gidermek için aşağıdakiler-
den hangisi yapılmalıdır?


A) “II.” yazıyla yazılmalıdır.
Bu öğrencilerden hangisinin kurduğu cüm-
lede yazım yanlışı vardır? B) “Savaş” sözcüğü küçük harfle yazılmalı-
dır.
A) Deniz B) Hasan C) “1’er” yazıyla yazılmalıdır.

C) Doğan D) Perihan D) “art arda” bitişik yazılmalıdır.

227

YAZIM KURALLARI

Sayıların, Kısaltmaların, Pekiştirmeli Sözlerin, İkilemelerin, Satır Sonuna Sığmayan Sözcüklerin Yazılışı

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2




Doğru-Yanlış


1. Aşağıdaki cümlelerin bazılarında yazım yanlışı yapılmıştır. Yanlış olanları “Y”, doğru olanları

“D” ile işaretleyiniz.

1. “Evdeki temizlikte ortaya çıkan bir sürü ıvır zıvırı çöpe attılar.” cümlesinde bir yazım yanlışı yoktur.

2. “THY’nın uçuşları hava şartları nedeniyle iptal edilince gelemediler.” cümlesinde kısaltmaya ge-

tirilen ekin yazımı doğrudur.


3. Saatler ve dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabilir.

4. Paylaştırma sayı sıfatları “4’er” veya “dörder” biçiminde yazılabilir.

5. “Doğa konulu fotoğraf yarışmasında 3. olmuştu.” cümlesinde yazım yanlışı vardır.

6. Türkiye Cumhuriyeti sözcüğünün kısaltması “T.C.” olarak yazılır.

7. Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır.

8. “Ağır, ağır yürüdüğü için sürekli geride kalıyordu.” cümlesinde ikilemenin arasına virgül getiril-

mesi yanlıştır.


9. “İkiyüz seksen kişi başvuruda bulunmuştu.” cümlesinde sayıların yazımı doğrudur.

10. Rakamla başlayan cümlelerde rakamdan sonra gelen kelime özel ad değilse büyük harfle baş-

lamaz.

11. “Alm.dan iyi bir not almayı bekliyordu.” cümlesinde kısaltmanın yazımı yanlıştır.

12. “Kâğıdın ortasına tos toparlak bir nokta çizdi.” cümlesinde bir sözcük yanlış yazılmıştır.

13. “Apartmanın 3 No.lu dairesinde tadilat var.” cümlesinde yazım yanlışı yoktur.














228

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



İşaretleme

2. Aşağıdaki cümlelerde kısaltmalara getirilmesi gereken ekleri daire içine alınız.

a. İTÜ’………………mezun olur olmaz iş bulup kendi ayakları üzerinde durmaya başlamıştı.




nden den

b. Sözünü ettiğiniz köye ulaşmak için GD’ …………………ayrılmadan yola devam etmelisiniz.





dan den

c. Ablam bu yıl LYS’…………..gireceği için, bütün aile çok heyecanlıydık.




ye na

d. Her yıl THK’…………………düzenlediği yardım kampanyalarına destek olmaya çalışıyordu.





nin nun

Boşluk Doldurma

3. Aşağıdaki metinde geçen yazım yanlışlarını belirleyerek sözcüklerin doğrularını
boşluğa yazınız.


Eve 50 m. uzaklıktaki manava gitmek için çıktı. Aldıklarını 5’nci kata çıkartmak çok zor geldiğinden dos-
doğru parka yürüdü. 3 No.lı evin önünde durdu. Arkadaşımı görürüm ümidiyle biraz oyalandı. Onbeş
yıllık arkadaşıydı. Hafta sonları buluşup elli bir oynarlardı. Dr.nin yanında çalıştığı için çok zamanı yoktu.


YANLIŞ DOĞRU
…………………………. ………………………….

…………………………. ………………………….
…………………………. ………………………….
…………………………. ………………………….
…………………………. ………………………….
…………………………. ………………………….




229

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


4. 7. (1) O yıl ODTÜ’den mezun olmak için elinden

geleni yapmıştı. (2) Ailesiyle 22’inci yaş gününü
Dr.Emin İde Cad. kutladığında aklında hep bu vardı. (3) Ders

Kemalpaşa Mah. çalışmaktan büsbütün zayıflamıştı. (4) O günü
Selvi Sk. No.5/11 de bir şey düşünmeden geçirmek istiyordu.
Avcılar/İstanbul Bu metnin hangi cümlesinde yazım yanlışı

yapılmıştır?

Zarfın üzerindeki adreste yazılı kısaltma- A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
lardan hangisinin yazımı yanlıştır?


A) Doktor B) Mahalle
8. Aşağıdaki satır sonundaki sözcüklerin han-
C) Sokak D) Cadde gisinde yazım yanlışı yapılmıştır?


5. Ona sım sıkı sarılıp iyi yolculuklar
1 A) ………………………………………asla-
dilemek isterdim aslında. nağzı
Kütüphanede içiçe geçmiş dolap-
2 ların arasında uzun süre o kitabı B) …………………………………….Edirne’-

aramış. deki
Saçma sapan sözler söyleyip in- C) ……………………………………il-
3 şaları kızdırmaya daha ne kadar kokul
devam edeceksin? D) …………………………………..ba-
Çocuklar diz dize oturmuş sessiz-
4 şekim
ce oyun oynuyorlardı.



Numaralamış cümlelerin hangilerinde altı
çizili sözcüklerin yazımı doğrudur? 9. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde yazım

yanlışı yoktur?
A) 1-2 B) 1-4 C) 2-4 D) 3-4
A) Alb. Çağatay Bey’den bilgi aldıktan sonra
6. NATO cm kr. orduyu teftişe gitti.

mm UNESCO TDK
kg No BOTAŞ B) PTT’un yeni hizmetinden faydalanabilmek
için başvuruda bulunduk.
Tablodaki kısaltmalardan kaç tanesine

getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas C) Günde 5 km. koşmak için elinden gelen
alınır? gayreti gösteriyordu.
D) YGS’ndaki sorular bu yıl çok daha zor ola-
A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 cağa benziyor.

230

26.Bölüm YAZIM KURALLARI
Birleşik Sözcüklerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler, Türkçesi Olan Yabancı Sözcükler

Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


Birleşik Kelimelerin Yazımı


Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler

1. Yardımcı eylemlerde birleşme sırasında ses olayı olursa sözcükler bitişik yazılır.
Örnek: fark etti, kayboldu, hissetti…

2. Kurallı birleşik eylemler bitişik yazılır.
Örnek: gelebildi, alıvermiş, öleyazdı…

3. Oyun isimleri bitişik yazılır.

Örnek: beştaş, ellibir, yirmibir…
4. Notalar bitişik yazılır.

Örnek: onaltılık, otuzikilik…
5. İkinci kelime anlam kaybına uğradığında genel olarak bitişik yazılır.

Örnek: imamabayıldı, tavukgöğsü, suçiçeği…
6. “ev” kelimesi bitişik yazılır.

Örnek: polisevi, huzurevi, öğretmenevi…
7. Bir durumun ya da bir mevkinin en üstündekini belirtecek şekilde kullanılan “baş, başı” sözcükleri

bitişik yazılır.
Örnek: başrol, başöğretmen, aşçıbaşı…

8. Somut olarak yer bildirmeyen “alt, üst, üzeri” kelimeleri bitişik yazılır.

Örnek: gözaltı, akşamüzeri, deri altı…
9. Her iki sözcüğü de emir kipi olan kelimeler bitişik yazılır.

Örnek: çekyat, kapkaç, yapboz…
10. Her ikisi de geniş veya geçmiş zaman eki almış sözcükler bitişik yazılır.

Örnek: uyurgezer, kaptıkaçtı, okuryazar…
11. “ağa, bey, baba, efendi, hanım” sözcükleri birleşik kelime oluşturduğunda bitişik yazılır.

Örnek: beyefendi, ağabey, büyükbaba…
12. “hane, name, zade, zede” ile oluşturulan sözcükler bitişik yazılır.

Örnek: depremzede, seyahatname, amcazade…

231

Birleşik Sözcüklerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler, Türkçesi Olan Yabancı Sözcükler




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler

1. Etmek, edilmek, eylemek, olmak, olunmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller, ilk kelimesinde
herhangi bir ses düşmesi veya türemesine uğramazsa ayrı yazılır.
Örnek: alt etmek, arz etmek, azat etmek, dans etmek…
2. Birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan

birleşik kelimeler ayrı yazılır.
Örnek: köpek balığı, deve kuşu, ipek böceği, dağ keçisi, çörek otu, lavanta çiçeği, Oltu taşı, masa
takvimi, deniz yolu, ana dili, Ay tutulması, Çoban Yıldızı, Kervan Yıldızı, Kutup Yıldızı, hafta başı…
UYARI: Çiçek dışında anlamlar taşıyan baklaçiçeği (renk), narçiçeği (renk), suçiçeği (hastalık); ot
dışında anlamlar taşıyan ağızotu (barut), sıçanotu (arsenik); ses düşmesine uğramış olan çöreotu ve
yazımı gelenekleşmiş olan semizotu, dereotu bitişik yazılır.

3. -r / -ar / -er, -maz / -mez ve -an / -en sıfat-fiil ekleriyle kurulan sıfat tamlaması yapısındaki birleşik
kelimeler ayrı yazılır:
Örnek: bakar kör, çalar saat, çıkar yol…

4. Renk sözü veya renklerden birinin adıyla kurulmuş isim tamlaması yapısındaki renk adları ayrı
yazılır.
Örnek: bal rengi, duman rengi, gümüş rengi…
5. Rengin tonunu belirtmek üzere renkten önce kullanılan sıfatlar ayrı yazılır.
Örnek: açık mavi, açık yeşil, kara sarı...

6. Yer adlarında kullanılan batı, doğu, güney, kuzey, güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı, kuzeydoğu,
aşağı, yukarı, orta, iç, yakın, uzak kelimeleri ayrı yazılır.
Örnek: Batı Trakya, Doğu Anadolu, Güney Kutbu…

7. Kişi adlarından oluşmuş mahalle, bulvar, cadde, sokak, ilçe, köy vb. yer ve kuruluş adlarında,
sondaki unvanlar hariç şahıs adları ayrı yazılır.
Örnek: Yunus Emre Mahallesi; Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Ziya Gökalp Bulvarı…
8. Dış, iç, sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.
Örnek: çağ dışı, kanun dışı, olağan dışı; hafta içi, yurt içi; aklı sıra, ardı sıra…

9. Somut olarak yer belirten alt ve üst sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.
Örnek: deri altı, su altı, toprak altı...
10. Alt, üst, ana, ön, art, arka, yan, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, peşin, bir, iki, tek, çok,

çift sözlerinin başa getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.
Örnek: alt kurul, alt yazı, ön yargı, ön söz, üst kat…
UYARI: “içişleri, dışişleri, genelkurmay, ilköğretim” kalıplaşmış olarak bitişik yazılır.

232

Birleşik Sözcüklerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler, Türkçesi Olan Yabancı Sözcükler




Alıştırma–1

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin yazımını değerlendiriniz.

CÜMLELER DOĞRU YANLIŞ

1. İşleri bittikten sonra daha fazla kalmak istemediği için
şehri terketmişti.
2. Pastanın yanında konuklara meyve suyu ikram etti.
3. Çocukluğumda ateşböceklerini kovalamaktan ne kadar
mutlu olurduk.
4. Bu bölgede şeker pancarı yetiştiriciliği insanların geçim
kaynağıdır.

5. Bizim evde kuru fasulye en çok pişen yemeklerden biridir.
6. Yeni yapacağımız çalışmalarda iş birliğine daha fazla önem
vermeliyiz.

7. Çocukların çoğu beyazpeynir yemeyi sevmiyor nedense.
8. Bilim insanları bir gök taşının Dünya’ya çok yakın geçece-

ğini söylüyor.
9. Kahveye bir sürü kesme şeker atıp yine de tatsız olduğunu
söyledi.
10. Hafta sonu yaratıcı yazarlıkla ilgili bir eğitime katılmayı
planlıyorum.


Alıştırma–2

Aşağıdaki cümlelerdeki yazım yanlışlarının altını çiziniz.
1. Seninle yarın pastahanede buluşacağımızı sakın unutma!

2. Bu konuda sabır etmekten başka bir çaremiz olmadığının farkındayız.
3. Adnan gün aydın diyerek masaya oturduğunda herkes ona baktı.
4. Teyzem bülbül yuvası tatlısını öyle güzel yapar ki yemeye doyum olmaz.

5. Adını hep duyardım ama ağaç kakanı ilk defa görmüştüm.
6. Okur yazar insanlar bilimsel olmayan doğrulara inanmazlar.
7. Baş hekim hastanın yarın taburcu olacağını duyurmuştu.
8. Çok başarılıdır, aynı zamanda hayal perest biri olduğu bilinir.
9. Yeni aldığı kahve rengi kazağı öyle çok sevmişti ki üzerinden çıkarmıyordu.

10. Bem beyaz bir aydınlık insanın gözlerini kamaştırmaya başlamıştı.


233

Birleşik Sözcüklerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler, Türkçesi Olan Yabancı Sözcükler




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

Yazımı Karıştırılan Sözcükler

Aşağıda verilen sözcüklerin yazımına dikkat edilmelidir.


Yanlış Yazım Doğru Yazım

Herkez Herkes
Yanlız Yalnız
Yalnış Yanlış

Hiç bir Hiçbir
Egzos Egzoz
Bir az Biraz

Bir çok Birçok
Bir kaç Birkaç
Pekçok Pek çok

Pekaz Pek az
Herhangibir şey Herhangi bir şey

Herşey Her şey
Şöför Şoför

Orjinal Orijinal
Laboratuar Laboratuvar
Süpriz Sürpriz

Klavuz Kılavuz
Klüp Kulüp


UYARI: Bazı sözcüklerin yazımı cümleye kattıkları anlama göre değişkenlik gösterebilir.

Örnek:
• Birtakım sorunları olmasına rağmen yüzü gülüyordu. (kimi, bazı)
• Salonlarına uygun bir takım koltuk almaya gittiler. (sayısal değer)
√ Her hâlde benim yanımda olan, en güvenilir dostum sensin. (kesinlikle)

√ Buraya kadar geldi, herhâlde seni arıyor. (büyük bir ihtimalle)
 Bire bir ders yapmak için öğretmeninden izin istedi. (yüz yüze, karşılıklı olarak)
 Bu ilaç baş ağrısı için birebirmiş. (etkisi kesin olan)




234

Birleşik Sözcüklerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler, Türkçesi Olan Yabancı Sözcükler






Alıştırma–3

Aşağıdaki görsellerin karşıladıkları birleşik sözcükleri doğru şekilde yazınız.








































































235

Birleşik Sözcüklerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler, Türkçesi Olan Yabancı Sözcükler




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

Türkçesi Olan

Yabancı Sözcükler




• Abaküs-sayı boncuğu
• e-mail-elektronik posta
• Abluka-kuşatma
• ekip- takım
• Agresif-saldırgan
• erozyon-aşınma
• Aktivite-etkinlik
• fastfood-hazır yemek
• Aktüel-güncel
• feribot-arabalı vapur
• Alfabe-abece
• fragman-tanıtma filmi
• Alternatif- seçenek
• garanti-güvence
• Amatör-hevesli, meraklı
• hacker-bilgisayar korsanı
• Ambulans-cankurtaran
• icetea-buzlu çay
• Animasyon-canlandırma
• internet-genel ağ
• Antrenman-alıştırma
• karizma-etkileyicilik
• Aroma-hoş koku
• konsept-tarz
• Astronot-uzay adamı
• korner-köşe atışı
• Atölye-işlik
• laptop-diz üstü
• Avantaj-üstünlük
• metot-yöntem
• Bariyer-engel
• online-çevrim içi
• Bek-savunma oyuncusu
• orijinal-özgün
• Center-merkez
• poşet-torba
• Deplasman-dış saha
• reyting-izlenme oranı
• Depresyon-bunalım
• skor-sonuç
• Dijital-sayısal
• şok olmak-çok şaşırmak












236

YAZIM KURALLARI

Birleşik Sözcüklerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler, Türkçesi Olan Yabancı Sözcükler

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


Doğru-Yanlış


1. Aşağıdaki bilgilerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız.

1. “kuşburnu” sözcüğü birleşirken anlam değişikliğine uğradığı için birleşik yazılır.

2. “niçin” sözcüğü “ne” ve “için” sözcüklerinin birleşmesinden oluşmuştur.

3. “Saman yolu” ,“Küçük ayı” gibi gök cisimlerinin adları ayrı yazılır.

4. “hiçbir şey” sözcüğünün yazımı doğrudur.


5. “bir şey” ve “her şey” örneklerinde olduğu gibi “şey” sözcüğü ayrı yazılır.

6. “orijinal-antrenman-klavuz” sözcüklerinin yazımı doğrudur.

7. Ara yönleri belirten kelimeler birleşik yazılır.

8. “dershane, yazıhane” sözcüklerinde olduğu gibi “hane” sözcüğüyle oluşturulan sözcükler birleşik

yazılır.



İşaretleme

2. Aşağıdaki sözcüklerden yazımı yanlış olanları x ile işaretleyiniz.


hiç bir hiçbir birçok bir çok




orduevi ordu evi olağan üstü olağanüstü





akşam üzeri akşamüzeri okuryazar okur yazar




baş bakan başbakan gök delen gökdelen










237

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1



Boşluk Doldurma

3. Aşağıdaki cümlelerdeki yazım yanlışı olan sözcüklerin doğru yazımlarını alttaki kutulara yazınız.


1. Öğretmen projemde kullanacağım mataryalleri belirlememi istedi.
2. Oyun oynamak, çocukları pisikolojik olarak çok rahatlatacaktır.
3. Annem çamaşır makinasındakileri çıkarıp asmamı istedi.

4. Dedem uzun bir süredir deynek olmadan yürüyemiyor.
5. Babam, süpriz yapmayı ailedeki herkesten çok severdi.

6. Sabahları sıcak poaçaları alıp kapıya gelince nasıl mutlu olurdum.
7. Cuma günleri okula eşortman giyip gelirdik her zaman.
8. Çenberle oynarken yere takılıp düşmüş, ağlayarak eve gelmişti.
















Eşleştirme

4. Aşağıdaki yabancı sözcükleri Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.

1. avantaj a. seçenek
2. gramer b. sınır
3. limit c. basın
4. sponsor d. derin dondurucu
5. alternatif e. kargaşa
6. kampüs f. yerleşke

7. medya g. destekçi
8. kaos h. dil bilgisi
9. chat ı. sohbet
10. deep freeze i. yarar

1………………………..… 6………………………..…
2………………………..… 7………………………..…
3………………………….. 8………………………..…
4………………………..… 9………………………..…
5………………………..… 10………………………..…

238

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


5. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde yanlış 8. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde altı çizili

yazılmış bir sözcük vardır? sözcüğün yazımı yanlıştır?

A) Uzun süredir uğraştığı tarla güzel ürün A) Bana gece nöbet tutmamı emretmişti.
verince mutlu oldu. B) Kendisine yapılan tüm suçlamaları reddet-

B) Matbadaki işler birikince daha fazla eleman ti.
çalıştırmaya başladık. C) Uzun sürdü ama tüm sorunlarını hâlletmiş.

C) Korkulu bir rüya görünce annesinin yanına D) Resimlerdeki ayrıntıyı çok sonra farketti.
gitmek istedi.
D) Nane limon mide bulantısına çok iyi gelir,
diye biliyorum. 9. Aşağıdaki yabancı sözcük ve sözcüğün Türk-
çesi eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?


A) mesaj-ileti
B) plaza-iş merkezi
6. Aşağıdaki görsellerden hangisinde yazım
yanlışı yoktur? C) profil-resim
D) randevu-buluşma
A) B)


10.

pekaz bir gün



C) D)



bugün ara sıra






Bu şekillerden hangisinin üzerindeki söz-
7. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin yazımı
yanlıştır? cüğün yazımı yanlıştır?

A) B)
A) Komiser

B) Espri
C) D)
C) Kavonoz
D) Tıraş



239

YAZIM KURALLARI

Birleşik Sözcüklerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler, Türkçesi Olan Yabancı Sözcükler

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


Boşluk Doldurma

1. Aşağıdaki tabloda yazım yanlışı olan sözcüklerin doğrularını boşluğa yazınız.


Sana hayatımdaki bir kaç değişikliği anlatmak istiyorum bu
1.
akşam.
Kitapta çok ilginç olayların olmasının yanısıra, yazarın anlatımı
2.
da çok ilgi çekici.
Bunca hazırlıktan sonra bize hiç haber vermeden gelmekten
3.
vaz geçmiş.
Yeni açılan şirkete, muhasebe müdürü olarak baş vurmayı plan-
4.
ladığını söyledi.
Ailece pilaja gitmeyi, saatlerce denizde yüzmeyi çok severdik
5.
eskiden.
6. Türkçe dersinde parentez işaretinin görevini öğrendik.
Kardeşim dinazorların yaşamını öyle merak ediyordu ki onlar
7.
hakkında bir sürü araştırma yaptı.
Araba, asvaltın kenarında durmuş; apartmandan çıkacak kişiyi
8.
bekliyordu.
9. Her salı bizim oradaki pazardan annem karnıbahar alıp pişirirdi.

10. Ezzaneye uğrayıp ilaçlarını almadan eve gelmesen iyi olur.


2. Aşağıdaki metinde geçen yazım yanlışlarının altını çizip sözcüklerin doğrularını boşluğa yazınız.



Güzel bir bahar günüydü. Yağmurdan sonra gök yüzünde gök kuşağı çıkmıştı. Ağbim benimle kahvaltıda
idda etmeye devam etse de ben büyüdüğümde konsevatuarda fülüt çalacağımı söylüyordum. Babam
işi olduğundan hava alanına gitmeye hazırlanıyordu. Anneme ayit arabayla gidecekti. Beni okula bı-
rakma sorununa çağre aradılar bir süre. Bağzen annem bırakıyordu. O gün acaip bir çözüm buldular.
Artık kendim gidebilecek kadar büyüdüğümü söylediler.


………………………………………………… …………………………………………………
………………………………………………… …………………………………………………

………………………………………………… …………………………………………………

………………………………………………… …………………………………………………

………………………………………………… …………………………………………………

240

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2



3. Usul usul geceleyin, 6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili
sözcükler ayrı yazılmalıdır?
Sirenler duyarsan derin,
A) Arkadaşının yeni doğan bebeğine mavi bir
Kapını gökyüzüne dayayıp da bekle.
takım aldı.
Yolunu şaşırmış bir yıldız düşer belki üstüne, B) Bir takım insanlar burada yaşadıklarını
söylediler.
Başını yastığa göm, C) Olayla ilgili ortaya çıkan bir takım söylen-

Yüreğini ayışığına ayarla. tiler canını sıktı.
D) Seninle bir takım konular hakkında uzun
Bu şiirin kaçıncı dizesinde bir yazım yanlışı uzun konuşmak isterim.
yapılmıştır?
7. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin yazımı
A) 3. B) 4. C) 5. D) 6. yanlıştır?

4. (1) Ülkemizde doğayı korumaya, ağaçlandır- A) Ateşkes B) Kuzeydoğu
maya çok daha fazla önem verilmesi gerek- C) Hanımefendi D) Gözlem evi
mektedir. (2) Ağaçların kesilmesi çok büyük

bir sorun oluşturmaktadır. (3) Bu sorunların 8. Hangi renk kutudaki sözcüğün yazımı yan-
başında erezyon gelmektedir. (4) Toprak kayıp- lıştır?
ları tarım alanlarının hızla yok olmasına neden herkez film
olmaktadır.
naylon fiyat
Bu metnin hangi cümlesinde yazım yanlışı A) Pembe B) Mavi

yapılmıştır?
C) Sarı D) Kırmızı
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım

5. Aşağıdakilerin hangisinde yazım yanlışı yanlışı yapılmıştır?
yapılmıştır?
A) Ablamla küçükken dokuztaş oynamayı
A) Art arda gerçekleşen konserlere çok yoğun çok sevdiğimizden bize böyle bir hediye
bir ilgi vardı. gelmişti.

B) Çocuklar el ele yürüyerek ellerindeki bay- B) Bu olağanüstü güzellikte tabloyu görmek
rakları coşkuyla sallıyorlardı. için her sıkıntıya değerdi doğrusu.

C) Hastalığı git gide düzeliyor, kendini çok C) Daha önce bu kadar ağır başlı, bu kadar
daha iyi hissediyordu. olgun biriyle hiç tanışmamıştım.
D) Okulun bahçesindeki ağacın altında diz D) Kızım anaokuluna başladığında ondan çok,
dize oturmuştuk. bizim heyecanlandığımızı hatırlıyorum.

241

27.Bölüm NOKTALAMA İŞARETLERİ
Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, Soru İşareti, Ünlem İşareti, İki Nokta, Üç Nokta

Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


NOKTA ( . )

1. Cümlenin sonuna konur.

Örnek: Saatler geçtikçe yollara daha mahzun bir ıssızlık çöküyordu.


2. Bazı kısaltmaların sonuna konur.

Örnek: Alb. (albay), Dr. (doktor), Yrd. Doç. (yardımcı doçent)

3. Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.

Örnek: 3. (üçüncü), 15. (on beşinci), II. Mehmet

4. Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan

sonra nokta konur.


Örnek: 3, 4 ve 7. maddeler, XII – XIV. yüzyıllar arasında

5. Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur.

Örnek: I. 1. A. a.

II. 2. B. b.

6. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.

Örnek: 29.5.1453, 29.X.1923


UYARI: Tarihlerde ay adları yazıyla da yazılabilir. Bu durumda ay adlarından önce ve sonra nokta

kullanılmaz.

Örnek: 29 Mayıs 1453

7. Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.

Örnek: Tren 09.15’te kalktı.









242

Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, Soru İşareti, Ünlem İşareti, İki Nokta, Üç Nokta




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

8. Kitap, dergi vb.nin künyelerinin sonuna konur.


Örnek: Agâh Sırrı Levend, Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri, TDK Yayınları, Ankara,
1960.


9. Dört ve dörtten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya

nokta konur.

Örnek: 326.197

10. Genel Ağ adreslerinde kullanılır.

Örnek: http://tdk.org.tr

11. Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır.
Örnek: 4.5=20














































243

Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, Soru İşareti, Ünlem İşareti, İki Nokta, Üç Nokta



Alıştırma–1

Aşağıdaki cümlelerdeki noktanın kullanım amacını eşleştiriniz.



Kardeşi 3. sınıfa geçtiğinde o da orta
1. a Cümlenin sonuna konur.
okula başlamıştı.

Dört ve dörtten çok rakamlı sayılar sondan
7.01.2017’de yaptıkları toplantıda al-
2. b sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır
dıkları kararları tek tek not etmiş.
ve araya nokta konur.
Otobüs 21.45’te kalkacağı için acele Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden
3. c
ediyordu. ayırmak için konur.
Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya
XIV, XV, XVI. yüzyıllarda sanatta pek çok
4. d çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonun-
yenilik gelmişti bu topraklara.
cu rakamdan sonra nokta konur.
Lale Apt. bu mahalledeki en eski apart-
5. e Bazı kısaltmaların sonuna konur.
mandır.
526.765 kişinin haftada en az bir gazete Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren
6. f
veya dergi okuduğu tespit edilmiş. sayıları birbirinden ayırmak için konur.
Ressam yaşamını hastalıklarla geçirdi-
7. ği için bu ruhsal durumu resimlerine g Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.
yansımış.
Makale yazmak için gerekli bilgilere
8. h Matematikte çarpma işlemi yerine kullanılır.
makale.gov.tr adresinden ulaşabilirsin.
9. Problemin son işlemi 12.25 olmalıdır. ı Genel ağ adreslerinde kullanılır.



1 ………………………… 6 …………………………

2 ………………………… 7 …………………………


3 ………………………… 8 …………………………


4 ………………………… 9 …………………………


5 …………………………









244

Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, Soru İşareti, Ünlem İşareti, İki Nokta, Üç Nokta




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

VİRGÜL ( , )

1. Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının

arasına konur.

Örnek: Fırtınadan, soğuktan, karanlıktan ve biraz da korkudan

sonra bu sıcak, aydınlık ve sevimli odanın havasında erir gibi
oldum.

2. Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.

Örnek: Umduk, bekledik, düşündük.

3. Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan özneyi belirtmek için konur.

Örnek: Saniye Hanımefendi, merdivenlerde oğlunun ayak seslerini duyar duymaz, hasretlisini

karşılamaya atılan bir genç kadın gibi koltuğundan fırlamış ve ona kapıyı kendi eliyle açmaya

gelmişti.
4. Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına

ve sonuna konur.

Örnek: Zemin bu kadar koyu bir kırmızıya dönüşünce, bir an için de olsa, belirginliğini yitiriverdi

sivilceleri.

5. Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur.

Örnek:

Akşam, yine akşam, yine akşam,

Göllerde bu dem bir kamış olsam!

6. Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra konur.
Örnek: Adana’ya yarın gideceğim, dedi.

7. Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlesinin bitimine konur.

Örnek:

– Bu akşam Datça’ya gidiyor musunuz, diye sordu.




245

Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, Soru İşareti, Ünlem İşareti, İki Nokta, Üç Nokta




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

8. Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.

Örnek:

Bahçe kapısını açtı. Sermet Bey’e,

– Bu anahtar köşkü de açar, dedi. (Ömer Seyfettin)

9. Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, kabul ve teşvik bildiren “hayır, yok, evet, peki,
pekâlâ,

tamam, olur, hayhay, başüstüne, öyle, haydi, elbette” gibi kelimelerden sonra konur.

Örnek: Peki, gideriz. Olur, ben de size katılırım. Hayhay, memnun oluruz. Haydi, geç kalıyoruz.

10. Bir kelimenin kendisinden sonra gelen kelime veya kelime gruplarıyla yapı ve anlam bakımından

bağlantısı olmadığını göstermek ve anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.

Örnek: Bu, tek gözlü, genç fakat ihtiyar görünen bir adamcağızdır.

11. Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur.

Örnek:

Sayın Başkan,
Sevgili Kardeşim,

12. Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılır.

Örnek: 38,6 (otuz sekiz tam, onda altı), 0,45 (sıfır tam, yüzde kırk beş)

13. Metin içinde art arda gelen zarf-fiil eki (-ip, -ince, -eli, -kan, -a…-a, -madan, -dıkça, -dığında…)

almış kelimelerden sonra konur.

Örnek: Ancak yemekte bir karara varıp, arkadaşına dikkatli dikkatli bakarak konuştu.

14. Özne olarak kullanıldıklarında bu, şu, o zamirlerinden sonra konur:

Örnek: Bu, benim gibi yazarlar için hiç kolay olmaz.

15. Kitap, dergi vb.nin künyelerinde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra konur.

Örnek: Falih Rıfkı ATAY, Tuna Kıyıları, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1938.

Uyarı: Yazarın soyadı önce yazılmışsa soyadından sonra da virgül konur:
ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı, Ankara, 1958.

246

Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, Soru İşareti, Ünlem İşareti, İki Nokta, Üç Nokta


Alıştırma–2


Aşağıdaki metinde numaralı yerlerden hangilerine virgül getirilebileceğini yazınız.

Dağın eteğine beyaz minareleriyle sarılmış bu şehrin lisesi (1) zaman geçtikçe daha canlı (2) daha
berrak hatıralarla bize döner (3) bizi tekrardan içine alırdı. Biz (4) herhangi bir sınıftık (5) Herhangi bir
son sınıf olduk (6) Ön avlusu (7) aynı zamanda burunları (8) kolları kırık heykellerle süslü bir müze
bahçesi (9) ancak son sınıf talebeleriyle muallimlerin gezindiği bir yer olan liseyi (10) bir gün ardımıza
dönüp bakmadan başkalarına bıraktık (11) Bir daha buraya ömrümüzün sonuna kadar talebe olarak

giremeyeceğimizi bile bile (12) Bu müthiş bir şeydi (13) Biz ne kadar seviniyorduk (14)






Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

VİRGÜL NERELERDE KULLANILMAZ?

1. Metin içinde zarf-fiil eki (-ip, -ince, -eli, -kan, -a…-a, -madan, -dıkça, -dığında…)

almış kelimelerden sonra virgül konmaz.
Örnek: Cumaları bahçede buluştukça kıza kendisinin adi bir mektep talebesi ol-

madığını anlatmaya çalışıyordu.

2. Metin içinde ve, veya, yahut, ya ...ya bağlaçlarından önce de sonra da virgül konmaz.
Örnek: Nihat sabaha kadar uyuyamadı ve şafak sökerken Faik’e bol teşekkürlerle dolu bir kâğıt

bırakarak iki gün evvelki cephe dönüşü kıyafeti ile sokağa fırladı.

3. Tekrarlı bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz.
Örnek: Ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli.

Bu kurallar bugün de yarın da geçerli olacaktır.

4. Cümlede pekiştirme ve bağlama görevinde kullanılan da / de bağlacından sonra virgül konmaz.
Örnek: İmlamız lisanımız düzelince, lisanımız da kafamız düzelince düzelecek çünkü o da ancak

onlar kadar bozuktur, fazla değil!
5. Metin içinde -ınca / -ince anlamıyla zarf-fiil görevinde kullanılan mı / mi ekinden sonra virgül

konmaz.
Örnek: Ben aç yattım mı kötü kötü rüyalar görürüm nedense.

6. Şart ekinden (-se/-sa) sonra virgül konmaz.

Örnek: Tenha köşelerde ağız ağıza konuşurken yanlarına biri gelecek olursa hemen susuyorlardı.

247

Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, Soru İşareti, Ünlem İşareti, İki Nokta, Üç Nokta




Alıştırma–3


Aşağıda virgülün yanlış kullanıldığı cümleleri işaretleyiniz.

1. Buraya geldiğimizden beri gidelim de, gidelim diye tutturdu.

2. Çevresinde gördüğü oyuncaklara, eşyalara, süslere hayranlıkla bakmaya devam ediyordu.


3. Eğer bizimle geleceksen, acele etmen gerekiyor.

4. Bahçedeki işlerini bitirdin mi, çiçekleri de sularsın.

5. Behzat, kütüphanesindeki tüm kitapları okumayı bitirince ne yapacağını bilemedi.

6. Hem beni üzüyorsun, hem de sevdiğini söylüyorsun.











Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi


NOKTALI VİRGÜL (;)

1. Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur.

Örnek: Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul, Aslan, Orhan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül,

Yonca adları verilir.


2. Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.

Örnek: Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak, kahkahalar atmak, ağlamak istiyorum.

3. İkiden fazla eş değer ögeler arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra noktalı virgül konabilir.

Örnek: Ceren, Deniz, Aysun, Ali ve Demir’i çağırdı. (Çağırma işini yapan belli değil/O- 3. tekil şahıs)

Ceren; Deniz, Aysun, Ali ve Demir’i çağırdı. (Çağırma işini yapan Ceren)











248

Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, Soru İşareti, Ünlem İşareti, İki Nokta, Üç Nokta




Alıştırma–4

Aşağıdaki numaralandırılmış yerlerin hangilerinde noktalı virgül kullanılır, boşluğa yazınız.


İpek (1) uzun süredir hayalini kurduğu bölümü kazanmış (2) yeni bir hayata baş-
lamıştı (3) Lisedeki arkadaşları Elif, Ceren, Hayat (4) mahalledeki arkadaşları Anıl,
Alper de aynı duyguları yaşıyorlardı (5) Mutluluktan, heyecandan ne yapacağını

bilemiyor (6) her şeyi hazırlayıp bir an önce okula başlamak istiyordu. Dolabını
açtı (7) eşyalarını bavula yerleştirdi.










Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

İKİ NOKTA (: )

1. Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.

Örnek: Millî Edebiyat akımının temsilcilerinden bir kısmını sıralayalım: Ömer Seyfettin,

Halide Edip Adıvar, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul, Ali Canip Yöntem.
2. Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna konur.

Örnek: Bu kararın istinat ettiği en kuvvetli muhakeme ve mantık şu idi: Esas, Türk milletinin haysiyetli
ve şerefli bir millet olarak yaşamasıdır.

3. Ses bilgisinde uzun ünlüyü göstermek için kullanılır.

Örnek: a:ile, ka:til, usu:le, i:cat.
4. Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur.

Örnek: Bilge Kağan: Türklerim, işitin!

5. Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.
Örnek: Ziraatçı sayar:

– Yulaf, pancar, zerzevat, tütün...

6. Genel Ağ adreslerinde kullanılır. 7. Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
Örnek: http://tdk.org.tr Örnek: 56:8=7, 100:2=50





249

Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, Soru İşareti, Ünlem İşareti, İki Nokta, Üç Nokta




Alıştırma–5

Tablodaki cümlelerde bırakılan boşluklara, verilen iki noktalama işaretinden uygun olanını
getiriniz.
1. Şoför ( )

- Nereye gideceğimizi hâlâ söylemediniz
bana, dedi.
2. Alp, henüz hazır değildi ( ) annesine biraz
daha beklemesini söyledi.
3. Çantasını, cüzdanını, montunu aldı ( )
NOKTALI VİRGÜL ( ; ) İKİ NOKTA ( : )
kitaplarını, kalemlerini topladı.
4. Bu akşamki planı şuydu ( ) Rahat koltu-
ğuna oturup televizyon seyretmek.
5. Yıllarca pek çok şey biriktirmişti ( ) biblo-

lar, çerçeveler, fotoğraflar…
6. Annesinden yemek, içecek ( ) arkadaşın-
dan peçete, örtü gibi gerekli malzemeleri
aldı.




Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi

ÜÇ NOKTA ( ... )

1. Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.

Örnek: Ne çare ki çirkinliği hemencecik ve herkes tarafından

görülüveriyordu da bu yanı...
2. Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten dolayı açık yazılmak

istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur.

Örnek: Kılavuzu karga olanın burnu b...tan çıkmaz.
3. Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konur.

Örnek: ... derken şehrin öte başından boğuk boğuk sesler gelmeye başladı...

4. Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek
veya ifadeye güç katmak için konur.

Örnek: Sana uğurlar olsun... Ayrılıyor yolumuz!


250