Konferenca e VIII Studentore

Konferenca VIII Studentore

KUADRI I PËRGJITHSHËM I POLITIKËS MONETARE

Politika monetare konceptohet në bazë të kuadrit të instrumentave të saj. Politika
monetare vepron me një farë vonese. Kjo vonesë vjen si pasojë e vendimeve të
politikës monetare në tregjet financiare dhe nga reagimi i këtyre të fundit dhe i
ekonomisë ndaj këtyre vendimeve. Kjo periudhë kohore varet se sa të zhvilluara janë
tregjet financiare dhe sa e dobët apo e fortë është lidhja me aktivitetin real të
ekonomisë. Ndaj Banka Qëndrore duhet të reagojë ndaj zhvillimeve të pritshme në
inflacion, jo ndaj inflacionit aktual, i cili nuk ndikon më. Bankat qëndrore ndërmarin
procedura që i lejojnë reagimin në advancë ndaj zhvillimeve të pritshme në inflacon.

Treguesit që lejojnë Bankën Qëndrore të vlerësojnë momentin për të ndërhyrë me anë
të politikës monetare njihen ndryshe si objektiva të ndërmjetëm dhe objektiva
operacionalë.
Objektivi i ndërmjetëm12 realizon lidhjen midis objektit të inflaconit dhe sinjalizuesit
të hershëm të tij. Teorikisht objektivat e ndërmjetëm duhet të kontrollohen nga bankat
qëndrore dhe duhet të kenë një lidhje të fortë me objektivin përfundimtar. Megjithatë
edhe objektivat e ndërmjetëm nuk mund të jenë në kontroll të plotë të autoriteteve
minetare. Edhe vonesat kohore përbëjnë një problem tjetër. Në këtë mënyrë, del
nevoja për objektivat operacionalë, të cilët vendosin lidhje mes instrumentave të një
banke qëndrore si dhe objektivave të ndërmjetëm të saj. Periudha kohore në këtë rast
nuk përbën problem duke qenë se objektivat operacionale mund të monitorohen
brenda javës apo edhe brenda ditës. Objektivat operacionalë ndahen në objektiva
sasiore, të cilët kontrollojnë likujditetin e sistemit banker dhe objektiva cilësorë, si
normat e interesit në tregun ndërbankar.

Objektivat e mësipërm ndryshojnë në varësi të regjimit të politikës monetare. Praktika
botërore ka sugjeruar për vite me rradhë regjime të ndryshme monetare.

REGJIMET KRYESORE TË POLITIKËS MONETARE

Regjimet kryesore të politikës monetare janë tre dhe vijojnë si më poshtë:

 Targetimi i kursit të këmbimit

Në këtë lloj regjimi, bankat qëndrore bëjnë kontrollin e kursit të këmbimit, duke qenë
se ky i fundit konsiderohet si faktor kryesor për zhvillimin ekonomik. Fiksimi i
valutës vendase kundrejt një valute të huaj arrin objektivin e qëndrueshmërise së
cmimeve14 duke rritur nxitjen e shkëmbimeve tregtare.

Gjithmonë në varësi të angazhimit të bankës qëndrore për ruajtjen e kursit të
këmbimit, regjime të tilla shkojnë nga regjime të kursit të këmbimit në ―currency
board‖ apo adoptim të monedhës së një vendi të huaj.

100

Konferenca VIII Studentore

Variantet e mundshme të targetimit të kursit të këmbimit:

Managed floating - Banka Qëndrore synon kontrollin e lëvizjeve të kursit të
këmbimit, por pa bërë angazhime formale në publik.

Soft peg15 - Banka Qëndrore angazhohet në ruajtjen e një niveli të caktuar të kursit të
këmbimit, duke e përkufizuar këtë në formën e një intervali me një tolerancë të
konsiderueshme.

Hard peg - Banka Qëndrore angazhohet në ruajtjen e një niveli të caktuar të kursit të
këmbimit me një interval minimal tolerance.

Currency board - Është një regjim i rreptë i fiksimit të kursit të këmbimit. Ai
përmbledh një mekanizëm të ngurtë angazhimesh institucionale me anë të të cilave
banka qëndrore angazhohet të hedhë në qarkullim monedhë kombëtare vetëm nëse në
rezervat e saj valutore hyn sasia koresponduese e valutës së huaj, sipas një kursi të
fiksuar.

Adoptim i një valute të huaj – Praktikisht një vend heq dorë nga e drejta e tij sovrane
për të emetuar monedhën kombëtare dhe njeh si mjet këmbimi zyrtar për të gjitha
transaksionet e zhvilluara një valutë të huaj.

Ruajtja e qëndrueshmërisë të kursit të këmbimit ―detyron‖ bankën qëndrore të jetë e
pranishme në tregun valutor, duke kryer blerje apo shitje valute në kurse të caktuara.
Pra, ky regjim i politikës monetare nuk kërkon vendosjen e objektivëve të ndërmjetëm
apo operacionalë.

Targetimi monetar

Baza teorike e këtij regjimi të politikës monetare është pikëpamja monetariste se
inflacioni është një fenomen monetar. Duke u nisur nga kjo, bankat qendrore synojnë
që kontrollin e inflacionit ta realizojnë nëpërmjet kontrollit të nivelit të mjeteve
monetare në ekonomi. Synimi i politikës monetare është përafrimi i ofertës monetare
me kërkesën e ekonomisë për mjete monetare reale.

Këto regjime kërkojnë si objektiv të ndërmjetëm të tyre kontrollin e nivelit të
agregatëve monetarë. Si rregull, objektiv i ndërmjetëm është rritja e ofertës monetare.
Ky regjim i politikës monetare mund t'i pranojë të dy tipet e objektivave operacionale.
Si kontrolli i nivelit të bazës monetare ashtu dhe ai i normave të interesit në tregun e
parasë ndikon në ekspansionin e ofertës së parasë. Të dy këto variabla mund të
kontrollohen nga instrumentet e politikës monetare.

Targetimi i inflacionit
Targetimi i inflacionit është aktualisht regjimi më në modë ndër vendet e zhvilluara.
Nga ana konceptuale, ai i bazon vendimet e politikës monetare në parashikimin e
inflacionit duke shfrytëzuar të gjithë informacionin e mundshëm. Adoptimi i një
regjimi të tillë kërkon studimin në detaje të mekanizmit të transmetimit dhe

101

Konferenca VIII Studentore

zbërthimin e tij në një model të integruar ekuacionesh. Targetimi i inflacionit është
regjimi më i saktë i politikës monetare, sepse ai shfrytëzin të gjitha njohuritë mbi
mënyrën e funksionimit të ekonomisë dhe dinamikën e ndërveprimit të sektorëve të
saj.

Objektivi i ndërmjetëm i një regjimi të tillë është vetë parashikimi i inflacionit Ndërsa
si objektiva operacionalë përdoren normat e interesit në tregun ndërbankar.

Banka e Shqipërisë, zbaton regjimin e targetimit monetar Për arritjen e
objektivit të saj të inflacionit, Banka e Shqipërisë përdor si objektiv të
ndërmjetëm normën vjetore të rritjes së ofertës së parasë. Ajo synon të sigurojë
një rritje të sasisë së parasë gjithsej që të përputhë kërkesën me ofertën për para dhe të
përshtatë rritjen reale të ekonomisë me objektivin e inflacionit. Në rast të
mospërputhjeve do të kemi rritje të inflacionit dhe/ose zhvlerësim të kursit të
këmbimit (në rast së oferta për mjete monetare është më e madhe se kërkesa); ose
dizinflacion dhe/ose mbiçmim të kursit të këmbimit (në rast se kërkesa është më e
madhe se oferta). Kontrolli i rritjes së parasë për të ruajtur stabilitetin e çmimeve do të
thotë se Banka e Shqipërisë shikon të niveli i mjeteve monetare në ekonomi një
shpjegues të rëndësishëm të nivelit të çmimeve në të.

FUNKSIONI I POLITIKËS MONETARE PAS KRIZËS SË 2007

Përshkrimi i mekanizmit të lartpërmendur i referohet një ―politike monetare
tradicionale‖. Megjithatë, në raste specifike, kur instrumentet e politikës monetare
tradicionale nuk mjaftojnë për përmbushjen e objektivit kryesor, bankat qendrore
kanë krijuar masa alternative, të ashtuquajtura ―politikë monetare jo tradicionale‖.
Nevoja për një politikë monetare jo-tradicionale lind në periudha ―ngërçi‖ kur
mekanizmi i transmisionit nuk funksionion. Në këtë rast kanali normave të interesit,
humbet efiçencën e tij në momentin kur norma bazë e interesit është zero dhe kur një
ulje e saj do të ishte e pamundur ose nuk do të kishte ndonjë efekt në ekonomi si
rrjedhojë ―e kurthit të likuiditetit‖. Nga ana tjetër, funksionimi i kanalit të kredisë
humbet efikasitet kur aftësia e bankave për të kredituar zvogëlohet. Një situatë e tillë
mund të vijë jo vetëm si rrjedhojë e zvogëlimit të fondeve për financim por dhe nga
përkeqësimi i ndjeshëm i situatës ekonomike dhe i rritjes së pasigurisë.
Konstatimi i problemeve të mos-funksionimit të kanaleve të transmisionit e bën më të
lehtë konceptimin dhe zbatimin e masave të politikës monetare jo- tradicionale. Këto
masa mund marrin tre forma:
-Rritje e ndjeshme e parasë në qarkullim, e njohur ndryshe dhe si ―lehtësim
sasior‖. Krijimi masiv i parasë ka për qëllim vënien në funksion të kanalit të normave
të interesit. Kështu, në të tilla raste, banka qendrore përpiqet të "përmbushë" kërkesën
e agjentëve ekonomikë për para me shpresën që kjo tepricë parash do të përdoret në
mënyrë direkte për kreditimin në ekonomi. Në këtë mënyre, mund të thuhet se,
institucioni monetar krijon një kanal të ri transmisioni i cili nuk varet më nga norma
bazë e interesit. Megjithatë, efiçenca e këtij kanali varet në një masë të madhe nga

102

Konferenca VIII Studentore

qëndrueshmëria e kërkesës afatshkurtër për para e agjentëve ekonomik dhe nga
qëllimet e përdorimit të këtij likuiditeti të thithur. Kjo është arsyeja kryesore pse në
shumicën e rasteve ky kanal i drejtohet vetëm një agjenti ekonomik ―qeverisë‖ i cili
garanton shpenzime të planifikuara nëpërmjet deficitit buxhetor. Nga ky arsyetim
nënkuptohet që blerja e letrave me vlerë të qeverisë nga banka qendrore është mënyra
më e përhapur e lehtësimit sasior.
Influencim i pjerrësisë të kurbës së normave të interesit duke diktuar në këtë
mënyrë pritshmëritë e agjentëve ekonomikë. Për këtë qëllim, banka qendrore për
një periudhë të konsiderueshme mund të angazhohet në mënyrë të qartë për
qëndrueshmërinë e politikës monetare lehtësuese që po ndjek. Në këtë aspekt banka
qëndrore mund të zgjasë maturitetet e operacioneve të tregut të hapur. Për të bërë
akoma më efiçente këtë masë Bankat duhet të përcaktojnë qartë objektivin e tyre
sasior për stabilitetin e çmimeve në mënyrë që agjentët ekonomik të jenë të
parapërgatitur për devijime nga politika lehtësuese në raste cënimi të këtij objektivi

Dalje nga ngërçi i tregjeve të kredisë nëpërmjet blerjes direkte të letrave me
vlerë me qëllim zbehjen e presioneve ndaj primit të rrezikut, e njohur ndryshe
edhe si ―lehtësim i kredisë‖. Më konkretisht, me këtë masë banka qendrore mund të
pasurojë gamën e letrave me vlerë të cilat tregtohen në operacionet e tregut të hapur si
dhe të kryejë blerje direkte të letrave me vlerë të agjentëve ekonomikë. Kjo masë
synon njëherazi rigjenerimin e tregut të instrumenteve në fjalë dhe financimin direkt
të ekonomisë. Megjithatë, një masë e tillë është e frytshme në ekonomi me tregje
financiare të zhvilluara ku kompanitë financohen nëpërmjet emetimit të letrave me
vlerë dhe ku kreditë për individë sigurohen nëpërmjet instrumenteve të tilla. Ndërkohë
ekonomitë në të cilat tregjet financiare nuk janë të zhvilluara dhe ndërmjetësimi banak
luan një rol parësor masat si ―lehtësimi sasior‖dhe ndikimi i kurbës së normave të
interesit duken si më të përshtatshme.

SYNIME

Politike
Monetare
Tradicionale

MJETE Lehtësim sasior Politik monetare
nëpërmjet jo tradisionale
Lehtësim sasior nëpërmjet operacioneve të
operacioneve të tregut të letrave me vlerë të Lehtësim i kreditimit
hapur qeverisë nëpërmjet shitjeve të
asseteve me pasiguri të
Angazhim kohorë për Politik lartë
operacionet e tregut të hapur. monetare jo
tradisionale
Lehtësim i kreditimit
nëpërmjet shitjeve të asseteve
të sigurta

Burimi: Banka e Japonisë dhe Instituti Studimor Nomura ltd.

Politika monetare jo-tradicionale ishte një koncept i njohur dhe jo i pranuar
gjerësisht. Pavarësisht nga kjo në fillim të kësaj dekade Banka e Japonisë në përpjekje

103

Konferenca VIII Studentore

për të dalë nga recesioni përdori për herë të parë masat e lehtësimit sasior. Në ditët
tona, të tilla masa duket se janë bërë mjetet kryesore të bankave qendrore për të dalë
nga kriza financiare globale.

Masat e marra nga bankave qendrore kryesore me synim

ndikimin e tregut ndërbankar

Zgjerim i Zgjerimi i cilësisë së Zgjatje e

kundërpartive të kolateraleve të maturitetit

pranuar pranuar

Rezerva  
Federale
Banka e Anglisë  
 
Banka
Qendrore
Evropiane

INSTRUMENTET E POLITIKËS MONETARE TË BANKËS SË
SHQIPËRISË

Fillimisht, instrumenti kryesor i politikës monetare të Bankës së Shqipërisë ka qenë
kontrolli i nivelit minimal të normave të interesit të bankave me kapital shtetëror dhe
kontrollet mbi kreditin e bankave. Këta instrumente futen në grupin e instrumenteve
direkte. Ato janë në fakt masa administrative që kufizojnë aspekte të caktuara të tregut
financiar. Si të tilla, ato janë të dëmshme dhe, kudo ku zhvillimi i tregjeve financiare
arrin një nivel të tillë që i mundëson, janë zëvenëdsuar nga instrumentat indirekte të
politikës monetare.
Marrëveshjet e riblerjes dhe ato të anasjellta të riblerjes (repot dhe repot e anasjellta)
janë prezantuar në vitin 2000 dhe gradualisht u bënë mbizotëruese. Në muajin shtator
të vitit 2000, Banka e Shqipërisë eleminoi kontrollin e normave të interesit të
depozitave duke kaluar tërësisht në instrumentat indirekte të politikës monetare.
Avantazhi i këtyre instrumenteve është se ato veprojnë në përputhje me llogjikën e
tregut, duke mos shkaktuar deformime në të. Banka qendrore ndikon aktivitetin e
tregut financiar duke qenë thjesht një pjesëmarrës në të.
Instrumentat indirektë të politikës monetare.
Për një kohë relativisht të gjatë (1992-2000) zbatimi i politikës monetare ju besua dy
instrumenteve kryesore, kufirit të kredisë dhe përqindjes së detyruar të interesit të
depozitave me afat në lekë. Këto instrumente, në vetvete ishin thjesht dy vendime
administrative të Bankës së Shqipërisë të cilat konsistonin në rritjen e kufizuar të
tepricës së kredisë nga ana e bankave tregtare si dhe në detyrimin që kishin bankat me
kapital shtetëror për të respektuar nivelin minimal të normës së interesit për depozitat
me afat në lekë të shpallur nga ana e Bankës së Shqipërisë.

104

Konferenca VIII Studentore

Kufiri i kredisë. Sistemi bankar i pazhvilluar dhe mosprania e një tregu formal të
zhvilluar të kredisë, i imponuan Bankës së Shqipërisë, domosdoshmërinë, që duke
filluar nga mesi i vitit 1992, të kontrollonte sasinë e kredisë të dhënë sektorit
joqeveritar, nëpërmjet aplikimit të kufijve të kreditit në mënyrë të veçantë për çdo
bankë të sistemit bankar. Për të siguruar një lloj fleksibiliteti si dhe për të inkurajuar
bankat që të fillonin forma të thjeshta të transaksioneve ndërbankare, u pa e
arsyeshme që kufijtë të ishin të tregtueshëm.
Problemet e hasura ishin të shumta, sidomos në lidhje me raportimin dhe me
mbikëqyrjen e respektimit të kufijve të akorduar. Kredia e re për sektorin privat filloi
të rritet me ritme të shpejta, dhe në fund të vitit 1993, ajo zinte rreth 11 për qind të
totalit të kredisë krahasuar me 4 për qind që ishte një vit më parë. Për shumë arsye
objektive dhe subjektive, respektimi i këtyre kufijve, në shumë raste, u bë i pamundur,
duke ulur eficiencën e këtij instrumenti.
Shtimi i huamarrjes në sektorin informal të ekonomisë, uli gradualisht kërkesën për
kredi ndaj sistemit bankar, ndërkohë që, duke filluar nga muaji maj 1995, sistemit
bankar ju shtua dhe një alternativë tjetër investimi, bonot e thesarit. Në këtë mënyrë,
roli i kufirit të kredisë ra ndjeshëm dhe sidomos pas krizës së vitit 1997, kur, si për
shkaqe të normave të mbikëqyrjes bankare ashtu dhe për arsye të skepticizmit që
karakterizon sistemin bankar ndaj biznesit privat në përgjithësi, ky instrument filloi të
humbasë kuptimin e tij derisa në vitin 1999, u hoq dorë përfundimisht nga aplikimi i
mëtejshëm i tij.

Përqindja e interesit. Me fillimin e përpjekjeve për stabilizimin e ekonomisë, në
mesin e vitit 1992, akordimi i një përqindjeje reale të kthimit të depozitave në lekë u
mendua se do të ishte kyçi kryesor në arritjen e suksesit, sidomos për mobilizimin e
burimeve dhe të investimeve financiare. Lëvizja e parë ishte rritja e përqindjes
minimum për depozitat me afat në lekë, nga nivele të ulta në 4 – 8 për qind në 22 – 32
për qind (respektivisht për depozitat tre dhe dymbëdhjetë mujore). Efekti i kësaj
rritjeje, në dy tre vitet e para të tranzicionit ishte i dukshëm. Frenimi i hemoragjisë së
parasë, përkoi me një rritje të depozitave në sistem, ndërkohë që inflacioni u frenua
ndjeshëm duke zbritur në mënyrë konstante deri sa arriti në një nivel njëshifror, në
fundin e vitit 1995. Periudha 1996 – 1997, me lindjen e fenomenit fajde, përkon me
një kolaps total të rolit të përqindjes së interesit dhe të vetë politikës monetare të asaj
kohe, derisa vijmë në një periudhë tjetër rritjeje të madhe të përqindjes administrative
të interesit për depozitat me afat në lekë. Zhvillimet e faktuara në inflacion, gjatë
periudhës 1999 – 2000, ishin të pazakonta, pasojë e tyre ishte një zbutje e
vazhdueshme e kushteve të politikës monetare përgjatë gjithë kësaj periudhe. Në këtë
mënyrë vimë në tremujorin e tretë të vitit 2000, kur reagimi i bankave nuk po ndiqte
më uljet e vazhdueshme të përqindjes administrative, nga ana e Bankës së Shqipërisë.
Në këto rrethana u mor në konsideratë, një rikonceptim i tërë kuadrit operacional të
deriatëhershëm, dhe u vendos që politika monetare e Bankës së Shqipërisë të bazohej
vetëm në zbatimin e instrumenteve të tregut. Roli i përqindjes bazë në ekonomi iu dha
normës së interesit të marrëveshjes së riblerjes (repove), transaksione këto që do të

105

Konferenca VIII Studentore

zhvilloheshin në ankande të rregullta javore të cilat do të mbaheshin nga ana e Bankës
së Shqipërisë.

BANKA E SHQIPËRISË NË VITET E FUNDIT ( PAS VITIT 2008 )
Në rastin e Shqipërisë implementimi i masave të politikës monetare jo-tradicionale u
kushtëzua nga niveli i zhvillimit të tregut të brendshëm financiar, i njëjti faktor i cili
përbëri dhe mbrojtjen nga përçimi i plotë dhe i menjëhershëm i krizës globale në
vend. Por nga ana tjetër efekti i pashmangshëm mediatik krijoi situata paniku të
shprehura kryesisht në formën e tërheqjes se depozitave nga publiku por edhe të
shtrëngimt dhe ulje të kredidhënies nga ana e institucioneve financiare.
Në këtë kontekst ku përdorimi i normës bazë të interesit ishte i kushtëzuar, ndërmarrja
e masave të politikës monetar jo- tradicionale u përqendrua kryesisht në krijimin e
kushteve lehtësuese për likuiditetin dhe stimulimin e aktivitetit kredidhënës.
Konkretisht, në këtë kuadër u sigurua ofrimi i likuiditetit pa limit dhe me çmim fiks
(norma bazë) dhe u zhvendos maturiteti i operacioneve kryesore në treg të hapur drejt
atij me afat 3-mujor. Masë tjetër ishte zgjerimi kategorisë së kolateraleve të pranuar
në këto operacione si dhe rritja e nivelit të përdorimit i rezervës së detyruar. Nga ana
tjetër korridori simetrik i normave të interesit për depozitën dhe kredinë njëditore u
ngushtua duke ulur më shumë interesat e kësaj të fundit. Këto ndryshime kanë sjellë
zgjerim në bilancin e Bankës Qëndrore dhe kanë ndihmuar në kalimin e fazës kritike
të vërejtur një vit më parë.

Operacionet e tregut të hapur të BSH (majtas) dhe ecuria e normave të
interesit në tregun

ndërbankar (djathtas)

50 Norma ditore e interesit

Norma javore e interesit

40 7,80 Norma bazë

Mld lek30
5,80

20

10 3,80

0 1,80
Jan-08 Gsh-08 Pri-09 Dhj-09 Gsh-10 Mar-11 Nën-11 Kor-12 Mar-13 08-08 03-09 10-09 05-10 11-10 06-11 01-12 08-12 03-13

-10 Repo 7d Repo 3m Repo 1m

Burimi: Banka e Shqipërisë

Dinamikat e sektorit financiar në tremujorin e parë të vitit 2017, tregojnë për një ecuri
të kënaqshme të sektorit bankar në një ambient të dobët makroekonomik. Ndërkohë,
bankat vazhdojnë të ndjekin politika të kujdesshme të kreditimit sikurse vihet re me
shtrëngimin e kushteve të kreditimit për bizneset. Kërkesa e sektorit privat për
financim nga bankat vijon të jetë e ulët duke reflektuar dobësinë e aktivitetit

106

Konferenca VIII Studentore

ekonomik dhe pasigurinë e lartë. Sinjalet lehtësuese të politikës monetare janë
transmetuar në të gjitha segmentet e tregjeve financiare. Ky përçim mbetet jo i plotë
në tregun e kredisë, i kushtëzuar nga perceptimi për rreziqe më të larta. Bankat kanë
ofruar produkte me kushte favorizuese për segmentin e individëve, por pa mundur të
gjenerojnë një kërkesë të vazhdueshme. Këta të fundit, të rrethuar nga pasiguria,
mbeten të orientuar drejt kursimit, dhe në kushtet e reduktimit të kthimeve nga tregu i
depozitave tradicionale, janë zhvendosur drejt instrumenteve të investimit afatgjatë.
Paralelisht, aktiviteti kreditues ka reflektuar edhe fshirjet e kredive të këqija nga
bilancet e bankave. Si pasojë e këtyre zhvillimeve në sektorin bankar, ndikuar edhe
nga ulja e ndërmjetësimit financiar, ekspansioni monetar është ngadalësuar në 2%.
Për periudhën afatmesme, zhvillimet monetare dhe financiare sinjalizojnë presione të
ulëta mbi ecurinë e çmimeve të konsumit në vend.

ZHVILLIMET NË TREGJET FINANCIARE
Tregu i brendshëm financiar, në tremujorin e parë 2017, është karakterizuar nga prirje
rënëse të normave të interesit. Primet e kërkuara janë ulur më shumë tek segmenti
afatshkurtër i tregut të parasë, tek ai i kredisë dhe tek një pjesë e tregut primar për
borxhin e qeverisë. Banka e Shqipërisë ka ulur normën bazë të interesit me 0.25 pikë
përqindje duke e çuar atë në 2.75%, gjatë kësaj periudhe, për të influencuar drejtimin
dhe sjelljen e tregut. Tregu i depozitave dhe ai i kredive në lekë kanë qenë
përgjithësisht më të ngadaltë në përcjelljen e sinjaleve të politikës monetare, ndonëse
duhet theksuar se interesat e kredisë në lekë këto muaj kanë treguar një prirje më të
theksuar rënëse. Ecuria e depozitave në lekë, me përjashtim të shkurtit, është
karakterizuar nga një ecuri e rregullt rënëse.
Interesat ditore janë luhatur pranë normës bazë, ndërkohë që kanë treguar volatilitet
disi më të lartë nga tremujori i kaluar.
Të njëjtën ecuri kanë ndjekur edhe treguesit e luhatshmërisë, ku devijimi i normave
ditore ka qenë më i lartë se tremujorin e kaluar. Profili i transaksioneve gjatë këtij
tremujori ka qenë i njëjtë me atë të vitit të kaluar ku peshën më të madhe të
shkëmbimeve e kanë luajtur ato me maturitet javor. Banka e Shqipërisë ka vijuar të
kryejë operacionet e rregullta në treg të hapur në kah të injektimit të likuiditetit me
afat 7-ditor, krahas tyre, dhe marrëveshjet e anasjella me maturim 1- dhe 3-mujor.
Likuiditeti i injektuar në sistem ka qenë më i lartë se ai i periudhave paraardhëse,
ndërkohë që norma e interesit e rezultuar në këto ankande ka qenë vazhdimisht afër
normës bazë.
Norma mesatare e interesave njëditore në tremujorin e parë rezultoi 2.75% ose 0.52
pikë përqindje më poshtë nga ajo e tremujorit të mëparshëm, ndërsa ajo shtatëditore
zbriti në 2.72% nga 3.39%. vëllimi mesatar i transaksioneve njëditore u ngushtua me
0.7 miliardë lekë në 2.9 miliardë lekë, ndërsa ai i transaksioneve shtatëditore shënoi
një tkurrje prej 2.0 miliardë lekësh në 8.9 miliardë lekë.
Obligacionet nuk ka ndryshuar dhe në fakt në disa maturitete është rritur.Rënie kanë
regjistruar dhe interesat e bonove 3- dhe 6- mujore, ku në fund të muajit mars ato
regjistronin respektivisht 3.14% dhe 3.40% nga përkatësisht 3.40% dhe 3.54% që
ishin në muajin dhjetor

107

Konferenca VIII Studentore

Në tremujorin e parë të vitit 2017, monedha vendase u mbiçmua me 1.8% në terma
nominalë vjetorë. Ashtu si edhe në tremujorin e fundit të vitit 2016, ecuria
e indeksit u diktua kryesisht nga mbiçmimi i lekut ndaj dollarit amerikan dhe nga
rritja e peshës së shkëmbimeve tregtare me Kinën dhe Turqinë, të cilat denominohen
në këtë monedhë. Në terma realë, monedha vendase u mbiçmua mesatarisht me 2.8%
në bazë vjetore, duke reflektuar më së shumti zhvillimet në kursin nominal. Në tregun
e brendshëm valutor, leku u nënçmua lehtësisht ndaj monedhës evropiane me 0.5% në
terma vjetorë, ndërkohë që rezultoi në të njëjtat nivele krahasuar me tremujorin e
katërt të vitit 2016. Pavarësisht zgjerimit të deficitit tregtar për dymujorin janar-
shkurt, raporti ofertë/kërkesë u shfaq në ekuilibër. Në muajt në vazhdim euro u
tregtua më lirë (mesatarisht 137.30 lekë nga 138.54 lekë në janar). dollari amerikan
është shfaqur i luhatshëm në tregun e brendshëm valutor, duke ndjekur ecurinë e
kursit euro/dollar në tregun ndërkombëtar. Si rezultat i dobësimit të dollarit në këtë
treg, raporti Usd/Lek ra në 120.98 në mars, niveli më i ulët në këto dy vitet e fundit.
Mesatarisht gjatë tremujorit, një dollar u këmbye me 122.5 lekë, duke u dobësuar ndaj
monedhës vendase me 3.1% në terma vjetorë.

KUSHTET E FINANCIMIT NË SISTEMIN BANKAR

Normat e interesit të depozitave, në dy muajt e parë të vitit, kanë shfaqur ecuri të
luhatshme e cila është theksuar më shumë tek depozitat në lekë. Interesat e depozitave
në lekë në muajin shkurt regjistruan një rritje, duke ndryshuar kahun rënës që i
karakterizonte prej mëse një viti. Normat e depozitave në euro janë shfaqur më të
qëndrueshme, duke regjistruar ulje të lehta ose duke ruajtur nivelin e muajve të
mëparshëm. Në terma mesatarë, interesi për depozitat 12-mujore në lekë shënoi 2.5%
në muajin shkurt nga 2.4% në janar. Për periudhën janar-shkurt, interesi mesatar i
depozitave në lekë është ulur me 0.19 pikë përqindje nga niveli i tremujorit
paraardhës, ndërkohë që informacionet paraprake flasin për ulje të normave të
depozitave të reja në lekë në muajin mars. Mesatarisht, interesi për depozitat 12-
mujore në euro rezultoi 1.46% në janar-shkurt, nga 1.70% në tremujorin e katërt
2016.
Në terma mesatarë, interesi i kredisë se re për muajt janar dhe shkurt është 9.16%
duke zbritur me 0.14 pikë përqindje nga mesatarja e tremujorit të fundit të vitit të
kaluar. Ecuri afërsisht të ngjashme kanë treguar edhe interesat e kredisë në euro
Rënie më të theksuar ka shfaqur norma e interesit për kredinë hipotekare, por efektet e
kësaj prirjeje në kërkesë nuk janë ende të dukshme. Situatë e kundërt paraqitet për
interesat e kredisë së re në euro ,ku kostoja e huadhënies është më e lartë për bizneset
dhe ecuria e saj për këtë kategori ka qenë në kahun rritës këto dy muaj. Interesat e
aplikuara për individët kanë parë ulje për të gjitha aktivitetet, ndërsa tek bizneset ato
janë zvogëluar vetëm për kategorinë e investimeve të paluajtshme.

KONKLUZIONE DHE REKOMANDIME
1. Futja e instrumenteve indirekte të politikës monetare ka kontribuar në
efektshmërinë e mekanizmit të transmisionit të kursit të këmbimit të politikës

108

Konferenca VIII Studentore

monetare në ekonominë reale. Politika e synimit drejt një intervali për inflacionin
ka funksionuar mjaft mirë deri tani, por lëvizja dretj regjimit të objektivit të
inflacionit mund të mbajë rreziqe afatshkurtra dhe nuk është diçka tek e cila duhet
të synohet me nxitim.
2. Një ndër vështirësitë më të mëdha që hasin politikëbërësit në Shqipëri, është
cilësia e dobët e të dhënave në sektorin real. Kur cilësia të përmirësohet, lidhja
ndërmjet variablave realë dhe monetarë do të bëhet më transparente. Ndërkohë që
kjo mund të lehtësojë detyrën e Bankës së Shqipërisë në formulimin e politikës
monetare, por fusha e veprimit të një politike monetare aktiviste që përpiqet të
ndikojë prodhimin dhe punësimin do të mbetet veçanërisht e kufizuar.
Megjithatë, Banka e Shqipërisë mund të vazhdojë të luajë një rol stabilizues në
ekonomi nëpërmjet politikave të maturuara monetare dhe administrimit të kursit të
këmbimit herë pas here për të lehtësuar goditjet.
3. Mbështetja e Shqipërisë në regjimin e kontrollit monetar, edhe pse deri më sot,
duket të mos ketë përjetuar ndonjë problem serioz, mund të jetë e pamjaftueshme
për të ruajtur inflacionin në të ardhmen. Veçanërisht, fuqia sinjalizuese e
agregatëve monetarë të targetuar nga institucioni qendror, mund të fillojë të hasë
vështirësi. Ndaj, duhet të konsiderohen regjime alternative si ai i IT (inflacioni i
targetuar), të cilët mund të transmetojnë më mirë sinjalet e bankës qendrore.
Ndonëse edhe këto regjime nuk janë pa probleme. Në rastin e IT, për shkak të
rritjes së shkallës së qartësisë dhe të kuptuarit të objektivit të synuar, ekziston një
rrezik më i lartë që reputacioni i bankës të dëmtohet në rastin e mos arritjes së
objektivit, krahasuar me regjimet e tjera. Për këtë arsye, zbatimi i tij duhet të
mbajë parasysh të gjitha kërkesat e nevojshme teknike si edhe skenarët e
pafavorshëm, që mund të vënë në rrezik suksesin e këtij regjimi. 4. Politika
monetare shqiptare tashmë funksionon në një ambient të vështirë makroekonomik.
Kështu, papunësia është e lartë dhe varfëria mbetet shqetësimi kryesor. Sektori
informal vështirë të integrohet me ekonominë formale. Cilësia e institucioneve
shqiptare ka tregues më të ulët se ajo e vendeve fqinje.

5. Tashme kur ndikimi i krizes financiare globale eshte evident ne ekonomine
shqiptare mendojme se politika monetare e Bankes se Shqiperise duhet te jete
politike shtrenguese me qellim mbajtjen nen kontroll te inflacionit.

6.Banka e shqiperise duhet te forcoje mbikqyrjen bankare me qellim qe risqet ne
sistemin bankar te mos cenojne realizimin e objektivave te Bankes se Shqiperise.

BIBLIOGRAFIA

 Raportet tremujore te politikes monetare- Banka e Shqiperise

 Lorenzo Bini Smaghi, ―Conventional and unconventional monetary policy‖,
Nov 2009.

109

Konferenca VIII Studentore

 Bindseil, Ulrich, 2004, ―The operational target for monetary policy and the
rise and fall of reserve position doctrine‖, ECB Working Paper 372.

 Borio, C E V, 2001, ―A hundred ways to skin a cat: comparing monetary
policy operating procedures in the United States, Japan and the euro area‖,
BIS Paper 9.

 Estrella, Arturo dhe Frederic S. Mishkin, 1996, ―Is there a role in for monetary
aggregates in the conduct of monetary policy?‖, NBER Ëorking Paper 584.

 Fullani, Ardian, 2007. ―Evoluimi dhe adoptimi i politikës monetare të Bankës
së Shqipërisë: Nga e kaluara drejt vizionit për të ardhmen dhe nevoja për të
qenë pararendës‖, në ―Strategjitë e politikës monetare për ekonomitë e vogla‖,
fq 227-296.

 Ibrahimi, Fatos dhe Erjon Luçi, 2005. ―Një rishikim i regjimit te targetimit
monetar në Shqipëri me disa orientime për të ardhmen‖, në ―Bankingu qendror
në kohën e integrimit‖ – punime të Konferencës së Bankës së Shqipërisë.

 Kolasi, Gramoz dhe Erald Themeli, 2006. ―Inflacioni i shënjestruar, rati i
Shqipërisë. Udhëzues për zbatimin e inflacioni të shënjestruar në Shqipëri‖, në
―Tryezë e rrumbullakët mbi Inflacionin e Shënjestruar‖, Banka e Shqipërisë,
faqe 15-40.

 Tanku, Altin, (2006). A është kërkesa për para e qëndrueshme në Shqipëri?
Material studimor i papublikuar i Bankës së Shqipërisë, 2006.

 Salko, Drini dhe Dhuci, Orfea dhe Baholli, Fiqiri: ―Paraja dhe Banka‖ , Tirane
2013.

110

Konferenca VIII Studentore

Economic effects of migration on home country

Daniela Hysollari, Bora Beqiri
(Epoka University)

Abstract
The purpose of this paper is to define the reasons and consequences of migration in
Middle-income countries and the effects in its economy. We are conscious that
migration is one of the most important issues to be discussed, especially in developing
countries such as, Albania, Macedonia, Romania, Vietnam, Venezuela, Morocco,
Indonesia, Iraq etc. The focus of this paper is the economic aspect of this human
resources movement. The main reason behind migration is to escape from poverty and
to improve the living conditions. This individual migration has had huge effects over
the years in these countries‘ economic growth, development and most importantly in
GDP. Migrant remittances are one of the most important factors that affect resources
inflow.
The descriptive statistics illustrate the relationship between remittances, GDP and
other variables studied in our model. To show the effect on remittances in GDP we
used regression analysis. The result indicated that remittances had a significant effect
in 2010 and 2015 compared with 2005 where they weren‘t significant.

Keywords: middle-income countries, migration, remittances, GDP, poverty, growth
and development.

Introduction

Human migration is the movement of people from one place to another. The purpose
of this movement is to take up semi-permanent or permanent residence. An example
of semi-permanent migration may be the seasonal movement of migrants who work in
agriculture or tourism sectors. The human migration history began with the movement
of groups of people from East Africa to developed countries around the world. There
are different types of migrations based on the location of the host countries.

We can mention:

 Intercontinental Migration-movement from home country to another country
in other continent.

 Intracontinental Migration-movement from home country to another country
within the same continent.

 Interregional Migration-movement from home country to another country
within the same region.

 Rural to Urban areas Migration-movement from countryside to developed
cities for better living conditions.

There are plenty of factors that affect movement of people from one place to another,
called Push Factors.

111

Konferenca VIII Studentore

Some of these factors may be:

 Environmental factors such as natural disasters, climate etc.
 Cultural factors such as education, religion etc.
 Political factors such as war, political persecution etc.
 Economic factor such as working opportunities, higher incomes etc.
The most important reasons behind economic migration are low incomes and poverty,
lack of possibilities in career advancing, rate of unemployment is high, limited
healthcare access, lack of education opportunities, especially for children and low
opportunities for creating new businesses. As any other economic issue discussed,
migration has its positive and negative sides too. Positive impacts of migration in
economy may be remittances sent back to home country, fewer people seeking social
help and housing, reduction of unemployment, high skills, savings and international
contacts brought by returning migrants. When we talk about the negative impacts of
migration, we can mention social problems caused by the imbalanced structure of
population, loss of young labour force, loss of more skilled and educated people,
family‘s division, increase of death rate due to the increase of population average age.
In this paper we will discuss the most important impact of migration in the economy
development, which is remittances. Countries studied in this research paper are:
Albania, Algeria, Argentina, Brazil, Bulgaria, Georgia, Indonesia, Iraq, Kazakhstan,
Libya, Macedonia, Malaysia, Mexico, Moldova, Montenegro, Morocco, Nigeria,
Pakistan, Paraguay, Peru, Philippines, Romania, Serbia, South Africa, Sri Lanka,
Thailand, Tunisia, Ukraine, Venezuela and Vietnam. Based on macroeconomics
factors the indicators that we take in consideration to examine the impact of
remittances in GDP are CPI, exports, FDI, imports, interest rate, broad money growth
rate, remittances, unemployment rate and GDP.

Literature Review

When we talk about migration, the effect of remittances in Gross Domestic Product of
the Home Country is a very important issue. It shows its role in the economic
development of the country. There are a lot of researches done about these effects. We
can mention ―Migration and Remittances in Macedonia: A review‖ by (Dietz, 2010).
This paper studies the remittances and migration movements in Macedonia after
independence and its challenges in migration policies. The conclusion of this paper
was that the remittances, which seemed to be great in number, were a support for the
Macedonian economy growth. Another research paper may be ―Recent Migration
Tendencies from Georgia‖ by (Shinjiashvili, 2008). This author studied in this paper
the migration as a ―phenomena‖ that will continue to happen for the country of
Georgia. Its conclusion was that with the lack of some policies to be implemented, the
migration from the country will increase in a significant point. But, it will be
considered as a positive effect in the development of Georgia. There are some other
research papers done for migration and its effects on economy. One of them will be
―Migration, Remittances, Poverty and Inequality in Algeria‖ by (David Margolis,
2013).These authors studied in their paper the impact of remittances in the economic

112

Konferenca VIII Studentore

development of the country to be linked to the migrant families‘ characteristics and
the countries of origin‘s regional specificities. They concluded that remittances play a
very important role in the reduction of poverty in Algeria. ―Kazakhstan and
Remittances Survey: Migration, Welfare and the Labor Market in an Emerging
Economy‖ is another paper, prepared by (Alexander M.Danzer, 2013). They studied
the effects of migration for the Kazakhstan‘s economy development. The conclusion
of their paper was that migration in this country revealed a strong effect and
remittances helped Kazakhstan to increase the economic growth. Another paper of
research is ―The economic impact of migration: A survey‖ by (Stephen Drinkwater,
2003). They studied in their paper the effects that migration has for the Home Country
and they concluded that it has positive growth effects, especially if the migrants are
high-skilled. Also, (Dilip Ratha S. M., 2011) made a research paper named ―Impact of
Migration in economic and social development‖ This research paper concluded that
migration and remittances play a very important role in the economic growth of the
country and they are valuable complements to the development efforts. Together with
the researches mentioned above, another interesting paper is ―Can Remittances be the
Source of GDP Growth in the Developing Countries?‖ by (Wakayama, 2011). The
purpose of this paper was to examine the effect of remittances in the changes of GDP
per capita. It concluded that remittances are insufficient to explain GDP per capita
increase. But, in the coming years the number of migrants will increase and due to
this fact, the remittances‘ importance will be higher compared to the previous years.
The next paper will consider the case of migration from Albania. ―Migration Causes
and Consequences‖ by (Nevila Konica, 2009). They studied the effect of remittances
in economic growth and the reasons behind it. The overall conclusion of this paper
was that remittances has been and will always be a vital factor in the Albanian
economy development and prospect. ―The Impact of Migration on Children in

Developing Countries‖ is another research paper by (Rossi, 2008). This paper is
emphasizing more the impact of migration on children. It summarized this research
showing that the effects of migration need warrant further study, because they are
very complex. Evidences from South Asia, Africa, Latin America and some other
regions concluded that remittances reduced the severity and depth of poverty, as well
as, indirect economic activity stimulation (Lachaud, 1999), (Anyanwu, 2010),
(Adams, 1991), (Fajnzylber, 2007), (R.H., 2006), (Ajayi, 2009). Remittances are also
considered to have a stabilizing effect at household and macroeconomic level (Chami
R. D., 2009) (Bank, 2006).

Main Indicators that Affect GDP

Middle-income countries are considered to be developing economies, for this reason
their economic growth is more dependent in inflow of capital from outside in terms of
remittances, foreign direct investments etc. Middle-income countries according to the

Figure 1. Consumer Price Index (CPI) 2005, 2010 and 2015 (%)

113

CPI 2005 CPI 2010 Cpi 2015

40 30 140
25 120
Konferenca VIII Studentore 20 100
15 80
35 10 60
30 5 40
25 0 20
20
15 0
10 -20
5
0

Albania
Algeria
Argentina

Brazil
Bulgaria
Georgia
Indonesia

Iraq
Kazakhstan

Libya
Macedonia

Malasya
Mexico

Moldova
Montenegro

Morocco
Nigeria

Pakistan
Paraguay

Peru
Philippines

Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam
Albania
Algeria

Argentina
Brazil

Bulgaria
Georgia
Indonesia

Iraq
Kazakhstan

Libya
Macedonia

Malasya
Mexico

Moldova
Montenegro

Morocco
Nigeria

Pakistan
Paraguay

Peru
Philippines

Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam

Albania
Algeria
Argentina

Brazil
Bulgaria
Georgia
Indonesia

Iraq
Kazakhstan

Libya
Macedonia

Malasya
Mexico

Moldova
Montenegro

Morocco
Nigeria

Pakistan
Paraguay

Peru
Philippines

Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam

World Bank classification are countries which have a per capita gross national income
between $1,046 and $12,746.

The indicators are illustrated and explained as follows:

Consumer Price Index
Consumer price index is used to measure inflation, which shows the percentage
change in the average cost of the basket of goods and services for consumers
annually. Consumer price index is an important indicator for the economy of every
country especially for middle-income countries which must keep inflation between
the target borders to allocate their recourses efficiently. The CPI has considerable
variations across different countries because every country sets different polices to
maintain a persistent growth. In 2005 Iraq had the highest CPI but later on it
decreased sharply and the highest rates were registered in Venezuela. Countries in
Balkan Region are characterized by a low and stable inflation especially in recent
years.

Exports

Middle-income countries one of the most important targets is to increase exports as
much as possible. Exports are directly related with the Gross Domestic Product of a
country and are a key factor of money inflow and economic growth. Exports are also
related with unemployment because if a country increases its production also the
employment level increases. Another positive impact of exports is the social impact
because their products will be known worldwide and this will create a positive
background for every country in the international area. In our model Malesia and
Vietnam are the countries which export meanwhile the European counties have lower
export ratios.

114

Figure 3. Foreign Direct Investment (FDI) 2005, 2010 and 2015 (USD) 2.8E+10 Foreign Direct Investment Figure 2. Exports 2005, 2010 and 2015 (%) Exports 2005 Konferenca VIII Studentore
2.4E+10 For developing countries on of the main economic aims is to attract as much as
2.0E+10 possible Foreign Direct Investment. This investments have a direct and very 120
1.6E+10 significant effect in country Gross National Product for this reason policymakers try 100
1.2E+10 to reduce FDI barriers. In the other hand investors chose middle-income countries to 80
8.0E+09 invest because of the low labor cost, low taxes, and low rent etc. Investments in this 60
4.0E+09 countries are mainly in sectors which require low or semi-skilled labor force like 40
0.0E+00 agriculture, manufacturing, call centers etc. Countries which gain more income from 20
Foreign Direct Investment are Brazil and Mexico which also are the countries with
Albania Fdi 2005 highest GDP. Albania 0
Algeria Algeria
115 Argentina FDI 2010 Argentina 00 20 40 60 80 90 100 Exports 2010
20 50 60 70 80
Brazil 9E+10 Brazil 40
Bulgaria 8E+10 Bulgaria 10 30
Georgia 7E+10 Georgia
Indonesia 6E+10 Indonesia
5E+10
Iraq 4E+10 Iraq
Kazakhstan 3E+10 Kazakhstan
2E+10
Libya 1E+10 Libya
Macedonia 0E+00 Macedonia

Malasya 8E+10 Malasya
Mexico 7E+10 Mexico
6E+10
Moldova 5E+10 Moldova
Montenegro 4E+10 Montenegro
3E+10
Morocco 2E+10 Morocco
Nigeria 1E+10 Nigeria
0E+00
Pakistan -1E+10 Pakistan
Paraguay Paraguay
Exports 2015
Peru Peru
Philippines FDI 2015 Philippines

Romania Romania
Serbia Serbia

South Africa South Africa
Sri Lanka Sri Lanka
Thailand Thailand
Tunisia Tunisia
Ukraine Ukraine

Venezuela Venezuela
Vietnam Vietnam

Albania Albania
Algeria Algeria
Argentina Argentina

Brazil Brazil
Bulgaria Bulgaria
Georgia Georgia
Indonesia Indonesia

Iraq Iraq
Kazakhstan Kazakhstan

Libya Libya
Macedonia Macedonia

Malasya Malasya
Mexico Mexico

Moldova Moldova
Montenegro Montenegro

Morocco Morocco
Nigeria Nigeria

Pakistan Pakistan
Paraguay Paraguay

Peru Peru
Philippines Philippines

Romania Romania
Serbia Serbia

South Africa South Africa
Sri Lanka Sri Lanka
Thailand Thailand
Tunisia Tunisia
Ukraine Ukraine

Venezuela Venezuela
Vietnam Vietnam

Albania Albania
Algeria Algeria
Argentina Argentina

Brazil Brazil
Bulgaria Bulgaria
Georgia Georgia
Indonesia Indonesia

Iraq Iraq
Kazakhstan Kazakhstan

Libya Libya
Macedonia Macedonia

Malasya Malasya
Mexico Mexico

Moldova Moldova
Montenegro Montenegro

Morocco Morocco
Nigeria Nigeria

Pakistan Pakistan
Paraguay Paraguay

Peru Peru
Philippines Philippines

Romania Romania
Serbia Serbia

South Africa South Africa
Sri Lanka Sri Lanka
Thailand Thailand
Tunisia Tunisia
Ukraine Ukraine

Venezuela Venezuela
Vietnam Vietnam

Albania Interest rate 2005 Interest rate shows the relationship between the real money demand and real money Interest Rate Albania Imports 2005 Konferenca VIII Studentore
Algeria supply. Central Banks of each country try to keep a low and stable interest rate to Algeria 100
Argentina 24 encourage investments and consumption and as result to increase GDP. As shown in Argentina 90 Imports
20 the graphs in 2005, 2010 and 2015 interest rate in most of the countries was between 80 Middle-income countries in most of the cases have higher demand for goods and
Brazil 16 0 to 10 percent except some countries like Brazil and Serbia in 2005, Pakistan and Brazil 70 services than they can supply. This demand and supply gap is fulfilled with imported
Bulgaria 12 Serbia in 2010 and Argentina, Brazil, Kazakhstan and Ukraine in 2015. Bulgaria 60 goods and services which represent high percentage of Gross National Product. The
Georgia 8 Georgia 50 imports and GDP have a significant negative relationship because of this many of
Indonesia 4 Figure 5. Interest Rate 2005, 2010 and 2015 (%) Indonesia 40 these countries implement quotas and tariffs to encourage domestic production and to
0 30 decrease imports level. Highest import levels for the years taken in consideration in
Iraq Iraq 20 our model are Malesia, Montenegro, Thailand and Vietnam which imports are above
Kazakhstan Kazakhstan 10 50%.

116 Libya Interest rate 2010 Libya Imports 2010 Figure 4. Imports 2005, 2010 and 2015 (%)
Macedonia Macedonia 90
14 80
Malasya 12 Malasya 70
Mexico 10 Mexico 60
8 50
Moldova 6 Moldova 40
Montenegro 4 Montenegro 30
2 20
Morocco 0 Morocco 10
Nigeria Nigeria
Interest rate2015 Imports 2015
Pakistan Pakistan 90
Paraguay 24 Paraguay 80
20 70
Peru 16 Peru 60
Philippines 12 Philippines 50
8 40
Romania 4 Romania 30
Serbia 0 Serbia 20
10
South Africa South Africa
Sri Lanka Sri Lanka
Thailand Thailand
Tunisia Tunisia
Ukraine Ukraine

Venezuela Venezuela
Vietnam Vietnam

Albania Albania
Algeria Algeria
Argentina Argentina

Brazil Brazil
Bulgaria Bulgaria
Georgia Georgia
Indonesia Indonesia

Iraq Iraq
Kazakhstan Kazakhstan

Libya Libya
Macedonia Macedonia

Malasya Malasya
Mexico Mexico

Moldova Moldova
Montenegro Montenegro

Morocco Morocco
Nigeria Nigeria

Pakistan Pakistan
Paraguay Paraguay

Peru Peru
Philippines Philippines

Romania Romania
Serbia Serbia

South Africa South Africa
Sri Lanka Sri Lanka
Thailand Thailand
Tunisia Tunisia
Ukraine Ukraine

Venezuela Venezuela
Vietnam Vietnam

Albania Albania
Algeria Algeria
Argentina Argentina

Brazil Brazil
Bulgaria Bulgaria
Georgia Georgia
Indonesia Indonesia

Iraq Iraq
Kazakhstan Kazakhstan

Libya Libya
Macedonia Macedonia

Malasya Malasya
Mexico Mexico

Moldova Moldova
Montenegro Montenegro

Morocco Morocco
Nigeria Nigeria

Pakistan Pakistan
Paraguay Paraguay

Peru Peru
Philippines Philippines

Romania Romania
Serbia Serbia

South Africa South Africa
Sri Lanka Sri Lanka
Thailand Thailand
Tunisia Tunisia
Ukraine Ukraine

Venezuela Venezuela
Vietnam Vietnam

Konferenca VIII Studentore

Remittances
Remittances, which are the focus of our study, are a very important and significant
part of overall GDP especially in low and middle-income countries. These countries
have the highest number of migrants who migrate to developed countries and sent
back home money for their family‘s consumption, investments, education
expenditures etc. As shown in the graph most of the countries receive up to $8 billion
as remittances. Some countries like Mexico, Nigeria, Philippines and Nigeria get from
migrants $12 billion up to $29.8 billion. Considering that in many countries many
remittances inflow are not registered legally the effect of this variable in the whole
economy would be higher.

Remittances 2005 Remittances 2010 Remittances 2015

2.4E+10 2.4E+10 3.2E+10
2.0E+10 2.0E+10 2.8E+10
1.6E+10 1.6E+10 2.4E+10
1.2E+10 1.2E+10 2.0E+10
8.0E+09 8.0E+09 1.6E+10
4.0E+09 4.0E+09 1.2E+10
0.0E+00 0.0E+00 8.0E+09
4.0E+09
0.0E+00

Albania
Algeria
Argentina

Brazil
Bulgaria
Georgia
Indonesia

Iraq
Kazakhstan

Libya
Macedonia

Malasya
Mexico

Moldova
Montenegro

Morocco
Nigeria

Pakistan
Paraguay

Peru
Philippines

Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam
Albania
Algeria
Argentina
Brazil
Bulgaria
Georgia

Indonesia
Iraq

Kazakhstan
Libya

Macedonia
Malasya
Mexico
Moldova

Montenegro
Morocco
Nigeria
Pakistan

Paraguay
Peru

Philippines
Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam
Albania
Algeria

Argentina
Brazil

Bulgaria
Georgia
Indonesia

Iraq
Kazakhstan

Libya
Macedonia

Malasya
Mexico

Moldova
Montenegro

Morocco
Nigeria

Pakistan
Paraguay

Peru
Philippines

Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam

Figure 7. Remittances 2005, 2010 and 2015 (USD)

Unemployment Rate

Unemployment rate is an important indicator of the economic growth in a country.
Governments imply different policies every year to decrease as low as possible the
unemployment level. Unemployment is also one of the most important reasons why
labor force of these countries migrate to developed countries. Highest unemployment
rate was registered in 2005 in Macedonia at 37.3% and the lowest in 2015 in Thailand
at 0.9%. Average unemployment rate for the three years was approximately 10%.

Unemployment 2005 Unemployment 2010 Unemployment 2015

40 35 30
35 30 25
30 25 20
25 20 15
20 15 10
15 10 5
10 5 0
5 0
0

Albania
Algeria
Argentina

Brazil
Bulgaria
Georgia
Indonesia

Iraq
Kazakhstan

Libya
Macedonia

Malasya
Mexico

Moldova
Montenegro

Morocco
Nigeria

Pakistan
Paraguay

Peru
Philippines

Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam
Albania
Algeria
Argentina
Brazil
Bulgaria
Georgia

Indonesia
Iraq

Kazakhstan
Libya

Macedonia
Malasya
Mexico
Moldova

Montenegro
Morocco
Nigeria
Pakistan

Paraguay
Peru

Philippines
Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam
Albania
Algeria

Argentina
Brazil

Bulgaria
Georgia
Indonesia

Iraq
Kazakhstan

Libya
Macedonia

Malasya
Mexico

Moldova
Montenegro

Morocco
Nigeria

Pakistan
Paraguay

Peru
Philippines

Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam

117

Konferenca VIII Studentore

Figure 8. Unemployment Rate 2005, 2010 and 2015 (%)

Gross Domestic Product
Gross Domestic Product is one of the most important indicator in our study. It shows
the economic health of a country by calculating the total consumption, investment,
government expenditure and net exports of each country. It measures the total market
value of all finals goods and services produced at a given period. In our model the
highest registered was in Brazil in 2010 at a value of $2.21 trillion. In 2015 the
average GDP for all the middle-income countries was $28 billion.

GDP 2005 GDP 2010 GDP 2015

9E+11 2.4E+12 2.0E+12
8E+11 2.0E+12 1.6E+12
7E+11 1.6E+12 1.2E+12
6E+11 1.2E+12 8.0E+11
5E+11 8.0E+11 4.0E+11
4E+11 4.0E+11 0.0E+00
3E+11 0.0E+00
2E+11
1E+11
0E+00
Albania
Algeria
Argentina

Brazil
Bulgaria
Georgia
Indonesia

Iraq
Kazakhstan

Libya
Macedonia

Malasya
Mexico

Moldova
Montenegro

Morocco
Nigeria

Pakistan
Paraguay

Peru
Philippines

Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam
Albania
Algeria

Argentina
Brazil

Bulgaria
Georgia
Indonesia

Iraq
Kazakhstan

Libya
Macedonia

Malasya
Mexico

Moldova
Montenegro

Morocco
Nigeria

Pakistan
Paraguay

Peru
Philippines

Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam
Albania
Algeria
Argentina
Brazil
Bulgaria
Georgia
Indonesia
Iraq

Kazakhstan
Libya

Macedonia
Malasya
Mexico
Moldova

Montenegro
Morocco
Nigeria
Pakistan

Paraguay
Peru

Philippines
Romania
Serbia

South Africa
Sri Lanka
Thailand
Tunisia
Ukraine

Venezuela
Vietnam

Figure 9. Gross Domestic Product (GDP) 2005, 2010 and 2015 (USD)

Methodology and Data Collection.
To run our statistical analysis we collected data for 30 middle-income countries for
2005, 2010 and 2015. The data sources were International Monetary Fund (IMF)
(International Monetary Fund, n.d.) and World Bank (World Bank, n.d.). The research
is done in three statistical interpretations, which are Correlation Matrix, Descriptive
Statistics and Regression Analysis.

Correlation Matrix
Correlation matrix is used to check the correlation between two variables and
multicollinearity. Correlation coefficient shows if the variables have positive,
negative or no relationship between each other. If correlation coefficient is bigger
than 0.8 then these two variables suffer from multicollinearity problem and one of
them should be excluded from the model. We check correlation between 8 dependent
variables in 2005, 2010 and 2015 separately.

118

Konferenca VIII Studentore

CPI_2005 CPI_2005 EXPORTS_... FDI_2005 IMPORTS_2... INTEREST_... MONEY_SU... REMITTAN... UNEMPLOY...
EXPORTS_... 1.000000 -0.016641 -0.076411 0.060003 0.313602 0.160666 0.015959 -0.043740
FDI_2005 -0.016641 1.000000 -0.209076 0.690816 -0.458590 -0.086523 -0.199717 -0.240618
IMPORTS_2... -0.076411 -0.209076 1.000000 -0.299083 0.323701 -0.107765 0.626048 -0.319150
INTEREST_... 0.060003 0.690816 -0.299083 1.000000 -0.214925 0.007757 -0.220611 -0.106501
MONEY_SU... 0.313602 -0.458590 0.323701 -0.214925 1.000000 0.147171 0.188404 0.076967
REMITTAN... 0.160666 -0.086523 -0.107765 0.007757 0.147171 1.000000 -0.248252 0.110305
UNEMPLOY... 0.015959 -0.199717 0.626048 -0.220611 0.188404 -0.248252 1.000000 -0.331181
-0.043740 -0.240618 -0.319150 -0.106501 0.076967 0.110305 -0.331181 1.000000

Table 1. Correlation matrix (2005)

In 2005 the strongest positive correlation is between Imports and Exports r = 0.69 and
Remittances with FDI r =0.626.
The strongest negative correlation is between interest rate and exports r = -0.458 and
Remittances with unemployment rate r = -0.331

CPI_2010 CPI_2010 EXPORTS_... FDI_2010 IMPORTS_2... INTEREST_... MONEY_SU... REMITTAN... UNEMPLOY...
EXPORTS_... 1.000000 -0.303120 -0.048763 -0.375096 0.368974 0.350627 0.109706 -0.223730
FDI_2010 -0.303120 1.000000 -0.254744 0.742575 -0.486641 -0.156948 -0.197635 -0.096169
IMPORTS_2... -0.048763 -0.254744 1.000000 -0.332056 0.232256 0.056282 0.119902 -0.219724
INTEREST_... -0.375096 0.742575 -0.332056 1.000000 -0.283833 -0.074591 -0.206764 0.107605
MONEY_SU... 0.368974 -0.486641 0.232256 -0.283833 1.000000 0.289243 0.089141 0.140219
REMITTAN... 0.350627 -0.156948 0.056282 -0.074591 0.289243 1.000000 -0.166730 -0.149383
UNEMPLOY... 0.109706 -0.197635 0.119902 -0.206764 0.089141 -0.166730 1.000000 -0.324371
-0.223730 -0.096169 -0.219724 0.107605 0.140219 -0.149383 -0.324371 1.000000

Table 2. Correlation Matrix (2010)

In 2010 the strongest positive correlation is between Imports and Exports r = 0.742
and
Interest rate with CPI r =0.368.
The strongest negative correlation is between interest rate and exports r = -0.486 and
Imports with CPI r = -0.375.

119

Konferenca VIII Studentore

CPI_2015 CPI_2015 EXPORTS_... FDI_2015 IMPORTS_2... INTEREST_... REMITTAN... MONEY_SU... UNEMPLOY...
EXPORTS_... 1.000000 -0.208953 -0.019176 -0.106106 0.198852 -0.122237 0.641588 -0.087088
FDI_2015 -0.208953 1.000000 -0.197427 0.875303 -0.242196 -0.162728 -0.263677 0.006639
IMPORTS_2... -0.019176 -0.197427 1.000000 -0.287772 0.249672 0.166940 0.041325 -0.266559
INTEREST_... -0.106106 0.875303 -0.287772 1.000000 -0.272984 -0.191682 -0.214689 0.127022
REMITTAN... 0.198852 -0.242196 0.249672 -0.272984 1.000000 -0.053995 0.316152 -0.204235
MONEY_SU... -0.122237 -0.162728 0.166940 -0.191682 -0.053995 1.000000 -0.120798 -0.349155
UNEMPLOY... 0.641588 -0.263677 0.041325 -0.214689 0.316152 -0.120798 1.000000 -0.120373
-0.087088 0.006639 -0.266559 0.127022 -0.204235 -0.349155 -0.120373 1.000000

Table 3. Correlation Matrix (2015)

In 2015 the strongest positive correlation is between Imports and Exports r = 0.87 and

Broad money growth with CPI r =0.64. Because of high correlation, we omit Exports
from our model.
The strongest negative correlation is between interest rate and Imports r = -0.272 and

Imports with FDI r = -0.287.

Descriptive Statistics
Descriptive statistics is used to show the Mean, Maximum, Minimum, Peakness and
Skewness of 8 independent variables and the dependent variable, which in our case is
Gross Domestic Product. Number of observations taken into consideration in this
examination is 30.The descriptive statistics are analyzed for the years 2005, 2010 and
2015 separately to show the changes incurred in each year compared to two other
years.

The first year studied is 2005 where Maximum CPI was 36.95% in Iraq, Maximum
Exports were 112.899% in Malaysia, Maximum FDI was $26B in Mexico, Maximum
Imports were 91.672% In Moldova, Maximum Interest rate was 20.51% in Serbia,
Maximum Broad money growth was 54.396% in Ukraine, Maximum Remittances
were $22.7B in Mexico, Maximum Unemployment rate was 37.3% in Macedonia and
Maximum GDP was $89.1B in Brazil. Minimum CPI was 0.16% in Macedonia,
Minimum Exports were 15.244% in Brazil, Minimum FDI was $7,300,000 in
Paraguay, Minimum Imports were 11.843% in Brazil, Minimum Interest rate was
1.43% in Algeria, Minimum Broad money growth was 3.707% in Iraq, Minimum
Remittances were $0 in Montenegro, Minimum Unemployment rate was 1.3% in
Thailand and Minimum GDP was $2.26B in Montenegro. All variables taken in our
model are Right Skewed and have their peak value except Imports, which don‘t have
peak.

120

Konferenca VIII Studentore

Mean CPI_2005 EXPORTS_... FDI_2005 IMPORTS_2... INTEREST_... MONEY_SU... REMITTAN... UNEMPLOY... GDP_2005
Median 8.011567 41.85097 3.96E+09 43.33947 6.345667 21.38400 2.95E+09 11.37933 1.36E+11
Maximum 6.837000 37.23350 2.08E+09 44.94350 5.115000 18.88300 1.15E+09 9.700000 6.92E+10
Minimum 36.95900 112.8990 2.60E+10 91.67200 20.51000 54.38600 2.27E+10 37.30000 8.91E+11
Std. Dev. 0.164000 15.24400 7300000. 11.84300 1.430000 3.707000 0.000000 1.300000 2.26E+09
Skewness 7.287413 19.55559 5.41E+09 20.52353 4.465551 12.55229 5.15E+09 7.515849 2.15E+11
Kurtosis 2.184873 1.588582 2.632315 0.589957 1.796802 0.984534 2.655575 1.482564 2.834684
9.315435 6.840649 10.60661 2.948691 6.284324 3.363966 9.458766 5.857103 10.22064

Jarque-Bera 73.72424 31.05619 106.9711 1.743538 29.62596 5.012121 87.40497 21.19378 105.3492
Probability 0.000000 0.000000 0.000000 0.418211 0.000000 0.081589 0.000000 0.000025 0.000000

Sum 240.3470 1255.529 1.19E+11 1300.184 190.3700 641.5200 8.86E+10 341.3800 4.09E+12
Sum Sq. Dev. 1540.085 11090.21 8.49E+20 12215.25 578.2931 4569.243 7.69E+20 1638.152 1.34E+24

Observations 30 30 30 30 30 30 30 30 30

Table 4. Descriptive Statistics (2005)

The second year studied is 2010 where Maximum CPI was 28.187% in Venezuela,
Maximum Exports were 86.93% in Malaysia, Maximum FDI were $88.5B in Brazil,
Maximum Imports were 80.215% In Vietnam, Maximum Interest rate was 13.1% in
Serbia, Maximum Broad money growth was 33.108% in Argentina, Maximum
Remittances were $22.1B in Mexico, Maximum Unemployment rate was 32% in
Macedonia and Maximum GDP was $2.21T in Brazil.

Minimum CPI was 0.583% in Malaysia, Minimum Exports were 10.738% in Brazil,
Minimum FDI were $212,000,000 in Moldova, Minimum Imports were 11.799% in
Brazil, Minimum Interest rate was 0.18% in Bulgaria, Minimum Broad money growth
was -0.573% in Libya, Minimum Remittances were $0 in Libya, Minimum
Unemployment rate was 1% in Thailand and Minimum GDP was $4.14B in
Montenegro.

All variables taken in our model, for 2010, are Right Skewed and have their peak
value except Imports and Broad Money Growth.

Mean CPI_2010 EXPORTS_... FDI_2010 IMPORTS_2... INTEREST_... MONEY_SU... REMITTAN... UNEMPLOY... GDP_2010
Median 6.013533 38.61313 7.67E+09 41.49920 5.396333 14.85687 4.41E+09 10.27767 2.66E+11
Maximum 4.533500 34.87700 1.90E+09 40.27000 5.400000 13.08500 1.54E+09 7.800000 1.43E+11
Minimum 28.18700 86.93000 8.85E+10 80.21500 13.10000 33.10800 2.21E+10 32.00000 2.21E+12
Std. Dev. 0.583000 10.73800 2.12E+08 11.79900 0.180000 -0.573000 0.000000 1.000000 4.14E+09
Skewness 5.419545 17.32854 1.64E+10 18.89560 3.074624 8.359616 6.26E+09 6.984070 4.34E+11
Kurtosis 2.470579 0.920785 4.229301 0.316317 0.591362 0.661930 1.926617 1.352952 3.330465
10.48186 3.687663 21.19752 2.204518 3.051153 2.843141 5.650528 4.573329 14.77686

Jarque-Bera 100.4916 4.830323 503.3722 1.291271 1.751817 2.221514 27.34089 12.24660 228.8280
Probability 0.000000 0.089353 0.000000 0.524329 0.416484 0.329310 0.000001 0.002191 0.000000

Sum 180.4060 1158.394 2.30E+11 1244.976 161.8900 445.7060 1.32E+11 308.3300 7.99E+12
Sum Sq. Dev. 851.7726 8708.074 7.78E+21 10354.27 274.1461 2026.612 1.14E+21 1414.540 5.47E+24

Observations 30 30 30 30 30 30 30 30 30

121

Konferenca VIII Studentore

Table 5. Descriptive Statistics (2010)

The third and last year studied in our model is 2015 where Maximum CPI was
121.738% in Venezuela, Maximum Exports were 89.779% in Vietnam, Maximum
FDI were $75.1B in Brazil, Maximum Imports were 88.988% In Vietnam, Maximum
Interest rate was 22.01% in Argentina, Maximum Broad money growth was 58.843%
in Venezuela, Maximum Remittances were $29.8B in Philippines, Maximum
Unemployment rate was 27.9% in Macedonia and Maximum GDP was $1.78T in
Brazil. Minimum CPI was -1.188% in Iraq, Minimum Exports were 10.585% in
Pakistan, Minimum FDI were -$403,000,000 in Algeria, Minimum Imports were
10.79 in

Nigeria, Minimum Interest rate was 0.01% in Bulgaria, Minimum Broad money
growth was -9.031% in Iraq, Minimum Remittances were $0 in Libya, Minimum
Unemployment rate was 0.9% in Thailand and Minimum GDP was $3.99B in
Montenegro. All variables taken in our model, for 2015, are Right Skewed and have
their peak value except Imports.

Mean CPI_2015 EXPORTS_... FDI_2015 IMPORTS_2... INTEREST_... REMITTAN... MONEY_SU... UNEMPLOY... GDP_2015
Median 8.768900 37.56037 7.50E+09 41.94340 5.823333 5.65E+09 10.83727 10.00633 2.80E+11
Maximum 2.663500 35.07550 3.09E+09 41.69850 4.285000 1.81E+09 8.523500 7.600000 1.79E+11
Minimum 121.7380 89.77900 7.51E+10 88.98800 22.01000 2.98E+10 58.84300 27.90000 1.78E+12
Std. Dev. -1.188000 10.58500 -4.03E+08 10.79000 0.010000 0.000000 -9.031000 0.900000 3.99E+09
Skewness 23.11113 19.34028 1.45E+10 20.06224 5.709629 8.13E+09 13.16350 7.111518 3.85E+11
Kurtosis 4.252731 0.690611 3.695985 0.308236 1.665631 1.788858 2.040148 0.979426 2.475698
20.69220 3.232517 17.18105 2.338034 5.184295 5.075589 7.764459 3.030140 9.300371

Jarque-Bera 481.6961 2.452300 319.6793 1.022797 19.83556 21.38515 49.18612 4.797510 80.26375
Probability 0.000000 0.293420 0.000000 0.599656 0.000049 0.000023 0.000000 0.090831 0.000000

Sum 263.0670 1126.811 2.25E+11 1258.302 174.7000 1.69E+11 325.1180 300.1900 8.39E+12
Sum Sq. Dev. 15489.61 10847.34 6.09E+21 11672.31 945.3961 1.92E+21 5025.054 1466.637 4.30E+24

Observations 30 30 30 30 30 30 30 30 30

Table 6. Descriptive Statistics (2015)

Regression Analysis

Regression Analysis shows the effect of a unit change of the independent variable in
the dependent variable (GDP).
Y = α + β1X1 + β2X2 + β3X3 + β4X4 +β5X5 +β6X6 + β7X7 + β8X8

122

Konferenca VIII Studentore

In our equation Y is dependent variable GDP.
α is an intercept.
Β1 is CPI coefficient and X1 is CPI.
Β2 is Exports coefficient X2 is Exports.
Β3 is FDI coefficient X3 is FDI.
Β4 is Imports coefficient X4 is Imports.
B5 is Interest Rate coefficient X5 is Interest Rate.
B6 is Broad money growth coefficient X6 is Broad Money Growth.
B7 is Remittances Coefficient X7 is Remittances.
B8 Unemployment Rate Coefficient X8 is Unemployment Rate.
For 2005 we check the T-statistic and probability to know which variables are
significant at 90% significance level. Which means that Probability must me less than
0.1.
Significant variables for this year are FDI, Imports, Interest Rate and Broad Money
growth.
R-squared which shows if a model is fitted or not equals 0.898654. This mean that
approximately 90% of variations in GDP, are explained by our model.
Remittances weren‘t significant in 2005, because the Broad Money growth increased
sharply in all the countries, the economic instability, manipulation of information and
because of the political changes incurred at that time. Regression Equation for 2005
was:

Y = α + β3X3 + β4X4 + β5X5 + β6X6
GDP = α + β3FDI + β4 Imports+ β5Interest rate + β6Broad Money growth

GDP = 41,300,000,000 + 34.42FDI -1,940,000,000 Imports+ 9,720,000,000Interest
rate -2,230,000,000 Broad Money growth.
The simple interpretation of this equation is that an increase in $1 of FDI, increases
GDP by $34.42, an increase in 1%of Imports, decreases GDP by $1.94 billion, an
increase in 1% of Interest rate, increase GDP by $9.72 billion and an increase in 1%
of Broad Money Growth, decreases GDP by $2.23 billion.

123

Konferenca VIII Studentore

Dependent Variable: GDP_2005
Method: Leas t Squares
Date: 01/19/17 Tim e: 10:25
Sam ple: 1 30
Included obs ervations : 30

Variable Coefficient Std. Error t-Statis tic Prob.

CPI_2005 -1.30E+09 2.27E+09 -0.572836 0.5728
EXPORTS_2005 1.06E+09 1.23E+09 0.861686 0.3986
34.41898 3.979395 8.649301 0.0000
FDI_2005 -1.94E+09 1.06E+09 -1.823724 0.0825
IMPORTS_2005 9.72E+09 4.38E+09 2.222146 0.0374
INTEREST_RATE_2005 -2.23E+09 1.27E+09 -1.756582 0.0936
MONEY_SUPPLY_GROWTH2005 -4.130989 3.978238 -1.038397 0.3109
REMITTANCES_2005 5.77E+08 2.30E+09 0.251610 0.8038
UNEMPLOYMENT_2005 4.13E+10 7.50E+10 0.550598 0.5877

C

R-s quared 0.898654 Mean dependent var 1.36E+11
Adjus ted R-s quared 0.860046 S.D. dependent var 2.15E+11
S.E. of regres s ion 8.04E+10 Akaike info criterion 53.30216
Sum s quared res id 1.36E+23 Schwarz criterion 53.72252
Log likelihood -790.5324 Hannan-Quinn criter. 53.43664
F-s tatis tic 23.27637 Durbin-Wats on s tat 2.051582
Prob(F-s tatis tic) 0.000000

Table 7. Regression Analysis (2005)

For 2010 we check the T-statistic and probability to know which variables are
significant at 90% significance level. Which means that Probability must me less than
0.1. Significant variables for this year are CPI, FDI, Imports and Remittances. R-
squared equals 0.962023. This means that 96% of variations in GDP, are explained by
our model.

Remittances are highly significant in 2010, at 95% significant level with probability
equal to 0.0219. So, their impact on GDP growth and economic development of these
middle-income countries was considerable. We can say that for 2010 remittances
were an important factor that pushed the economy.

For 2010 Regression Equation was:

Y = α + β1X1 + β3X3 + β4X4 + β7X7

GDP = α + β1CPI + β3 FDI+ β4Imports+ β7Remittances

GDP = 144,000,000,000 + 8,280,000,000CPI +24.62FDI -3,300,000,000 Imports +
8.37 Remittances.

We can conclude that an increase in 1% of CPI, increases GDP by $8.25 billion, an
increase in $1 of FDI, increases GDP by $24.62, an increase in 1% of Imports,
decreases GDP by $3.3 billion, an increase in $1 of Remittances, increases GDP by
$8.37.

124

Konferenca VIII Studentore

Dependent Variable: GDP_2010
Method: Leas t Squares
Date: 01/19/17 Tim e: 10:42
Sam ple: 1 30
Included obs ervations : 30

Variable Coefficient Std. Error t-Statis tic Prob.

CPI_2010 8.28E+09 4.39E+09 1.885488 0.0733
EXPORTS_2010 -18453637 1.84E+09 -0.010026 0.9921
1.323874 18.59755 0.0000
FDI_2010 24.62082 1.64E+09 -2.011125 0.0573
IMPORTS_2010 -3.30E+09 7.87E+09 -1.091131 0.2876
INTEREST_RATE_2010 -8.58E+09 2.57E+09 -0.471859 0.6419
MONEY_SUPPLY_GROWTH_2010 -1.21E+09 3.379862 2.475702 0.0219
REMITTANCES_2010 3.30E+09 1.444934 0.1632
UNEMPLOYMENT_2010 8.367530 1.04E+11 1.382387 0.1814
4.76E+09
C 1.44E+11

R-s quared 0.962023 Mean dependent var 2.66E+11
Adjus ted R-s quared 0.947556 S.D. dependent var 4.34E+11
S.E. of regres s ion 9.94E+10 Akaike info criterion 53.72665
Sum s quared res id 2.08E+23 Schwarz criterion 54.14701
Log likelihood -796.8998 Hannan-Quinn criter. 53.86113
F-s tatis tic 66.49572 Durbin-Wats on s tat 1.756494
Prob(F-s tatis tic) 0.000000

Table 8. Regression Analysis (2010)

For 2015 we check again T-statistic and Probability to know which variables are
significant at 90% significance level. Probability must be smaller than 0.1.

Significant variables for this year are FDI, Imports and Remittances.

R-squared in this model equals 0.943031. We can say that 94% of variations in GDP,
are explained by our model.

Remittances are highly significant in 2015, at 95% significance level.

Their impact on GDP of these middle-income countries is considerable compared also
with other indicators taken in consideration in this research.

2015 Regression Equation is:
Y = α + β3X3 + β4X4 + β7X7
GDP = α + β3 FDI+ β4Imports+ β7Remittances

GDP = 196,000,000,000 +22.7FDI -5,310,000,000 Imports + 7.77 Remittances.

For this year we can say that an increase in $1 of FDI, increases GDP by $22.7, an
increase in 1% of Imports, decreases GDP by $5.31 billion, an increase in $1 of
Remittances, increase GDP by $7.77.

125

Konferenca VIII Studentore

Dependent Variable: GDP_2015
Method: Least Squares
Date: 01/23/17 Time: 13:39
Sample: 1 30
Included observations: 30

Variable Coefficient Std. Error t-Statistic Prob.

FDI_2015 22.76353 1.481659 15.36354 0.0000
CPI_2015 1.24E+09 1.11E+09 1.118759 0.2753
INTEREST_RATE2015 -1.36E+09 3.85E+09 -0.354147 0.7266
IMPORTS_2015 -3.85E+09 1.08E+09 -3.561446 0.0017
MONEY_SUPPLY_GROWTH_2015 5.76E+08 2.04E+09 0.282851 0.7799
REMITTANCES_2015 7.495262 2.700700 2.775303 0.0110
UNEMPLOYMENT_2015 9.02E+08 3.10E+09 0.290591 0.7741
2.10E+11 8.15E+10 2.574842 0.0173
C

R-s quared 0.943031 Mean dependent var 2.80E+11
Adjusted R-squared 0.924905 S.D. dependent var 3.85E+11
S.E. of regression 1.06E+11 Akaike info criterion 53.82538
Sum squared resid 2.45E+23 Schwarz criterion 54.19903
Log likelihood -799.3806 Hannan-Quinn criter. 53.94491
F-s tatis tic 52.02511 Durbin-Watson stat 2.111870
Prob(F-s tatis tic) 0.000000

Table 9. Regression Analysis (2015)

Limitations of the Study

Through our research we have faced some limitations, which may influence the result
of the study. The first and the most important one is the Economic Informality, which
made the data less credible. In these countries almost any migrant does not register
legally their remittances sent back home by finding other ways of money transaction.
Another limitation may be that in these countries, because of the existence of
corruption many data are manipulated and not properly registered. This leads to a
misunderstanding of authenticity of indicators. Migration, besides the effects in the
economy growth, has also social and demographical impacts. There are neither clear
data about the social effects, nor any exact number of migrants. There are other
informalities in these countries regarding custom procedures, fiscal policies or
cultural biases. These informalities don not change only the amount of remittances
sent back home each year, but also other indicators, such as imports and exports rate,
interest rate, unemployment rate, FDI etc. Our model consists on cross-sectional data
analyses and to understand better the impact of remittances in each country for each
year, it is important to consider the time-series data analyses.

Implications of the Study

126

Konferenca VIII Studentore

As well as other studies our study shows the positive impact of remittances in GDP,
especially after the world crisis in 2008. But, the difference consists on observation of
indicators including remittances in three years 2005, 2010 and 2015. In this aspect our
model doesn‘t only provide data about the impact of remittances on GDP for middle-
income countries, but also information about how this effect changed over the years.
For each respective year we understand which indicators and in which amount they
affect Gross Domestic Product. Through this information we may lead to a conclusion
how economy has changed, before the world crisis and how it is changing recently.
This research may be helpful for other students who are interested in this topic, not
only in Albania, but also in other countries, since the countries taken in this model are
geographically widespread.

Further Research

This topic is very important, especially nowadays when it is part of all global political
discussions. This concerns not only policy-makers but also everyone in home and
host countries. That‘s why this issue requires further research to understand better all
impacts that remittances may have in a specific country and a clearer result. A further
research may be done to study the reasons that push people to migrate away from
their home countries. If countries have proper data, a good and helpful research may
be a paper regarding the economic areas where remittances are used. Remittances can
be used for consumption, investment and other activities. This is a very broad topic
and further researches can be done for every specific effect of remittances in every
country or region.

Conclusion

To conclude this paper we can say that remittances are a very important for money
inflow especially for developing countries, where they are the factor that push
forward the economy. The significance of this money inflow on GDP increased over
the years due to the increase of migration level and political changes in these
countries. In 2005 they weren‘t significant due to the money supply growth and
political reasons, in 2010 their significance increased considerably to approximately
98% confidence level and in 2015 their significance increased more to approximately
99% confidence level. In the following years is expected that their significance rises
even more, caused by the increasing number of migrants. Remittances effect on GDP
is observed only in 2010 and 2015 due to its significant effect. It decreased from
$8.37 in 2010 to $7.77 in 2015 caused by the slow-down in global economic growth
and fiscal changes in these countries. Another reason why the remittances effect
decrease is because the Consumer Price Index increased and money supply decreased
in these countries. Finally, we can say that even in the coming years remittances will
have a huge effect on home countries‘ economy, education, social development and
population density changes.

127

Konferenca VIII Studentore

References

Adams, R. H. (1991). The Effects of International Remittances on Poverty,
Inequality,. International Food Policy.

Ajayi, M. M. (2009). International Remittances and Well-Being in Sub-Saharan
Africa. Economics and International Finance, Vol. 1, No. 3, 78-84.

Alexander M.Danzer, B. D. (2013). Migration, Welfare and the Labor Market in an
Emerging Economy. Institute for East and Southeast European Studies
Regensburg.

Anyanwu, J. C. (2010). Do Remittances Affect Poverty in Africa? African
Development Review, Vol. 22, No. 1, 51-91.

Bank, W. (2006). Economic Implications of Remittances.
Chami, R. D. (2009). Remittances: An Automatic Output. IMF Working Paper.
David Margolis, L. M. (2013). Migration, Remittances, Poverty and Inequality in

Algeria. Forschungsinstitut zur Zukunft der Arbeit Insitute for the Study of
Labor.
Dietz, B. (2010). Migration and Remittances in Macedonia: A review. Osteuropa-
Institut, Regensburg.
Dilip Ratha, S. M. (2011). Impact of Migration in economic and social developement.
Retrieved from http://www.worldbank.org/
Fajnzylber, P. &. (2007). The Development Impact of. The World Bank, Washington
DC.
International Monetary Fund. (n.d.). Retrieved from https://www.imf.org/en/Data
Lachaud, J. (1999). Pauvrete, ménages et genre en Afrique subsaharienne. Centre
d’Economie du Developpement de l’Universite Montesquieu.
Nevila Konica, R. K. (2009). Albanian Migration: Causes and Consequences. South-
Eastern Europe Journal of Economics 1.
R.H., A. (2006). Remittances and Poverty in Ghana. World Bank Policy Research.
Rossi, A. (2008). The Impact of Migration on Children in Developing Countries.
Harvard University.
Shinjiashvili, T. (2008). Recent Migration Tendencies from Georgia.
Stephen Drinkwater, P. L. (2003). The impact of migration: A survey. Hamburg
Institute of International Economics.
Wakayama, Y. (2011). Can Remittances be the Source of GDP Growth in the
Developing Countries? Tokyo University of Foreign Studies.
World Bank. (n.d.).

128

Konferenca VIII Studentore

The Impact of Albania Imports on Innovation, IT and Productivity

Imelda Kodra (Economics), Jonida Ismaili(Economics), Brixhilda Gula(Banking and
Finance)
(Epoka University, Albania)

Abstract

The value of import in Albania is relatively larger compared to the value of exports.
Economy of Albania suffers from a deficit in trade balances, although export is
showing a significant increase the recent years. The main reason is that Albania still
faces a major problem which is the lack of production for export. Most imported
products include machinery and equipment, food products, products of textile
industry, tobacco and chemicals. This paper aims to analyze the effects of import in
our country regarding three main factors such as innovation, information technology
and productivity by using descriptive method of analyzing data obtained from several
resources and coming to conclusion. How Albania imports have been affected by
economic history of our country and what recent years are showing us for the
perspectives of economic growth are also the main points of this paper, because
Albania has a great potential but this capacity is not being used properly. We will see
how import can contribute positively in our economy in the following pages of this
paper.

Keywords: Import; Technology; Productivity; Innovation; Economic Growth;
Trading.

Introduction

Imports are defined as purchases of goods or services by a domestic economy from a foreign
economy. The domestic country purchases them with the purpose to use and trade them
inside the country. The country that imports these products or that takes these products
inside, absence their production. This happens mainly due to these reasons:

-High cost. The domestic country can produce goods but the production cost inside the
country is very high, and the price of goods imported from abroad. So in this case is better to
take products and services from outside.
-Absence of technology. The domestic country has land. Labor and capital, all factors of
production but doesn‘t have the information or technology needed to produce this good or
service.
-Bad level of quality. The domestic country doesn‘t have the quality level of product/service
as the foreign country. The product is produce but not in such a good quality.

129

Konferenca VIII Studentore

Imports on the domestic country affect many aspects of its economy, where the major
variables that it affects include: Gross Domestic Product, unemployment, consumption,
investment, exports, exchange rates, trade level and balances, productivity, technology and
innovation.

In this paper we will examine only the effect in three factors:

1. Productivity: How do the import effect in productivity? We see an increase or decrease?

2. Technology (IT): What is the effect of import in technology? Does the technology get
affected from the imported products?

3. Innovation: What is the effect of import in innovation? What about the imported goods?
How do the imported goods help the domestic country do better in new innovation in different
fields of production?

Literature review

Many researches have studied this connection regarding trade and how imports affect the
situation in Albania. There exist a relation with imports and the economy growth of the
country.

A study made by Soena Jaupllari on foreign trade and economic development related with
Albanian case explains the effect of import in our county. In her study she concludes that
imports have a positive effect in Albanian economy, especially when they are in the form of
inputs ready to be produced. As an example, she mentions imports of materials for processing
for further supplement needs in the domestic or international market and later she generalizes
with another example of machinery and equipment import and they positive effect of
increasing capital stock and modernization of technology.

In another study in foreign direct investment and Albania from Ismaili (2013) focuses more
on the industry of the production of food and beverages, because it concludes that it is has
relatively high investment. Furthermore it is based on imports as well as providing raw
materials in the country. It also shows the relation with productivity because 16% of the stock
of FDI in the manufacturing sector is investing in textile and leather, which are intensive
activities in terms of employment and export potential.
In addition, an article retrieved from ―Monitor‖ provides information how technology is
improved by importing equipment and machineries in the country, for Albanian firms. It also
indicates a rise in productivity. Increasing at rates higher than total imports (which rose 18%),
machineries and equipment took a greater weight. According to the trade, they took 17% of
imports. Purchases of machinery have been increasing year on year, confirming the sustained
interest of Albanian enterprises to invest in technology.

Representatives of the Ministry of Economy show that last year had also increased
investments in companies mining and processing of stones. According to them, they counted
dozens of companies that last year were forced to change machines

130

Konferenca VIII Studentore

Data and methodology

Data regarding trade balances and import values during the year are mainly retrieved from
INSTAT, the Institute of Statistics in Albania. Import values are analyzed for a period of 25
years until 2016. Illustrative graphs are also provided from INSTAT in cooperation with the
Trading Economist site. The purpose it to show how imports impact the fields of innovation,
information technology and productivity in Albania. Data regarding innovation for patents
application from Albanian citizens are studied for a five year period from 2010 until 2015.
The numbers of patents application are obtained from the annual report of 2015 from
Directorate General of Patents and Trademarks in Albania. The information technology data
are gathered from several sources, mainly from reports. The productivity data are obtained
from INSTAT and previous research work. Illustrations are obtained from economic websites.
The method which is used on this paper is considered as a research study, by analyzing the
obtained descriptive data and their relation with each other and coming to observed
conclusions.

Albania Case

Historical Economic Overview
Albania is characterized by continuous import over the years, due to lack of production in
goods and services to be exported. This is highly related with economic and political history
of Albania, since it has been a difficult issue to convert from fifty years ruled by communism,
centralized economy to a market-oriented and democratic economy. In the early 1990‘s,
Albania was considered as the poorest country among all European countries, even though it
has a strategic position, nature potential and large possibilities to have a healthy economy.
But the applied politics did not function in the proper way in order to stimulate economic
growth or even to make full use of our resources. In September 8, 2000 Albania joined the
World Trade Organization, which helped by expanding the trade for exports and imports.
After 2005 some progresses were seen in the overall economy. In 2008 it achieved the status
of middle-income countries. Nowadays is still dealing with major problems such as
corruption, fiscal policies and attracting investments from foreigners in Albania. Albania
needs to structure the reforms that will lead to an increase the economy through
competitiveness and productivity. Decreasing unemployment and improving the public
service are some serious issues that our country is facing.

Imports in Albania
Albania‘s economy is considered to be import-oriented. The trade balance shows deficit over
time, because imports growth rate was increasing approximately with 25% only in the latest
years, Due to limitation in production. Exports are not sufficient because of not having a lot
of diversification and a competitive price, and some reason responsible for this might be low
infrastructure and income levels

131

Konferenca VIII Studentore

FIG. 1 Albania Exports and Imports

From 1992-1996 was a strong progress in the balance of payments, due to a huge increase in
money sent to workers when in 1996, were approximately US$ 300 million per year. The
improvement in exports leaded to further expansions, especially in non-traditional exported
goods such as shoes, clothing. The production of domestic food rose quickly and this caused a
reduction on imports. Also foreign reserves progressed from the crucial point in 1991 and
normalized at approximately 3.5 months of import equivalent. . According to data for the
year of 2016 retrieved from INSTAT, Albania Imports went up 4.4% from year to year
respectively 55.5 billion ALL in December, spurred by materials of construction (+22.6 %);
leather goods (+15.5 percent) and wood and paper products (+13.3). The most trading
partners were United States with 39%, followed by Germany 37.9&, Kosovo with 38.1% and
Ukraine with 17.2%. During all year of 2016, imports rose with 6.3 % to 579 billion ALL.
Since 1993 until 2016, Albania‘s average of imports was 25097.49 million ALL and the
highest value recorded was in December of 2013 respectively with 59045.2 million ALL,
while the lowest one was recorded in March of 1997 with 1601.39 million ALL.

FIG. 2 Albania Exports and Imports difference for 2016

132

Konferenca VIII Studentore

Innovation

Innovation is considered the solution of a technical problem, whereas the problem could be
new or old, but the solution must be new. Innovation is the process where a new idea is
converted in goods and services and the later creates value in society. New methods are found
for the use of particular product, which leads to beneficial results. This solution could bring
the creation of a new product or a new process, but the most important part is to be unique, an
innovative step and also to be applied in the industry. The person who is can produce an
innovation must be able to benefit economically from it. This is provided by the protection of
innovation patent, which last twenty years.

There are three ways to register patents in Albania:

1. Applications for patents that appear directly in GDPT as a national application;

2. Patent applications through the Patent Cooperation Treaty (PCT);

3. The patent issued by the European Patent Office (EPO) and seeking protection in Albania.

In the annual report of 2015, Elvin Lako as Director at Patents and Marks in Ministry of
Economy, (GDPT) said that almost all patents that are valid in Albania are guaranteed, in
EPO patents and are in force in Albania under the agreement with the EPO or under the
European Patent Convention (EPC). About 97.5% of all patents registered in GDPT are
patents issued by the European Patent Office (EPO) and they are extended or made available
in Albania. This means that nearly all patents in force in Albania are provided by EPO and are
part of a large family of patents which are also protected in other member countries of EPO.

In this paper, the number of registered patents from Albania is taken as the unit measure of
Albania‘s Innovation. Although there are discussions whether patents can be considered as a
pure innovation, but in Albanian case it would be the best way to measure innovation.

From 1997 until 2005, only 68 applications for patents were made, directly through GDPT,
from Albanian applicant, which yields 1.16% of all applications in total. This indicates a
small usage of national patents and furthermore it justifies the lack of examination of patents
substantially from GDPT, since most of them come examined from EPO. Local companies,
universities and individual inventors are less present in the system of protection of patents for
inventions. The reasons for this situation are as follows:

-Albanian companies and universities do not generate patentable inventions
-Albanian patents have a low level of usage by companies, universities and inventors because
of the low risk perceived imitation, and the lack of an active market for inventions patented
technologies which can be licensed or sold.
-Low level of awareness in universities and companies for protection system for invention
patents.

Despite the above reasons, it is worth mentioning that this year has significantly increased the
number of applications for national patents from 12 to 17, translated into 41.7% increase

Year Number of applications Registered patents EPO Patents Total

2010 2 1 338 341

133

Konferenca VIII Studentore

2011 5 6 342 353
2012 5 4 342 351
2013 4 4 340 348
2014 12 2 409 423
2015 17 2 520 539
Total 45 19 2291 2355

TAB. 1 Nr. of application and registered patents over the years

As can be seen from the above table, trade is affecting Albania‘s chance to be more
competitive. The government of Albania has taken some measures in order to facilitate and
increase the usage of patents, as a major tool for the growth of economy. Therefore some
programs are created to support the growth in innovation field. One of the most important
agencies is The Agency for Research, Technology and Innovation (ARTI). It was established
in March 2010 and aims to force the relationship between research and technology. In
addition they try to ease the spread of information outside borders.

Agency for Research, Technology and Innovation (ARTI) as a coordinative and leading body
that cooperates with establishments within the field of science and technology for proper
development of the country, under control with national priorities, scientific development,
technological policies and management of Research and Development Institutes. Another
agency is Albanian Ministry of Innovation

Information Technology

Technology is defined as the use of knowledge or science for purposes of inventing or finding
a solution to main problems. That is the main reason why it impacts how a business acts and
somehow it measures their effectivity and efficiency. The use of technology has become a
crucial point not even in industries, but also in the economic aspect. An advanced technology
is a good indicator for the economic performance of that state, especially in productivity. For
instance developed countries are represented by having high level of technology. Today a lot
of industries are basically dependent on how they use their technology systems. Technology
is capable of changing the business nature.

In Albanian case, technology was mainly increased from import. It was cheaper for business
owners to buy machineries and equipment from the outside than to continue using the old
methods, which led to not much productivity over time. Government projects in public
investment and engagement of some private enterprises manufacturing to counter the crisis,
have contributed positively to an important indicator of productivity growth, such as the
investment in machinery and equipment. According to the Albanian Institute of Statistics
(INSTAT), machinery-equipment imports only last year rose over 24%, reaching 109.9
billion. Newer machineries in processing and production enterprises will increase productivity
at the same time reducing production costs. Entrepreneurs processing industry show that by
lowering the cost by 10%, increases productivity by 20%. In addition, foreign direct

134

Konferenca VIII Studentore

investment (FDI) is another external factor that has contribution in employment, technology
and knowledge transfer, and generates growth, especially in manufacturing industry.
A good indicator is also the computer usage in businesses. In first diagrams below are
represented the percentage of organizations with computers and in the second one percentage
of companies according employees with computers.

FIG. 3 % of organizations with computer

FIG. 4 % of employees with computer

Since technology has a huge impact, the government of Albania has taken some measures
also in IT in order to facilitate and increase the usage of patents, as a major tool for the
growth of economy. Therefore some programs are created to support the growth in IT field.
The two most important agencies are The National Agency on the Information Society
(NAIS) and PROTIC. NAIS goals are to promote new investments and technology in the
society of electronic communication, technology and information field. PROTIC was
established in October 10, 2012 from common goals of the Albanian Government, USAID,
Albanian-American Development Foundation (AADF), Microsoft, Cisco and
ALBTELEKOM. Its mission is to change and improve the Information and Communication
technology (ICT) in Albania and to become the most important tool for goods and services
and innovative ideas.

Productivity
Productivity expresses a rate of efficiency by the usage of three main factors of production in
an economy such as land, labor and capital. It is considered to be one of the important
indicators for the growth of the economy and it can be measured in different ways. The
common method is to express output per unit of input, in terms of an economic activity. An
important issue is the relation between productivity and technology, as they go together, when
technology increases so does the productivity.

135

Konferenca VIII Studentore

In this study, primarily labor productivity is used as a measure of productivity from the labor
factor. The Total factor of Productivity is also examined, in order to understand the
productivity part which is not related with factors such as labor and capital.

As can be depicted from the graph Labor productivity shows an increasing function during
the years. As import increase there is a positive relation with productivity because it also
increases over time.

15 Tota factor
10 productivity

5 growth (in
0 difference
-5 %)

-10

-15

-20
1993
1995
1997
1999
2001
2003
2005
2007
2009
2011

FIG. 5 Productivity and annual change FIG. 6 Total factor of productivity in Albania

Total Factor Productivity (TFP), which indicates how efficiently inputs were used in
production, is another important evidence of competitiveness. It measures the remaining
growth in of the overall output in an industry, firm or even in the economy of a country not
caused by the traditional input accumulation like capital and labor. The general way to
calculate it is through Cobb-Douglass production function, where TPF is depicted by A
variable:

The huge gaps in the graph during the first years of examination are related with the
difficulties that Albania experienced during the transition period. It should be mentioned that
low productivity comes also from increases in informality. In Albania more than 40% of
organizations have admitted that they face informal competition. This affects that some
business to keep low amounts of employees and physical capital, which causes the
productivity to remain in low levels.

Conclusions

This paper tries to analyze the impact of import in information technology, productivity and
innovation in Albania. After the research is done, by data provided mainly from Institute of
Statistics, we reached the following conclusion that import has a significant impact in
Albania.. We cannot define whether import, as a whole, has much more positive impact rather
than a negative one in the overall economy of our state but the positive effect of import
influences mainly in three factors: innovation, productivity and information technology. The
strongest relation is founded between import and technology, where import turns out to
influence in increasing the technology usage, and an increase in the later is highly related with
increases in productivity. Our country is being affected a lot by foreign countries because by
importing their products Albania is increasing the level of these factors. By using foreign
products Albania has fulfilled and satisfied the market needs. Those goods and services that
they are bringing us also are helping our country to use itself the technology and innovation.

136

Konferenca VIII Studentore

Technology and Innovation of our country is closer to the ones that our colleagues have.
Productivity has been increasing over the time, even that there have been modest ups and
downs during hard times for the world economy that as of course effected Albania too.

On the other side, Albania still faces a major problem it is the lack of production for export.
As import increases the higher the deficit in trade balance goes. But Albania cannot always
continue to use import as a tool in order to have high productivity or innovation. Export is a
more important tool that needs to be stimulated, in order to have a positive trade balance.
Unfortunately in our country there are not enough initiatives to stimulate the export of our
country‘s product. Albania faced many difficulties in politics which leads to malfunction in
managing economic activities and low performance of our country. As this situation goes, the
trade balance will continue to be in deficit and Albania will remain again an import-oriented
country. Even though there are shown positive impacts of imports on Innovation, information
and technology and productivity that is still not enough for an economic growth of a state. A
country needs to stimulate exports as much as it cans.

References

 Albania. (2015). http://www.worldbank.org/en/country/albania/overview.

 Albania and the WTO. (2016).

https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/albania_e.htm.

 Albania Imports. (2017). http://www.tradingeconomics.com/albania/imports.

 Albania, Labor productivity per person employed. February 12, 2012.

https://knoema.com/TEDOLLPCD2012Jan/total-economy-database-output-labor-

and-labor-productivity-country-details-1950-2011-january-2012?tsId=1001820.

 Albania: Competitiveness. (2016).

http://www.theglobaleconomy.com/Albania/davos_competitivenes/.

 Albanian Institute of Statistis. (2016). http://www.instat.gov.al/al/themes/tregtia-e-

jashtme.aspx.

 Alijaj, Ilir. "Geography of innovation. Case of Albania." n.d.

 Arber Demeti, Erjona Rebi. "Foreign direct investments (FDI) and Productivity in

Albania." n.d.: 10-13.

 Bako, Holta. "Trade liberalization, the impact on economic growth.The case of

Albania." Tirane, 2015.

 Bulletin of external trade, November 2016. (2017).

http://www.dogana.gov.al/sites/default/files/statistika/Buletini_Tregise_se_Jashtme_

Nentor_2016.htm.

 Do business with Albania. n.d. https://en.portal.santandertrade.com/country-

profile/85,albania.

 "Import of machineriess impoves technology." Monitor Newspaper, (2012).

 Ismaili, Marsida. "Foreign direct investments and Albania." Durres, (2013).

 Jaupllari, Soana. "Foreign Trade and Economic Development. The impact of

liberalization process." n.d.

 Lako, Elvin. Annual Report of 2015. General directorate of patents and trademarks,

(2016).

 Musabelli, Erisa. "International trade, trade liberalization and its impact." (2014).

137

Konferenca VIII Studentore

Monumentet e qytetit të Durrësit

Anxhela Danushi, Bleona Tabaku, Ilirjan Nika, Armando Topalli
(Menaxhim Turizëm Arkeologjik, Bachelor, Viti II, Fakultetii Biznesit, UAMD)

Abstrakt
Në këtë detyrë do të trajtojmëmonumentet e qytetit të Durrësit, të cilët janë
Amfiteatri, Termat publike, pusi i Tophanës, Macellum Forum (Rotonda) dhe Kalaja
e qytetit të Durrësit. Në këto monumente ne do të trajtojmë pjesët përbërëse të tyre,
funksionin që ato kanë pasur dhe kanë sot. Pjesë kryesore e kësaj detyrë është edhe
raporti i një anketimi i bërë në terren nga ne për të nxjerr në pah monumentet më të
vizituara, mendimi i individëve për këto monumente dhe cfarë mund të bëjmë për ti
mirëmbajtur këto monumente. Objektiv tjetër në këtë detyrë për ne është edhe
ndërtimi i një video dhe fletëpalosje për të bërë promovimin e këtyre monumenteve.
Konkluzioni itë gjithë detyrës është që ne të percjellim përmes kësaj detyre që secili
nga këto monumente ka një pjesë të historisë që e transmeton tek ne dhe duhet të
kujdesemi dhe ti mirëmbajmë për t‘ua trashëguar pasardhësve tanë dhe jo
tishkatërrojmë ato.

Fjalët kyçe: Monumentet kulturore, Promovimi i monumenteve, Fletëpalosje

HYRJE

Amfiteateri I durrësit

Kanë kaluar gati 5 shek që kurse Marlin Barleti dëshmoi për ekzistencën në Durrës,
krahas shumë ndërtimeve të tjera dhe te Amfiteatrit. Në vitin 1966 filluan gërmimet
në këtë objekt të rëndësishëm të historisë sonë të arkitekturës. Amfriteatrit I shihet sot
një pjesë e mirë e shkallares dhe galeritë nën të.

A.- Shkallarja (cavea) është e përbërë nga podium dhe dy pushimi ndermjet shkalleve
ka pjerësi 31 -3 gradë që I lejon shikuesve vështrimin e lojrave në arenë. Pas podiumit
duken tri shkallë dhe mbi to maeniani I parë. Sipër tij nje brez kalimi horizontal,
ndarës I dy manianeve. Mbi të duken dy shkallë para fillimit të manianit të dytë. Në
këtë manian ka katër shkallë rrëzore që shërbenin për shpërndarjen e shikuesve në
vendin e tyre. Në podium ruhen disa fragmente veshjesh me gurë . Shkallarja ngrihej
në pjesën më të madhe mbi një sistem galerish qe shërbenin njkohësisht për lëvizjen e
shikuesve. Ndërsa ¼ e saj mbështet në kodër.

B- Në sistemin e galerive që përbëjnë elementin më me interes në vetë konstruksionin
dhe funksionimin e amfiteatrit dallojmë tri grupe kryesore :

138

Konferenca VIII Studentore

1-Galeritë e hyrjes – më e qartë dhe më e ruajtur na paraqitet sot galleria që është e
orientuar nga veriu drejt lindjes. Kjo galeri është pjesë e gërmuar.duke qënë galeri
kryesore që lidhte mjedisin e jashtëm me arenën, ajo do të sqaronte edhe elemente te
fasadës dhe të vetë arenës, element shumë domethenës në formulimin e përgjithshëm
të amfiteatrit. Muratura anash është me rreshta të rregullt tullash. Mbulimi eshte bere
me qemer gjysme cilindrik, me derdhje si element perberes ka copera guresh dhe
vende vende tulla te vendosura ne rolin e armatures lidhese. Te dukshem jane 4 harqe
me gjeresi1.6m. Qemeri ka nje ulje ne drejtim te arenes ne perputhje me pjerresin e
shkallares. Ne menianin e dyte kemi perseri nje galeri po vceriore e cila del dy shkalle
mbi prencintin. Eshte I dukshem harku I hyrjes ne te si dhe muret anesore me tulla.
Ne pjesen ku shkallarja mbeshtetet ne koder duket nje monitor qe lidhet me nje mjedis
te brendshem te orientuar nga veri-perendimi. Është I përbëre nga dy pjesë , ajo e
sheshtë që del me hark në shkallare dhe ajo e shkallezuar që lidhet me te parën dhe
me nje galeri eliptike fill pas murit.

2-Galeritë eliptike – Galeria e parë fillon drejt pas murit perimentral të arenës. Nga
ana e arenës duken gjurme suvaje. Mbulohet me qemer ku ka dhe të hapura katrore,
qarkuar anash me tulla për ndricim. Galeria e dytë ka gjerësi 1.64m.Mbulesa është me
qemer gjysmë cilindrik të derdhur dhe aty ku kryqëzohet me muret rrezore behet
kalimi me harqe tullash. Galeria e dyte zbukurohet, përvec harqeve dhe me katërnike:
në njërën nga ato jane vendosur mozaiket e kapeles, ndersa dy niket e mesit jane
perdorur si varre lidhur me kapelen. Gjithashtu nga kjo galeri me tri vonitore dilet ne
podium. Galeria e tretë fillon pas një muri kufizues të mbështetur në kodër. Mbulohet
me qemer cerek-rrethor. Me anën e dy vinotorëve dilet në shkallare, në fillim te
menianit të parë. Vonitori I parë I galerisë së tretë eliptike ka te ruajtura tri këmbë
shkallë guri të njëpasnjëshme. Ruhet mire harku I sipërm me tulla. Galeria e katërt
filon me murin ndarës ne pjesën kodrinore. Mbulimi eshte bere me qemer gjysme
cilindrik dhe ky duket vetem ne fillim sepse pjesa tjeter eshte e demtuar. Nga ana e
arenes muret jane te shkeputura nga ato eliptike. Aty eshte nje vomitor qe del ne fillim
te minianit te dyte.

3-Galeritë shkallë rrëzore.- shkalla e pare eshte e perbere nga dy pjese qe s‘jane vijim
I njera tjetres. E para lidh galerinë e dytë me të tretën dhe e dyta lidh galerinë e tretë
me të katërtën. Në të parën ruhet vetëm shkalla e fillimit. E dyta ka të ruajtur tri
shkallët e para të gurta. Shkalla e dytë lidh galerinë e dytë me të katërtën duke krijuar
nje shesh pushimi ne galerinë e tretë. Kjo ruan në një sasi më të madhe numrin e
shkallëve të gurta.

Shkalla e trete lidh galerin e dyte me te katerten. Ne te s‘ka asnje shkalle te gurte,
forma e tyre eshte shume e prishur. Ne te dy muret anesore ka harqe, per te lehtesuar
perseri rikonstruksionin sepse mjediset anesh tyre jane te pashfrytezura.

139

Konferenca VIII Studentore

Kalaja e Durrësit

Në antikitetin e vonë qyteti I Durrësit mbrohej nga mure dhe kulla të fuqishme të cilat
përbën bazën e fortifikimeve edhe gjatë mesjetës së hershme e të mesme deri në
pushtimin turk. Të tilla janë kalaja e Turës, Ndroqit, Lalmit, Petrelës, Donëzit, Vilës,
Dajtit dhe Tujanit. Përvec këtyre në territorin e afërt gjenden edhe disa kështjella të
cilat mund të mos lidhen në mënyrë të drejtëpërdrejtë me sistemin e fortifikimit të
Durrësit për shkak të largësisë së madhe të tyre. Por dy prej tyre Laci dhe Daula janë
të vetmet kështjella në very të Durrësit, ndërsa kalaja e Shëngjinit kontrollon një rrugë
të rëndesishme natyrore që kalon nëpër Qafën e Priskës dhe zbret në fushën e Tiranës
nga kun ë disa drejtime mund te shkohet për në Durrës.

Shuflai ishte I pari që hodhi mendimin se Durrësi mbrohej nga një sistem kolosh
asteroide. Studiues te tjere jane K.Zheku, L. Rey, Hezei.

K. zheku trajtoi monogramet e tullat e fortifikimeve të vona antike të Durrësit. Ai
vërtetoi mendimin e shprehur më parë që muret egzistuese te Durrësit , te ndërtuara
me tulla I perkasin periudhës së perandorit bizantin me origjinë Durrësake, Anastas .

Studimi I Hezej ishte studimi I parë që I kushtoi vëmëndje të vecantë qytetit të
Durrësit. Në kohën e studimit të Hezeit ruheshin akoma gjurmët e kalasë së madhe të
Durrësit e njohur si kalaja e madhe byzantine sic e quan ai. Ajo formonte një lloj
trapezi ose katërkëndëshi të crregullt. Faqja veriperëndimore niste nga lartësia e fundit
e kodrës ―stani‖ me një gjatësi të përgjithshme prej 700m. Hezej shkruan se kjo është
një nga pjesët më të forta të rrethimit dhe ruan ende mbeturina të rëndësishme
muresh dhe kullash prej tulle. Prej këtij muri shkonte perqark pjerrësis së kodrës
―stani‖ dhe zbriste në fushë duke u drejtuar përmes kullotave dhe kënetës drejt bregut
të detit. Kjo linjë përbënte faqen veriore e cila sipas Hezejt ishte pjesa më e dobët dhe
më e arritshme e fortifikimeve. Faqja e tretë juglindore ndjek lakoren e lehtë të bregut
që vazhdonte në drejtim të detit. Ky murë deri te pestioni I madh I ndërtuar në buzë të
detit arrinte një gjatësi prej 800m , nderse muri I fundit jugperëndimor kishte një
gjatësi te përgjithshme por jo më pak se 1100m. ne përshkrimin e tij Hezej bën fjalë
për tri rrethime të Durrësit. Ai nuk kishte një ide të qartë në lidhje me murin e parë I
cili përfshin territorin e kalasë së sontme apo akropolin e vjetër.

Në rrethimi të dytë Hezej kuptonte muret rrethuese. Ndërsa rrethimin e tretë kishte
cilësuar një murë pa shenja kullash, gjurmët e të cilit humbisnin në një drejtim të
kodrave perëndimore.

Një studiues që analizoi muret ndërtuese të qytetit të Durrësit ishte dhe L.Rei. në
kohën e tij ruheshin akoma pjesërisht muret nga veriu dhe vetëm pak gjurmë nga muri
verilindor dhe jug-lindor. Sot nga muret e vona antike të Durrësit ruhet një trakt me
katër kulla, në anën jugperëndimore, një trakt I shkëputur nga miri juglindor, parallel
me bregun e detit dhe gjenden fare pak gjurmë rrafsh me tokën prej murit që kthente
nga veriperëndimi dhe atij në drejtim të veriut.

140

Konferenca VIII Studentore

Muri jugperëndimor ka një gjatësi të ruajtur 490m. mendohet se para murit ka pasur
nje hendek. Muri është ndërtuar krejtëshisht prej tullash të lidhura me shtresa të trasha
llaci. Llaci ka su mbushes zhavor të imët dhe copëza tullash. Themelet janë të
ndërtuara me gurë. Pjesa e sipërme e kontruksioneve të vjetra të murin është mjaft e
rrënuar. Mbi të ruhen kryesisht vetëm bedena dhe frengji që I përkasin periudhës
mesjetare. Muri juglindor ruhet ne pak gjurmë. Materiali me të cilin është ndërtuar ky
mur është llac I përzier me zhavor dhe një sasi të madhe te përdorimit të gelqeres.

Ne krahun e majtë të qemeri të këtij muri ruhen gjurmët e disa shkallëve që të ngjisin
në murë ose ne katin e sipërm te ndonjë kulle. Teknika e ndërtimit të shkallëve është e
njëjtë me atë të mureve të tjera të kësaj periudhe. Gjithashtu është gjetur një gjurmë
muri 4m I gjatë I cili u zbulua gjatë hapjes së themeleve të një banese rreth 100m në
jug te Muzeut te luftës Nacional – Clirimtare. Ky trakt I përket ―rrethimit të dytë‖ te
përshkruar sipa studiuesit Hezej.

Kullat

Nga periudhe e vone antike ruhen katëe kulla ne murin jugperëndimore. Kulla B, C,
D, E prej tyre tri ndodhen në gjendje të mirë ndërsa kulla e katërt e rrenuar. Kullat
janë vendosur në largesi 61-64m në terren të sheshtë, ndërsa në terrenet e pjerrta
distance midis tyre zmadhohet. Të gjitha kullat kanë forma pesëkendore me dy brinjë
perpendikulare me kurtinat.

Kulla B: ka një trashësi muresh 3m, ruhet me lartësine 14m. kjo kullë ka qenë e
përshtatur në banesë prej kohësh, kështu që mund të vrojtohet mirë vetëm ambient I
katit të dyte që zinte gjith siperfaqen e kullës I pajisur me 7 frengji.

Kulla C: në mesjetë gjysma jugore e kësaj kulle ka qenë e rrënuar deri në nivelin e
tokës. Nga ana e mbrapme e kullës në very te hyrjes së saj dallohen gjurmët e një palë
shkallëve të periudhës së vonë antike. Duke qënë se kjo kulle është më pak e ruajtur
se 3 kullat e tjera kulla C nuk na jep ndonjë element të rëndësishëm arkitektonik.

Ujësjellsi I antikitetit në qytetin e durrësit

Gjysma e parë e shekullit të dytë e eres sonë për Dyrrahun shënon një periudhe
lulëzimi relativ. Kësaj periudhe i takojnë vera madhështore, amfiteatri dhe termat
publike. Pikërisht në këtë kohë ndërtohet dhe ujësjellesi i madh i qytetit. Prania e
kësaj vepre ne Dyrrah, nëpermjet burimeve, nënkuptohet vetëm nga një pasazh i
Vibius Sekuestrit që thotë se qyteti merrte lumin e quajtur Ululeus. Dokumentimi i
kësaj vepre antike gati e zhdukur arkeologjikisht, nisi në vitin 1861, kur në cezmën e
fshatit Arapaj, rreth 7 km në JL të Durrësit u gjet një pllakë mermeri me mbishkrim
latinisht. Në të thuhet se ujësjellësi , i ndërtuar prej perandorit Adrian, pasi qe
dëmtuar në disa pjese, u rindërtua prej nipit të tij perandorit Aleksander Severi dhe se
ky rindërtoi në një gjatësi prej 4 miljesh dhe rrugën që vinte prej kolonisë.

141

Konferenca VIII Studentore

Mbetjet e ujësjellesit në qytetin antik e Durrësit. Objektet e para të zbuluara në qytetin
e Durrësit, që i përkasin ujesjellësit janë tubat e plumbit, tre nga këto janë ekspozuar
në Muzeun Arkeologjik të Durrësit. Ata janë të shtypur e të deformuar e kanë 91 cm,
diametri 21 cm dhe trashësine e pareteve 1,5-2 cm.

Sic dihet në qytetet e mëdha të Perandorisë Romake uji i ujësjellësve shpërndahj nga
depoja kryesore që ndodhej brenda mureve në depo të tjera më të vogla, në basën i
cili furnizohej me ujë nëprëmjet një dege të ujesjellësit që vinte nga depoja kryesore
e që kalonte e që kalonte përmbi pilastra deri sipër bllokut të madh, ngjitur më të.

Ngjashmeri me basene të këtij tipi gjeme në koloni romake të Afrikes së Veriut.
Elemente të përafërta verëhen edhe ne nymfeun e Butrintit.

Traseja e ujësjellësit në zonën e lagunës. Në zonën e ulët fushore, që dikur mbulohej
nga ujrat e lagunës së Durrësit dhe që në një pjesë të saj është baras me nivelin e detit,
kanali i ujësjellësit që vinte nga lartësia e kodrave të Rrashbullit, kalonte mbi një urë
të madhe me sistem harqesh mbi pilastra apo këmbë. Bazamentet e para që njohim i
kemi ndeshur në lagjen e re te qytetit që po zgjerohet gjithnje në tokat e kënetës së
dikurshme.

industriale dhe jo larg stadiumit, u zbuluan dy grupe, njëri prej shtatë dhe tjetri prej
pese bazamentesh te shtrira në një vijë.

Ndërtimi i secilit bazament përbën nga një masë solide prej gres te vegjel te crregullt,
të përzier me llac të bollshëm gelqereje popolani. Përreth janë gjetur edhe një sasi
tullash me formë trekëndëshi dybrinjënjëshëm, me hipotenuzen 30 cm, lartesinë 15
cm dhe trashësine 3,5-4 cm. Edhe këto kanë qenë te lidhur me llac gelqereje. Të
dymbëdhjetë bazamentet janë shtrirë në të njëjten vijë që drejtohet nga VL. Ky
drejtim perputhet me gjurmët e tjera që vërehen në brendësi të kenetës.

Tullat trekëndeshe janë prej një balte të pastër, ne ngjyrë të kuqe, të verdhë dhe oker,
të pjekur mirë dhe kanë permas të barabarta. Vendosja e tyre është bëre me rreshta të
rregullt horizontale. Cdo rresht formon nga dy së rë tullash te alternuara, një palë me
hipotenuzen nga jashtë nje pale me hipotenuzen nga brënda. Lidhja e tyre është bërë
me llac gelqereje.

Dy bazamente të tjera i kemi zbuluar në kanalin që ndan parcelen 166 nga parcela
168. Largësinë midis tyre është ajo që kemi njohur. Në fundin e bazamentit, që
gjendet në anën jugore të kanalit, vërehet një pjesë e armaturës prej dërrase, po
ashtu edhe zgavra e binareve.

Në zonën e kënetës në më të shumtën e parcelave dhe kanaleve ku shihen gjurmët e
ujësjellësit, vihen re edhe mbeturinat të tjera ndërtimesh antike . Këto ndeshen
sidomos në risht, nuk kanë asnjë lidhje me ujësjellësin, por vërtetojnë sëpaku se
trualli ku kalonte ai nuk ka qenë gjithmonë i mbuluar me ujë. Përkundrazi ka qenë i
banuar, së paku brenda caqeve kronologjike që përcaktohen me ndihmën e tyre.

142

Konferenca VIII Studentore

Në zonën kodrinore Rrashbull-Arapaj. Gjurmët e ujësjellësit antik të Durrësit , duke u
nisur nga rrethina e këtij qyteti, na cuan keshtu në një pikë që ndodhet rreth 150 m në
jug të tunelit hekurudhor të Rrashbullit. Mbas dy bazamenteve gjejmë përsëri në
prerjen që i ka bërë traseja e hekurudhës faqes së kodrës.

Ky trakt muri ka një faqe të ndërtuar me tulla trekëndëshe, të lidhura me llac
gelqereje, dhe një veshje tjetër prej gres të crregullt të përzier me shumë llac. Gjatësia
e tij është 10 m, trashësia 0,80 m, ndërsa lartësia duket afërsisht 2 metra. Është rasti i
parë që në tërë trasen e gjurmuar deri ketu ndeshim një trakt muri që e kalon për së
tepërmi gjatësinë e zakonshme të bazamenteve të këmbëve dhe prandaj nuk mund ta
marrim për të tillë.

Teknika e hapjes së tuneleve ka qenë e njohur për kohën, madje ajo është zbatuar që
në periudhën helenistike, ndërsa në Azinë e Vogël shumë kohë me përpara.

Hyrja në tunelin e ujësjellësit në faqen e kësaj kodre mund të percaktohet lehtë me
anë të drejtimit që tregon trakti i murit. Këtu gjendet një burim uji dhe rreth e qark tij
është formuar një hurdhe e vogël. Gjurmimi i vijës së tuneleve të ketij tipi mund të
behet vetëm duke gjetur grykat e këtyre puseve që ndërtoheshin për ajrimin e kanalit
të nëndheshëm dhe për kryerjen e punimeve pastruese e riparuese në të.

Puset antike te Durrësit

Puset që njohim janë këto që po rendisim :

A. Vendasit i njohin me emrin Puset e Valisit. I pari gjëndet pasi kapërcen
kodrën e tunelit hekurudhor ne lartësine 25 m. largësine e tij nga trakti i murit
pranë hekurudhës është 350 m. i dyti ndodhet afërsisht 70 m më tej.

B. Mban emrin Pusi i Boricit. Gjendet në anën perëdimore të oborrit të shkollës
8-vjecare të Rrashbullit, në lartesinë 35 m. Ndërsa dy puset e parë janë
mbushur dhe sot dhe mund të dallohen pjeserisht vetëm grykat, i treti ruhet ne
gjendje më të mirë nga puset e tjerë. Sot pusi ka një thellësi prej 15 m dhe deri
në këtë thellësi paraqitet i thatë, pa ujë. Nga ana e brëndëshme e pusit, në cdo
6 rradhe tullash në kater pika diametralisht të kunderta, jane lene vende bosh
(gropeza) për të lehtesuar zbritjen dhe ngjitjen.

C. Gjendet ne lugun që formose ne JL te kodres me lartësi 40 m.Gryka e tij eshte
e dëmtuar dhe duket si nje grope uji më nje hurdhë të vogël reth e qark.

D. Gryka e këtij pusi dallohet në faqen perëndimore të kodrës me lartësi 45 m,
rreth 140 m nga pusi D

E. Gjendet në kurrizin e kodrës, aty ku rruga bën një kthesë për në Arapaj.
F. Ndodhet pranë shtëpisë së Arif Kacerrit, rreth 70 m nga pusi F. Edhe ky është

i mbushur kohët e fundit.
G. Gjendet rreth 70 m me tej pusit nr.7 duke qëne se në grykë muri prej tullash

është dëmtuar deri 3-4 m thellësi, në këtë pjesë ai është zëvendësuar me tre
tuba prej betoni.

143

Konferenca VIII Studentore

Macellum Forum

Sheshi rrethor I vendosur 1.20m mbi mbetjet e strukturave të termave të periudhës
romake ka trajtën e një portiku rrethor, në mesin e të cilit ndodhet një podium. Portiku
me diametër 40m është I shtruar me pllaka mermeri te llojit prokonezian. Nga
kolonada janë gjetur vetëm dy kolona të plota me kapitelet përkatese. Rreth e qark
kolonadës shtrihet një koridor në formën e një hajati dhe në shpinë të tij një grup
mjedisesh që në anën e prapme qarkohen gjithashtu me një mur rrethor. Portiku me
sipërfaqje relativisht të madhe ka pasur funksioni e një sheshi publik. Gjetja pranë
piedestalit e një pëllembe (dore) që I përket trupores së një njëriu me përmasa
natyrore, na bën të mendojmë se në qender të podiumit duhet të ketë qënë një veper
monumentale kushtuar një personaliteti të shquar, siç mund të ishte perandori Anastas
me origjinë nga ky qytet. Në afërsi të ketij monumneti, në anët veriore dhe lindore
janë zbuluar herë pas here mbetje te disa grehinave ku janë nxjerrë një numër jo I
vogël elementesh dekorative arkitektonike (kolona , kapitele , imposte, pllaka
dekorative të kangjellave, të amboneve). Keto elemente mesa duket vinë nga godinat
e kultit , duhet ti përkasin ndoshta një grupi peshkopal. Strukturat e sheshit rrethor si
dhe gjetjet e rastit përreth tij na sjellin të dhëna me interes për urbanistikën e kësaj
pjese të qytetit në kohën e sundimit të perandoreve Anastas (491-518) dhe Justiniani I
(527-565). Drejtimi I kanaleve higjeno-sanitare që ndeshen pranë tyre është një e
dhënë tjetër që kjo njësi urbane duhet të kete qënë kufizuar me një rrjet rrugor
këndrejte. Dukuritë e perhapjes së besimit kristian në shek V –VI I kanë provuar dhe
rezultatet e kërkimeve arkeologjike të kryera ne rrethinat e afërta të Dyrrahut, ku siç
dihet në disa fshatra ( Arapaj, Gjuriçaj, Lis-Patros, Qërret e gjetke) janë zbuluar
grehina kishash e bazilikash paleokristiane. Dyrrahu ne dekadat e para të shek VII
kishte përfunduar shndërrimin e tij nga nje qytet antik me strukture urbane pagane me
një qytet tipik bizantino-kristian.

Termat Publike

Shpesherë gjatë gërmimeve të bëra në qytetin e Durrësit janë evidentuar dysheme të
ngritura mbi pilastra tulle, të cilat I takojnë termave të ndryshme qytqtare, publike apo
familjare. Funksioni I tyre si terma publike apo private lidhet jo vetëm me madhësinë
por edhe me pozicionin e vendosjes në raport me planin urbanistik të qytetit. Si terma
publike ato që janë zbuluar në vitin 1960 kanë shërbyer për ndërtimin e pallatit të
kulturës Aleksandër Moisiu. Ndërsa terma private mendohet se ka qene dyshemeja e
ngritur mbi pilasta tulle ne lagjen nr 6 gjatë punimeve për ndërtimin e një pallati ne
vitin 1987.

Pozita urbanistike e termave

Në terma ashtu si në të gjitha ndërtimet e tjera të periudhes së perandorise romake të
zbuluara në Dyrrah shihet si nje tendencë e orientimit tëmureve veri-jug dhe lindje-
perëndim.

Termat publike që mund të kenë qënë kryesoret për nga madhësia dhe dekorativiteti,
kanë gjithashtu orientime të mureve dhe mjediseve në linjën e pergjithshme very-jug.

144

Konferenca VIII Studentore

Termat kanë kufizim të qartë nga perëndimi në rrugën e orientuar në linjën veri-jug.
Ruhet trotuari dhe një pjesë e gjerësisë së saj në gjatësinë rreth 20m. Rruga është e
shtruar me gurë kryesisht shtuforë, të punuar paksa në sipërfaqe apo gurë
konglomeratë, të marrë mesa duket në skajin verior të qytetit të quajtur porta. Trotuari
ka gjerësi 100m dhe gurët e buzës janë punuar më me kujdes për të krijuar qoshe.
Trotuari ka pak pjerrësi pëe nga rruga dhe vetë rruga ka pedencë në të dy anët,
specifike kjo e domosdoshme për grumbullimin dhe vjedhjen e ujërave. Kufizimi në
anën tjetër që I jep rrugës një gjerësi 2.66m duket se është më i mëvonshëm ngaqë
ndryshon specifika ndërtimore e trotuarit.

Terma publike

Sipërfaqja e zbuluar e tyre është rreth 700m2. Të qarta deri sot ruhen dy mjedise:
caldariumi dhe piscina. Nga vrojtimi I kujdesshëm I disa gjurmëve muresh e
dyshemesh të ruajtura kemi mundur të vecojmë dhe tepidaruimin, dyteriumin, latrine
etj. Mendohet se hyrja ka qënë nga jugu.

Caldariumi lidhet me tepidaruimin me dy porta ku vetëm pragu I njërës ruhet. Në jug
të tepidariumit është një mjedis I cili në një anë ka picina matatoria. Pas pishinës në
drejtim nga jugu është latruna ku ruhen konolet e ujërave të zeza. Caldaruimi ose
dhoma e nxehtë është mjedisi kryesor I dukshëm me sipërfaqe 12.80m x 7.45m me
brinjën e gjatë të orientuar perëndim-lindje dhe atë të shkurtëe very-jug. Muret
anësore të ruajtura në lartësi nga 100m deri ne 200m janë me tulla. Trashësia e
mureve është 0.6m dhe muri verior arrin ne 0.91m. dyshemeja është e shtruar me
pllaka mermeri të alternuara në formë fushe shahu me kombinim të pllakave të bardha
dhe atyre të errëta gati të zeza. Muret anësore te caldaruimit janë me tulla të lidhura
me llac.

Kanalizimet e brendshme

Dallojne dy tipa që ndryshojne nga njëri-tjetri.

A) Kanali qe përshkron anën perëndimore të apodyteriumit dhe që vazhdon në
frigidarium. Ka gjerësi 0.40m dhe thellësi 0.65m. Është I ndërtuar anash me
murature tulle sipërfaqja e të cilës suvatohet me llac gëlqereje.

B) Tipi I dytë I kanalit është me gjerësi 0.60m. Anash është I ndërtuar me
muraturë tullë. Ka thellësi nga dyshemeja 1.0m. Cdo 1.0m ka harqe ¼ rrethi
me tulla të mbështetura në faqet e mureve anësore. Ky tip kanali lidhet me
shkarkimin e ujërave të zeza te latrinës.

Kanalizimet e jashtme

Ujërat e mbledhura nga mjediset e termave shkarkohen jashtë në pusetë prej nga me
kanale të tjera, në kolektorin kryesor. Kemi arritur të sqarojmë pusetën ku derdhen
ujërat e pishinës si dhe drejtimin e konstruksionit të kanalit që përcjell ujërat e
mdledhura në të.

145

Konferenca VIII Studentore

Puseta
Puseta gjendet në trotuarin e rrugës fill pas murit kufizues të termave në drejtim në
këndin jugperëndimor të pishinës , aty ku del tubi I plumbit. Për nga formulimi është
e ngjashme me pusetat në rrugët e qyteteve romake. Është ë ndëtuar me tulla në 3 anë
ë sipër ka gurë gëlqeror të gdhendur me paturë për mbështjelljen e kapakut. Sipër
puseta ka sipërfaqe 0.60m X0.60m.
BIBLIOGRAFIA

 Hoti, A., ―Dy varre të periudhës së antikitetit të vonë në Durrës‖, Iliria, 1988,
f.223-225

 Karaiskaj, Gj., Baçe, A., ―Kalaja e Durrësit dhe fortifikimet përreth në
antikitetin e vonë‖, Monumentet, 9, Tiranë, 1975

 Miraj, L., ―Termat e Dyrrahut‖, Iliria, 1-2, Tiranë, 1994
 Toci.V., ―Amfiteatri i Dyrrahut‖, Tiranë, 1970, f.461-462
 Toçi, V., ―Amfiteatri i Dyrrahut‖, Monumentet, 2, Tiranë, 1976

146

Konferenca VIII Studentore

Pasuria Nënujore në Shqipëri

Mirela Madani, Jona Saraci
(Menaxhim Turizëm Arkeologjik, Bachelor, Viti II, Fakultetii Biznesit, UAMD)

Abstrakt
Në këtë projekt do të sjellim kuptimin në thelb të arkeologjisë nënujore, si dhe
studimet e bëra nga shumë arkeolog të kësaj fushe, e cila mbetet akoma e pazbuluar
nëvendin tonë.
Marina nënujore ose siç quhet ndryshe arkeologjia nënujore, lidhet me arkeologjinë
dhe kërkimet e bëra nën ujë. Arkeologjiakulturore dhe fizike nënujoreështë një degëe
arkeologjisë, e cila studiohet nga shkenca e antropologjisë dhe ndihmon në studimin e
prejardhjes së rracës njerëzore (të shqiptarëve në këtë rast). Kërkimet tona janë
fokusuar në webside të ndryshme, në intervista me arkeologë të specializuar, si dhe në
bibliografi të ndryshme.

Fjalët kyçe: Arkeologji, Liburnia, Piratët, Amfora

HYRJE
Arkeologjia (nga greqishtja e lashtë, arheos = i lashtë dhe , logos = fjalë, ose mësim)
është shkenca që studion qytetërimet dhe kulturat njerëzore të së kaluarës, dhe lidhjet
e tyre me mjedisin rrethues, nëpërmjet mbledhjes, dokumentimit dhe shqyrtimit të
gjurmëve lëndore që kanë mbetur (arkitekturës, dorë-punimeve, mbetjeve biologjike
dhe njerëzore).
Arkeologjia ndahet zakonisht në: arkeologjia e tokës dhe arkeologjia e nën ujit
(arkelogjia nën ujore) të cilat kanë të përbashkët metodologjinë e kërkimit dhe
studimit pavarësisht nga ambienti ku ato zhvillohen, në degë sipas periudhës ose
kulturës së objektit të studiuar.

Rëndësia e arkeologjisë nënujore

Dokumentimi i pasurisë nën ujore arkeologjike të vendit tonë do të mbushte vakumin
që ekziston në drejtim të vlerësimit të shkëmbimeve tregtare e kulturore në detin
Adriatik dhe Jon që nga antikiteti e deri më sot dhe në të njëjtën kohë do të ndihmonte
në intensifikimin e shkëmbimeve midis vendeve fqinje në fushën e arkeologjisë nën
ujore. Gjetjet e izoluara të deri tanishme, objektet e shumta arkeologjike, në veçanti
amfora tregtare, të konservuara në muze të ndryshëm të Shqipërisë, si dhe kërkimet
sistematike të nisura vitet e fundit, në veçanti në zonën e Durrësit, përveç rëndësisë që
kanë, sepse hedhin dritë mbi aspekte të ndryshme të historisë së sistemit portual
shqiptar dhe mbi zhvillimin ekonomik të qyteteve antike, të përqendruara kryesisht

147

Konferenca VIII Studentore

përgjatë vijës bregdetare, ato gjithashtu evidentojnë pjesë të rëndësishme të
trashëgimisë sonë kulturore mijeravjeçare. Për vete pozicionin që vendi ynë ka pasur,
shumë pranë Italisë dhe Greqisë, dy nga qendrat më të rëndësishme të botës antike,
qytetet tona bregdetare kanë pasur shkëmbime të shumta tregtaro-ekonomike me
perandorinë romake përmes flotës detare të të dy vendeve. Gjate viteve të regjimit
komunist, falë gërmimeve të arkeologëve të apasionuar, dolën në dritë shumë site
arkeologjike me të cilat vendi ynë ka se çëtu ofrojë turistëve të huaj të interesuar për
të njohur nga afër trashëgiminë kulturore, historinë, traditat e zakonet e popullit
shqiptar që nga periudhat më të hershme antike e deri në vitet e mesjetës së vonë. Por,
gjatë këtyre viteve asnjë kërkim i specializuar nuk u bë në bregdetin shqiptar, kjo
edhe për fakt të mungesës së pajisjeve të nevojshme teknologjike e shkencore.

Konventë - mbi mrojtjen e trashëgimisë kulturore nënujore - Unesco

Konferenca e pergjithshme e organizates arsimore, kulturore e cila eshte e
ndërgjegjshme për rëndësinë e mbrojtjes dhe ruajtjes së trashëgimisë kulturore
nënujore dhe që përgjegjësia për këtë u takon të gjitha shteteve. Gjithashtu
trashegimia kulturore nenujore kërcënohet nga aktivitetet e

paautorizuara. Jo me pak e rendesishme eshte edhe prania e teknologjisë së përparuar
që lehtëson zbulimin dhe aksesin tek trashëgimia kulturore nënujore.

Neni 1

Qellimet e Konventes:

1. Trashëgimia kulturore nënujore, nënkupton të gjitha gjurmët e ekzistencës
njerëzore që kanë një karakter kulturor, historik ose arkeologjik që kanë qenë
pjesërisht ose plotësisht nën ujë, periodikisht ose vazhdimisht, për të paktën
100 vjet.

2. Aktivitetet që ndikojnë rastësisht mbi trashëgiminë kulturore nënujore,
nënkupton aktivitetet që, pavarësisht se nuk e kanë trashëgiminë kulturore
nënujore si objektin e tyre kryesor ose një prej objekteve të tyre, mund të
cenojnë fizikisht ose ndryshe dëmtojnë trashëgiminë kulturore nënujore.

Objektivat e Konventes:

-Kjo Konventë synon të forcojë mbrojtjen e trashëgimisë kulturore nënujore.
-Shtetet Palë bashkëpunojnë për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore nënujore
-Shtetet Palë ruajnë trashëgiminë kulturore nënujore në të mirë të njerëzimit në pajtim
me dispozitat e kësaj Konvente.
-Trashëgimia kulturore nënujore e përftuar depozitohet, konservohet dhe menaxhohet
në një mënyrë që siguron ruajtjen e saj afatgjatë.
-Trashëgimia kulturore nënujore nuk shfrytëzohet për arsye tregtare.
-Shtetet Palë sigurojnë që mbetjeve njerëzore, të cilat gjenden në ujërat detare tëu
kushtohet respekti i duhur.

148

Konferenca VIII Studentore

-Asnjë veprim ose aktivitet i ndërmarrë mbi bazën e kësaj Konvente nuk përbën shkak
për të pretenduar, kundërshtuar ose ankimuar ndonjë pretendim për sovranitet ose
juridiksion kombëtar.

Amforat

Amfora është një enë qeramike antike me dy vega (shtëmbë) në formë vezake me një
grykë të zgjatur, e cila përdorej në Greqinë antike dhe në Romën antike për ruajtjen e
vajit dhe verës.

Edhe pse deti apo toka shqiptare ka pasur me mijëra amfora, në Muzeun Historik
Kombetar gjenden vetem 4 copë prej tyre, ndërsa në Muzeun Arkeologjik Durrës
vetëm disa prej tyre. Ato janë kryesisht objekte të zbuluara nga arkeologë të shumtë
shqiptarë në bashkëpunim edhe me arkeolog të huaj.

Por, shumë amfora gjenden ende nën ujërat tona. Në anije të mbytyra, te cilat
mbartnin shumë te tilla, pasi amfora nga antikiteti romak nga ku ka origjinen e deri
në mesjetë ishte e vetmja enë qeramike per të transportuar vajin apo verën. Por,
arkeologët nuk japin vendodhjet e sakta të këtyre amforave nën ujore.

Karakteristikë e amforave të gjetura nën ujë është struktura e mbuluar me guacka të
vogla, gjë e cila tregon që janë objekte shekullore.

Zbulimi i Anijeve Ilire.

Vetëm në periudhën 2004-2015 në bregdet, falë bashkëpunimit të peshkatarëve dhe
qytetarëve të tjerë durrsakë, jane zbuluar pesë spiranca që mbulojnë një periudhë
1000-vjeçare të lundrimit. Këta elemente përcaktojnë madhësinë e anijeve që
lundronin pranë brigjeve shqiptare dhe mund të them me kënaqësi se tipologjitë e
spirancave të zbuluara deri tani në Mesdhe janë gjetur tashmë edhe në bregdetin
shqiptar‖. Argeologë te ndryshëm thonë se spirancat e dimensioneve të mëdha për
anijet e periudhës te shek.VI para erës sonë janë dëshmi e pranisë së anijeve mbi 500
tone, mjaft të mëdha për kohën, por edhe të vëllimit të shkëmbimeve ekonomike mes
Ilirisë dhe vendeve të tjera të pellgut adriatiko-jonian. Porti i Durrësit dallohej
pikërisht për vëllimet e mëdha. Reliktet e gjetura vërtetojnë se këto anije e kishin
drejtimin nga qyteti bregdetar.

Trafikimi i objekteve të trashëgimisë kulturore.

Arkeologjia nënujore është një nga ato fusha studimore e shkencore që janë me
interes dhe në aspektin historik, dhe në atë kuturor. Trashëgimia kuturore dhe objektet
e saj përfshijnë edhe objektet e trashëgimisë kulturore. Ato vijnë në Shqipëri si
objekte apo mbetje nga anijet e mbytura, të tilla si amfora, monedha, apo mbeturina
ndërtimore të përmbytura nga deti. Fatkeqësisht këto objekte bien herë pas here preh e
veprimeve të paligjshme dhe pjesë e tregut të paligjshëm të tyre që vijneë e bëhen
gjithnjeë e më të pangopur peër të gllabëruar objekte të tilla nga trafikantë apo

149