YAZIM KURALLARI
Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-2
1. Aşağıdaki cümlelerde geçen yazım yanlışlarını ve kuralları eşleştiriniz.
Yer adlarında ilk isimden sonra gelen ve deniz,
Alanya kalesi heybetli bakışıyla kendisini ziyarete
1. a. nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler
gelenleri önce bir süzerdi.
büyük harfle başlar.
“Pal sokağı çocukları” ilk gençlik yıllarımdan bu Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelime-
2. b.
yana en çok okuduğum kitaplardandır. lerde sadece özel adlar büyük harfle başlar.
İstanbul’un fethi 1453 yılında Fatih Sultan Meh- Tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle
3. c.
met tarafından gerçekleşmiştir. başlar.
Sağ yanımıza Fırat nehrini alıp sessiz yürüyüşü- Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi
4. d.
müze devam ettik. büyük harfle başlar.
Usta tamirci İngiliz Anahtarını bir türlü bulama- Ulusal, resmî ve dinî bayramlarla anma ve kutlama
5. e.
yınca kendini mahcup hissetti. günlerinin adları büyük harfle başlar.
İstanbul barosu bu yıl olağanüstü bir kararla Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin her keli-
6. f.
yeniden toplanıyor. mesi büyük harfle başlar.
Anneler günü dolayısıyla çocuklar annelerine Saray, köşk, han, kale, köprü, kule, anıt vb. yapı
7. g.
birer mektup yazdılar. adlarının bütün kelimeleri büyük harfle başlar.
2. Aşağıdaki görsellerde yazım yanlışı bulunanları işaretleyiniz.
a b
c d
151
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları - 2
3. 6. Aşağıdaki kitap kapaklarının hangisinde yazım
yanlışı yapılmıştır?
A) B)
Pamuk Prenses Güzel mi
ve Yedi Cüceler Çirkin mi?
Buna göre küçük kızılderilinin hangi cümlesi Şef’in C) D)
istediğine uymamaktadır?
A) Aşağıdaki Mahalle dün akşamki halı saha maçında Trafik ile
bizim takımı yendi. Sen De
Çalışmalısın Tanışıyoruz
B) Bakırköy ilçesinde oturan herkese bilgilendirme
mesajı atalım.
C) Atatürk Bulvarı yapılan kazı çalışması nedeniyle tra-
fiğe kapalı.
D) Çiçekçi Sokak, buradan düz gittiğinizde sağdan ikinci
yer.
7. Türk edebiyatında batılı ilk roman Halit Ziya Uşaklıgil’in
I. II. III.
4. (1) Çin Seddi, Çin’in kuzeybatısı boyunca uzanan, Dün- yazdığı “Aşk-ı Memnu” adlı kitaptır.
ya’nın en uzun savunma duvarıdır. (2) Kalıntıları Po Hay IV.
Körfezi’nde deniz kıyısında başlar. (3) Pekin’in kuzeyin-
den geçerek batıya yönelir ve Huang-Ho Nehri’ni ikiye Bu cümlede numaralanmış kısımların hangisinde
bölerek güneybatıya uzanır. (4) Gobi Çölü’nün güneyin- yazım yanlışı yapılmıştır?
den batıya yönelerek devam eder.
A) I. B) II. C) III. D) IV.
Bu metinin hangi cümlesinde büyük harflerin kulla-
nımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
8.
İçim güvercinleri okşamış gibi rahat
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı
vardır? Sen yanımdayken ister istemez
A) Yıllar sonra Gazetede yazı yazmak bu yaşlı adamı Geniş Meydanlarda akşam üstleri
heyecanlandırdı. Üst üste üç kere deniz, üç kere çınarlar.
B) İzlediğim eserler içinde Fındıkkıran beni en çok etki-
leyenlerden biriydi.
Bu şiirin kaçıncı dizesinde bir yazım yanlışı yapılmış-
C) Masal Terapisi kitabını annemle birlikte her gece
okumak beni mutlu ediyor. tır?
D) Ressam, Gece Kuşları tablosunda gece boyu açık olan A) 1. B) 2. C) 3. D) 4.
bir kahve standından yola çıkmıştır.
152
YAZIM KURALLARI
21.Bölüm Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Kısaltmaların Yazımı
→ Kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazılmasıyla yapılır.
Örnekler: TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi), TDK (Türk Dil Kurumu), ABD (Amerika Birleşik Devletleri)…
! UYARI
Gelenekleşmiş olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kısaltmalarının dışında büyük harflerle yapılan kısaltma-
larda nokta kullanılmaz.
→ Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmaları kullanılır.
Örnekler: m (metre), mm (milimetre), cm (santimetre), km (kilometre)…
→ Kuruluş, kitap, dergi ve yön adlarıyla ölçülerin dışında kalan kelime veya kelime gruplarının kısaltılmasında, ilk harfle
birlikte kelimeyi oluşturan temel harfler dikkate alınır. Kısaltılan kelime veya kelime grubu; özel ad, unvan veya rütbe ise
ilk harf büyük; cins isim ise ilk harf küçük olur.
Örnekler: Alm. (Almanca), İng. (İngilizce), Kocatepe Mah. (Mahallesi) …
! UYARI
Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır.
Örnekler: cm’yi, kg’dan, mm’den, kr.un.
! UYARI
Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde ise kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır.
Örnekler: BDT’ye, TDK’den, THY’de, TRT’den…
! UYARI
Numara sözünün kısaltması da kelime gibi okunduğundan getirilecek olan ek okunuşa göre getirilecektir: No.lu,
No.suz
! UYARI
Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Bu tür kısaltmalarda ek
noktadan ve üs işaretinden sonra, kelimenin veya üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır.
Örnekler: vb.leri, Alm.dan, İng.yi; cm³e (santimetreküpe), m²ye (metrekareye)…
153
Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Alıştırma - 1
Aşağıdakilerin hangisinde kısaltmaların yazımıyla ilgili bir yanlışlık olduğunu işaretleyiniz.
1. Arkadaşımın ablası KKTC’ne taşınınca yaz tatillerinde görüşmeleri zorlaştı.
2. TBMM’de yaşanan hareketli dakikalar yerini derin bir sessizliğe bırakmıştı.
3. Şair Cad. üzerinde soldan gidiniz.
4. Bu sabah Doç Dr. Semra Özalkan bize bir sunumla katılacak.
5. Aldığımız kumaş en fazla 15 m. tutar.
6. Kitap okurken elinin altında her zaman İng. sözlük olur.
7. Karar en sonunda T.C. Anayasa Mahkemesi tarafından açıklanıyor.
8. Ülkenin en iyi üniversitelerinden biri olan ODTÜ’nden mezun olmuştum.
9. Sultan Mah. sakinleri hayatlarının en hareketli gününe uyanmıştı.
10. Sonucunuzu öğrenmek için 6 no.lu masaya gidiniz.
Kılavuz Bilgi
Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi
→ Türkçede satır sonunda kelimeler bölünebilir fakat heceler bölünemez. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır
sonuna kısa çizgi (-) konur.
Örnekler: Burasını ilk defa görüyormuş gibi duvarlara, perdelere, möblelere, eş-
yalara bakıyor, hayret ediyordu.
! UYARI
İlk heceden sonraki heceler ünsüzle başlar. Bitişik yazılan kelimelerde de bu kurala uyulur.
Örnekler: ba-şöğ-ret-men, Ka-ra-os-ma-noğ-lu vb.
! UYARI
Ayırmada satır sonunda ve satır başında tek harf bırakılmaz:
Örnekler: ................................................................................... u- ............................................................................................uçurt-
çurtma değil, ma
! UYARI
Kesme işareti satır sonuna geldiğinde yalnız kesme işareti kullanılır, ayrıca çizgi kullanılmaz.
Örnekler: ................................................................................................... Edirne’
nin...
154
Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Alıştırma - 2
Aşağıdakilerin hangisinde satır sonunda bölünen kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık olduğunu işaretleyiniz.
1. . ………………………………ilk-
okul…
2. ……………………………… a-
raba…
3. ………………………………ses-
sizlik…
4. ……………………………… Bursa’
da…
Kılavuz Bilgi
Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı
Sıfat veya zarf görevindeki pekiştirmeli sözler bitişik yazılır.
Örnek: apaçık, apak, büsbütün, çepeçevre…
Kılavuz Bilgi
İkilemelerin Yazılışı
→ İkilemeler ayrı yazılır.
Örnekler: adım adım, ağır ağır, akın akın, allak bullak…
→ m ile yapılmış ikilemeler de ayrı yazılır:
Örnekler: at mat, çocuk mocuk, dolap molap…
→ İsim durum ekleri ve iyelik ekiyle yapılan ikilemeler de ayrı yazılır.
Örnekler: baş başa, diz dize, el ele, göz göze, iç içe…
Alıştırma - 3
Aşağıdakilerin hangisinde ikileme veya pekiştirmelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık olduğunu işaretleyiniz.
1. Art arda gelen sorunlardan hepimiz bunalmıştık.
2. Hiçbir zaman yapa yalnız kalmamıştı bu hayatta.
3. Paramara ne varsa evde her şeyi toplamış, gitmiş.
4. Uzun uzun bakıştılar, ikisi de veda etmek istemiyordu.
5. Karşımıza çıkan adamın iri mi iri bir vücudu vardı.
6. Gidegele sonunda inatçı adamı ikna etmişti.
155
Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Kılavuz Bilgi
Sayıların Yazımı
→ Sayılar harflerle de yazılabilir.
Örnekler: bin yıldan beri, on dört gün, haftanın beşinci günü…
→ Buna karşılık saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam kullanılır.
Örnekler: 17.30’da, 11.00’de, 1.500.000 lira, 25 kilogram, 150 kilometre…
→ Saatler ve dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabilir.
Örnekler: saat dokuzu beş geçe, saat yediye çeyrek kala…
→ Dört veya daha çok basamaklı sayıların kolay okunabilmesi amacıyla içinde geçen bin, milyon, milyar ve trilyon sözleri
harfle yazılabilir.
Örnekler: 1 milyar 500 milyon kişi…
→ Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır.
Örnekler: iki yüz, üç yüz altmış beş…
→ Para ile ilgili işlemlerle senet, çek vb. ticari belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır.
Örnekler: 650,35 (altıyüzelliTL, otuzbeşkr.)
→ Adları sayılardan oluşan iskambil oyunları bitişik yazılır.
Örnekler: altmışaltı, ellibir, yirmibir…
→ Romen rakamları tarihî olaylarda, yüzyıllarda, hükümdar adlarında, tarihlerde ayların yazılışında, kitap ve dergi ciltlerinde,
kitapların asıl bölümlerinden önceki sayfaların numaralandırılmasında, maddelerin sıralandırılmasında kullanılır.
Örnekler: II. Dünya Savaşı, XX. Yüzyıl, III. Selim, I. Cilt; I)... II) ...
→ Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur.
Örnekler: 4.567, 326.197, 49.750.812…
→ Sayılarda kesirler virgülle ayrılır.
Örnekler: 15,2 (15 tam, onda 2); 5,26 (5 tam, yüzde 26) …
→ Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir. Rakamla gösterilmesi durumunda ya rakamdan sonra bir nokta konur ya
da rakamdan sonra kesme işareti konularak derece gösteren ek yazılır.
Örnekler: 15., 56., XX.; 15’inci, 56’ncı, XX’nci…
! UYARI
Sıra sayıları ekle gösterildiklerinde rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ek yazılır, ayrıca nokta konmaz.
Örnek: 8.’inci değil 8’inci, 2.’nci değil 2’nci...
→ Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir.
Örnekler: 2’şer değil ikişer, 9’ar değil dokuzar…
→ Bir zorunluluk olmadıkça cümle rakamla başlamaz.
156
Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Alıştırma - 4
Aşağıdaki tabloda verilen cümlelerde sayıların yazımı ile ilgili yanlışlık yapılmışsa “Yanlış”ı, yapılmamışsa “Doğru”
yu işaretleyiniz.
Cümle Doğru Yanlış
1. Güzel haberi bir an önce vermek için merdivenleri üçer üçer çıkıyordu.
2. Bu bölgede yaşayan 1 milyon 780 bin kişi büyük bir yaşam mücadelesinde.
3. İşlem sonucunu 12,7 bulmasına rağmen 1,27 seçeneğini işaretlemiş.
4. Yeni geldiği sınıfta tam yirmibeş yabancı çocuk vardı.
5. En sevdiği kart oyunlarından bir tanesi de yirmi birdi.
6. Tren on buçuğa doğru perona yanaştı.
7. Yarışmada ancak 7’inci olabilmiş kardeşim.
8. IV. Murat getirdiği yasaklarla ünlenmiş bir padişahtır.
9. Yeni iş yerinde ona 1500 lira maaş verecekler.
10. En sevdiğim program 15.30’da diğer kanalda başlayacak.
11. Elimdeki çekte “birmilyonyediyüzbin” yazıyordu.
12. Haftanın ikinci günü toplantı yapmayı tercih eder.
13. Kütüphanesinde bu kitabın II. cildi de mevcut
14. Okulumuzda TEOG sınavında yüzde 80 başarı elde ettik.
15. XX. yüzyıl teknolojik açıdan atılımların yaşandığı bir zamandır.
157
Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Kılavuz Bilgi
Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Aşağıda verilen sözcüklerin yazımına dikkat edilmelidir.
Yanlış Yazım Doğru Yazım
Herkez Herkes
Yanlız Yalnız
Yalnış Yanlış
Hiç bir Hiçbir
Egzos Egzoz
Bir az Biraz
Bir çok Birçok
Bir kaç Birkaç
Pekçok Pek çok
Herhangibir şey Herhangi bir şey
Herşey Her şey
Şöför Şoför
Orjinal Orijinal
Laboratuar Laboratuvar
Süpriz Sürpriz
Klavuz Kılavuz
Klüp Kulüp
! UYARI
Bazı sözcüklerin yazımı cümleye kattıkları anlama göre değişkenlik gösterebilir.
Örnek:
❤ Birtakım sorunları olmasına rağmen yüzü gülüyordu. (kimi, bazı)
❤ Salonlarına uygun bir takım koltuk almaya gittiler. (sayısal değer)
▲ Her hâlde benim yanımda olan, en güvenilir dostum sensin. (kesinlikle)
▲ Buraya kadar geldi, herhâlde seni arıyor. (büyük bir ihtimalle)
● Bire bir ders yapmak için öğretmeninden izin istedi. (yüz yüze, karşılıklı olarak)
● Bu ilaç baş ağrısı için birebirmiş. (etkisi kesin olan)
Alıştırma - 5
Aşağıdakilerin hangilerinde yazım yanlışı olduğunu 3. Hayatta pekaz şey beni onun sevgisi kadar mutlu
işaretleyiniz. etti.
1. Dünkü sınavda yanlış sayısı doğru sayısını epey 4. Her şeyi oluruna bırakmalısın, bu kadar detaylı
geçmiş. düşünme.
2. Sözcüğün doğru yazımını bulmak isteyen çocuklar 5. Herkeze yardım eli uzatan, sevgi dolu bir insansın.
klavuza baktılar.
158
Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Kılavuz Bilgi
Birleşik Kelimelerin Yazımı
Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler
→ Yardımcı eylemlerde birleşme sırasında ses olayı olursa sözcükler bitişik yazılır.
Örnekler: zannetti, kayboldu, hissetti…
→ Kurallı birleşik eylemler bitişik yazılır.
Örnekler: gelebildi, alıvermiş, öleyazdı…
→ Oyun isimleri bitişik yazılır.
Örnekler: beştaş, ellibir, yirmibir…
→ Notalar bitişik yazılır.
Örnekler: onaltılık, otuzikilik…
→ İkinci kelime anlam kaybına uğradığında genel olarak bitişik yazılır.
Örnekler: imamabayıldı, tavukgöğsü, suçiçeği…
→ “ev” kelimesi bitişik yazılır.
Örnekler: polisevi, huzurevi, öğretmenevi…
→ Bir durumun ya da bir mevkinin en üstündekini belirtecek şekilde kullanılan “baş, başı” sözcükleri bitişik yazılır.
Örnekler: başrol, başöğretmen, aşçıbaşı…
→ Somut olarak yer bildirmeyen “alt, üst, üzeri” kelimeleri bitişik yazılır.
Örnekler: gözaltı, akşamüzeri…
→ Her iki sözcüğü de emir kipi olan kelimeler bitişik yazılır.
Örnekler: çekyat, kapkaç, yapboz…
→ Her ikisi de geniş veya geçmiş zaman eki almış sözcükler bitişik yazılır.
Örnekler: uyurgezer, kaptıkaçtı, okuryazar…
→ “Ağa, bey, baba, efendi, hanım” sözcükleri birleşik kelime oluşturduğunda bitişik yazılır.
Örnekler: beyefendi, ağabey, büyükbaba…
→ “hane, name, zade, zede” ile oluşturulan sözcükler bitişik yazılır.
Örnekler: depremzede, seyahatname, amcazade…
! UYARI
“Hane” kelimesi sesli harf ile biten sözcüklerle birleşirken “h-“ harfini kaybeder.
Örnek: postane, hastane, eczane…
→ Halk arasında kullanımından ötürü geleneksel olarak bitişik yazılan kelimeler vardır.
Örnekler: karasinek, yeşilzeytin, sivrisinek, dereotu, yerküre, bilirkişi, milletvekili, sıkıyö-
netim, ayçiçeği…
159
Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Kılavuz Bilgi
Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler
→ Etmek, edilmek, eylemek, olmak, olunmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller, ilk kelimesinde herhangi bir ses
düşmesi veya türemesine uğramazsa ayrı yazılır.
Örnekler: alt etmek, arz etmek, azat etmek, dans etmek…
→ Birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğ-
ramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır.
Örnekler: köpek balığı, deve kuşu, ipek böceği, dağ keçisi, çörek otu, lavanta çiçeği, Oltu
taşı, masa takvimi, deniz yolu, ana dili, Ay tutulması, Çoban Yıldızı, Kervan Yıldızı, Kutup
Yıldızı, hafta başı…
! UYARI
Çiçek dışında anlamlar taşıyan baklaçiçeği (renk), narçiçeği (renk), suçiçeği (hastalık);ot dışında anlamlar taşıyan ağızotu
(barut), sıçanotu (arsenik); ses düşmesine uğramış olan çöreotu ve yazımı gelenekleşmiş olan semizotu, dereotu bitişik
yazılır.
→ -r / -ar / -er, -maz / -mez ve -an / -en sıfat-fiil ekleriyle kurulan sıfat tamlaması yapısındaki birleşik kelimeler ayrı yazılır:
Örnekler: bakar kör, çalar saat, çıkar yol…
→ Renk sözü veya renklerden birinin adıyla kurulmuş isim tamlaması yapısındaki renk adları ayrı yazılır.
Örnekler: bal rengi, duman rengi, gümüş rengi…
→ Rengin tonunu belirtmek üzere renkten önce kullanılan sıfatlar ayrı yazılır.
Örnekler: açık mavi, açık yeşil, kara sarı...
→ Yer adlarında kullanılan batı, doğu, güney, kuzey, güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı, kuzeydoğu, aşağı, yukarı, orta, iç,
yakın, uzak kelimeleri ayrı yazılır.
Örnekler: Batı Trakya, Doğu Anadolu, Güney Kutbu…
→ Kişi adlarından oluşmuş mahalle, bulvar, cadde, sokak, ilçe, köy vb. yer ve kuruluş adlarında, sondaki unvanlar hariç şahıs
adları ayrı yazılır.
Örnekler: Yunus Emre Mahallesi; Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Ziya Gökalp Bulvarı…
→ Dış, iç, sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.
Örnekler: çağ dışı, kanun dışı, olağan dışı; hafta içi, yurt içi; aklı sıra, ardı sıra…
→ Somut olarak yer belirten alt ve üst sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler
ayrı yazılır.
Örnekler: deri altı, su altı, toprak altı...
→ Alt, üst, ana, ön, art, arka, yan, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, peşin, bir, iki, tek, çok, çift sözlerinin başa geti-
rilmesiyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.
Örnekler: alt kurul, alt yazı, ön yargı, ön söz, üst kat…
160
Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Alıştırma - 6
Aşağıdakilerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık olduğunu işaretleyiniz.
1. Herhangi bir olumsuz durumda yer altındaki sığınağımızı kullanabiliriz.
2. Haftasonu yapılan tüm etkinliklerin listesini gözden geçiriyor.
3. Başöğretmen Mustafa Kemal Atatürk’ün açtığı eğitim yolunda ilerlemeliyiz.
4. Gençliği okul ve ders hane arasında heba olurken mutlu olabilir mi insan?
5. Kuzey batıdan gelen soğuk hava dalgasının etkisiyle kar yağışı başlayacak.
6. İç İşleri Bakanlığı yaşanan son gelişmelerle ilgili açıklama yapacak.
7. Kuzey Ege’nin en sevdiğim yerine, Dikili’ye, gitmek için sabırsızlanıyorum.
8. Giydiği portakal rengi elbiseyle herkesin dikkatini üzerine çekti.
9. Odasının duvarlarını açıkmaviye boyamayı düşündüğünü söyledi.
10. Depremzedeler için düzenlenen kampanyada gönüllü olarak çalışıyoruz.
Alıştırma - 7
Aşağıdaki görsel çiftlerinden birleşik sözcükler oluşturarak doğru şekilde yazınız.
KUZEY
DOĞU
161
YAZIM KURALLARI
Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-1
1. Aşağıdaki görsellerde yer verilen sözcüklerin kısatmalarını boşluklara yazınız.
……………………… ……………………… ……………………… ………………………
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki sayıların yazımıyla ilgili yanlışlıkları ve kuralları eşleştiriniz.
Sınıfın yüzde on ikisi çok başarılı, yüzde yirmi
1. a. Sayılarda kesirler virgülle ayrılır.
beşi orta, geri kalanları başarısız çıktı.
Sepetindeki yumurtaları 2’şer 2’şer sayarak kar-
2. b. Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır.
tonlarına yerleştirdi.
Konferans salonundaki kırkdört kişi aynı anda
3. c. Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir.
sesin geldiği tarafa yöneldi.
Bu yarışmada 4. ‘üncü olman bile ne kadar başa- Saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin
4. d.
rılı olduğunun bir göstergesi. sayılarda rakam kullanılır.
Sıra sayılarında ya sadece nokta ya da sıra bildiren
5. Vücudundaki yağ oranı 17.2 çıkınca çok sevindi. e.
ek kullanılır.
……………………… ……………………… ……………………… ……………………… ………………………
3. Aşağıda verilen görselleri “ev” sözcüğüyle birleştirerek verilen boşluklara doğru şekilde yazınız.
1. ...................................................
1. 2. 3.
2. ....................................................
3. ...................................................
4. ...................................................
5. ..................................................
6. .................................................
4. 5. 6.
162
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları - 1
4. Aşağıda verilen yargıları “Doğru” veya “Yanlış” olarak işaretleyiniz.
Cümleler Doğru Yanlış
“IV. Murat kıyafet değiştirerek yaptığı denetimlerle nam salan bir hükümdardır.” cümle-
1
sinde bir yazım yanlışı yoktur.
“Yer yer 3 m. olan bu duvarı aşmak nerdeyse imkânsızdı.” cümlesinde ölçü bildiren keli-
2
menin kısaltması doğru yazılmıştır.
3 Saatler ve dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabilir.
4 “Yalnız” sözcüğünün kökü “yalın”, “yanlış” sözcüğünün kökü “yanıl-“dır.
5 “Onun eseri en çok beğenilen 2.’nci resim olmuştu.” cümlesinde yazım yanlışı yoktur.
6 Türkçe sözcüğünün kısaltması “T.” geleneksel olarak nokta ile yazılır.
7 Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılır.
“Borsaya yaptığım yatırım bire bir verdi.” cümlesinde “bire bir” sözcüğü “ölçü, miktar vb.
8
özellikleri eşit olarak” anlamını verdiği için ayrı yazılmıştır.
9 Somut olarak yer bildirmeyen “alt, üst, üzeri” kelimeleri bitişik yazılır.
10 Bir zorunluluk olmadıkça cümle rakamla başlar.
5. Aşağıdaki tabloda yer alan cümlelerde yazım yanlışı varsa “Yanlış”, yazım yanlışı yoksa “Doğru” kısımlarını işaret-
leyiniz.
Cümleler Doğru Yanlış
1 İçi dolu, saplı ve iki çengelli nota şekli, müzik dilinde “onaltılık nota” adını alır.
2 Kahvaltıda çeşit çeşit yeşilzeytinler tabaklara yerleştirilmişti.
3 Yarın akşam Batı Trakya turumuza başlayacağız.
4 Hafta içi gerçekleşen uçuşlar genellikle daha ucuz oluyor.
5 Bütün ekip yurtdışına gitmek için gün sayıyor.
6 Pek çok kişi yaptıklarıma şaşırsa da bunlar benim için çok normal.
7 Kimse onun birtakım işler çevirdiğinin farkında değil miydi?
8 Çağlayeşili perdeler evine çok yakışmıştı doğrusu.
9 Basamakları 2’şer 2’şer çıkardı her zaman.
10 Duydukları karşısında allak bullak oldu çocukcağız.
163
YAZIM KURALLARI
Kısaltmaların Yazımı, Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı,
Sayıların Yazımı, Birleşik Kelimelerin Yazımı, Yazımı Karıştırılan Sözcükler
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-2
1. Aşağıdaki görsellerden sayıların yazımıyla ilgili yanlışlık yapılanları işaretleyiniz.
a b c
d
e Ana Dili Toplam f
Dil
Olarak Konuşur Sayısı
Çince 600 milyon 1,5 milyar
(Mandarin)
İngilizce 350 milyon 1 milyar
Hintçe- 460 milyon 650 milyon
Urduca
Fransızca 130 milyon 500 milyon
Türkçe 325 milyon 400 milyon
İspanyolca 330 milyon 350 milyon
Arapça 200 milyon 300 milyon
Rusça 165 milyon 275 milyon
2. Aşağıdaki metinde geçen yazım yanlışlarını belirleyerek sözcüklerin doğru yazımlarını boşluğa yazınız.
Eminim siz de fark etmişsinizdir, etrafımızda koşanların sayısı gün geçtikçe artıyor. Özellikle haftasonu günlerinde, mesela
bir sahil kenarındaysanız bir çok koşucunun yanınızdan farklı hızlarda geçip gittiğine tanıklık etmişsinizdir. Renkrenk kıya-
fetleri ve ayakkabılarıyla, çeşitçeşit aksesuarlarıyla birlikte sağlık açısından sorun yaratabilecek kilolarından kurtulmak için
koşanlar, formlarını korumak için koşanlar, boş zamanlarını değerlendirmek üzere koşanlar, zihinlerini boşaltıp stres atmak
için koşanlar, bir az ter atmak için koşanlar... Herkezin kendisine göre bir gerekçesi var bu sıporu yapmak için.
Yanlış Yazım Doğru Yazım
164
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları - 2
3. Hâlbuki korkulacak hiçbir şey yoktu ortalıkta 6. Aşağıdakilerin hangisinde yazım yanlışı yapılma-
Herşey naylondandı o kadar mıştır?
Ama geyikli geceyi bulmadan önce
Hepimiz çocuklar gibi korkuyorduk. A) TDK’nın yaptığı son açıklama kesme işaretinin kulla-
nımını değiştirmedikleri yönündeydi.
Bu şiirin kaçıncı dizesinde yazım yanlışı yapılmıştır? B) ABD’nde süren ekolojik denge tartışmaları sonuç
verdi, somut adımlar atılacak.
A) 1. B) 2. C) 3. D) 4.
C) İBB’ne yapılan müracaat değerlendirilmiş ama henüz
bize bir açıklama yapılmadı.
4. Aşağıdaki görsellerin hangisinde yazım yanlışı vardır? D) ODTÜ’ye girmek için son sene canını dişine takarak
A) çalıştı ağabeyim.
B)
7. Aşağıdakilerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Art arda gelen kötü haberler bütün tadımızı kaçır-
mıştı.
C)
B) El ele yürüyen genç çift, deniz kenarında bir banka
oturmaya karar verdi.
C) Git gide büyüyen bir sevgi besliyordu yeni doğan
kardeşine.
D) Diz dize otururduk bahçedeki koca çınarın gölgesine.
D)
5. (1) 35’inci İstanbul Kitap Fuarı, 20 Kasım’da sona erdi. (2) 8. Aşağıdakilerin hangisinde ayrı yazılması gereken
Geçtiğimiz yıla oranla %11,3’lük bir artışla, 621 bin kişi bir sözcük bitişik yazılmıştır?
ziyaret etmiş fuar alanını. (3) 26. Uluslararası İstanbul
Sanat Fuarı’nın ziyaretçilerini de kapsayan bu sayı, “rekor A) Olağandışı durumlar karşısında panikler, ne yapaca-
düzey” olarak tanımlanmış. (4) Fuar boyunca salonlar- ğını şaşırırdı.
daki muazzam kalabalıklar bir yana, fuar alanına ulaşım B) İstanbul’un gecekondu mahallelerinde büyüyen
sağlayan üstgeçitte yaşanan izdiham haberleri de bu yazarı artık tüm dünya tanıyor.
rekorun önemli bir göstergesi sayılabilir. C) Güneşe göre hareket eden bir bitkiye kim ayçiçeği
Bu metnin hangi cümlesinde yazım yanlışı yapılmış- adını vermiş ki?
tır? D) Bizim sokakta beştaş oyunu oynayan çocukları gör-
mek beni duygulandırmıştı.
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
165
YAZIM KURALLARI
22.Bölüm
Ses Bilgisine Dayalı Yazım Yanlışları
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Benzeşme (Ünsüz Sertleşmesi)
Sert ünsüzlerden (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biriyle biten bir sözcüğe “c, d, g” ünsüzleri ile başlayan bir ek geldiğinde ekin
başındaki ünsüz sertleşip “ç, k, t”ye dönüşür.
Örnekler: ağaç- da → ağaçta
çiçek-ci → çiçekçi
bit-gi → bitki
Yumuşama (Ünsüz Değişimi)
Süreksiz sert ünsüzlerden “k, t, ç, p” ile biten bir sözcüğe, ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde sondaki sert ünsüz yu-
muşayarak “b, c, d, g, ğ” ünsüzlerine dönüşür.
Örnekler: kitap- a kitaba kilit-i kilidi
araç-a araca patik-i patiği
! UYARI
Bazı sözcüklerde ünsüz yumuşaması görülmez.
Örnekler: ahlak + ı ahlakı yanıt + ı yanıtı
ip + i ipi aç + ık açık
Ünsüz Türemesi
Yabancı kökenli kimi sözcükler ünlü ile başlayan bir ek aldığında veya başka bir sözcükle birleştiğinde ünsüz türemesi
gerçekleşir.
Örnekler: his+etmek hissetmek af+etmek affetmek
Ünsüz Düşmesi
“k” ünsüzü ile biten bazı kelimelere “-cik, -cek” ekleri getirildiğinde kelimenin sonundaki “k” ünsüzü düşebilir.
Örnekler: ufak+cık ufacık
Yardımcı Ünsüzler (Kaynaştırma Harfleri)
Türkçe bir sözcük ek alırken iki ünlü yan yana gelmez. Geldiği durumlarda ekle kelime arasına “y, ş, s, n” yardımcı
ünsüzlerinden biri girer.
Örnekler: masa+ın masanın su+u suyu
166
Ses Bilgisine Dayalı Yazım Yanlışları
Alıştırma - 1
Aşağıdaki görsellerin ifade ettiği sözcükleri verilen ekleri getirerek yazınız.
+ i ....................................... + a .......................................
+ ca ....................................... +den .......................................
+ e ....................................... +de .......................................
Alıştırma - 2
Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerin hangilerinde ses bilgisi kurallarına uyulmamasından kaynak-
lanan yazım yanlışı olduğunu işaretleyiniz.
1. Dedesinin tansiyon ilaclarını sürekli çantasında taşımayı ihmal etmez.
2. Müziğin ritmine kendini kaptıran insanlar masaların aralarında dans ediyorlar.
3. Büyük dedesinden kalan ama kendisine söylenmeyen mirası fark etmiş.
4. Ona yapılan zammı beğenmediği için bu şirkette artık çalışamazmış.
5. Karşıdaki büyük köşkün kapısını bekçi güçlükle açdı.
6. Dün geceki depremi hiçbirimiz his etmedik.
7. Minikcik yüreğinde saklı bütün hikâyeler.
8. Gökyüzündeki yalnız buludu kendisine arkadaş ilan etti.
167
Ses Bilgisine Dayalı Yazım Yanlışları
Kılavuz Bilgi
Ünlü Düşmesi
→ İki heceli bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlüler düşer.
Örnekler: ağız + ı ağzı oğul + u oğlu gönül + ünüz gönlünüz
→ Bazı sözcükler birleşirken ünlü düşmesine uğrarlar.
Örnekler: kayıp + etmek kaybetmek hapis + olmak hapsolmak pazar + ertesi pazartesi
→ Bazı sözcükler yapım eki aldıklarında ünlü düşmesine uğrarlar.
Örnekler: sarı + ar- sarar-
yalın + ız yalnız
Kılavuz Bilgi
Ünlü Türemesi
→ Tek heceli kimi sözcüklere “-cik” küçültme eki geldiğinde orta hecede ünlü türemesi olur.
Örnekler: az + cık azıcık
genç + cik gencecik
Ünlü Daralması
→ Sonu “a, e” geniş ünlüleri ile biten fiillere “-yor” eki getirildiğinde geniş ünlüler daralarak “ı, i, u, ü” dar ünlülerine dönüşür.
Örnekler: başla + yor başlıyor
ütüle + yor ütülüyor
! UYARI
“De-” ve “ye-” fiilleri ünlü ile başlayan bir ek alırken araya “y” kaynaştırma harfi girer. Bu kaynaştırma harfinin daraltıcı etkisi
ile “de” ve “ye” fiillerinin sonlarında bulunan “e” ünlüsü daralarak “i” olur.
Örnekler: de + yor diyor de + y + ecek diyecek
de + y + en diyen ye + yor yiyor
ye + y + ecek yiyecek ye + y + en yiyen
! UYARI
“-yor” ekinden önce gelen “ma /-me” olumsuzluk eki de daralmaya uğrayarak “-mı /-mi / -mu /-mü” olur.
Örnekler: bak + ma + yor +lar bakmıyorlar
dinle + me + yor dinlemiyor
168
Ses Bilgisine Dayalı Yazım Yanlışları
Alıştırma - 3
Aşağıda görselleri verilen sözcüklere yanlarında verilen ekleri ya da sözcükleri getirerek yazınız.
+ u ....................................... + ertesi .......................................
+ e ....................................... + altı .......................................
Kılavuz Bilgi
N-b Çatışması (Uyumsuzluğu)
Türkçede “n-b” sesleri yan yana gelmez.
Örnekler: penbe (yanlış) pembe (doğru)
canbaz (yanlış) cambaz (doğru)
! UYARI
Özel isimlerde ve birleşik sözcüklerde “n-b” çatışması görülmez.
Örnekler: sonbahar
İstanbul
Alıştırma - 4
Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerin hangilerinde ses bilgisi kurallarına uyulmamasından kaynak-
lanan yazım yanlışı olduğunu işaretleyiniz.
1. Söylediği sözlerde yanılış yoktu ama kimse ona inanmıyordu.
2. Fikirini değiştirirsen bize haber vermeyi unutma.
3. İlerideki köşkü güpegündüz soyan hırsızlar sonunda yakayı ele verdi.
4. Elindeki tabağın hepsini kısa sürede yiyince herkes ona bakmaya başladı.
5. Romandaki kanbur adam beyaz perdeye çok gerçekçi yansıtılmış.
6. İstanbul, tarihî ve doğal güzellikleriyle beni büyülüyor.
7. Tahtaya güzel bir çember çizdi öğretmen.
8. Kimse sana bir şey demeyor, boşuna sinirlenme.
169
YAZIM KURALLARI
Ses Bilgisine Dayalı Yazım Yanlışları
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-1
1. Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerin yazımlarını değerlendirerek tabloda işaretleyiniz.
Cümleler Doğru Yanlış
1 “Senin ağızından çıkanı kulağın duyuyor mu?” diye bağırıyordu kadın.
2 Dün okula gelmiyen öğrencileri müdür yardımcısının odasına çağrıldılar.
3 Fotoğraf ekibimiz Safranbolu çekimleri için yarın akşam toplanacak.
4 Tarlanın etrafını çevrileyen dikenli tel kimi yerlerinden delinmişti.
5 1925’te buraya göçen dedem yıllar sonra doğduğu topraklara döndü.
6 Hukukun üstünlüğüne önem vermeyen toplumlarda adalet sağlanmaz.
7 Kitabın sayfalarını kıvırarak kaldığı yeri bulmayı severdi ablam.
8 Seni sabahtan beri karşı kafede bekleyorum, nerede kaldın?
9 Biricik evladını uzun süre göremeyeceği bir yere göndermek istemedi.
10 Dün gece yaptığı resimde minikcik evler öyle güzel görünüyordu ki…
2. Aşağıdaki köpeğin organlarına “-ı/-i/-u/-ü” getirerek verilen boşluklara yazınız.
.......................................
.......................................
.......................................
.......................................
.......................................
.......................................
170
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları - 1
3. Aşağıdaki cümlelerde geçen kelimelerin doğru yazımlarını yuvarlak içine alınız.
1. Küçük çocuk mutfaktan/mutfakdan gelen güzel kokunun kaynağını aramaya çıktı.
2. Zonguldak’ın/Zolguldağ’ın kömür madenleri birçok ailenin geçim kaynağı durumunda.
3. Bu konuları bilmeyen/bilmiyen bir öğrenci sınavdan iyi not alamayacaktır.
4. Geminin arka kısmında bulunan anbarların/ambarların tamamı kuru yük ile doluydu.
5. Atatürk’ün cumhuriyedi/cumhuriyeti ilan etmesi tüm yurtta sevinçle karşılanmıştı.
6. Küçük çocuğun masum sevinci, abartılı gülümsemesi gözümün önünden gitmeyor/gitmiyor.
7. Onur, istediği liseyi kazanamayınca evlerine yakın bir özel okula kaydoldu/kayıt oldu.
8. Bir çift bataklık geyiği/geyiki serinlemek için su kenarına süzüle süzüle geliyordu.
9. Üniversite arkadaşlarıyla 2005’te/2005’de tanışmışlar, bir daha ayrılmamışlardı.
10. Azıcık/azcık aşım kaygısız başım, der daha fazla para kazanmakla uğraşmazdı.
4. Aşağıdaki metinde geçen sözcüklerden kaynaştırma harfi alanları verilen boşluklara yazınız.
Bu sabah aynaya baktığınızda gördüğünüz kişiden mutlu oldunuz mu? Dişinizi fırçalarken yalnızca fırçalama eylemine
odaklananlardan mısınız, yoksa o esnada kendinize bakar mısınız? Ya da en son ne zaman gerçekten kendinize baktınız? Ken-
dimi tanımaya çalıştığım yaşlarda aynanın karşısında haddinden fazla zaman geçirirdim. Bir süre sonra baktığımın ben değil,
başkası olduğunu düşüneceğim kadar fazla...
......................................... .........................................
......................................... .........................................
......................................... .........................................
......................................... .........................................
5. Aşağıdaki başlıklardan ses bilgisine dayalı yazım yanlışı yapılanları işaretleyiniz.
1. Ünlü Oyunun Tekrarı Bu Akşam 23.00’de Tiyatromuzda!
2. Son Olayların Tüm Gizemleri Açıklanıcak!
3. Son Dönemin En Ünlü Güreşcisi Karşınızda!
4. Belediye Başkanı’nın Katılacağı Tören Başladı!
171
YAZIM KURALLARI
Ses Bilgisine Dayalı Yazım Yanlışları
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-2
1. Cahit Sıtkı Tarancı’ya ait aşağıdaki şiirlerde yazım yanlışı yapılan sözcüklerin altını çizerek doğrularını verilen
boşluklara yazınız.
a b
Camlar arkasında bekliyen çocuk, Esiyor tane tane yine beyaz bir rüzgâr.
Üç mevsim güneşin seyirine dalar; Söyliyin hangi kuşun kanatları yolundu?
Ve kışın güneşi özleyen çocuk, Yine hangi ağaçdan döküldü bu yapraklar?
Diliyle buğulu camları yalar. Yağan beyaz bir sükût, bir mahşerdir sanki kar!
........................................................................................ ........................................................................................
........................................................................................ ........................................................................................
c d
Beşikden başlayıp mezara uzanan, Kim ne bilsin neydi beni uyutan?
Tenha ve korkulu bir köprüdür ömürüm. Uyanmadığım o sabah uyukudan.
Ağır varlığımı aynı hızla her an Henüz yaşıyordum yeniden yeni
Bir baştan bir başa beyhude sürürüm. Bir şubat gününün güzellikini.
........................................................................................ ........................................................................................
........................................................................................ ........................................................................................
2. Aşağıdaki yargıları doğru (D) veya yanlış (Y) şeklinde işaretleyiniz.
1. “Millet, hukuk, ahlak, cumhuriyet” sözcüklerinde ünsüz yumuşaması görülmez.
2. “Bilmedikleri mantarı yeyince hastanelik olmuşlar.” cümlesinde yazım yanlışı yoktur.
3. “Çiçeklerin rengi hepimizi büyülemişti âdeta.” cümlesindeki altı çizili sözcük tek heceli olduğu için yumuşamaya uğ-
ramamıştır.
4. “Zeytinburnu’nda yeni yapılan bir binaya taşınmışlar.” cümlesindeki altı çizili sözcük özel isim olduğundan n-b çatışması
yaşanmamıştır.
5. “Darcık sokaklardan yürüyerek şehrin büyük meydanına çıktı.” cümlesinde ünlü türemesi eksikliğine dayalı bir yazım
yanlışı yapılmıştır.
172
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları - 2
3. Aşağıdakilerin hangisinde bir yazım yanlışı yapıl- 6.
mıştır? Geçdi bir gizli nefes gölgeli sahillerden
A) Bu vakte kadar haber gelmiyince telaşlanmaya baş- Sandalın taşlara yaslandığı tenha yerden
lamıştık. Bu dizelerde yapılan yazım yanlışının nedeni aşağı-
B) Biraz çabuk anlat, hepimiz can kulağıyla seni dinliyo- dakilerden hangisidir?
ruz.
A) Ünsüz benzeşmesi
C) Depolarındaki yiyecek bittiğinde şehir merkezine
inecekler. B) Ünsüz yumuşaması
C) Ünsüz türemesi
D) Yaşlı kadın, gençlerin sorularını büyük bir anlayışla
cevaplıyor. D) Ünsüz düşmesi
4. Aşağıdakilerin hangisinde ünsüz benzeşmesiyle
ilgili bir yazım yanlışı yoktur?
7. (1) Çengelköy’ün en güzel hâlinin denizden görüldüğü
A) Rafda ağzı açık bırakılan kavanozun içine karıncalar söylendiği için biz de öyle yapdık. (2) Bindik bir Şehir Hat-
doluşmuş. ları vapuruna, kıyısına yanaştık. (3) Vapurumuz iskeleye
B) Efsaneye göre sepetden çıkan küçük bir yılan genç yaklaşırken önce ağırbaşlı, kahverengi kuleli Muazzez
kızı zehirlemiş. Hanım Yalısı ile kırmızı aşı boyalı Server Bey Yalısı’yla göz
göze geldik. (4) Beyaz boyası denize karışmış Baha Bey
C) İstiklal Caddesi’ndeki kitapcı dükkânları birer birer
kapanıyor. Yalısı’nın bir odasını 1940’larda yazar Sabahattin Ali’nin
kiraladığını biliyorduk.
D) Burunun ucunu bile göremeyecek kadar kibir sarmış
etrafını. Bu paragrafın kaçıncı cümlesinde yazım yanlışı ya-
pılmıştır?
A) 1. B) 2. C) 3. D) 4.
5.
Öğretmenimiz yazılının 30 puan-
lık kısmı için bir öykü yazmamızı
istedi.
8. 1. Çorum’un ilçesi Boğazkale, Hattuşa’nın MÖ XIII. yüz-
yılda kurulan ve “Yukarı Şehir” olarak bilinen, tapınak
ve kutsal alanlardan oluşan bölümüdür.
2. Anadolu’nun en eski su yapıları incelendiğinde bun-
ların Hititler döneminde yapıldıkları görülür.
Karlı bir kış gününde, kararlaştırdığımız yerde 3. Demir ustalarının Alacahöyük’de yaptıkları demir
arkadaşlarımı bekliyordum. Penbe mantolu bir
kadın yanıma yaklaştı. Hiç konuşmadan yanımda objeler müzelerimizin baş tacı eserleri arasında bu-
beklemeye başladı. “Hiç gelmiyecek birini mi lunuyor.
bekliyorsun?” diye konu açdı. “Pardon, bana mı 4. Hitit Uygarlığı’nı barındıran, âdeta bir açık hava
söylüyorsunuz?” dedim. müzesi olan Çorum, kent içi yaşamıylada son derece
hareketli.
Deniz yaptığı her yazım yanlışı için 5 puan kaybedecektir. Bu cümlelerin hangilerinde yazım yanlışı yapılmış-
Buna göre, Deniz yazılının bu kısmından kaç puan tır?
alır?
A) 1 ve 2 B) 1 ve 3
A) 10 B) 15 C) 20 D) 25 C) 2 ve 4 D) 3 ve 4
173
NOKTALAMA İŞARETLERİ
23.Bölüm
Nokta, Virgül, Noktalı Virgül
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Nokta ( . )
1. Cümlenin sonuna konur.
Örnek: Türk Dil Kurumu, 1932 yılında kurulmuştur.
2. Bazı kısaltmaların sonuna konur.
Örnekler: Alb. (albay), Dr. (doktor), Yrd. Doç. (yardımcı doçent), Prof. (profesör), Cad. (cadde)…
! UYARI
Baş harfler alınarak yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz. T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T.
(Türkçe) kısaltmalarında nokta kullanılır.
3. Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.
Örnekler: 3. (üçüncü), 15. (on beşinci); II. Mehmet, XV. yüzyıl; 2. Cadde…
4. Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur.
Örnekler: 3, 4 ve 7. soru…
5. Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur:
I. 1. A. a.
II. 2. B. b.
6. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.
Örnekler: 29.5.1453
! UYARI
Tarihlerde ay adları yazıyla da yazılabilir. Bu durumda ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz.
Örnek: 29 Ekim 1923
7. Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.
Örnekler: Tren 09.15’te kalktı. Toplantı 13.00’te başladı.
8. Kitap, dergi vb.nin künyelerinin sonuna konur.
Örnek: Agâh Sırrı Levend, Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri, TDK Yayınları, Ankara, 1960.
9. Dört ve dörtten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur.
Örnekler: 1.000, 326.197, 49.750.812 …
10. Genel Ağ adreslerinde kullanılır.
Örnekler: http://tdk.org.tr
11. Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır.
Örnekler: 4.5=20, 12.6=72
174
Nokta, Virgül, Noktalı Virgül
Alıştırma - 1
Aşağıdaki cümlelerde yer alan noktanın (.) kullanım amacını boşluklara yazınız.
1 12 Kasım’da kapılarını açan 35. Uluslararası İstanbul Kitap Fuarı’nın bu seneki ana teması Felsefe ve İnsan.
2 Türkçede iki kitabı yayımlanan İtalyan yazar Andrea Valente’ye çocuğun ruhunu çözmüş bir yazar diyebiliriz.
3 Prof. Dr. Sevil Atasoy ve tarihçi Prof. Dr. İlber Ortaylı, gündemin sıcak konularını konuşmak için bir araya geliyor.
4 10.12.1987 tarihinde doğan yazar, genç yaşına rağmen büyük bir okuyucu kitlesini etkilemeyi başardı.
5 Sabah 09.30’da başlayan toplantı hiç ara verilmeden akşama kadar devam etti.
Kılavuz Bilgi
Virgül ( , )
1. Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur.
Örnek: Fırtınadan, soğuktan, karanlıktan ve biraz da korkudan sonra bu sıcak, aydınlık ve sevimli odanın havasında erir
gibi oldum.
2. Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.
Örnek: Umduk, bekledik, düşündük.
3. Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan özneyi belirtmek için konur.
Örnek: Saniye Hanımefendi, merdivenlerde oğlunun ayak seslerini duyar duymaz, hasretlisini karşılamaya atılan bir genç
kadın gibi koltuğundan fırlamış ve ona kapıyı kendi eliyle açmaya gelmişti.
4. Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur.
Örnek: Zemin bu kadar koyu bir kırmızıya dönüşünce, bir an için de olsa, belirginliğini yitiriverdi sivilceleri.
5. Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur.
Örnek:
Akşam, yine akşam, yine akşam,
Göllerde bu dem bir kamış olsam!
175
Nokta, Virgül, Noktalı Virgül
Kılavuz Bilgi
6. Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra konur.
Örnek: Adana’ya yarın gideceğim, dedi.
7. Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlenin bitimine konur.
Örnek:
– Bu akşam Datça’ya gidiyor musunuz, diye sordu.
8. Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.
Örnek:
Bahçe kapısını açtı. Sermet Bey’e,
– Bu anahtar köşkü de açar, dedi.
9. Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, kabul ve teşvik bildiren hayır, yok, evet, peki, pekâlâ, tamam, olur, hayhay,
başüstüne, öyle, haydi, elbette gibi kelimelerden sonra konur.
Örnekler: Peki, gideriz. Olur, ben de size katılırım. Hayhay, memnun oluruz. Haydi, geç kalıyoruz.
10. Bir kelimenin kendisinden sonra gelen kelime veya kelime gruplarıyla yapı ve anlam bakımından bağlantısı olmadığını
göstermek ve anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.
Örnek: Bu, tek gözlü, genç fakat ihtiyar görünen bir adamcağızdır.
11. Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur:
Örnekler:
Sayın Başkan,
Sevgili Kardeşim,
12. Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılır.
Örnekler: 38,6 (otuz sekiz tam, onda altı), 0,45 (sıfır tam, yüzde kırk beş)
13. Metin içinde art arda gelen zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra konur.
Örnek: Ancak yemekte bir karara varıp, arkadaşına dikkatli dikkatli bakarak konuştu.
14. Özne olarak kullanıldıklarında bu, şu, o zamirlerinden sonra konur:
Örnek: Bu, benim gibi yazarlar için hiç kolay olmaz.
15. Kitap, dergi vb.nin künyelerinde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra konur.
Örnek: Falih Rıfkı ATAY, Tuna Kıyıları, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1938.
! UYARI
Yazarın soyadı önce yazılmışsa soyadından sonra da virgül konur.
Örnek: ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı, Ankara, 1958.
176
Nokta, Virgül, Noktalı Virgül
Alıştırma - 2
Aşağıdaki metinde verilen boşluklardan uygun yerlere virgül getiriniz.
Kabak Sakarya’nın hemen hemen tüm bölgelerinde yetişir Özellikle “kara toprak” olarak tabir edilen düz ve verimli
arazileri de pek sever. Tohum ekilmeden önce toprak havalandırılır çapalanıp temizlenir. 35 yıldır kabak yetiştiriciliği
yapan Nevzat Yılmaz kabağın ekimden hasada kadar büyük bir uğraşı olduğunu söylüyor “Bahar mevsiminde tohum
olarak atıyoruz. Sulama istemiyor ancak sabahları çiy düşmeyen bazı bölgelerde sulama yapmak gerekiyor. Sakarya bol
miktarda sabah çiyi yağışı aldığından buranın kabağına lezzet katıyor ekildikten dört ay sonra da hasat zamanı başlıyor.”
Kılavuz Bilgi
Virgül Nerelerde Kullanılmaz?
1. Metin içinde ve, veya, yahut, ya ... ya bağlaçlarından önce de sonra da virgül konmaz.
Örnek: Nihat sabaha kadar uyuyamadı ve şafak sökerken Faik’e bol teşekkürlerle dolu bir kâğıt bırakarak iki gün evvelki
cephe dönüşü kıyafeti ile sokağa fırladı.
2. Tekrarlı bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz:
Örnekler: Ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli.
Bu kurallar bugün de yarın da geçerli olacaktır.
3. Cümlede pekiştirme ve bağlama görevinde kullanılan da / de bağlacından sonra virgül konmaz.
Örnek: İmlamız lisanımız düzelince, lisanımız da kafamız düzelince düzelecek çünkü o da ancak onlar kadar bozuktur,
fazla değil!
4. Metin içinde -ınca / -ince anlamıyla zarf-fiil görevinde kullanılan mı / mi ekinden sonra virgül konmaz.
Örnek: Ben aç yattım mı kötü kötü rüyalar görürüm nedense.
5. Şart ekinden (-se/-sa) sonra virgül konmaz.
Örnek: Tenha köşelerde ağız ağıza konuşurken yanlarına biri gelecek olursa hemen susuyorlardı.
Alıştırma - 3
Aşağıdakilerin hangilerinde virgülün kullanımıyla ilgili yanlışlık yapıldığını işaretleyiniz.
1. Hem konuşuyor, hem de konuyu anlamadığını söylüyor.
2. Büyük kardeşim eve geldi mi, hemen bilgisayarın başına oturur.
3. Unutmayın, harika bir yılbaşı tatiline çıkmanın yolu o şehrin yerlisi gibi düşünmekten geçiyor.
4. Bütün gece çalışırsan, hafta sonu rahat edersin.
5. Sibirya, dondurucu soğukları ve keşfedilmemiş topraklarıyla büyüleyici bir coğrafya.
177
Nokta, Virgül, Noktalı Virgül
Kılavuz Bilgi
Noktalı Virgül ( ; )
1. Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur.
Örnek: Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul, Aslan, Orhan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül, Yonca adları verilir.
2. Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.
Örnek: Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak, kahkahalar atmak, ağlamak istiyorum.
3. İkiden fazla eş değer ögeler arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra noktalı virgül konabilir.
Örnek: Ceren, Deniz, Aysun, Ali ve Demir’i çağırdı. (Çağırma işini yapan belli değil/O- 3. tekil şahıs)
Ceren; Deniz, Aysun, Ali ve Demir’i çağırdı. (Çağırma işini yapan Ceren)
Alıştırma - 4
Aşağıdaki cümlelerde uygun yerlere noktalı virgül getiriniz.
1. Geçen sene Paris, Milano, Üsküp İsveç, Norveç, Finlandiya’yı gezmiştik.
2. Pazardan elma, armut, çilek, pırasa, ıspanak, bezelye almalısın.
3. Tüm kitaplarını, defterlerini ve kalemlerini aldı çantasını alıp çıktı.
4. Geri dönemeyiz uzun yollardan, zor şartlardan, kötü olaylardan çıkıp geldik.
5. Yeni usul şiirimiz zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu.
Alıştırma - 5
Fırça; kova ve süpürgeyi tavan
arasına, temizlik malzemelerini
banyoya koyacağım.
Ayşe’nin cümlesinde noktalı virgül (;) doğru kullanılmış mıdır? Kullanılmadıysa cümleyi doğru noktalama işaret-
leriyle verilen boşluğa yeniden yazınız.
178
NOKTALAMA İŞARETLERİ
Nokta, Virgül, Noktalı Virgül
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-1
1. Aşağıdaki metinde verilen boşluklara nokta (.), virgül (,) veya noktalı virgül (;) koyunuz.
17 yüzyıldan 19 yüzyıla kadar astronominin gelişmesi büyük ölçüde te-
leskopun gelişimine bağlıydı Giambattisa tarafından yapılan ilk teleskop
basit bir lensten ibaretti bu araç astronomik amaçlı olarak ilk defa 1609 yılında
Galilei tarafından kullanıldı Galilei geliştirdiği teleskopuyla önemli gözlemler
yaptı
2. Aşağıdaki cümlelerde geçen virgülleri (,) ve kullanım amaçlarını eşleştiriniz.
Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayır-
Kadın, doktora seslenmesine rağmen sesini
1. a. mak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına
duyuramadı.
ve sonuna konur.
Evet, bu konudaki görüşlerinize katılmamak elde
2. b. Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.
değil.
Baharda sığırcıklar, turnalar, martılar şenlendirir Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve keli-
3. c.
gökyüzünü. me gruplarının arasına konur.
Kitabını büyük bir istekle açtı, ışığa doğru yak- Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra
4. d.
laştı. konur.
Sınavdaki son sorunun cevabı 16,2 diye düşünü- Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlenin
5. e.
yorum. bitimine konur.
İyi bir akşam geçirmenizi dilerim, dedi ve araba-
6. f. Anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.
sına gitti.
7. Biricik Arkadaşım, g. Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılır.
— Güneşin ilk ışıkları yüzümüze vurmaya başla-
8. h. Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur.
yınca yola çıktık, dedi.
Bu güzel şehir, İstanbul, her milletten insana ev Kitap, dergi vb.nin künyelerinde yazar, eser, bası-
9. i.
sahipliği yapıyor. mevi vb. maddelerden sonra konur.
ABASIYANIK, Sait Faik, Son Kuşlar, Yapı Kredi Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, ka-
10. j.
Yayınları, İstanbul, 2008. bul veya teşvik bildiren kelimelerden sonra konur.
1. ......... 2. ......... 3. ......... 4. ......... 5. ......... 6. ......... 7. ......... 8. ......... 9. ......... 10. .........
179
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları - 1
3. Aşağıda görselleri verilen sözcüklerin kısaltmalarını boşluklara yazınız.
a b c
..................................................... ..................................................... .....................................................
d e f
kilogram
..................................................... ..................................................... .....................................................
4. Aşağıdakilerden noktanın (.) yanlış kullanıldığı cümleleri işaretleyiniz (Cümle sonlarında kullanılan
noktayı dikkate almayınız.).
1. Sabah 10.00’da başlayan derse bile yetişememiş, eve dönmüş.
2. T.B.M.M. önünde toplanan halk, cumhuriyetin ilanını coşkuyla karşıladı.
3. Görüşmeler sürerken Müh. Mehmet Çetin toplantıdan çıkmış.
4. Kişi başına 2.5 lira düşmesi işçileri sevince boğmaya yetmişti.
5. Eve erkenden geldim. mutfakta dün akşamdan kalan bulaşıklar dağ gibiydi.
6. Yeni doğan bebek 3 kg. olmasına karşın sağlıksız gözüküyor.
7. www. uguryayinlari.com.tr adresinden istediğin kitaplara ulaşabilirsin.
8. Sorunun çözümüne 4.4= 20 yazan çocuğa öğretmeni puan vermemiş.
9. Büyük teyzem gençliğinde Selim Pars Sok. 5 No.lu evde oturuyormuş.
10. 18.Kasım.1988 tarihinde doğan kardeşim, çocukluğunu bizden ayrı geçirdi.
180
NOKTALAMA İŞARETLERİ
Nokta, Virgül, Noktalı Virgül
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-2
1. Aşağıdaki cümlelerde virgülün yanlış kullanılmasının sebeplerini verilen boşluklara yazınız.
1 Bütün gece tek başına oturup, sabah olanları düşündü.
2 İster okulunu bitir, ister gel benim yanımda çalış.
3 Yeni bir işe başladı ama, aklı hâlâ yapmayı planladığı turda.
4 Bu konuda bana yardımcı olabilirsen, çok sevinirim.
5 Yaptıkları proje kısa sürse de, sonuçları herkesi memnun etti.
2. Aşağıdaki cümlelerden noktalama yanlışlığı olmayanları “D”, noktalama yanlışlığı olanları “Y” ile işaretleyiniz.
1. Akşam 19.00 seansı için 3 kişilik rezervasyon yaptırmak istiyorum.
2. Çocuk kitaplarından Küçük Prens, Pal Sokağı Çocukları; polisiye romanlardan Patasana, Sis ve Gece, Gülün Adı en
sevdiklerimdir.
3. Bunu benim için saklamalısın; diyerek bir kutu uzattı.
4. Yeni bir kitaba başladım, çünkü son okuduğum çok güzeldi.
5. Bazı akşamlar eve gelmez, arkadaşlarıyla maç yapmaya gider.
6. Sabahları uyandın mı, önce bir bardak su içmelisin.
7. Kurduğumuz hayaller, söylediğimiz şiirler hâlâ aklımda.
8. Bir zamanların meşhur şarkıcısı, şimdilerde reklamcılık yapıyor.
9. Konuştuk; bir sonuç alamayacağımızı bildiğimiz hâlde konuştuk.
10. Genç, gazeteciye çeşitli sorular yöneltmek istedi.
181
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları - 2
3. Gözlerini açtığında saat çoktan 07( )30 olmuştu. Hızlıca 6. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde virgül (,) yanlış
yatağından kalktı ( ) mesajlarına göz atmaya başladı ( ) Her kullanılmıştır?
şey yolunda gözüküyordu ( ) annesi ( ) kardeşi ( ) babası
geliyordu. A) Hayır, bu konuda sana hak vermem mümkün değil.
B) Kardeşimi, benim iyilik meleğimi, kimselerin üzme-
Bu metinde ayraçla belirtilen boşluklara aşağıdaki- sine izin vermem.
lerden hangisi sırasıyla getirilmelidir?
C) Ben bütün gece kitabımı, okudum, o ise oyun oynadı.
A) (.) (,) (.) (;) (,) (,) D) Yemyeşil erikler, kıpkırmızı kirazlar gelmişti tezgâhlara.
B) (:) (;) (:) (–) (–) (;)
C) (:) (,) (;) (,) (,) (,)
D) (.) (;) (;) (–) (–) (;)
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül (;)
yanlış kullanılmıştır?
4. 1915’te, Çanakkale Savaşlarında Osmanlı kuvvetlerini A) Babam, bütün eşyalarımızı kamyona yükledi; hemen
I yola çıktık.
yöneten Alm. Deniz Generali Bakanlık ve
II B) Gülenay; Sinem ve Özlem’i bir saattir havalimanında
Genelkurmay Başkanlığı makamlarından sonra; cephe bekliyordu.
III C) Meyvelerden muz, çilek ve kayısı; sebzelerden havuç,
içerisindeki en yetkili komutandı. bezelye ve bamya var.
IV D) Odasında her tür renkten elbise vardı; kahverengi,
Numaralanmış kısımların hangisinde bir noktalama siyah, mor, yeşil…
yanlışlığı yapılmıştır?
A) I B) II C) III D) IV
8. Aşağıdakilerin hangisinde noktalama yanlışlığı
5. Aşağıdakilerden hangisi virgülün (,) işlevlerinden yoktur?
değildir?
A) Büyük dedem ne seni görmek istiyor, ne yanımıza
A) Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime geliyor.
gruplarının arasına konur. B) Hayır; bütün yaptıklarınızı kabullenmem mümkün
B) Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan değil.
özneyi belirtmek için konur. C) Bu akım üç şairle anılır; Orhan Veli, Oktay Rıfat, Melih
C) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. Cevdet.
D) Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna D) Yaşlı, doktoru görünce heyecanlandı ve muayene
konur. olmaktan vazgeçti.
182
NOKTALAMA İŞARETLERİ
24.Bölüm
İki Nokta, Üç Nokta, Ünlem İşareti, Soru İşareti
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
İki Nokta (: )
1. Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
Örnek: Millî Edebiyat akımının temsilcilerinden bir kısmını sıralayalım: Ömer Seyfettin, Halide Edip Adıvar, Ziya Gökalp,
Mehmet Emin Yurdakul, Ali Canip Yöntem.
2. Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna konur.
Örnek: Bu kararın istinat ettiği en kuvvetli muhakeme ve mantık şu idi: Esas, Türk milletinin haysiyetli ve şerefli bir millet
olarak yaşamasıdır.
3. Ses bilgisinde uzun ünlüyü göstermek için kullanılır.
Örnekler: a:ile, ka:til, usu:le, i:cat.
4. Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur:
Bilge Kağan: Türklerim, işitin!
Üstten gök çökmedikçe,
alttan yer delinmedikçe
ülkenizi, törenizi kim bozabilir sizin?
Koro: Göğe erer başımız
başınla senin!
5. Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.
Örnek:
– Buğdayla arpadan başka ne biter bu topraklarda?
Ziraatçı sayar:
– Yulaf, pancar, zerzevat, tütün...
6. Genel Ağ adreslerinde kullanılır.
Örnek: http://tdk.org.tr
7. Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
Örnek: 56:8=7, 100:2=50
Alıştırma - 1
Şehrin ana caddesinde gördüklerim şöyleydi (1) ışıl ışıl dükkânlar (2) süslü birer dev gibi görünen çam ağaçları (3) hediye
alma telaşındaki insanlar (4) Aklıma annemin bana bu şehri anlatırken söylediği söz geldi (5) “Yeni yıl zamanı şehrin üze-
rindeki mutsuzluk bulutları bir süreliğine de olsa kalkıverir.” Keşke annemle gezebilseydim doğduğu şehri (6)
Bu cümlede numaralanmış ayraçlardan hangilerine iki nokta getirilmesi gerektiğini işaretleyiniz.
1. 2. 3. 4. 5. 6.
183
İki Nokta, Üç Nokta, Ünlem İşareti, Soru İşareti
Kılavuz Bilgi
Üç Nokta ( ... )
1. Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
Örnek: Ne çare ki çirkinliği hemencecik ve herkes tarafından görülüveriyordu da bu yanı...
2. Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten dolayı açık yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur.
Örnek: Arabacı B...’a yaklaştığını söylüyor, ikide bir fırsat bularak arabanın içine doğru başını çeviriyordu.
3. Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konur.
Örnek: ... derken şehrin öte başından boğuk boğuk sesler gelmeye başladı...
4. Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek veya ifadeye güç
katmak için konur.
Örnek: Sana uğurlar olsun... Ayrılıyor yolumuz!
5. Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur.
Örnek: Gölgeler yaklaştılar. Bir adım kalınca onu kıyafetinden tanıdılar:
— Koca Ali... Koca Ali be!..
! UYARI
Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konulması yeterlidir.
Örnek: Gök ekini biçer gibi!.. Başaklar daha dolmadan.
6. Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan, eksik bırakılan cevaplarda kullanılır.
Örnek:
— Yabancı yok!
— Kimsin?
— Ali...
— Hangi Ali?
— ...
! UYARI
Üç nokta yerine iki veya daha çok nokta kullanılmaz.
Alıştırma - 2
Aşağıdaki cümlelerde üç noktanın (...) kullanımı doğruysa “D” yanlışsa “Y” yazınız.
1. Bahçemizde her çeşit çiçek vardı: gül, menekşe, sümbül, begonviller…
2. Bütün konuşmalarımızı ... Bey’e ileteceğim.
3. Görmezdiniz mi ne kadar da hüzünle bakıyordu yemyeşil gözleri…
4. ... Sonra bir sahil kenarına varan salımızı kıyıya bağlayıp etrafı keşfetmeye başladık.
5. Güzel mi güzel bir kız çocuğu vardı…
184
İki Nokta, Üç Nokta, Ünlem İşareti, Soru İşareti
Kılavuz Bilgi
Soru İşareti ( ? )
1. Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur.
Örnek: Ne zaman tükenecek bu yollar, arabacı?
2. Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur.
Örnek:
Gümrükteki memur başını kaldırdı:
— Adınız?
3. Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır.
Örnekler: Yunus Emre (1240 ?-1320), (Doğum yeri: ?)
! UYARI
“mı / mi” ekini alan yan cümle temel cümlenin zarf tümleci olduğunda cümlenin sonuna soru işareti konmaz.
Örnek: Akşam oldu mu sürüler döner. Hava karardı mı eve gideriz.
! UYARI
Soru ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur.
Örnekler:
Çok yakından mı bu sesler, çok uzaklardan mı?
Üsküdar’dan mı, Hisar’dan mı, Kavaklardan mı?
Alıştırma - 3
Gözlerimi hafifçe kısarak bakmaya çalıştım (1) karşıdan gelen karartı bir insan mıydı (2) İnsandan daha çok bir ayıyı andırı-
yordu (3) Usulca gizlendiğim yere mi dönmeliyim (4) Ya insansa (5) Buradan kurtuluşumun tek yolu olabilirdi (6)
Bu cümlede numaralanmış ayraçlardan hangilerine soru işareti getirilmesi gerektiğini işaretleyiniz.
1. 2. 3. 4. 5. 6.
185
İki Nokta, Üç Nokta, Ünlem İşareti, Soru İşareti
Kılavuz Bilgi
Ünlem İşareti ( ! )
1. Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur.
Örnekler: Hava ne kadar da sıcak! Aşk olsun! Ne kadar akıllı adamlar var! Vah vah!
2. Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
Örnek: Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!
! UYARI
Ünlem işareti, seslenme ve hitap sözlerinden hemen sonra konulabileceği gibi cümlenin sonuna da konabilir.
Örnek:
Arkadaş, biz bu yolda türküler tuttururken
Sana uğurlar olsun... Ayrılıyor yolumuz!
3. Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti kullanılır.
Örnek: İsteseymiş bir günde bitirirmiş (!) ama ne yazık ki vakti yokmuş (!).
Alıştırma - 4
Aşağıdaki cümlelerde ünlemin (!) kullanımı doğruysa “D” yanlışsa “Y” yazınız.
1. Arkadaşlar! Biraz sessiz olun, film başlıyor.
2. Eyvah, yine kitaplarını evde unuttuğunu söyleme bana!
3. Buraya geliyor musunuz, gelmiyor musunuz!
4. Sözlerimi bitirirken siz değerli dostlarımı selamlıyorum!
5. Çok cesaretli (!) olduğu için öne atılmayı tercih etmiş.
186
NOKTALAMA İŞARETLERİ
İki Nokta, Üç Nokta, Ünlem İşareti, Soru İşareti
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-1
1. Aşağıda iki noktanın kullanıldığı yerleri anlatan Deniz’in verdiği bilgilerden yanlış olanları işaretleyiniz.
a b
Seslenme, hitap ve uyarı sözlerin- Genel Ağ adreslerinde kullanılır.
den sonra konur.
c d
Karşılıklı konuşmalarda, konuşan Edebî eserlerde konuşma bölü-
kişiyi belirten sözlerden sonra münden önceki ifadenin sonuna
konur. konur.
2. Aşağıdaki karikatürlerde kullanılan noktalama işaretlerinin görevlerini verilen boşluklara yazınız.
Üç nokta: Ünlem: Soru İşareti:
…………………………………… …………………………………… ……………………………………
…………………………………… …………………………………… ……………………………………
…………………………………… …………………………………… ……………………………………
…………………………………… …………………………………… ……………………………………
187
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları - 1
3. Aşağıdaki noktalama işaretleri ve görevlerini eşleştiriniz.
1. Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için
kullanılır.
2. Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin
sonuna konur.
3. Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bıra-
kıldığını göstermek veya ifadeye güç katmak için konur.
4. Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konur.
5. Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna konur.
6. Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur.
7. Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra
yay ayraç içinde kullanılır.
8. Bölme işareti olarak kullanılır.
1. ..... 2. ..... 3. ..... 4. ..... 5. ..... 6. ..... 7. ..... 8. .....
4. Aşağıdaki metinde ayraçla boş bırakılan yerlere uygun noktalama işaretlerini getiriniz.
Dedem hayatını kendi kurallarıyla yaşayan bir adamdı ( ) Birinci ve en büyük kuralı şuydu ( ) Sebebi ne olursa olsun
yalan söylenmemelidir ( ) Köşkün bütün çocukları bu kuralı bilir ( ) ona göre davranırdık ( ) Temmuz ayının son gün leri
( ) Havada bunaltıcı bir sıcak ( ) Köşkün arka bahçesinden dedemin gür sesi geliyordu ( ) “Neden yalan söyledin ( )”
Hepimiz donup kalmıştık ( ) Dedemi kim kızdırmıştı böyle ( ) “Hey ( ) Sana söylüyorum ( )” diye bağırmaya başlamıştı ( )
188
NOKTALAMA İŞARETLERİ
İki Nokta, Üç Nokta, Ünlem İşareti, Soru İşareti
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-2
1. Aşağıdaki cümlelerden noktalama yanlışlığı yapılanları işaretleyiniz.
1. Bu kadar yolu üç saatte (?) gelmiş, dinlenmek istiyormuş.
2. Karşımıza çıkan tablolarda ünlü isimlerin imzaları vardı: Van Gogh, Picasso, Monet…
3. Kar yağışı gece saatlerinde de sürerse okullar tatil olabilir mi.
4. Yeni yıl dilekleri için bir liste hazırlayıp duvara asmamız gerekiyor?
5. Kıvır kıvır saçlar… Yemyeşil gözler… Narin bir vücut… Karşımdaki oydu, emindim.
6. Yan odadan gelen konuşmaları dinliyordu: Gecenin bu saatinde bile uyumuyorlardı.
7. A… gözden kaybolmaya başlamıştı. Sabahın bütün suskunluğu omuzlarında gidiyordu.
8. İyi bir hafızası olduğu için (!) ona söylenen her şeyi hatırlayabiliyormuş.
9. Kulaklarında ışıldayan iki pırlanta küpe herkesin, dikkatini çekmiş olmalı.
10. Annesi söylenmeye başlar:
— Akşam eve gel.
2. Aşağıdaki bilgiler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” şeklinde değerlendiriniz.
1. Ünlem işareti yay ayraç içinde kullanılarak cümleye alay, kinaye gibi anlamlar katar.
2. “Böyle güzel bir okulda okumayı kim istemez ki…” cümlesi soru anlamı taşımadığı için cümlede soru işareti
kullanılmamıştır.
3. TV veya radyo yayınlarında kullanılmaması gereken kelimeleri örten “bip” sesinin yazı dilindeki karşılığı üç nok-
tadır.
4. Örnek vermeden önce iki noktayı kullanırız.
5. “Kitap kahramanının sevdiği iki yiyecek vardı: muz, çikolata…” cümlesinde üç nokta yanlış kullanılmıştır.
6. Yay ayraç içinde kullanılan soru işareti cümleye şüphe, bilinmezlik gibi anlamlar katar.
7. “mı / mi” eki cümleye zaman anlamı kattığında cümlenin sonuna soru işareti konmaz.
8. “Ders bitince, köşedeki kitapçının önünde buluşalım!” cümlesinde noktalama yanlışlığı yoktur.
9. Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konulması yeterlidir.
10. Kelimelerin okunuşunda uzun ünlüyü göstermek için üç nokta kullanılır.
189
3. Üç nokta aşktır… 5. Onun ne kadar öz verili ( ) biri olduğunu tüm sınıf bili-
yordu.
Her nokta gizli bir ahtır…
Seviyorum deyip haykıramamaktır… Bu cümleye alay, kinaye veya küçümseme anlamı ka-
zandırmak için yay ayraçla belirtilen yere aşağıdaki
Boğazda düğümlenen iki çift sözdür… noktalama işaretlerinden hangisi getirilmelidir?
Dilin lal, gönlün melal olduğu andır… A) ... B) ! C) : D) ?
Gözlerden süzülemeyen iki damla gözyaşıdır…
Hissedilen fakat bir türlü yazılamayandır…
Kelimelerin kifayetsiz kaldığı andır…
6.
Üç nokta; bitmeyendir bitemeyendir…
Doğum yeriniz?
Lal: Dili tutulmuş, konuşamaz duruma gelmiş, dilsiz.
Melal: Üzüntü, hüzün, dert.
Kifayet: Yeterli miktarda olma, yetme.
Mevlana’nın bu şiirinde üç noktanın hangi görevin-
den ağırlıklı olarak bahsedilmiştir?
Dedektifin cümlesindeki soru işaretinin kullanım
A) Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyu-
cunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek veya amacı aşağıdakilerden hangisidir?
ifadeye güç katmak için konur. A) Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen
B) Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için cümlelerin sonuna konur.
konur. B) Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna
C) Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan, eksik bıra- konur.
kılan cevaplarda kullanılır. C) Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan
D) Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime yer, tarih vb. durumlar için kullanılır.
veya bölümlerin yerine konur. D) Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
7. Bir toplumun manevi yapısının mimarı olan sanatçılar
için dünya tarihinde belki de en güzel sözleri Atatürk
4. Mumların ışıltısı… Geceyi aydınlatan tek şey bu güzel söylemiştir ( ) “Efendiler ( ) Hayatta her şey olabilirsiniz
1 ( ) mebus, bakan, hatta cumhurbaşkanı ( ) Ama sanatçı
mumlardı. İçimden kendime sorup duruyordum, olamazsınız ( )”
2 3
kim hazırlamıştı bu güzel sürprizi. Bu metinde boş bırakılan ayraçlara aşağıdaki nokta-
4 lama işaretlerinden hangileri sırasıyla getirilmelidir?
A) (… ) (, ) (: ) (. ) (… )
Bu parçadaki numaralanmış noktalama işaretlerin-
den hangisi yanlış kullanılmıştır? B) (: ) ( ,) (; ) ( :) ( .)
C) (: ) ( !) (: ) ( …) (! )
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 D) ( .) ( ,) (, ) ( …) (. )
190
NOKTALAMA İŞARETLERİ
25.Bölüm
Kısa Çizgi, Uzun Çizgi, Eğik Çizgi, Tırnak İşareti, Yay Ayraç, Köşeli Ayraç, Kesme İşareti
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Kısa Çizgi ( - )
1. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.
Örnek: Soğuktan mı titriyordum yoksa heyecandan, üzüntüden mi bil-
mem.
2. Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur, bitişik
yazılır.
Örnek: Küçük bir sürü -dört inekle birkaç koyun- köye giren geniş yolun ağzında durmuştu.
3. Kelimelerin kökleri, gövdeleri ve eklerini birbirinden ayırmak için kullanılır.
Örnekler: al-ış, dur-ak, gör-gü-süz-lük vb.
4. Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır.
Örnekler: al-, dur-, gör-, ver- başar-, kana-, okut-, taşla-
5. İsim yapma eklerinin başına, fiil yapma eklerinin başına ve sonuna konur.
Örnekler: -ak, -den, -ış, -lık,-la-, -tır-
6. Heceleri göstermek için kullanılır.
Örnekler: a-raş-tır-ma, bi-le-zik, du-ruş-ma, ku-yum-cu-luk
7. Arasında, ve, ile, ila, ...-den ...-e anlamlarını vermek için kelimeler veya sayılar arasında kullanılır.
Örnekler: Aydın-İzmir yolu, Türk-Alman ilişkileri, Ural-Altay dil grubu
! UYARI
Cümle içinde sayı adlarının yinelenmesinde araya kısa çizgi konmaz.
Örnekler: On on beş yıl. Üç beş kişi geldi.
8. Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır.
Örnek: 50-20=30
9. Sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır.
Örnek: -2 °C
Alıştırma - 1
Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde kısa çizgi yanlış kullanılmıştır, işaretleyiniz.
1. Bu sabah yalnız uyandım-Sensiz olmaz, sensiz olmaz.
2. Bu sözcüğü İngilizce-Türkçe sözlükten bulabilirsiniz.
3. Sözcüğü ba-şöğ-ret-men şeklinde hecelemeliydin.
4. “kitap-, bardak- ağaç-“ kelimelerinde ünsüz yumuşaması olur.
5. Konserdeki grup –yıllardır takip ettiği– geceyi en sevdiği şarkıyla bitirdi.
191
Kısa Çizgi, Uzun Çizgi, Eğik Çizgi, Tırnak İşareti, Yay Ayraç, Köşeli Ayraç, Kesme İşareti
Kılavuz Bilgi
Uzun Çizgi (—)
1. Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Bu noktalama işaretine “konuşma çizgisi” de denir.
Örnek: Frankfurt’a gelene herkesin sorduğu şunlardır:
— Eski şehri gezdin mi?
— Rothschild’in evine gittin mi?
2. Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir.
Örnek: Sıtkı Bey — Kaleyi kurtarmak için daha güzel bir çare var. Gerçekten ölecek adam ister.
İslam Bey — Ben daha ölmedim.
! UYARI
Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.
Örnek: Arabamız tutarken Erciyes’in yolunu:
“Hancı dedim, bildin mi Maraşlı Şeyhoğlu’nu?”
Eğik Çizgi ( / )
1. Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur.
Örnek: Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak / O benim
milletimin yıldızıdır, parlayacak / O benimdir, o benim milletimindir ancak.
2. Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur.
Örnek: Altay Sokağı No.:21/6 Kurtuluş / ANKARA
3. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.
Örnekler: 18/11/1969, 15/IX/1994
4. Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır.
Örnekler: -a /-e, -an /-en, -lık /-lik, -madan /-meden
5. Genel Ağ adreslerinde kullanılır.
Örnek: http://tdk.gov.tr
6. Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
Örnek: 70/2=35
7. Fizik, matematik vb. alanlarda birimler arası orantıları gösterirken eğik çizgi araya boşluk konulmadan kullanılır.
Örnek: g/sn (gram/saniye)
192
Kısa Çizgi, Uzun Çizgi, Eğik Çizgi, Tırnak İşareti, Yay Ayraç, Köşeli Ayraç, Kesme İşareti
Alıştırma - 2
Aşağıdaki metinde boş bırakılan yerlere uygun noktalama işaretlerini getiriniz.
1. Yaşlı kadın hızlıca konuşmaya başladı ( ) Neredeydiniz siz bütün gün?
2. ( ) Elinizdeki ebru tablo benim büyükbabama ait ( )
3. Tablonun arkasını çevirdim ( ) 10 ( ) 12 ( ) 1944 tarihi atılmıştı ( ) Yaşlı kadına ( )
4. ( ) Bana adresinizi verir misiniz ( ) diye sordum ( )
5. Buruşuk bir kâğıda 2 ( ) 3 Beykoz ( ) İstanbul yazdı ( )
Kılavuz Bilgi
Tırnak İşareti ( “ ” )
1. Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır.
Örnek: Türk Dil Kurumu binasının yan cephesinde Atatürk’ün “Türk dili, Türk milletinin kalbidir, zihnidir.” sözü yazılıdır.
! UYARI
Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan işaret (nokta, soru işareti, ünlem işareti vb.) tırnak içinde kalır.
Örnek: “İzmir üzerine dünyada bir şehir daha yoktur!” diyorlar.
2. Özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır.
Örnek: Yeni bir “barış taarruzu” başladı.
3. Cümle içerisinde eserlerin ve yazıların adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır.
Örnek: Bugün öğrenciler “Kendi Gök Kubbemiz” adlı şiiri incelediler.
! UYARI
Tırnak içine alınan sözlerden sonra gelen ekleri ayırmak için kesme işareti kullanılmaz.
Örnek: Elif Şafak’ın “Bit Palas”ını okudunuz mu?
Alıştırma - 3
Aşağıdaki tabloda verilen cümlelerde tırnak işaretinin (“ “) kullanımı doğruysa “Doğru” kısmını, yanlışsa “Yanlış”
kısmını işaretleyiniz.
Cümleler Doğru Yanlış
1 “Kış mevsiminin yaklaşmasını heyecanla bekliyorduk.” demişti dedem.
2 “Saatleri Ayarlama Enstitüsü” Tanpınar’ın en sevdiğim romanıdır.
3 Doğduğu ülke “Türkiye” son dönemde teknolojik çalışmalarıyla takip edilir hâle geldi.
4 Onun için vazgeçilmez olan tek şey, her koşulda ve yerde “çalışmak” olmuştur.
5 Mor koltuğun üzerinde yığılanlar arasında neler yoktu ki “pijamalar, dergiler, kâğıtlar, tabaklar…”
193
Kısa Çizgi, Uzun Çizgi, Eğik Çizgi, Tırnak İşareti, Yay Ayraç, Köşeli Ayraç, Kesme İşareti
Kılavuz Bilgi
Yay Ayraç ( )
1. Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır. Yay ayraç içinde bulunan ve yargı
bildiren anlatımların sonuna uygun noktalama işareti konur.
Örnek: Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimizi gös-
termek için geziyoruz.
2. Özel veya cins isme ait ek, ayraçtan önce yazılır.
Örnek: Yunus Emre’nin (1240?-1320)...
3. Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılır.
Örnek: İhtiyar – (Yavaş yavaş Kaymakam’a yaklaşır.) Ne oluyor beyefendi? Allah rızası için bana da anlatın...
4. Alıntıların aktarıldığı eseri, yazarı veya künye bilgilerini göstermek için kullanılır.
5. Alıntılarda, alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konulan üç nokta, yay ayraç içine alınabilir.
6. Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır.
Örnek: Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor.
7. Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını göstermek için kullanılan soru işareti yay ayraç içine alınır.
Örnek: 1496 (?) yılında doğan Fuzuli...
8. Bir yazının maddelerini gösteren sayı ve harflerden sonra kapama ayracı konur.
Örnek: I) 1) A) a)
II) 2) B) b)
Alıştırma - 4
Aşağıdaki cümlelerde uygun yerlere yay ayraçlar ekleyiniz.
1. Ahmet –Sahnede sadece Ahmet ve Ece vardır. Neden bu saatte geldin? Seni bir daha göremeyeceğimi düşünüyordum.
2. Herkesten akıllı ! olduğu için başladığı her şeyi başarıyla sonuçlandırıyormuş.
3. Hüseyin Bey ?-1955 babamın yıllarca birlikte askerlik yaptığı dostlarından biriydi.
4. Akademik Yeterlilik Sınavı’ndan 90 ? alan herkesin kabul edildiğini söylediler.
5. Genç bir köylü Bu köylü sözcüğünü de hiç sevmiyorum. ülkede yaşananları aktardı.
Kılavuz Bilgi
Köşeli Ayraç ( [ ] )
1. Ayraç içinde ayraç kullanılması gereken durumlarda yay ayraçtan önce köşeli ayraç kullanılır.
Örnek: Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı (1886-1973)] en güzel eserlerini Bodrum’da yazmıştır.
2. Metin aktarmalarında, çevirilerde, alıntılarda çalışmayı yapanın eklediği sözler için kullanılır.
Örnek: “Eldem, Osmanlıda en önemli fark[ın], mezar taşının şeklinde ortaya çık[tığını] söyledikten sonra...” (Hilmi Yavuz)
3. Kaynak olarak verilen kitap veya makalelerin künyelerine ilişkin bazı ayrıntıları göstermek için kullanılır.
Örnek: Reşat Nuri [Güntekin], Çalıkuşu, Dersaadet, 1922. Server Bedi [Peyami Safa]
194
Kısa Çizgi, Uzun Çizgi, Eğik Çizgi, Tırnak İşareti, Yay Ayraç, Köşeli Ayraç, Kesme İşareti
Kılavuz Bilgi
Kesme İşareti ( ’ )
1. Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
Örnekler: Kurtuluş Savaşı’nı, Atatürk’üm, Türkiye’mizin, Fatih Sultan Mehmet’e, Muhibbi’nin...
2. Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur.
Örnekler: Nihat Bey’e, Ayşe Hanım’dan, Mahmut Efendi’ye, Enver Paşa’ya; Türk Dil Kurumu Başkanı’na vb.
3. Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur.
Örnekler: TBMM’nin, TDK’nin, BM’de, ABD’de, TV’ye vb.
4. Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur.
Örnekler: 1985’te, 8’inci madde, 2’nci kat; 7,65’lik, 9,65’lik, 657’yle vb.
5. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için konur.
Örnek: Başvurular 17 Aralık’a kadar sürecektir.
6. Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kullanılır.
Örnek: Bir ok attım karlı dağın ardına
Düştü m’ola sevdiğimin yurduna
7. Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için konur.
Örnekler: a’dan z’ye kadar
! UYARI
Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman ekten önce kesme işareti kullanılır.
Örnekler: Hisar’dan, Boğaz’dan
! UYARI
Belli bir kanun, tüzük, yönetmelik kastedildiğinde büyük harfle yazılan kanun, tüzük, yönetmelik sözlerinin ek alması
durumunda kesme işareti kullanılır.
Örnekler: Bu Kanun’un 17. maddesinin c bendi... Yukarıda adı geçen Yönetmelik’in 2’nci maddesine göre...
! UYARI
Özel adlar için yay ayraç içinde bir açıklama yapıldığında kesme işareti yay ayraçtan önce kullanılır.
Örnekler: Yunus Emre’nin (1240?-1320), Yakup Kadri’nin (Karaosmanoğlu)
! UYARI
Ek getirildiğinde Avrupa Birliği kesme işareti ile kullanılır: Avrupa Birliği’ne üye ülkeler...
195
Kısa Çizgi, Uzun Çizgi, Eğik Çizgi, Tırnak İşareti, Yay Ayraç, Köşeli Ayraç, Kesme İşareti
Kılavuz Bilgi
! UYARI
Sonunda 3. teklik kişi iyelik eki olan özel ada, bu ek dışında başka bir iyelik eki getirildiğinde kesme işareti konmaz.
Örnek: Boğaz Köprümüzün güzelliği
! UYARI
Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.
Örnekler: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan
! UYARI
Başbakanlık, Rektörlük vb. sözler ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde Başbakanlığa, Rektörlüğe vb. biçimlerde yazılır.
! UYARI
Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz.
Örnekler: Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Müslümanlık, Hristiyanlık, Avrupalı, Avrupalılaşmak,
Aydınlı, Konyalı, Bursalı, Ahmetler, Mehmetler...
! UYARI
Sonunda p, ç, t, k ünsüzlerinden biri bulunan Ahmet, Çelik, Halit, Şahap; Bosna-Hersek; Kerkük, Sinop, Tokat, Zonguldak
gibi özel adlara ünlüyle başlayan ek getirildiğinde kesme işaretine rağmen Ahmedi, Halidi, Şahabı; Bosna-Herseği;
Kerküğü, Sinobu, Tokadı, Zonguldağı biçiminde son ses yumuşatılarak söylenir.
! UYARI
Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme
işaretiyle ayrılmaz.
Alıştırma - 5
Aşağıdaki cümlelerden kesme işaretinin yanlış kullanılanını işaretleyiniz.
1. Bir Ankara’lı olarak şehrin tüm tarihini ezbere biliyordu.
2. Avrupa Birliği’ne üye olan devletlerden tartışma sesleri yükseliyor.
3. Berlin’in dillere destan mimari yapıları, gruptaki herkesi etkilemişti.
4. Küçük çocuk 1’den 100’e kadar saymayı öğrenmişti bile.
5. BOTAŞ’ın kesintilere dair açıklamaları kafalardaki soru işaretlerini azalttı.
196
Kısa Çizgi, Uzun Çizgi, Eğik Çizgi, Tırnak İşareti, Yay Ayraç,
Köşeli Ayraç, Kesme İşareti
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-1
1. Aşağıda görevleri verilen noktalama işaretlerini bulmacadaki uygun yerlere yerleştiriniz.
5.
1. Sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır.
2. Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur. 1.
3. Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında 2.
kalan ek bilgiler için kullanılır.
4. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları
birbirinden ayırmak için konur.
5. Cümlede özel olarak vurgulanmak istenen sözleri be- 3.
lirtmek için kullanılır.
4.
2. Aşağıdaki cümlelerde kullanılan kesme işaretini (‘) ve görevlerini eşleştiriniz.
İTÜ’lü genç doktor, kanser araştırmalarıyla ilgile- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen
1. a.
niyor. ekleri ayırmak için konur.
İstanbul’un eski sokaklarında yürümek, bizi bir
2. b. Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur.
zaman yolculuğuna çıkarmıştı.
Babam 1984’te üniversiteden mezun olunca Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözleri-
3. c.
çalışmak için İngiltere’ye gitmiş. ne getirilen ekleri ayırmak için konur.
Serhat Bey’den istediğimiz dosyalar yarın akşa- Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme
4. d.
ma kadar elimize ulaşır. ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
Yarışmanın son katılım tarihi 12 Aralık’a kadar
5. e. Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur.
uzatılmış.
197
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları - 1
3. Aşağıdaki zarfta yay ayraçla gösterilen yerlere uygun noktalama işaretlerini getiriniz
Gönderen ( )
Kemal Güler
Çiçek Mah ( ) Derya Sok ( )
7 ( ) 21
Beşiktaş ( ) İstanbul
Alıcı ( )
Selin Tok
Vişne Mah ( ) Yosun Sok ( )
2 ( ) 4
Konak ( ) İzmir
4. Aşağıdaki cümlelerde kullanılan noktalama işaretlerini değerlendirerek tabloyu işaretleyiniz.
Cümleler Doğru Yanlış
1 Gökyüzünün başka rengi de varmış! / Geç fark ettim taşın sert olduğunu.
2 Mustafa Kemal’ler tükenmez sloganlarıyla caddelerde yürüyorduk.
3 Ocak-şubat derken bir mevsimi daha birlikte geride bırakmıştık.
4 Yazım kurallarıyla ilgili bazı görüşlerimizi TDK’ye e-posta yoluyla bildirdik.
5 “Yaz tatilinde neler yapacağını şimdiden planlamışsındır.” dedi gülümseyerek.
6 En sevdiğim iki arkadaşım 15/ Haziran /2017 tarihinde evleniyor.
7 Yıldızları seyretmek için gece kampı yapalım, dedi.
8 Yaşar Kemal (1923-2015) Türk edebiyatının en önde gelen yazarlarından biridir.
9 Bu tatilde Prag’da kendimize küçük bir daire tutmayı tercih ettik.
10 Annesi -onun en yakın arkadaşı- her zaman olduğu gibi ona kol kanat gerdi.
198
Kısa Çizgi, Uzun Çizgi, Eğik Çizgi, Tırnak İşareti, Yay Ayraç,
Köşeli Ayraç, Kesme İşareti
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-2
1. Aşağıdaki görsellerde kullanılan noktalama işaretlerinin görevlerini verilen boşluklara yazınız.
Kısa çizgi: Kesme işareti: Tırnak işareti:
.................................................... .................................................... ....................................................
................................................... ................................................... ...................................................
2. Aşağıdakilerden hangileri kısa çizginin kullanım amaçlarındandır, işaretleyiniz.
1. İsim yapma eklerinin başına, fiil yapma eklerinin başına ve sonuna konur.
2. Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kullanılır.
3. Arasında, ve, ile, ila, ...-den ...-e anlamlarını vermek için kelimeler veya sayılar arasında kullanılır.
4. Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur.
5. Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır.
6. Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır.
7. Kaynak olarak verilen kitap veya makalelerin künyelerine ilişkin bazı ayrıntıları göstermek için kullanılır.
8. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.
9. Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır.
10. Dizeler yan yana yazılırken kullanılır.
199
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları - 2
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işaretinin 6. Gorki, ( )Okuyucu( ) adlı hikâyesinde, bir gece ansızın ( )
(‘) kullanımıyla ilgili yanlışlık yapılmıştır? Okur( ) adlı hayaletle karşılaşan bir yazarı anlatır.
A) Kabataş Lisesi’nin öğrencileri coşkulu bir gösteriye Bu cümlede boş bırakılan yerlere aşağıdaki nokta-
imza attılar. lama işaretlerinden hangisi gelmelidir?
B) Raflara kaldırılan tüm kitapları Zeynep Hanım’ın bil-
gisine sunmalıyız. A) “ “ B) - C) , D) ( )
C) 2016’da başlayan yardımlaşma uzun yıllar sürecek
gibi gözüküyor. 7.
D) Yeni başlayan çocuğa şirketin tüm kurallarını a’dan
z’ye öğretmelisin.
4. 1. Çeviride dilin akışına göre, kimi yerde “hayat”ı “kimi
yerde “yaşam”ı seçerek serbest bir dil kullandım.
2. Zaman ne kadar evrenselse vakit o kadar “bize göre”
şekilleniyor, bizim rengimizi taşıyor. Bu karikatürde kısa çizginin (-) kullanım amacı aşa-
3. “O ne söyleyecek?” diye düşünmeye başlarsınız sonra ğıdakilerden hangisidir?
oysa yazar özgür birisidir. A) Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna
4. Kitabına “değinilen” şaire, öykücüye nasıl bir faydası konur.
dokunur eleştiri yazılarının?
B) Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak
için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna
Numaralanmış cümlelerde tırnak işareti (“ “) kaç
farklı görevde kullanılmıştır? konur.
C) ve, ile, ila, ...-den ...-e anlamlarını vermek için kelimeler
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 arasında kullanılır.
D) Heceleri göstermek için kullanılır.
8.
5. PERDE 1 ( ) SAHNE 1 ( ) Atina. Theseus’un Sarayı. Theseus,
Hippolyta, Philostrate ve hizmetkârlar girer.( )
THESEUS ( ) Eee, canım Hippolyta, hepi topu dört gün
sonra evleniyoruz. Bu dört gün bize yepyeni bir ay ge-
tirecek. Ama şu eski ay da bir türlü gitmek bilmiyor.
HIPPOLYTA ( ) Dört gün dediğin rüyalarla dolu dört
gecenin içinde kaybolup gider.
Bu metinde boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi
noktalama işaretleri getirilmelidir? Bu şiirin dizelerini yan yana yazmak için aşağıdaki
noktalama işaretlerinden hangisi kullanılmalıdır?
A) (;) (“) (“) (—) (—)
B) (/) (“)(“) (:) (:) A) Eğik çizgi (/) B) Kısa çizgi (–)
C) (-) (—) (—) (,) (,) C) Uzun çizgi (—) D) İki nokta (:)
D) (-) (( ) ( )) (—) (—)
200
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search