1.Хятад-Монголын харилцаа 1922-1948

ГАРЧИГ Хураангуй сэтгүүлийн 1922-1923 оны дугаарт Түрэмгий өшөөтний зохиосон худал үг нь Хятадын хоорондоо байлдаан гаргасан учир Зүүн гурван муж өөртөө эрхтэй болсон нь Дундад улсын хоорондын байлдааны чимээ Дундад иргэн улсын сонсгол Монголын дайсанд тусалсан хэмээх учир юу вэ? Зөөлөн дэвсгэр дээр удтал хэвтэх хэмээхүл сүүлдээн хатуу Гадаад Монголын дотоод явдлын учир Олноо өргөгдсөний 12-р он доторх Монгол Улсын ерөнхий байдлыг товчлон бичих нь Хятад дахь байлдаан Чахарид Өргөө хүрэх төмөр зам “Тусгаар тогтоносон Манжуур” Хятадын ойрын ирээдүй Дайнаас сэрэмжлэх гэж оролдсон нь Зоос гадагш алдагдаж байна Хятадуудыг суллав Хятад ба Монгол Хятад 1922 онд Хятад-Орос-Монгол Анхаарах нь чухал Монгол Ардын Үнэн сонины дугаарууд 1930 он Хүндэтгэн хүлээвэй Арван мянган улаан цэрэг шинэ хотыг эзэлжэхүй Улаан цэргүүд Чанси хотноо ихэд ойртвой Харгис цэргүүд ба хувьсгалт улаан цэрэг ихэд байлдаж буй Цагааны хулгай нар үймүүлж буй Мүгдэний цэргүүд довтолж буй Ихэд байлдаж буй Хятад үйлдвэрчний ажил ба тэдний аж амьдралгыг сайжруулах тухай Монгол ард улсын доторх хятад үйлдвэрчний ажил ба аж байдлыг сайжруулах асуултыг нөхөр Жигжиджаваас илтгэснийг сонсоод намын төв хорооны тэргүүлэгчдийн хурлаас тогтоосон нь Гадаадын дайснуудын аюул Ховд хот дахь Хятад гишүүд нарын хурлын тогтоол Монгол Ардын Үнэн сонин 1931 оны дугаарт Хятад үйлдвэрчний хурлаас тогтоосон нь Улсын Арван зургаадугаар бага хуралд Улсын Бага Хурлын дарга түүнээс илтгэсэн гадаад дотоодын ерөнхий илтгэл ба Бага Ястны Зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга Сурахбаяраас илтгэсэн Бага Ястны Зөвлөлийн илтгэл Хятадын улаан цэргийн гайхамшигт баатарлаг байлдаан Хятадын ажилчны тухай

Монгол Ардын Үнэн сонин – 1932 оны дугаар Манжуурын байдал Хятадын хувьсгалын өрнөлт Нанжины эзэрхэгүүд шинэ засаг байгуулвай Манжуурыг Японы эзэрхэгүүдээс довтлон эзлэх нь өрнөж буй Манжуурыг Японы эзэрхэгүүд нь өөрийн колони болгон батжуулахыг оролдон буй Японы эзэрхэгүүд нь Манжуурыг эзлэхээс байтугай Хятадын бусад нутгийг эзлэхийг оролдон буй Японы эзэрхэгүүд Дотоод Монголыг эзлэхийг ороддон буй Японы эзэрхэгүүдээс Хятадыг довтлох явдал улам өргөжиж буй Америкийн эзэрхэгүүд нь Японы эзэрхэгүүдтэй Хятадыг эзлэх дээрээс хэрэлдэж байна Хятадын эдийн засгийн хямрал Хятадын улаан цэргийн байдал Манжуурын будлианы тухай, Хоёрдугаар зүйл Манжуур нутгийг Япон болгох төлөвлөгөө Японы эзэрхэгүүд нь Шанхай хотноо олон түмэн Хятадын ардыг алж хядаж байна Японы эзэрхэгүүд Хятадыг довтлон эзэлж байна Японы эзэрхэгүүд Хятадыг дайны хүчээр эзэн болж Хятадын хувьсгалын өрнөлт Японы довтолгооны урдаас эсэргүүцэх явдал Нанжины Засаг нь Японд хятадыг худалдахаар оролдож байна Хятад орноо буй гадаадын цэргийн хүчний тоо Япон Хятад хоёрын хоорондын дайн улам ойртож байна Дотоод Монголын феодалууд нь Японтой холбоо байгуулж байна Японы эзэрхэгүүд нь Манжуурыг Хятадаас таслаж өөрийн колони болгож байна Японы довтолгоо нь Хятадын дотор үндэсний хөдөлгөөн гаргаж байна Хятадын Зөвлөлт Улсын үндсэн хуулийн гол зүйлүүд Хятад Японы дайны сонин Япон Хятадын байлдааны сонин Шанхай хотын байдал нь их түгшүүртэй байна Хятадын Засгийн газрын гишүүн нь өөрчлөгдвэй Нанжины засаг нь Японы эзэрхэгүүдэд өөрийн улсыг худалдаж байна Нанжины засгаас Японы эзэрхэгтэй гэрээ салгахыг зөвшөөрвэй Хятадын дотор Японы эзэрхэгүүдийн урдаас эсэргүүцэх хөдөлгөөн өрнөж байна Хятадын зүүн төмөр замын үйлдвэрчин албан хаагчид майн нэгнийг өргөнөөр өнгөрүүлвэй Хятадын Эв Хамт Намын төв хорооны нөхөр Зүнг Жин Лайд Хятадын дотор Нанжины Засгийг шууд эсэргүүцэх явдал дэлгэрч байна Монгол улсын 23 он буюу 1933 оны дугаарууд Хятадын баруун хязгаарын Инг Жияинг мужид хөдөлгөөн гарч байна Японы эзэрхэгүүд Дотоод Монголын нутаг болох Жихэ мужийг эзэмдэн авч байна Зарлал Дотоод монголын байлдааны чимээ

Хятадын хувьсгалч нөхдийг баривай Японы эзэрхэгүүд нь Дотоод Монголын Жихэ мужийг булаан авах бэлтгэлтийг гүйцээж буй Жихэ мужийг эзлэх байлдаан нь цагаан хэрмийн дэргэд болмуй Хятадын зүүн хязгаарын төмөр замын байдал түгшүүртэй болж байна Японы цэргүүд Жикэ мужийн нийслэл хотыг эзлэвэй Японы цэргүүдийн довтолгоон Япон Хятадын байлдаан Дотоод Монголын байдал түгшүүртэй болж байна Япон Хятадын гэрээ Хятадын харгисууд өөрийн нутгийг Японд худалдсаны баримт Хятадын зүүн төмөр замын байдал улам түгшүүртэй болж байна Сайшаалтай тусламжийг үзүүлвэй - Чанартайгаар цаашид биелүүлэхийг тэмдэглэе Хятадыг боолчлох төлөвлөгөө Японы харгисуудаас Хятадын Дорнод төмөр замыг хүчээр булаан авахаар завдаж буй Японууд төдийлөн яарах үгүй байна Хятадын Дорнод Төмөр замыг хүчээр хамааран авахаар буй хэмээн тархаж байгаа цуурхлууд Манжуурын дотор мөн улсын Засгийг тэрслэн босогчид идэвхтэй болж байна Япон цэрэг хэвээр байж байна Японоос Хятадыг хүчээр хамран авснаас илтэд мэдэгдэх болжухуй Гүлин дэх бага хурлаас хойш Хятадын байдал хэцүүдэж байна Монгол улсын 24 оны буюу 1934 оны тогтмол хэвлэлийн дугаарууд Манжуур болвоос Хятадын хамгийн самуун будлиан бүхий газар болжухуй Нанжингийн Засгаас Төвдөд төлөөлөгчдөөн одуулахаар завдан буй Гирин мужад Японыг эсэргүүцэх бүлгэм байгуулагджухуй Фүжияанд их байлдаан үүсэж буй Японоос Цахар мужид довтлох явдлыг дахин шинэтгэж буй Генерал Ма Жиу Ин-ний цэрэг бут цохигдвой Умард Хятадад Японоос явуулах төлөвлөгөө нь Зан Чоу Лияны (Энэ нь Зан Жоу Лингийн хөвгүүн) бие шинэ тушаал хүлээв Нанжины генерал нь далай ламын хүүр оршуулах тухай Төвд улсад явбай Шанхай хотын гудамжуудаас 25,723 үхсэн хүний хүүрийг цуглуулан авбай Нанжины генерал далай ламын хүүрийг оршуулахад одохоор завдан буй Хятадын Юүн Нан мужид Английн империализмын идэвх нэмэгдэж байна Гоминданыг өөрчлөн байгуулах хөдөлгөөн болж байна Умард Хятадад байдал нь хурцтаж байна Хятад улс дотоодын дайн байлдаанаас хэрхэн сүйдсэн тухай Шин Хияан мужид юу болж байна Бослогын отряд Японы аэрофланыг буудаж унагав Япон болвоос Цахарыг хамран эзэлж авахыг бэлдэж байна Хятадын улаан цэргийг эсэргүүцсэн зургадугаар байлдааны дүн Хятадын улаан цэргийг эсэргүүцсэн зургадугаар байлдааны дүн (14 дугаар сонины үргэлжлэл) Пү И-ийг Манж Улсын эзэн хаанд суулгасан явдлын тухайд Нанжин Засгийн Газраас бичиг мэдүүлэв Цахарын дотор Японы цэргийн хүчин идэвхжиж байна Дотоод Монголд Японы идэвх чангарч байна Манжийн дотор бослогын хөдөлгөөн дэлгэрэн нэмэгдсээр байна Японы цэргийн бэлтгэл Харбин хотноо Хятадын Эв Хамт намын гишүүдээс ажиллаж буй нь Төвдийн лам нарын төлөөлөгч нар Гүргүн хэмээх газар хүрэлцэн ирэв Төвдийн тухай тэмдэглэн бичихүй нь Японоос Дотоод Монголд явуулах төлөвлөгөө нь

Банчин ламаас товлосон хэлэлцээ Японы эзэрхийлэн довтлох явуулга Эзэрхэг түрэмгий нараас Түвдийг колоничлон эзэрхэг тулд зодолдож байна Японы төлөөлөгч нар нь Дотоод Монголыг бүрнээ эзлэхийн үндсүүдийг бэлтгэж буй Хятадын Зөвлөлийн засагт нутгуудын аж ахуйн хөгжлийн амжилтууд Түвдүүд ба Хятадын цэргүүдийн хооронд байлдаан үргэлжилэн буй Японоос Хятадад тавьсан шаардлага Япон нь Дотоод Монголчуудаас цэргийг байгуулан буй Япон нараас Долон нуурт эзэмшиж баймуй Японууд Дотоод Монголд довтолж байна Харбины сонинууд нь Монгол Ард Улсыг эсэргүүцэж худлаар гүтгэж буй Гадаадын эзэрхэг түрэмгий улсуудаас Түвдийг колоничлон авахын төлөө хоорондоон зодолдож байна Харбины сонинууд манай Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсыг худлаар бичиж байгааг харав уу Шин Хияан мужид юу болж буй Хятадын Зөвлөлт орны аж ахуйн хөгжилт Японууд Дотоод Монголыг эзлэн авахыг бэлтгэсээр баймуй Японууд Дотоод Монголд завдан оролдож буй Дотоод Монголд байгаа Японууд юу хийж байна Дотоод Монголын байдлаас Хятад ба Дотоод Монгол 1935 оны тогтмол хэвлэлд Дотоод Монголд явуулж байгаа Японы төлөвлөгөө нь Цахарын явдлыг “Үнэн” сониноос тэмдэглэн бичих нь Хятад ба Дотоод Монгол Дотоод Монголын байдлын тухай Гадаад мэдээ 1936 оны тогтмол хэвлэлд Гадаад мэдээ Гадаадын сонин Гадаадын сонин Вэн Юй Шян 1938 оны тогтмол хэвлэлд Улаанбаатар хотноо хуралдсан намын идэвхтний хурал дээр намын төв хорооны тэргүүлэгч гишүүн, улсын (Маршал) өрлөг жанжин Чойбалсангаас илтгэсэн үг Япон цэрэг нь үлэмжхэн цохигдож буй Манжуурт гарч буй партизаны хөдөлгөөн Хятадын дотор буй японы цэргүүдийн зэрлэг явдал нь Японы цэргийн эрхтнээс өөрийн мөнгийг хятадын дотор оруулан буй Хан Хэү-ийг сүйтгэв Шанхайд шинэ явдал гарав Онц тусгай байдлын тухай японы төлөвлөн бодож буй нь Хятадын дотор болж буй цэргийн байлдааны үймээний тухай (Правда) үнэнд нийтэлсэн нь Япон нь Хятадын дотор Италид хохирол учруулж буй Хятадын доторх партизаны ажиллагаа Тин Жин ба Фуа Ко-ийн төмөр камын орчим дахь байлдаан

Хиротагийн илтгэлээс Хятадын ардын хувьсгалт 8 дугаар армийн амжилт Хятадын цэргийн өсөлт Япончууд Шанхайг хоосруулж байна Япончууд Хятадын дотор хордуулах зай хэрэглэж буй Хятадын доторх япон цэргийн улс төрийн санал сэтгэл Хятадын доторх байлдааны явдал. Дундад хятадын байлдааны байдлаас Майн нэгэн ба Монгол Ардын Хувьсгалт Нам Майн нэгэн ба манай улсын үндэсний тусгаар тогтносон засаг Майн нэгэн ба залуучуудын эвлэл Чойбалсангаас цаашид баяр хүргэж илтгэсэн нь Хятадын байлдааны байдлаас Хятадын партизаны тухай Японоос Английн засгийн газарт анхааруулсан хэрэг Жан Кай Шигийн хэлсэн үг Бүх цэргийн доторх намын байгууллагуудын дээд эрхийг барих 6 дугаар бага хуралд \28 он 5 сарын 10ны өдөр\ Монгол ардын хувьсгалт намын төв хорооны нарийн бичгийн дарга хүндэт удирдагч нөхөр Лувсаншараваас баяр хүргэж хэлсэн үг Хятадын доторх байлдааны тухай О Хү-д тулалдаан тасрахыг байжээ Хятадын байлдааны явдал Хятадын байлдааны явдлаас Эвлэлийн төв хорооноос эвлэлийн байгууллагын байдал ба түүний цаашдын зорилгуудын тухай намын төв хорооны тэргүүлэгчдийн хуралд илтгэх илтгэл Хятадын байлдааны байдлаас Кантоныг бөмбөгджээ “Хятадын ардууд бүрэн төгөлдөр ялалт дайлалтыг хүртэл дэмжмүй” Жан Кай Шигийн хэлсэн үг Хятадын доторх байлдааны явцаас Хувьсгалын 17 жилийн ойн угталгын өргөн хурал нээгдсэн байдал Бүгд Найрамдах Монгол ард улсын 17 жилийн ойд зөвлөлт холбоот ба Монгол ард хоёр улсын салшгүй бат найрамдал Бүгд Найрамдах Монгол ард улсын 17 жилийн ойд зөвлөлт холбоот ба Монгол ард хоёр улсын салшгүй бат найрамдал Хувьсгалын 17 жилийн ойд хувьсгалын дайснуудыг тэмцэн устгасан түүхт туршлага ба цаашдын үүргүүд Хувьсгалын 17 жилийн ойд шинжлэх ухааны ажлын хөгжилт Үйлдвэрчний эвлэлийн 11 жилийн ойн баярын тухай илтгэлийн сэдэв Монголын хувьсгалт залуучуудын эвлэлийн 17 жилийн ой ба дэлхийн залуучуудын 20 дугаар сайн өдрийн илтгэлийн сэдэв Монголын хувьсгалт залуучуудын эвлэлийн 17 жалийн ой ба дэлхийн залуучуудын 24 дүгээр сайн өдрийн илтгэлийн сэдэв Монголын хувьсгалт залуучуудын эвлэлийн төв хорооны тэргүүлэгчдийн хурлаас пионерын ажлын байдал ба цаашдын гүйцэтгэх ажлын тухай төв товчооны дарга нөхөр Лхажавын илтгэлд гарсан тогтоол

1939 оны хэвлэлд Монгол ард улсын 22 дугаар онц бага хурал дээр засгийн газрын байдал ба ерөнхий сайд Амарын ажил явуулгын тухай Маршал Чойбалсангаас илтгэсэн илтгэл Гадаадын мэдээ: Хятадын доторх байлдааны байдлаас Хятадад ардын хувьсгалт 8 дугаар армийн ялалтууд Хятадын дотор Японы цэргээс сүйдсэн сүйтгэл Урвагч Ван Цежина ве өөрийн биеэс багаа авч баймуй Хэ Мин Дангийн төвийн гүйцэтгэгчийн хорооны бүгд хурал Японы эзэрхэглэн түрэмгийлэгчид болбоос бүх ажилчин ангийн эвлэршгүй дайсан мөн Хятадын эв хамт нам Японоос хятадын дотор явуулан буй Дэлхийн олон улсууд Намын төв хорооны төлөөлөгч гишүүд, сайд нарын зөвлөлийн ерөнхий сайд, улсын (Маршал) өрлөг жанжин Чойбалсангаас МАХН-ын төв хорооны дөрөвдүгээр бүгд хурал дээр илтгэсэн илтгэл Монгол ард улсын гадаад ба дотоодын байдлын тухай Ардууд аа! Нэгэн үе цай ховордсон шалтгаан ба цаашид ханган нийлүүлэх арга нөхцөлүүдтэй танилцму Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Маршал Чойбалсанд Япон нь хятад дахь англи хүмүүсийг дарлаж байна. Хятадын 3 сая партизан Дайн – фашизмыг эсэргүүцэх 8-р сарын нэгний өдрийн улаан өдрийг өнгөрүүлэв Хятадын дотор явуулж буй байлдааны явдал Хятад дахь цэрэг дайны явуулга Хятадын доторх цэрэг дайны явуулга Япончууд нь 30 гаруй мянган хүнээ алуулжээ. Шанхайд дөрвөн мянган ажилчин босов Гадаадын мэдээ Үнэн сонин 1942 он “Намын үүслийн жилүүд” Гашуун зовлонгийн хүнд бэрх жилүүд өнгөрсөөр байв “Монгол ба Зөвлөлт хоёр улсын хооронд байгуулсан протокол гэрээний 6 жилийн ой” Хятад ажилчдын групп Хятад ажилчдын өргөн хурал Илэрхийлэл Хятад ажилчдын дотор Гүн талархал Ногооны комбинат Улаан туг авав “Хятад ажилчдаас улаан армид” Хятад ажилчид хувийн бэлэглэлд Ши Го Би –гийн хувийн бэлэг Намын ажлын байдал Хятад клубийн ажилчдын бэлэг Үнэн сонин 1943 он Хятад ажилчдаас Сүхбаатар. Ардын нам, засгаас ойрын цагт хийх ажлын тухай ардын түр засгийн газрын хурал дээр хэлсэн үг Өнөөдөр манай оронд

Үнэн сонин 1945 он “Шанхайн-Манжаар явсны замын тэмдэглэл” Н.Митрофанов “Ланьджоу хотод” Англи, Америк, Хятад гурван улсаас Японд анхааруулсан нь Америк, Англи, Дундад улсаас Японд анхааруулсан зүйлийн тухай Японы агентлагийн мэдээ Дундад улсын гадаад явдлын сайдын тушаалд Ван Ши-цзеийг томилов Дундад улсын засгийн газрын бүрэлдэхүүнд өөрчлөлт оров СССР-ийн Гадаад явдлын ардын комиссариатад хэвлэлийн хурал болов В.М.Молотов, ноён Ван Ши-цзентэй ярилцав Их Британ, Америкийн холбоот, Хятад улсын элчин сайдуудад В.М.Молотовын илэрхийлсэн нь Чун-цин дахь Зөвлөлтийн элчин сайдын яаманд их дайллага болов Ху Цзун-Нань, Ведемейер нар Чун-Цинд ирэв МОНГОЛ АРД УЛСЫН ЕРӨНХИЙ САЙД, ГАДААД ЯВДЛЫН ЯАМНЫ САЙД, МАРШАЛ ЧОЙБАЛСАНГААС ДУНДАД ИРГЭН УЛСЫН ГАДААД ЯВДЛЫН ЯАМНЫ САЙД НОЁН ВАН ШИЦЗЕД ИЛГЭЭСЭН НОТ Энэтхэг Хятад дахь байлдаан Зөвлөлтийн цэргийг Манж газраас татах асуудлын тухай Энэтхэг Хятад дахь байлдаан Зөвлөлт холбоот улс, Дундад иргэн улс, харилцан найрамдах гэрээ бичгүүдийг батлан солилцов Үнэн сонин 1946 оны дугаарт БҮГД НАЙРАМДАХ МОНГОЛ АРД УЛСЫН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ТӨЛӨӨЛӨГЧ, ДУНДАД УЛС ОРХООР МОРДОВ Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс, Дндад Улс хоёрын хооронд дипломат харилцаа тогтов Чунцинд олон нийтийн цуглааныг дарав Улс төрийн зөвөлгөөний зөвлөлийн төлөөлөгч нараас Чан Кай Шийд явуулсан эсэргүүцлийн бичиг БҮГД НАЙРАМДАХ МОНГОЛ АРД УЛСЫН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ТӨЛӨӨЛӨГЧ БӨГӨӨД ЕРӨНХИЙ САЙДЫН ОРЛОГЧ СҮРЭНЖАВ, ДУНДАД ИРГЭН УЛСЫН ГАДААД ЯВДЛЫН ЯАМНЫ САЙД ВАН ШИ-ЦЗЕ НАР, БҮГД НАЙРАМДАХ МОНГОЛ АРД УЛС ДУНДАД ИРГЭН УЛС ХОЁРЫН ХООРОНД ДИПЛОМАТИГ ХАРИЛЦАА БАЙГУУЛАХ АСУУДЛЫН ТАЛААР НОТ БИЧИГ СОЛИЛЦСОН ТУХАЙ албан мэдээ БҮГД НАЙРАМДАХ МОНГОЛ АРД УСЛЫН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ТӨЛӨӨЛӨГЧ, ДУНДАД УЛСААС УЛААНБААТАРТ БУЦАЖ ИРЭВ БҮГД НАЙРАМДАХ МОНГОЛ АРД УЛСЫН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ТӨЛӨӨЛӨГЧ БӨГӨӨД, ЕРӨНХИЙ САЙДЫН ОРЛОГЧ НӨХӨР СҮРЭНЖАВААС ЧУНЦИНД ХЭВЛЭЛИЙН БАГА ХУРАЛ ХИЙСЭН НЬ Дэлхий дахины байдлын тойм-д Манж дахь Японы үлдэгдэл нарын хорлон сүйтгэх ажил Шанхайд шүүх таслах газраас ялын тогтоол гаргав Шанхайд ажлаа хаяв Хятадын централ гэдэг сонины газрын СССР-т байгаа сурвалжлагч ноён Зо Чин Яигийн асуултад Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Ерөнхий сайд Маршал Чойбалсангаас 1946 оны 3 дугаар сарын 6-ны өдөр өгсөн хариу Зөвлөлийн цэргийг Манжаас гаргаж байгаа тухай Дундад улс дахь гитлерчүүдийн ажиллагаа Хятад дахь Германы зарим фашист нарыг баривчлав Америк, Дундад хоёр улс хэлэлцээ хийж байгаа мэтийн тухай мэдээ Хятадын байдал Шанхайд юмны үнэ их болсныг эсэргүүцэн, ажлаа хаяж жагсаал хийв ТАСС-ын хариу Цусимийн байлдаанд амь үрэгдсэн Орос дайчдыг дурсаж, Шанхайд ерөөл уншив ТАСС-ын хариу Шанхайд жагсаал болов

Мао Цзе-Дуны мэдэгдэл Хятадын кино театрын ажилтан нар, Америк дахь нөхөддөө захидал бичив Хятадын мөнгөний ханш унав Хятадын ардчилсан ёсны лигийн хэвлэлийн бага хурал Хэвлэлийн бага хуралд Чжоу Энь-лайн хэлсэн үг Гоминдааны цэрэг, Хятадын иргэний дайныг эсэргүүцэн оргож байна Куньминд Зөвлөлт Улс ба Хятадын соёлын холбоог хаав Америкийн холбоот улсаас Хятадад бэлгэлсэн хөлөг онгоцнууд Нанкинд ирэв Сун Ят-Сены авгайн илэрхийллийг Америкийн холбоот улсаас хэрхэн үзэж байгаа тухай мэдээ Японы гэмт этгээдийн хэргийг Шанхайд тасалсан тогтоол Гуанси ба Хунань мужийн байдал Японы цэргийн гол гол гэмтний хэргийг тасалж байгаа шүүхийн хурлын мэдээ Хятадын ардчилсан Лигийн шийдвэр Гоминданы нисэх онгоц, Калган хот дээгүүр ниссэн тухай Синьхуа гэдэг агентлагийн мэдээ Гоминданы нисэх онгоц суурин газруудыг бөмбөгдөв Бээжин-Тяньцзины засмал зам дахь Америкийн эргүүлийн цэрэг Хятадын байдлын тухай “Цаенфанжбао” сонины мэдээ Хятад дахь Америкийн цэргийн тухай “Нью-Йорк Таймс” сонины сурвалжлагчийн мэдээ Хятадын засгийн газрын цэргийн шинэ арга хэмжээнүүд Хятадын Ардчилсан төлөөлөгчдийн үг Хятадад таван этгээдийн хороо байгуулав Гоминданы цэрэг оргож, эв хамтын цэрэгт дагалдан орж байна ТАСС-ын хариу Гоминданыхан иргэний дайнд Японыг ашиглаж байна Шанхайд ардчилсан сониныг хавчиж байна Гоминданы нисгэгчид иргэний дайнд оролцохыг хүсэхгүй байна Гоминданы цэрэг ардын хувьсгалт армид дагаар орж байна Гоминданы армид шинэ цэргийг дайчлаж байна Хятад дахь иргэний дайны хариуцлагыг Америкийн Холбоот Улс хүлээнэ гэж Хятадын сонин бичиж байна Гоминданы цэрэгт япончууд байна Гоминданы нисэх онгоц чөлөөлөгдсөн районуудыг бөмбөгдөв Гоминданы цэрэгт шинэ цэрэг татаж байна Хятадын их сургуулийнхан айн сандарч байна Шанхайд ардчилсан сэтгүүлийн эрхлэх газрыг нэгжив Америкийн цэргийг Хятадаас гаргахыг шаардаж байна ТАСС-ын хариу Ардчилсан байгууллагын хэвлэлийн бага хурал Шанхайд болов Хятадаас Америкийн цэргийг гаргахыг шаардсан хөдөлгөөн Шанхайд гарч байна Хятадын олон нийт, Америкийн цэргийг гаргахыг шаардсаар байна Америкийн цэргийг Хятадаас гаргах шаардлага Америкт гарав Гоминданы цэрэгт дайчилсаар байна Шанхайд Германы тагнуулыг шийтгэх болов Шанхай хотноо болсон хэвлэлийн бага хурал дээр Чжоу Энь-лайн хэлсэн үг Хятад дахь Америкийн цэргийн зүй бус явдлыг Хятадын сонинд нийтлэхийг хориглов Хятадын эв хамт намын төв хорооны мэдэгдэл Хятадын үндэсний хурал нээгдэв Нанкинд болж байгаа үндэсний хурлын тухай Английн сэтгүүлийн бичсэн нь Гоминданы армийн тухай Канадын сонины бичсэн нь Хятад-Америкийн худалдааны гэрээг жигшин үзэж байгаа нь Гоминданы цэргүүд ардын хувьсгалт 8 дугаар армийн талд оров Хятадын үндэсний хурал

Үнэн сонин 1947 оны дугаарт Хятад дахь Америкийн цэргийн зүй бус явдлыг эсэргүүцэж байгаа нь Хятадын эв хамт намын төв хорооны хуралд Мао Цзе-Дуний хэлсэн үг Шанхай дахь Зөвлөлтийн радио станцыг хаасан явдлыг Хятадын олон нийтээс эсэргүүцэн буруушааж байна Америк, Хятадын харилцааны тухай Бразилийн сонины бичсэн нь Хятадын гадаад явдлын яамны сайдын илэрхийлэл “Алс Дорнодын ардчилсан бодлогын төлөө тэмцэх хороо”-ноос Машраллд өгсөн бичиг Гурван этгээдийн комисс ба Бээжингийн гүйцэтгэх штабаас Америкийн Холбоот Улс гарсан тухай Хойт Хятадад Америкийн цэргийг ийш тийш нь шилжүүлж байна Хятад дахь гурвын хорооноос Америкийн Холбоот Улсын гаргасан тухай Хятадын хэвлэлийн бичсэн нь: Америкийн цэргийг Хятадаас гаргахыг хойш татаж байна Гүйцэтгэх штаб дахь Хятадын эв хамт намын төлөөлөгч нарыг баривчлав Шанхайд фашистын этгээд нар цуглааныг дайрав Хятадын эв хамт намын төв хорооны илэрхийлэл Шанхайн оюутны шаардлага Хятадын эдийн засгийн байдал хүнд байна Хятадын ардчилсан Лига, хууль тогтоох юаньд оролцохыг татгалзав Чжоу Энь-Лайгаас Чан Кай-ши-д өгсөн цахилгаан утас Хятадын тухай мэдээ солилцов Хятадын засгийн газрыг “өөрчлөн зохиосон тухай” Хятад дахь Америкийн цэргийн зүй бус явдал Мао Дунь, Хятадад буцаж ирэв Хятадад цэргийн хөлөг онгоц ба цэргийн материалыг шилжүүлэх тухай Трумэний тушаал Хятадын засгийн газрын байгуулалтын өөрчлөлт Шанхайд уран зохиолч Мао Дунийг хүндэлж дайлав Хятадын байдлын тухай Рейтер агентлагийн мэдээ Хятадын ардчилсан Лигийн удирдагчийн үг Гоминданы цэргийн дотор санал алдагдах явдал гарав Ло Лун-цзын үг Хятадын үндэсний улс төрийн зөвлөлийн хэсэг гишүүдийн мэдэгдэл Хятадын оюутны хөдөлгөөн Хятадын оюутныг эсэргүүцэн шийтгэх гэж байна Хятадын ардчилсан лигийн шаардлага Нанкины оюутан нараас Чан Кай-шид бичиг явуулав Америкаас Хятадад олгох зээллэгийн тухай “Шэньбао” сонины мэдээ Шанхайд “Оросын асуудал” гэдэг шийг гаргахыг хориглов Чан Кай-шийн хэлсэн үг Хятадын оюутан нараас дэлхий дахины ард түмэнд анхааруулсан захидал Хятадын ардчилсан лигийг хавчиж байна Гуанси мужид бослого болов Нэгдсэн үндэстний байгууллагын Ази Алс дорнодын эдийн засгийн комиссын хуралдаан Хятадын армид шинэ ангиуд байгуулах болов Хятадын оюутан нарын өргөдөл Дэлхий дахины тойм Америк улс Хятадад зэвсэг худалдав Хятадад дээд шүүх, Мао Цзе-дунг баривчлах тухай тушаал нийтлэв Хятад дахь цагаан будааны дажин Хятад дахь иргэний дайн өрнөв Хятад дахь иргэний дайныг өргөтгөх төлөвлөгөө Хойт Хятадын дайны байдалтай байгаа нь Цзянсу муж дахь гоминданы бөөгнөрүүлэн хураах лагерь

ТАСС-ын мэдээ Хятадын дунд сургууль төгссөн хүмүүсийг заавал цэргийн сургуультай болгох гэнэ Хятадад “нийтийн дайчлага хийх” тухай тушаал гарав Америкийн хэсэг сэтгүүлчдэд Чан Кай-шийн хэлсэн нь Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Гадаад Явдлын Яамны мэдээлэл Хятад дахь “цагаан будааны дажин” Хятадад иргэний дайн дэлгэрч байна Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Гадаад Явдлын Яамны буруушаал Хятадын эдийн засгийн байдал эрс муудав 4 дүгээр бүгд хурал дээр Чжан Цюньны хэлсэн үг Чжан Цюний хэлсэн үгийн тухай Хятадын сонины бичсэн нь Америкаас Хятадад цэргийн материал нийлүүлсээр байна Хятадад цагдаа нар харгислав Хятадын засгийн газар, Америкийн зэвсэгт хүчнийг Хятадад байлгахыг зөвшөөрөв Гоминданы цэргийг Синьцзян мужид явуулав Гоминданыхан, коммунист нарыг хорих лагерийг байгуулав Америк нар, Хятадын армийг их хэмжээгээр сургаж эхлэв Хятадын иргэний дайны фронтод Хятадын чөлөөлөгдсөн районд хүнсний зүйлийн үнэ хямдрав Хятадын байдал Хятадын ардчилсан Лигийн бүгд хурал хуралдахаар байна Хятад ардын чөлөөлөх армийн амжилтууд Үнэн сониын 1948 оны дугаарт Гоминданы Хятадын байдлын тухай Хятадын сонины бичсэн нь Хятадын ардын бослого Хятадын ардын чөлөөлөх армийн амжилттай ажиллагаа Цзянсу мужид гоминданы армид дайчлах тухай тушаал гаргав Гоминданы засгийн газар, Фын Юй-сяныг баривчлах гэж байна Хятадын Ардын Чөлөөлөх армийн амжилт Хятад дахь байлдаан Хятадын засгийн газрын төсөв Хятадын Үндэсний Чөлөөлөх Тэмцлийн Фронт Хятадын чөлөөлөгдсөн районуудад Нанкинд цэргийн зөвлөлгөөн болов Хятадын Ардын Чөлөөлөх армийн штабын албан мэдээ Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Гадаад Явдлын Яамны мэдээлэл Хятадын ардын чөлөөлөгч армийн амжилт Хятадын засгийн газрын эсэргүүцлийг хэрэгсэхгүй болгов Хятад дахь Америкийнхний ажиллагаа Хятадын ардын чөлөөлөх армийн амжилт Хятадын ардын чөлөөлөх арми Нанкин, Шанхай орчмын районд байлдаж байна Хятадын иргэний дайн/Ардын чөлөөлөх армийн цэргүүд, Калганы зүг амжилттай давшиж байна/ Хятадын чөлөөлөгдсөн район Гоминданы армийн моралийн ялзрал Манж дахь ардын чөлөөлөх армийн 3 сарын давшилтын дүн ГОМИНДАНЫ ЛАГЕРЬ ДАХЬ ХЭРҮҮЛ/Хятадын Үндэстний хурлын хуралдаан нээгдэхэд “Биеэ даасан” гоминданууд ба жижиг намуудын төлөөлөгчид хоорондоо эрх булаацалдан, сүрхий будлиан гарав/ Япончууд гоминданы армид албан хааж байна Хятадын засгийн газрын эсэргүүцлийг хэрэгсэхгүй болгосон нь Хятад орны байдал ХЯТАДАД Хятадын шинэ засгийн газрыг эмхлэн байгуулав

Америкаас Японд тавьж байгаа бодлогыг Хятадын олон нийтээс эсэргүүцэж байна Хятадын бүрэн эрхийг зөрчиж байгаа тухай “Дагунбао” сонины мэдээ Бээжингийн профессоруудын тавьсан эсэргүүцэл, Хятадын хөлөг онгоцны холбооны төлөөлөгчдийн мэдэгдэл Америкийн эсрэг хөдөлгөөн Хятадад болов Хятад дахь цагаан будааны дажин ба тариачдын хөдөлгөөн Өмнөт Хятад дахь Америк нарын ажиллагаа Гоминданы засгийн газраас цэргийн арга хэмжээ авав Америк, Хятадын харилцааны тухай Энэтхэг-Хятад дахь байлдаан Вьетнамын мэдээлэх албаны мэдээ “Алс дорнодын эвслийг” байгуулах төлөвлөгөөний тухай Хятадын Ардын Чөлөөлөх армийн ерөнхий штабын мэдээ Хятад дахь байлдаан Ардын чөлөөлөх арми Чанчунийг эзлэв Хятад ардын чөлөөлөх армийн цэрэг, Кайфын хотыг чөлөөлөв Хятадын ардын чөлөөлөх арми, Мукден хотыг эзлэв Хятадын эдийн засгийн байдал хурцдав Хятад дахь “Цагаан будааны дажин” ХЯТАДЫН ЧӨЛӨӨЛӨГДСӨН РАЙОНЫ АМЖИЛТ НЬ Хятадын Ардын Чөлөөлөх арми, Калганыг эзлэв

“Хураангуй сэтгүүл” сонины нийтлэлүүд /1922-1923 он/ Хураангуй сэтгүүл Дугаар 1 Олноо өргөгдсөний 12-р он. 4 сарын 27. Аргын улирлын 6-р сарын 22. Энэхүү хураангуй сэтгүүлийг Уриа сэтгүүл МОНТА хэмээх цахилгаан мэдээний хорооноос 7 хоног тутам 2 удаа монгол үсгээр гаргана. Түрэмгий өшөөтний зохиосон худал үг нь Чөлөөт эрхтэй Монгол Улсын олон дайсан эгнэгт амар суухгүй бөгөөд тэд нар өөрсдийн чухал бодлогыг нуухыг эрхэлж зүйд үл нийлцэх худал үг зохиомой. Үлгэрлэвэл Харбин хотын Оросын сонин бичигт Хятадын эрх баригчдын үгийг баримталж өгүүлэх нь. Монгол Засгийн газраас Хөлөнбуйрыг эзэрхэн авах бодлого буй бөгөөд Хайлаар Манжуур зэрэг газарт орос Монгол цэргүүд үзэгдсэн ба Манжуурын төмөр замын баруун нэгэн хэсэгт газарт цөмрөн орохыг завдана хэмээжээ. Ийм зохиолын худал чимээг баримталж хятадын эрх баригчид дурдсан газрын цэргийг нэмж бусад элдэв хэргийг бэлтгэмүй хэмээжээ. Үүнийг үзвэл чөлөөт эрхтэй Монгол Улсыг хатган үймүүлэх зэргийн санаа гаргаж буй бөлгөө. Иймийн тул олон цэргийн захирал ба цэргүүд та бүгд дайсны муу хэрэг үүсгэхийг завдан бүхийг урьдаар сэргийлж буу зэвсгээ чанга баригтан. Хятадын хоорондоо байлдаан гаргасан учир Ши Баны хамгааллыг шүтэгч жанжин Жан Зо Лин америк улсаас тусламжийг хүлээгч жанжин Оо Фи Фу нар харилцан байлдаж бүхий цагт Хятадын далайн онгоц Оо Фи Фуд их л тус болжээ. Сонсвоос Жан Зо Лины цэрэг ихэд дийлэгдэж үлдэгсэд нь зүүн зүгт сарнин явжээ хэмээмүй. Зүүн гурван муж өөртөө эрхтэй болсон нь Сонсвоос Жан Зо Лин Оо Фи Фү нарын хоорондын дайны учраас зүүн гурван муж өөртөө эрхтэй болно хэмээн тунхаглажээ. Япон улсаас энэ хэрэгт хамаарах бодлого буй хэмээмүй. ХУРААНГУЙ СЭТГҮҮЛ Дугаар 2 Олноо өргөгдсөний 12 оны 5-р сарын шинийн 2 буюу аргын улирлын 6-р сарын 27-ны өдөр. Энэхүү хураангуй сэтгүүлчийг Уриа сэтгүүл МОНТА хэмээх цахилгаан мэдээний хорооноос долоо хоног тутамд 2 удаа монгол үсгээр гаргана. Үнэ. Орос хорин мөнгө Дундад улсын хоорондын байлдааны чимээ Энэ аргын улирлын 6-р сарын 12-ны өдрөөс эхлэн шанхай хүэ-ний харьяалах газар Жан Жүй Лин, У Фи По нарын цэргүүд дахин байлджээ. Сонсхуул одоо Жан Жуй Линийн цэрэг түр дийлж буй хэмээмой. Учир нь Жан Жуй Лин Японоос тусламж олсноос буй хэмээмой. ХУРААНГУЙ СЭТГҮҮЛ Дугаар 3 Олноо өргөгдсөний 12 он. Аргын улирлын долоон. Энэхүү хураангуй сэтгүүлийг Уриа сэтгүүл МОНТА хэмээх цахилгаан мэдээний хорооноос 7 хоног тутамд хоёр удаа монгол үсгээр гаргамуй. Үнэ оросын 20 мөнгө. Дундад иргэн улсын сонсгол Мүгдэний зальхай ван Цүй-лин, О фе Фү нарын цэрэг цэрэглэж буй цагт мөн дундат иргэн улсын олон газарт арга улирлын таван сарын 1-ний өдөр ардын эвлэл хоршооны анх удаагийн хуралдаан нээж дэлхий дахины ардын цэнгэлдэг өдөр гэж тэмдэглэн санажээ. Үүгээр үзвэл: Хятадын бошгийг халагчдын нэн удахгүйгээр нийгэм журамт эв хамтын намаан бүтээн байгуулаад эзэрхэг муу этгээдийг устгах буй заа гэв.

Хураангуй сэтгүүл Дугаар 8 Монголын дайсанд тусалсан хэмээх учир юу вэ? Бээжингийн сонин бичигт үзвээс Монголын аль нэгэн ноён нь Монголоос хоёр мянган морьт цэрэг элсэн дайчлах учир Хятадын жанжин Ванг Чу Лингээс зургаан түмэн төгрөгийн тэтгэмж авбай хэмээжээ. Хянаваас ван гүн хэмээх атугай ч Монголыг залгихаар завдсаар байх дайсан Ванг Чу Лингээс тусламж авсугай хэмээн учир юу вэ? Чухам хэн болохыг үл тодорхойлжээ хэмээмүй. Хураангуй сэтгүүл Дугаар 9 Олноо өргөгдсөний 12-р он. Зургаан сарын шинийн таван буюу аргын улирлын долоон сарын 29. Зөөлөн дэвсгэр дээр удтал хэвтэх хэмээхүл сүүлдээн хатуу Тянжин хотноо хүрсэн Монголын харилцан туслах хоршоо худалдааны хүн Цэ Гүнгийн бие лагуу У То Хижун-ын төлөөлөгч учирч Монгол Ардын засагт баяр хүргэх лүгээ өгүүлсэн инуу. Дундат Монгол язгуурын хэлхээ холбогдсон ануу гүнэ янаг зүй инуу одоо гадаад монгол улс төр халдаар нэгтгэвээс зохимой гэх зэрэг өгүүлсний дараа Цэ гүнг хүндэтгэн сахиж хамгаална хэмээн цагдаа зогсоожээ. Хянаваас түүний биеийг хүндэтгэсэн нь бус болой. Гагцхүү албадан аргалж, монголыг дахин хандуулахын хэргийг зөвтгөхийн тул болой. Цэ гүнгийн бие арилжааны явдлаар дундат улсад одсон тул ягаахийн улс гэрийн хэргийг хэлэлцэхүй дор хүрэлцэн чадах аж. Бас сануулах нь Дундат улс Монголыг хэдэн зуун жилийн дор мунхруулан байн байсаар тсдашгүй гашуунд унагаасан нь мөн өчигдрийн явдал болох тул одоо харилцан эвлэлдэж гэрээ болзоо байгуулахыг урьдынх мэтээр үлгэр болгож хэрхэвч болохгүй, гүнээ нягтлан хянаж, алс өдгөөгийн холбогдол, хоорондын зуучлах хөндлөн хүнийг эрхбиш баттай олох хэрэгтэй болов уу. Хураангуй сэтгүүл Дугаар 44 Олноо өргөгдсөний 12 оны билгийн улирлын арван нэгэн сарын шинийн гурван буюу аргын улирлын 12-р сарын 22-ны өдөр. Гадаад Монголын дотоод явдлын учир Хятад улсаас Монголын Засгийн газрыг сая хүлээж дараагийн гурван улсын эвийн хурал дээр тогтоовоос зохимой. Хоёр: Хэрвээ Монгол Улсыг нийлүүлэвч Хятадын цэрэг нь Монголын цэргээс илүү болж үл болмой. Гурав: Богд Жавзандамба хутагтын төрөл аймаг харьяатныг буцааж үл болохын гадна богд Жавзандамба хутагтад харьяанд ёслолыг өргөж буй аваас зохимой. Хятад улсаас Монголын Засгийн газрыг сая хүлээж дараагийн гурван улсын эвийн хурал дээр тогтвоос зохимой. Дөрөв: Хятад улсад эсэргүү явдалд хамаатсан монголчуудын ялыг хэтрүүлбээс зохимой. Тав: Орос, Хятад худалдааны хороог Улиастай, Нийслэл хүрээ, Хиагт, Урианхай, Ховд эдгээр хотуудад байгуулбаас зохимой. Зүүн гурван мужийн төмөр замын учир Орос, Хятад хоёр улсаас хавсран хөдөлмөрлөх бөгөөд хоёр улсын мэдэлд буй аваас эдүгээ цагт тэрхүү зам орос азийн банкны хянан байцаалд бүхий нь цөм эндүүрэл бөгөөд учир юун хэмээвээс тэрхүү банкнаас хувь тавьж хөрөнгө оруулсангүй тул тэрхүү замын явдлыг мэдэлцэх эрх огт үгүй буй. Орос Хятад хоёр улсаас хавсран тэрхүү төмөр замыг хянан байцааж байваас зохимой. Зургаа: Амар ба Сутари мөрөнд онгоц явуулахын учир урьд тогтсон ёсоор Амар мөрний хоёр улсаас дээш эрхтэйгээр эзлэх бөгөөд Хабаровскаас Николовск хүртэл ганц орос улсын мэдэлд бичих бөгөөд Хятад улсаас өөрийн дураар тэрхүү хоёр хотын хооронд явж үл чадмой хэмээжээ. Тэрхүү Орос, Хятадын эв найрамдлын хурал нээгдэх өдөр хугацаа илрээгүй хэмээмой.

Европын их байлдааны эцэст нэгэн эр хүмүүс тэрхүү дайнд үлэмж алдагдсанаас бүх Европын тивд хүмүүсийн тоо 475 сая бөгөөд түүний дотор эмэгтэй нарын тоо 250 сая буй нь 25 сая илүү болжээ. Урд болбоос есөн сараас илүү бус удаа шинэ төрсөн хүүхдийн дотор хөвгүүд нь илүү байдаг гэх боловч эхнэрийн тоог шууд тэнцэж эс чадах тул нэг хүн хоёр гурван самган авах журмыг бататгаваас зохимой хэмээн үг гарсан болой. Манжуур, Хайлаар хотоор морь тууж уламжлан Цацгар, Харбин, Хуанчин зэрэг хотуудад зардаг бөгөөд ойрноос тэрхүү замын гудаст дээрэмчин олон бүлэглэн дээрэмддэг тул тэрхүү морины худалдааны явдал урьдаас уларч буй хэмээмой. Ойрноос төвд орон цахилгаан утас анх удаа байгуулсан бөгөөд тэргүүн Далай лам болбоом Лхас зуугаас Энэтхэгийн хаанд амрыг эрж ёсолсон мэдээ явуулсан хэмээмүй. /Тус орны нутгийн сонин хорьсны учир/ Аргын 11 сарын 25-ны үдэш Дотоодыг хамгаалах газраас цагаан намын хулгай нар ба Хятад Японы эзэрхэгүүдтэй нууц сүлбээтэй буюу хэмээн мэдэгдсэн Лушаников, барон Богданов, Валасович нарын зэрэг оросуудын бие ба суугаа гэр хашааг нэгжээд гагцхүү Лушниковын биеийг хорьсон хэмээмой. Хураангуй сэтгүүл Дугаар 64, 65 Олноо өргөгдсөний 12 он. Цагаан сарын шинийн нэгэн. Аргын улирлын хоёр сарын 16-ны өдөр. Олноо өргөгдсөний 12-р он доторх Монгол Улсын ерөнхий байдлыг товчлон бичих нь /Монголын сан хөрөнгө зэргийн эдийн засгийн явдал/ Энэхүү оны дотор манай Монголын эдийн засгийн явдал гурван зүйлийн шалтгаанаар боогдон хавчигдаж байсан билээ. Нэгд, бөгөөс цагаан намын муу хулгай нар нэгэн жил шахам Монгол улсыг ихэд түйвээн эзэрхэж аливаа гадаад дотоодтой харилцан нэвтрэлцдэг хэлхээг тасалснаас, урьдын мэт түүхий эдийг гадагш нэвтрүүлэн худалдаалах явдал саатагдан зогсож улсын дотоодод түүхий эд дэмий хоцорсон нь үлэмжхэн болжээ. Хоёр, багаас тийнхүү гадаад дотоодын худалдаа харилцан нэвтрэлцэхгүй болмогц, боловсорсон эдээр дутагдаж гачигдах нь үлэмжхэн болсон бөгөөд мөнхүү алт мөнгө хүртэл ховорхон болжээ. Гуравт, болбоос Монголын газар дахь худалдаа арилжааны дэлгүүрүүдийг цөм хятад худалдаачин эзлээд элдэв аргаар монгол дахь алт мөнгөн төгрөг ба жижиг цагаан мөнгөний үнийг хувьсгаж дам солин худалдаж завсарт хонжихыг оролдсоноос гадна түүхий эд малын үнийг элдвээр хямд болгохыг оролдон явсан билээ. Энэ мэтээр улсын дотоод дахь эдийн засаг будлиантсаны тул манай ардын нам ба ардын засгийн газраас хараахан цагаан намын муу хулгай нарыг арилгасан даруй тус улсад чухал холбогдох ерөнхий эдийн байдлыг яаравчлан засан сайжруулахыг бодож, улсын дотоод дахь засаг захиргааны хэргийн тохинуулан тогтоогоод, жич гадаад дотоодын эд барааг саадгүй нэвтрэлцэх замыг нээн хязгаар хилээр харуулын цэргийг байгуулж харилцан нэвтрэлцэх явдлыг үйлдсэн даруй гадаадын эд бараа нэвтрэлцэн ирэх нь цөөнгүй болон ба дотоодод цугларан үлдэж байсан түүхий эд барааг гадагш нэвтрүүлэн гаргаснаас алт, мөнгө элбэгшээд аливаа зүйлийн эдийн гачигдал хөнгөрсөн бөлгөө. Жич угаас худалдааны дэлгүүрийг хятад нар эзэлж элдэв их үнээр ард түмнийг мэлжин байсан бөгөөд түүний тэрхүү мөлжилтийг халаглах учирт. Монгол газар Оросын хоршоо худалдаа байсан боловч самуун цагийн завсар нэгэнд худалдаа гүйлгэхээ зогссоноос хятадуудад бүх худалдааны ашгийг хамран эзэрхийлж гачигдуулан мөлжих нь хэлшгүй болсон болой. Үүнд Америк Англи гадаад зэргийн гадаад улсын ихээхэн хөрөнгөтөн нарын худалдаа нэвтрэн ирсэн боловч ер худалдааны хэргээр Хятадтай тэмцэхгүй харин зөвхөн арь шир зэргийн багахан хэргээр оролдон суухыг нь хянавал тэдгээр хэмээгч магад өөр өөрийн улсаас томилогдон манай эдүгээгийн засаг төрийн мөндөх хөгжихийн байдал төлөв ба худалдаа нэвтрэлцэхийн үндсэн бодлогуудыг хянан шүүмжилж суугаа мэт буй. Бас тэд нарийн ойрх байдлыг хянаваас манай Монголын газарт элдэв алт төмөр зэргийн уурхай нээх буюу тус улсын ихээхэн хоршоо худалдааг нүүлгэн илрүүлж байгуулах зэргийн явдлыг үүсгэх тухай манай Засгийн газартай нэвтрэлцэн байх нь тэд нар магад. Манай засаг төрийн тогтнон төвхнөж байгааг сая мэдээд тийнхүү худалдаа нэвтрүүлэхийг бодож байх буй за. Тиймийн тул эдгээр хятад худалдаачин нар өөрсдийн барааг үнэтэй болгож Монголын түүхий эд ба мөнгөний зүйлийн үнийг дарж манай эдийн

засгийг балруулах явдлыг хийдэг хэмээхээс гадна бас нэгэнтэйгүүр хятад цэргийн харгис этгээдүүд үргэлж биднийг эзэрхийлэх залгихыг боддог учирт энэ хэмээгч эрхбиш манай ард түмний амар жаргалыг үзэх явдалд үлэмжхэн хэрэгтэй тул манай ардын нам засгийн газраас энэхүү байдалд нийлүүлэн аргыг зүйчлэн өгүүлбээс НЭГ: Олон монгол ардууд нийтээр хүч хөрөнгө нэгтгэн харилцан туслалцах хоршоо байгуулсан буй ХОЁР: Харгис этгээдүүд алт, мөнгөний үнийг дарж олон ардыг гачигдуулах зэргийн гажуу явдлыг таслах тухай ба бас аймаг хошуу ба энгийн хүмүүс зэргийн, хүүтэй мөнгө урьдчилан эзэлж хэрэглэгчдэд хүү хялбартайгаар зээлэн өгөх тараах ба мөнгөний тэмдэгт цаас хэвлэх, зарах зэргийн эрхтэй тусгай банкны хороо байгуулахаар тогтжээ. ГУРАВ: Зөвлөлийн засагт Орос улстай эд хөрөнгийн явдалд туслалцахаар харилцан хэлэлцэж буй. Дөрөв: Монголын тусгаар нэгэн гэр улс болоосой хэмээсэн явдалд угаас харшлан эс хамаатсан буюу зөрчихгүй зэргийн гадаад улсын хөрөнгөтөн нарыг оруулж манай уьлсад ашиг тустай үйлдвэр хийлгэхийг эрхэлж буй амой. Үүний урьд дурсагдан харилцан туслалцах хоршоог улмаар мандуулахыг манай нам ба засгийн газраас хичээн оролцож байгаа боловч гагцхүү ард түмэн нь эртнээс нааш гадаадын харгис худалдаачин нарт бүрхэг харанхуй шалтгаанаас элдвээр мөлжигдөн дадаад, энэхүү байгуулсан өөрсдөдөө тустай хоршоо худалдааг анхандаа дэмий итгэхгүй, хэрэгсэхгүй байсан бөлгөө. Ойрноо олон ардууд улс төрийн байдалд бага сага төсөөлж боловсрохын хамт мөнхүү харилцан туслалцах хоршооны ашиг тусыг саяас баахан мэдэж байх нь илэрхий болж буй ажгуу. Засаг төрийн дотоод байдал нь Монголын дарлагдан доромжлогдсон ядуу буурай ард түмэн бээр эрх чөлөөгөө өөр бусдын эзэрхэг түрэмгий харгис шунахай ноёлог баялгуудын эрх дарлалаас хагацаж Зөвлөлийн засагт Орос ба бүх дэлхийн ардын ангитай санал нийлэн туслуулж өөрийн намаар удирдуулан энх жаргал, эдрэм соёлд хүрэх гэгээн замыг нээж, ардын эрхтэй хэмжээт засгийг байгуулан улам цааш эрх чөлөөт шинэ байдалд дэвших явдлаа бэхлэн хамгаалахыг оролдож байхад харин манай Монголын шар, хар эзэрхэг этгээдүүд энэхүү ардын хэргийг хэрхэвч сайнаар бодохгүй, зөвшөөрөхгүй саналтай бөгөөд тэдгээр харгисуудын тэр мэт санал нь бэлхэн илэрсэн бөлгөө. Юу хэмээвээс урьд цагаан намын муу хулгай Барон Унгерн нарыг нийслэлийн газраас үлдэн гаргасан өдрөөс нааш тэдгээр харгис этгээдүүд манай ардын засаг төрийн санаахийг бодож нам нийлэн сэм хуйвалдаж самуун хэргийг удаа дараа гаргахыг завдсан бөлгөө. Анханд төвд нарыг хөгжөөн хөхөж самуун хэрэг дэгдээхийг оролдсон бөлгөө. Учир нь, тэдгээр төвд хэмээгч эртнээс нааш манай Монголын газарт олон түмэн ба улсын хөрөнгө санхүүгийн зардалд хортой онц их эрхтэй суусан хүмүүс түүний тэрхүү эрх нь бидний ардын сурталд зохиолдохгүй учир эдүгээг нь бусад гадаадын харьяаттай адилтган устгасан даруй Монголын зарим эзэрхгүүд тэдгээр бүдүүлэг тэнэг төвдүүдийг тэрхүү явдлаас нь хатган хөгжөөж энэхүү будлиан үүсгэхийг завдсан ба нэгэнтэйгүүр манай ардын зарим гишүүдийн санаа зоригийг худалдан авч бусад заримыг хилсээр гүжирдэх, ховлох еэргийн муу арга хэрэглэн намын дотроос нь будилаан хэрэг үүсгэхийг үйлдсэн бөлгөө. Үүнд монгол үндэсний мандах их хэрэгт оролдон явсан урьд тушаалын ерөнхий сайд асан Бодоогоор тэд нарын тэрхүү арганд орж гэнэдээд унаж эвдэрсэн болой. Жич: Чуулалт хаалганд суугаа консул хэмээгдэх Сокобин хийгээд Оросын цагаан намууд үлдсэн хулгайн нар ба Хятадын цэргийн харгисууд лугаа нам нийлж нууц сүлбэлдэн арга эрсэн боловч аль нэгэн нь ч бүтсэнгүй цөм эвдрэн унасан бөлгөө. Учир нь, тэдгээр эзэрхэгүүд улсаас цөөн тоотой бөгөөд нэн ч нийлүүлэн явах нэгэн зорилгогүй хэмээхээс гадна уг үйлдэж бүхий хэрэг нь улс төр, олон түмэнд туйлын их гамшигтай ажгуу. Юун хэмээвээс, манай ард түмний язгуурын дайсан болох хятадын харгисуудад Монголчуудыг дахин өгөөсэй хэмээснээс хэтэрсэнгүй ажгуу. Тийнхүү манай ардын нам ба засгийн газраас тэдгээрийн тэр мэт хортой явдлуудыг урьдаас байцаан олж хялбархнаар устгасан бөлгөө. Жич, эдүгээ цагт дотоодын дайснаас айн эмээх учир өчүүхэн ч үгүй бөгөөд гагцхүү гадаадын дайснаас баахан сэрэмжилбээс зохимой.

Улс төрийн нэг хэрэгт бүрэн бүтэн болгож бүтээсний зүйл Өнгөрсөн он дотор ардын нам ба засгийн газраас ард нийтийн ба захиргааны явдлын хоцорсон бүдүүлэг ёсыг гээж устган шинэчлэн засамжилж нэлээд олон зүйлийг гүйцэтгэсэн бөлгөө. Жагсааваас: Нэг, монголчуудын бүх тооны гурван хувийн нэг болох эрх хамжлага хэмээгдэж асан боолчуудад тус улсын харьяатын эдлэвээс зохих бүрэн эрх олгосон болой. Хоёр, ард түмний хохиролтой хүнд үүрэг болох хэдэн сая лангийн хэчнээн зүйл албыг хэмжээлснээс гадна өртөө улаа уяа зэргийг хэрэгт үлэмжхэнээр хэрэглэдэг морьдыг хэмжжлэ чирэгдлийг цөөтгөсөн ба. Гурав, Бүх олон ард, тайз, засаг вангуудыг цөм нэгэн тэгш үүрэг эрхтэй болгосон ба. Дөрөв, жич эртхэн дархтан их бага хүмүүс хэмээн ялгалгүй гагцхүү хүний хөрөнгийн хэмжээнд таацуулан нийт тэгш алба хураах ба сүм жасаас нэгэн адил алба татахаар тогтжээ. Тав, Жич улсын цэрэг дайлахад үгээгүү, ноёд, тайж, шавь хошуу хэмээн ялгахгүй нэгэн адил алба татахаар болсон бөгөөд тэдгээр дайчлан илгээсэн цэргүүдээ улс төрийн байдал ба ардын суртал бичиг цэргийн эрдэмд боловсруулах хэргийг явуулсаар бөлгөө. Зургаа, гадаад ба хятадын худалдаачин нарын хэтэрхий мэлжилтээс олон ардаа татан авах учраа ард нийтийн харилцан туслалцах хоршоо байгуулан тогтоосон ба Долоо, нэгэн зэргийн бичгийн сургуулийг газар, газрын ардын дотор нээхээр үндэс тавьж буй болой. Найм, судар бичгийн хүрээлэн байгуулж, эрдэмтнийг Монголын түмэн ардыг улам бадруулж, хойшхи боловсрох хүмүүжихийн үндэсний тулгуур болгосугай хэмээжээ. Ес, Аймаг хошуу нь ардын байдлыг сайжруулах ба аливаа гачигдал хохирогдол дарлагдал, мөлжигдөл зэргийн байдлыг засамжлан харгалзах учраас нутгийн ардын захиргаа байгуулахаар Засгийн газраас тогтоон зарлажээ. Арав, хуучны бүдүүлэг ёсны үл зохицох цааз хуулийг халан шинэтгэж, залруулан засаж, шинэ ариун цааз хууль зохиох тусгай хэлтэс байгуулан тогтсон ба Арваннэг, Аливаа хэрэгтнийг дэмий л бүдүүлгээр эрүү хор амсуулан байцаадаг нь улсад дэмий тусгай бүдүүлэг ёс тул эрүү хорыг нэгмөсөн устгажээ. Жич улсын сан хөрөнгө эдийн засгийг улмаар зузаатган бадруулах учир удаа дараа зүйл бүрийн аргыг хэрэглэснээр эдүгээд хүрсэн бөлгөө. Тийнхүү үүнээс үлэмжхэн хэрэг явдлыг бүтэн явуулж болох мэт боловч байдалд баахан саад болж байсан болой. Учир нь, эдүгээгийн Монголын байдал бөгөөс эртний Европын дундад зууны үе хэмээх балар цагийн байдал лугаа нийлэлцэх тул боловсронгуй ба үнэнч шударга эрдэмтэн ард ерөөс цөөн бөгөөд улс төрийн аливаа их бага хэргийг явуулахад эрхбиш үүгээр түүгээр олон зүйлийн зэрэг эрдэмтэн нарыг дэмжиж сая сая бүтээх мэтийн алгуур удаан яршигтай шлэмжхэн буй хэмээхээс гадна зарим нь улсын чухал хэргүүдийг хойш татан хоцроож аливаад саад болдог ба бас манай ардын засгийг байгуулснаас нааш дотоодод болбоос хуучны хар, шар эзэрхэг этгээдүүд алдав самууныг дэгдээн будлиантуулсан ба гадаадад болвоос Оросын цагаан нам Хятадын харгисууд цаг үргэлж хязгаар дахиныг үймүүлэн улсын засагт довтлон асан олон зэргийн учруудаас аливаа хэрэгт боолт болсон нь үлэмжхэн буй. Жич, улсын эдийн засгийн хөгжүүлэн бадруулж нийтийн байдлыг засамжлан сайжруулах далд бас саад болох хэрэгт тохиолдсон бөлгөө. Юун хэмээвээс, манай Монгол Улсыг дэлхий дээрх олон улсын зарим нь зөвшөөрөөд зарим нь зөвшөөрөөгүй байх тул үүнд манай монголчууд эрхбиш тус улсын цэрэг ардыг элбэгхэнээр бэлтгэж боловсруулах чухал тул улсын хүч хөрөнгийг ихээхнээр нийлүүлэн хэрэглэж бүхий учир, тийнхүү эдийн засгийг өргөнөөр гүйцэтгэн чадаагүй ажгуу. Гагцхүү ойрноос Хятад ба Орос Монгол гурван улсын гэрээ хэлэлцэхийг завдаж бүхий тул энэхүү хэргийн улмаас манай улс хятадын хоорондын хэрэг нэгэн тийш болж ялгаваас манай ардын нам ба ардын засгийн үүнээс цааш үйлдэх хэрэг ч түүнээс тодрох бөлгөө. Тиймийн тул энэ хэмээгч манай ард түмний амар жаргалыг эдэлж байр байдлаа засан боловсруулах их хэрэгт холбогдсон чухал хэрэг мөний төл зүй нь нийтээр мэдэж сууваас зохино. Олноо өргөгдсөний 12-р оны дотор хэдэн улсын байдал, ноднин жил намар цаг Америкийн Вашингтон хотноо Америк Япон улс ба Англи Франц зэрэг олон эзэрхэг улсуудын их хурал нээгдэж мөнхүү хурлаас Хятад улсын тухай дурссан ч үгүй бөгөөд харин эдгээр хуралдагчдын хэлсэн нь бидний зэрэг худалдаа эрхэлсэн олон улсаад хятад газраа үэргээр орж худалдаалан ашиглахад бие биестээ саад хийлцэхгүй хэмээжээ. Тийнхүү эдгээр эзэрхэг шунахай улсаад тэр мэтээр тогтсон даруй бүгдээр нэгэн зэргээр хятадын оронд шууд орж газар усыг хуваан эзэрхсэний уршгаас дундад улсын ард түмэн нь эдүгээ эдгээр олон ховдгуудын дарлагдалд туйлын олон олон зовлонг амсан улам улмаар мөлжигдөн буй

хэмээмүй. Урьд тэрхүү Вашингтоны хуралд суусан Хятад улсын төлөөлөгчид бөгөөс тэдгээр эзэрхгүүд тэрхүү тогтсоныг их л буруушаан хэлсэн нь таны мэт их улсууд ийнхүү хурал нээгээд манай зэрэг бага буурай улсыг хамгаалан сайжруулахыг хэлэлцэхгүй харин хүчин төгөлдөр улсын ашиг тусыг эрхлэн түүний этгээдийг урьж бага буурай улсыг мөлжих дарлах хэргийг үүсгэх аваас манай Хятад улсаас гагцхүү цэргийг элсэн хүчээ хамтатгаж халдахаар ирэх тэдгээр шунахай мэлжимтгий лүгээ эсэргүүцэх байлдахыг эрхлэн бэлтгэхээс өөр явдал үгүй болжээ хэмээн мөнхүү хурлыг даруй орхиж эргэсэн буй. Гэтэл эдүгээ бөгөөс тэр мэтээр халж асан шударга түшмэд бээр тэдгээр харгисын уран арганд орж урьдыг үгээ нэгэнт умартаж бүх услаа нэгтгэн хүч хавсарч шинэ цэрэг элсэнэ хэмээн дэмий л хоосон мэхлэгдэн итгэжээ. Тэр нь үнэндээ юу болсон бэ хэмээвээс хүчийг нь салган олонгүй болгосон ажгуу. Жишээлбээс, манжийн гурван мужийг Жан Жулин таслан эзэрхсэн ба төв хятад мужийг нь Оо Фи Фу эзлээд жич Воо гиян зэрэг мужуудыг Сүй Шү Шанаас эзэлжээ. Бусад мужууд аль нь ч этгээдэд дагахгүй гагцхүү хэн нь дийлэхийг хүлээн сууж буй бололтой. Тийнхүү тэдгээр олон эзэрхэг донтонгуудын нэр овлог нь өөр боловч уг чанар нь эзэрхэг түрэмгийг баримталсан бүдүүлэг нэр зальхай бөгөөд гавьяа ашгийг эрмэлзэгчид тул хэн нь хэнээс өөргүй хүмүүс ажгуу. Тийнхүү зэрэг мэдлээ булаалдан тэмцэлдэж энэхүү өнгөрсөн оны дотор цаг мөчийн саадгүй байлдсаар байжээ. Эдгээр хятад То тонгууд хэзээ үргэлж Монгол Улсыг залгисугай хэмээн өдөр шөнөгүй бясалган суудаг бөлгөө. Урьд Барон Унгернийн дүрсгүй хулгай нар түмэн ардыг зүй бүрээр зовоон хэдий бүхий цагт тэрхүү Жан Жулины харгисууд огт мадсангүй мэт дув дуугүй суусан бөгөөд харин Орос Монголын ардын журамт цэргүүд хулгай Унгернийг хөөж гаргаж арилган ард амьтныг амаржуулан буйг сонсоод Монгол Улсыг төвхнүүлэх ба Хятадын харьяатан нарыг хамгаалах хэмээн найрамдах үгсийг зохион Монголд цэрэг томилон явуулах нэгмөсөн бэлтгээд Манжуур хотод ноднин жил хавар цаг гурван түмэн цэрэг илрүүлж бас дотоод Монголын гурван аймгийг Жан Жулин өөрөөс хянан байцаах ба Цахар аймгийн жанжин өөрийн ач Жан Хайгүн хэмээхийг томилон суулгаж Монгол Улсыг нэгэнт дайлан орохуйд бэлэн болмогч гэнэт Оо Фи Футай байлдар учир тохиолдоод цэргээ эгүүлэн авч нэлээд харилцан байлдаад зуны цаг зогсчээ. Түүнээс Жан Жулин зүүн гурван мужийг тусгаар болгохыг Бээжингийн газраас илтгэсэн ба жич Оо Фи Футай байлдар учир тохиолдоод цэргээ эгүүлэн авч нэлээд харилцан байлдаад зуны цаг зогсчээ. Түүнээс Жан Жулин зүүн гурван мужийг тусгаар болгохыг Бээжингийн газраас илтгэсэн ба жич Оо Фи Фу бөгөөс түүний ойрхи мужуудыг эзлэхээр төлөвлөж хажууд нь бас Монгол Улсыг булаалдаг тэмцэлдэхээр эдүгээд хүрчээ хэмээнэ. Мөнөөхөн Бээжингийн Засгийн газраас Жан Жулинд урьд тушаагдсан Монголын тэргүүн комиссар хэмээх цолыг нь бүрнээ устгаж монгол лугаа холбогдсон бүх хэргийг тусгай товчоонд шийтгэхээр тушаажээ. Нэгэнтэйгүүр дотоод Монголын олон газар засгийн газрын төлөөлөгч нарыг явуулж хошуу чуулганы олон ардын хуралдуулж ухуулан хуучин хэвээрээ Бээжингийн засгийг дуртайяа дагасаар буй хэмээх зэргийн бичиг өргүүлж буй хэмээнэ. Жич гадаад Монголын тухай дундад улсын дотор анги санал гарч цэргийн намын тал бөгөөс Монголд цэрэг оруулж Монгол Улсыг нийлүүлэн авах хэмээнэ. Улсын их хуралдааны төлөөний түшмэд бөгөөс мөнхүү хэргийг улсын эв найрамдлын ёсоор Орос, Хятадын хурал дээр шийтгэж тогтоовоос зохино хэмээжээ. Үүнд Бээжингийн засгийн газар бөгөөс эдүгаа цагт мөнгөөр үлэмжхэн гачигдаж байх тул мөнхүү цэрэг томилохыг хэрэгсэхгүй болгож эв найрамдлыг хүндэтгэсүгэй хэмээжээ. Жич, Жан Жулин бөгөөс монгол улсыг эзлэх санаагаар манж газраа суугаа Монголын тайж засгуудад таны монголчууд эртхэнээс намайг дагаваас зохимой хэмээн дурдан өгүүлж бас Монгол Улсыг дайчлан авах учраа цагаан намууд ба Японоос туслуулж харгисууд лугаа бүлбээлдэн харьяат цэргээ шинэтгэн засуулж бас ч цагаан намын жанжин Дадригис лугаа цэргийн гэрээ байгуулсан бөлгөө /төгсөөгүй/

БЮЛЛЕТЕНЬ “МОНТА” буюу Монголын цахилгаан мэдээний агентлагийн Хураангуй сэтгүүл Монгол Орос хэлээр долоо хоногт хоёроос доошгүй удаа гарна. №4. 1922 оны зургадугаар сарын 2 Хятад дахь байлдаан Тавдугаар сарын 14-нд Кюегийн орчимд хоёр армийн тэргүүний ангиудын хооронд мөргөлдөөн болжээ. Удахгүй тулалдааныг асар их ач холбогдолтой гэж үзэж байна. У-Бей-Фугийн мэдэлд 40 хүртэл мянган цэрэг байна. Удахгүй болох байлдааны төгсгөлөөс нийт Хятадын ойрын хувь заяа шалтгаална. Жан Зо Лин Манжуурт Японы дэмжлэг хүлээсэн хаант ёсыг сэргээхээр төлөвлөж байна. Энэ нь нэгдсэн улсын хувиар Хятадын тусгаар тогтнол эцэс болно гэсэн хэрэг юм. Чахарид Ерөнхийлөгчийн зарлигаар Чахарийн татар генерал Жан Чин Фуйг Жан Зо Линий тал баримтлагч учир албан тушаалаас нь зайлуулжээ. Түүний оронд Купейн гарнизоны дарга байсан генерал Жан Чин Линийг томилсон байна. Өргөө хүрэх төмөр зам Бээжингээс Баотоу хүртэлх 500 бээр хүртэл урт байнгын төмөр замыг уртасгах төсөл боловсруулж байна. Цаашдаа Хятадын засгийн газар энэ төмөр замыг умар зүгт Өргөө хүртэл үргэлжлүүлнэ гэж найдаж байна. Энэ нь Алс Дорнодын Бүгд найрамдах улсын хувьд ч асар их ач холбогдолтой байх болно. Учир нь төмөр замын шугамыг улам цааш үргэлжлүүлж, Өргөөг Өвөр байгалийн төмөр замтай холбох юм. Ер нь нэг мод төмөр зам бүхэн дэвшлийн замаар ахиж байна гэсэн хэрэг юм. Гэхдээ одоогийн нөхцөлд төмөр зам нь аж үйлдвэрийн төдийгүй цэргийн ач холбогдолтой юм. Хятадын империалистууд Монголын талаарх төлөвлөгөөнийхөө үүднээс замын цэргийн ач холбогдлыг илүү их тооцоолон бодож байна. МОНГОЛЫН ЦАХИЛГААН мэдээний агентлаг /МОНТА/-ийн хураангуй сэтгүүл Долоо хоногт хоёроос доошгүй удаа монгол, орос хэлээр гарна. №5 1922 оны зургадугаар сарын 6. Үнэ 20 коп /биллон/ “Тусгаар тогтоносон Манжуур” Жан-Зо-Лин Манжуурын тусгаар тогтнолыг зарласан нь Оросыг Дорно зүг далайн гарцгүй болгож байна. Учир нь, хаант ёсны үзэлтэй Жан-Зо-Лин Оросыг дайсагнасан үздэг бөгөөд Приморийн муж, Камчатка япончуудад эзлэгдсэн байгаа билээ. Үүний сацуу Жан-Зо-Линий бодлогод нь Монголын тухай асуудлыг эв найртайгаар шийдвэрлэх гэсэн Бээжингийн Засгийн газрын төлөвлөгөөг хүндрүүлж байна. Хятадын ойрын ирээдүй Японы төлөөний этгээд Жан-Зо-Линий цэргийг түр зуур бут цохисон нь, тэр ч байтугай түүнийг бүрэн ялсан байлаа ч гэсэн хятад амар заяа үзэхгүй. Умардаас Өмнөдтэй шинээр тэмцэл хийх ёстой болно. Зөвхөн иргэний дайныг зогсоож, ялангуяа ардчилсан ёсоор өөрийгөө удирдах, өргөн олон нийтийг оролцуулах зарчмуудыг даган хэрэгжүүлснээр л Хятад улс үндэсний бие даасан хөгжлийн замд орж болох юм. Дайнаас сэрэмжлэх гэж оролдсон нь “Шунь-Бао” сонин дайнаас сэрэмжлэхийн тулд түүнийг эхлэхээс бүр өмнө дараах арга хэрэгслүүдийг санал болгож байжээ. 1. Төмөр замчдын ажил хаялт зохион байгуулах. 2. Тянжин, Бээжин, Мүгдэний банкнаас гаргасан цаасан мөнгөний гүйлгээг зогсоох

Монголын цахилгаан мэдээний агентлагийн хураангуй сэтгүүл Редакцийн хаяг: Улс төрийн газар. Утас №44 Хувийн пүүсүүд болон хүмүүсээс зарлал хүлээж авна. Нэг мор нь 10 центийн үнэтэй. Монгол, орос хэлээр гарна. Үнэ 25 коп. Биллоноор. №20 1922 оны наймдугаар сарын 17. Пүрэв гариг. №20 Зоос гадагш алдагдаж байна Өргөөд одоо бутархай мөнгө маш их дутагдалтай байна. Албан ёсны мэдээгээр бол сүүлийн үед зөвхөн өргөөний гаалийн газраар дамжин Хятадад хоёр сая орчим орос биллон гаргажээ. Хөдөө нутгаас мөнгө илээр гадагш гаргаж байгаа болон түүнийг Өргөө хийгээд хөдөө нутгаас хууль бусаар зөөн гаргаж байгааг энд хамруулаагүй юм. Энэ бол Хятадын нэг ам.долларыг Оросын гурван рубль 50 копеекийн орос биллоноор үнэлсэн Монголын Засгийн газрын алдаатай бодлогын уршиг юм. Тэгвэл Хятадад нэг долларыг дөнгөж 2 рубль 80 копеекийг биллоноор өгч байна. Харбинд бол бүр 2 рубль 40 копеек, 2 рубль 50 копеек байна. Үүнээс болж зөвхөн Монголын хүн амын өргөн давхарга, засгийн газрын байгууллагуудын албан хаагчид хохирч, зоосыг таваарын байдлаар Хятад руу зөөж байгаа Хятад худалдаачид, хариулт байхгүй гэдэг нэрийдлээр худалдаачдаас илүү их бараа авдаг Хятадын лангуучид баяжиж байна. Хожимдоогүй дээрээ одоогийн мөнгөний бодлогыг хянан өөрчлөх нь чухал байна. Монголын цахилгаан мэдээний агентлагийн “Хураангуй сэтгүүл” Редакцийн хаяг: Улс төрийн газар. Утас №44 Хувийн пүүсүүд болон хүмүүсээс зарлал хүлээж авна. Нэг мор нь 10 центийн үнэтэй. Монгол, орос хэлээр гарна. Үнэ 25 коп. Биллоноор. №36 1922 оны арваннэгдүгээр сарын 12. Пүрэв гариг. №36 Хятадуудыг суллав Өргөө болон түүний ойр хавийн газарт гадаадын хүмүүст зориулсан үнэмлэхгүй олон тооны хятадууд бөөгнөрчээ. Энэ нөхцөл байдлын улмаас, тэрчлэн сүүлийн хулгай, танхайрал ихэссэн учраас цэргийн эрх баригчид дээр дурдсан хятадуудаас 800 хүнийг баривчилжээ. Хятадын ахлагч нарын Зөвлөлийн оролцоотойгоор ингэсэн байна. Баривчлагдагсдыг Прокины байшинд оруулжээ. Дашрамд энэ бол тийм олон хүн огт багтахааргүй байшин юм. Тэр тусмаа өвөл цагт. Огт галладаггүйн дээр, ор дэр гэх юм юу ч үгүй байна. Гэхдээ зөвлөл нутаг нэгтнүүдийнхээ төлөө олигтой санаа тавьдаггүй бололтой. Баривчилгын дараа нутгийн хятад пүүсүүдийн даалтанд олонхийг нь суллажээ. 80-85 хүн үлдсэн байлаа. Тэднийг саяхан Хаалганаар дамжуулан хятад руу явуулжээ. Монголын цахилгаан мэдээний агентлагийн “Хураангүй сэтгүүл” Монгол, орос хэлээр гарна. Үнэ 25 коп.биллиноор. №46 1922 оны арванхоёрдугаар сарын 17. №46 Хятад ба Монгол Империалистууд саад учруулж байна Орос, Хятадын хэлэлцээнд Монголын ард түмний төлөөлөгчдийг ч заавал оролцуулах явдлыг Орос улс заавал биелүүлэх болзол болгон тавьсан билээ. Япон, Америк, Франц, Англи тэр ч байтугай Португалийн /!/ төлөөлөгч Бээжингийн элч нар бие даасан байдлаа алдсан Бээжингийн засгийн газрыг Орос-Хятадын хэлэлцээг хойшлуулахад хатган өдөөж байна. Хятадын өөрийнх нь дээрэнгүй бүлгийнхний тухайд бол тэд сайндаа энэ хэлэлцээнээс сэрэмжлэн, далдын явуулга хийж, заль мэх гаргаснаар өөрийн зорилгод хүрэхийг хичээж байна. Дээрэнгүй үзэлтнүүдэд үйлчлэгч хэвлэл хорон санаа, хоосон мөрөөдөл холсон цуурхал тарааж байна. Жишээлбэл, “Бээжин-Жибао” сонин Хутагт өөрийн төлөөлөгчдийг төв засгийн газарт шахалт үзүүлж байгаа зөвлөлтийн болон “Читийн” /?/ цэрэг Өргөөд байрлаж байгаад төв засгийн газар хэрхэн хандаж байгааг

мэдүүлэхээр Бээжинд илгээсэн тухай мэдээлжээ. Тус сонин цааш нь батлан бичихдээ, Бээжингийн Засгийн газар дараахь дөрвөн болзол тавьсан гэжээ. Үүнд, юуны өмнө Өргөөг Хятадын муж болгон хувиргах ёстой. Тийм нь зүүн зүгийн гурван мужийн цэрэг илгээх ёстой. Гэхдээ цэргийн тоо Монголын цэргийн тооноос давах ёсгүй. Амьд бурхан буддагийн цол хэргэмийг эгнэгт хадгалах ёстой. Гадаад Монголын шинэ Засгийн газар хийгээд Тусгаар тогтнолын төлөө хөдөлгөөнийг устгах ёстой. Монголын тухай бүх дипломат асуудлуудыг төв засгийн газар эрхлэх ёстой бөгөөд Монголчууд гадаадын гүрнүүдтэй дангаараа гэрээ байгуулахыг хэрхэвч зөвшөөрөхгүй. Тус сонинд цааш нь бичихдээ Хутагт түүнд тавьсан бүх болзлыг зөвшөөрсөн бөгөөд одоо тэдгээрийг үндэслэн гэрээ боловсруулж байгаа тухай тун найдвартай эх сурвалжууд мэдээлж байна гэжээ. Хятадын сонины дээр дурдсан мэдээ үнэн байдалд нийцэхгүйгээр манай сэтгүүлийн №40-д нийтлэгдсэн Монголын Гадаад явдлын яөмны сайд Цэрэндоржийн радио цахилгаан утас харуулж байна. Монголын хэрэг эрхлэх комисс Энэ комиссын дарга байсан Лю-Чан-И Хятадын Засгийн газар улаан цэргийг Монголоос гаргатал Оростой хэлэлцээ хийж эхлэх ёсгүй гэж үзэж байна. Гэвч ийм санал нөлөө бүхий хүмүүсийн дэмжлэг олоогүй бөгөөд Лю-Чан-И-ийг комиссоос гаргах ёстой болов. Комиссын даргын тушаалд ажиллахыг цэргийн яамны сайд Жан Шао Чэнд даалгажээ. Түүний хамтрагчаар Ван-Хун-Ченийг томилжээ. Арваннэгдүгээр сарын арван таванд комиссын дарга Монголын бүх том ноёд тайж нарыг өөртөө урьж, Хятад Монголын харилцааг сэргээх талаар Засгийн газраас авах бэлтгэл арга хэмжээний тухай хэлэлцжээ. Генерал Жаны хэлснээр Монголын тухай асуудлыг хоёр тал худалдааны хэлэлцээрт гарын үсэг зурмагч тавина гэдгээ Зөвлөлт оРос улс Хятадад батлан илэрхийлжээ. Одоо хэлэлцээнд бэлтгэж, Монгол улстай зөвшилцөн тохирох талаар санал нийлэх явдал Хятадын зорилт болж байна. Хятад улс байдлыг тандаж харилцан тогтоохын тулд Монгол руу Гадаад Монголын нэгэн нэртэй ноён Наянтайг илгээж байгаа бололтой гэж Орос-Харбины сонинуудад бичжээ. Энэ ноён Өргөө болон Монголын бусад хотод очиж Монголын талаар Хятад улс “Энх тайванч бодлого” баримталж байгааг Монголын улс төрийн зүтгэлтнүүдэд, лам нарт тайлбарлан таниулна уу гэсэн Бээжингийн Засгийн газрын саналыг хүлээн авчээ. Монголын асуудал ба Орос улс А.А.Иоффе Бээжинд Октябрийн хувьсгалын баярын үеэр үг хэлэхдээ, Монголын асуудлыг ч хөндсөн байна. “Орос улс эсрэг суртал нэвтрүүлэг явуулж байгаа нь дарлагдсан бүх ард түмний асар их хайр хүндэтгэлийг хүлээж байгаа ажилчин тариачны Засгийн газрын нэрийг гутаах гэсэн ганцхан зорилготой юм. Гэвч шинэ Орос улс монголын асуудлаар ямар нэг империалист болон амин хувиа хичээсэн бодлого баримталж байна гэж баталж чадах нэг ч хүн олдохгүй. Оросын цэрэг Монголд байгаа нь Оросын эрх ашгийн нэг адил Хятадын ч эрх ашгийг хамгаалж байгааг миний бие удаа дараа мэдэгдэж байсан. Миний бие Оросын цэргийг Өргөөгөөс гаргахыг өөрийн ард түмний Засгийн газрын өмнөөс шийдвэртэй татгалзахдаа, Оросын цэргийг одоо Монголоос гаргах нь Оросын эрх ашгийн үүднээс сэтгэшгүй хэрэг гэдэгт гүнээ итгэж байдгаа иш үндэс болгож байна. Оросын цэргийг татан гаргах нь Оросын дайснууд, Хятадын дайснууд Монголын дайснуудын эрх ашигт нийцнэ гэсэн дүгнэлтийг Монголын асуудалтай нарийвчлан танилцахыг хичээсэн бүхэн хийх биз ээ” гэж тэр хэлсэн байна. Хятад мэргэжилнтүүдийн санал Иоффегийн үгний хариу болгож Хятадын ажилчны нарийн бичгийн дарга нарын газрын төлөөлөгч Дэн-Кан хэлэхдээ “Орон бүхний ажилчид Зөвлөлт Орос улсыг найдвар тавин ширтэж байна. Монголын тухайд бол Орос улс Монголыг Хятадад буцааж өгөхөд тус улс хүний харьяанд орох вэ? Жан-Зо-Линээс өөр хэний мэдэлд орох бол? Монгол улс Японы нөлөөнд орвол аюултай биш гэж үү? Хэрэв Хятад улс үнэхээр тусгаар тогтнолынхоо төлөө тэмцэж байгаа бол Монголын улсын тусгаар тогтнох гэсэн эрмэлзлийг хүндэтгэх ёстой. Монголын тухай асуудлыг Орос-Хятадын хэлэлцээг хэлэлцэх ёстой бөгөөд энэ асуудлыг хэлэлцэхэд Хятад-Монгол-Орос оролцож сонирхогч бүх орны таалалд нийцсэн шийдвэр гаргах ёстой” гэжээ. Монголын цахилгаан мэдээний агентлагийн “Хураангуй сэтгүүл” Монгол, орос хэлээр гарна. Үнэ 25 коп.биллоноор. 50-51.

1923 оны нэгдүгээр сарын 1. Даваа 50-51 Хятад 1922 онд Одоогоос нэг жилийн өмнө Вашингтоны бага хурал дээр Япон, Америк болон Европын гүрнүүд Хятадын нутаг дэвсгэрийн халдашгүй дархан байдлыг хадгалах, гэхдээ тус улсыг ашиглахад бие биедээ саад болохгүй байхаар тогтсон билээ. Түрэмгийлэл, олон улсын капиталын хамгийн ичгүүртэй мөлжлөгт Хятадын хүн ам тарчилж байгаа одоогийн хүнд эмгэнэлт байдал нь тийм бодлогын уршиг юм. Вашингтоны бага хурал дээр Хятадын төлөөлөгчид эсэргүүцлээ илэрхийлж бага хурлыг хаяж яван, бага хурал зөвхөн бодитой байгаа хүчийг харгалзаж байгаа бол Хятад улс армиа шинэчлэн байгуулж, дайнд бэлтгэхээс өөр аргагүй гэж мэдэгдсэн билээ. Дузюнуудын тухай мартжээ Гэхдээ тэгэхэд Хятадын төлөөлөгчид Хятадад хаанчилж байсан Дудзянуудын системийн тухай мартаж, улс орон нэгдэж, арми шинээр зохион байгуулагдахаар мөч ойртлоо хэмээн гэндсэн бололтой. 1922 оны турш Хятад улс юунд хүрэв? Хятад улс олон жилийн өмнөх жишээ өдгөө ч бас дузюнуудтай үзэлцсээр байна. Түүхийн үүднээс авч үзвэл, Манжуурын хаан ширээгүй эзэн Жан-Зо-Лин, У-Пэй-Фуны нөлөө давамгайлсан төвийн мужууд, мөн Бээжингийн эсрэг Фунзянь мужид боссон “бяцхан генерал Сю”, Чен-Зю-Миний толгойлсон Кантоны Засгийн газар л байна. Түүнээс гадна хэн ялахыг хүлээзнэн харж одоогийн “төвийг сахих” нь ашигтай хэмээн үзэж байгаа бусад муж, дузюнууд байна. Энэ генералуудын хоорондоо ялгаатай тал нь гэвэл, өөр өөр нэртэйгээс цаашгүй юм. Тэд цөм милитаристууд бөгөөд тэгэхдээ улс үндэсний зиндааны ч хүмүүс биш юм. Тэд бол тэрүүхэндээ амиа хоохойлсон, алдар хүндэд дуртай, сайндаа л гэхэд өчүүхэн бүлэг хүмүүс юм. Засгийн эрхийн төлөө шунахайрахдаа тэд 1922 оныг өөр зуураа тэмцэлдэн, битүү явуулга хийж өнгөрөөв. Дузюн нарын Монголд хандах хандлага Унгерн Монголд дураараа загнаж хятадуудыг айхтар доромжилж байхад Жан-Зон-Лин чимээгүй байсныг санахад хангалттай, учир нь Унгерн тэр хоёр Хятадын шинэ эзэн хаанд хаан ширээ бэлтгэж өгөх зорилготой байв. Гэтэл Унгернийг улаан цэрэг цохиж эхэлмэгч Жан-Зон-Лин гэнэт дуу орж Монголд дэг журам сахиулж, тэнд Хятадын эрх ашгийг хамгаалах нь чухал гэх болов. Монголд цэргийн аян дайн хийхэд бэлтгэж эхлэв. Манжуурын өртөөн дээр 1922 оны дөрөвдүгээр сар гэхэд 30 мянга хүртэл цэрэг бөөгөнрүүлсэн байв. Өвөр Монголын гурван гол хошуу түүний шууд мэдэлд захирагдсан байлаа. Цахар хошууны ноёноор Жан-Зо-Линий үеэл Жан Хай Гүнийг томилжээ.Монголд аян дайн хийхэд бүх зүйл бэлэн болсон байлаа. Гэтэл Жан Зо Линий санаанд ороогүй байтал түүний цэрэг гэнэт У Пэй Футай тэмцэхэд хэрэг болов. Зургадугаар сарын дундуур тэмцэл төгслөө. Жан Зо Лин Манжуур нутгийн тусгаар тонтнолыг зарлаж, тэндээ бүгэв. У Пэй Фу төвийн мужууд Бээжингийн Засгийн газарт нөлөөгөө тогтоож, юуны өмнө Монголын асуудлаар өрсөлдөж эхэллээ. Монгол хэрүүлийн алим болов Бээжингийн Засгийн газар Жан Зо Линий Монголын дээд комиссарын цолыг хасав. Тус Засгийн газар Монголын тухай бүх асуудлыг шийдвэрлэж байхыг Монголын хэрэг эрхлэх тусгай товчоонд даалгажээ. Өвөр Монголоор Засгийн газрын түшмэлүүд хэсүүчилж, хурал хийлгэн Бээжингийн Засгийн газарт захирагдаж байх тухай тогтоол гаргаж ирлээ. Бээжин Ар Монголыг Хятадад буцааж авах тухай асуудлыг идэвхтэй хэлэлцэх болов. Хоёр урсгал бий боллоо. Цэргийн эрхтнүүд Монгол руу цэрэг илгээхийг шургуу шаардаж байсан бол хурлынхаа асуудлыг Орос-Хятадын хэлэлцээгээр дипломат аргаар шийдвэрлэнэ гэж найдаж байлаа. Хурлынхны санал дийлэв, Бээжингийн Засгийн газар мөнгөөр гачигдаж байгаа нь ингэхэд хүргэжээ. Жан Зо Лин болохоор Монголыг захирах эрхтай гэж үзэн хоёр Монголыг зөвхөн өөрт нь захирагдаж байх ёстой гэж үзжээ. Жан Манжуурт ирж очиж байгаа Монголын ноёдод энэ утгаараа ухуулга хийж ирэв. Жан Зо Лин цагаантны офицерууд, япончуудын тусламжтайгаар тус улсыг чухамдаа булаан эзлэх зорилгоор өөрийн армийг өөрчлөн шинэчилж, цагаантны генерал Дитерихстэй цэргийн хэлэлцээр байгуулжээ. Орос болон АДБНУ оролцох болсны улмаас асуудал хүндрэв. Өөөрийн бодлогын чиглэлийг тодорхой тодорхойлох асуудал Бээжингийн өмнө тулгарлаа. Бээжин найрамдах замыг сонгож, мөн энэ

чиглэлээр Жан Зо Линд нөлөөлөв. Монголын асуудлыг удахгүй болох Орос-Хятадын бага хурлын хэлэлцэх асуудлын тоонд оруулав. Гадаадын хатгалгад автаж буй Бээжингийн сул дорой, хулчгар Засгийн газар Зөвлөлт Орос улсаар дээд зэргийн буулт хийлгэж, Монголын тухай түүнчлэн Дорнод Хятадын төмөр замын асуудлыг Хятадад ашигтайгаар шийдвэрлэх явдлыг баталгаатай болгохыг хүсэхдээ бага хурал нээгдэх хугацааг хойшлуулан сунжруулах болов. Иоффе хүрэлцэн ирсэн нь Орос улсын онцгой эрхт төлөөлөгч Иоффе хүрэлцэн ирсэн нь Хятадын дарлагдсан ард түмний харийн капиталистуудаас хараат байдлыг ангижруулж өөртөө засан тохинохын төлөө тэмцлийн эрх ашгийн үүднээс Зөвлөлт Орос улс Хятадын ард түмний хоорондын нөхөрсөг холбоог бэхжүүлэх зорилтыг биелүүлэх ёстой мэт байв. Зөвлөлт Орос улс бол дорно дахины бүх дарлагдсан ард түмний анд нөхөр юм гэдгийг Хятадын өргөн олон түмэн ойлгож өөрсдийн милитаристуудын махчин бодлогыг буруушаасан юм. Гэтэл дудзюнууд түрүүчийн бодлогоо баримталсан хэвээр байна. Тэд цаашдаа Зөвлөлт Орос улстай хамт байх уу эсвэл бахь байдгаараа байх уу гэдгийг ирэх жил харуулна. Гэхдээ дудзюн нарын түшэг тулгуур нь тэдний найдваргүй болсон арми гэдгийг санах хэрэгтэй. Ард түмний санаа бодол манай талд байна. Хятадын арми Үнэнийг хэлэхэд, Хятадын милитаристуудын арми олон хүнтэй байна. Жан Зо Лин 120 мянга хүртэл хүнтэй, У-Пэй-Фу 200 мянга хүртэл хүнтэй, нийтдээ Хятадад зэвсэглэсэн 1.400.000 хүн байна. Хятадын армийн бөх бат чанарыг хаврын мөстэй зүйрлүүлж болох байна. Учир нь, дудзю нарын хүчин чадал нь зөвхөн цэргийн тоогоор биш харин ихэнхдээ түүний санаа нэгтнүүд өөрт нь хэр зэрэг үнэнч, түүнд захирагдагч дивизийн дарга нар санал бодлыг нь хэрхэн харгалзаж байгаагаараа тодорхойлогдоно. Дивизийн дарга нар нь болохоор хороон дарга нар нь үнэнч гэдэгт итгэлтэй биш байна. Хороон дарга нар нь болохоор цэргүүд нь энгийн номхон оршин суугчдыг тонон дээрэмдэх үеэр л эрх мэдэлтэй байдаг бөгөөд цэргүүддээ тараах цалинтай байдаг байна. Хятадын армийн иймэрхүү байдал нь булаан эзлэх санаархалтай генералууд, цэргийн амбан захирагч нарын төлөвлөгөөг маш хэврэг болгож байна. Өөөрийн орны тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэж байгаа, техникийн хувьд бэлтгэгдсэн Европын соёлоор зэвсэглэсэн Монгол ардын зориг тэсвэртэй, цэрэг тоогоор цөөхөн боловч Хятадын хөлсний армийн тоогоор давуу боловч сул дорой зандалчдад ноцтой эсэргүүцэл үзүүлж чадна. Үүний сацуу Орос улсыг цагаантны хорт явуулгаас хамгаалж байгаа ялгуусан улаан арми Жан Зо Лины төдийгүй түүний арай зөөлөн өрсөлдөгчдийн булаан эзлэх санаархлыг тогтоон баригч хүчирхэг хүчин болж байна. Монгол морь худалдаж байна Монгол Улс умард Манжуурт ажлын морь нийлүүлсээр байна. Манжуур, Хайлаар хоёр нь Монголтой морины наймаа хийдэг гол дамжлага цэг болж байна. Тэндээсээ морьдыг борлуулах зах зээл буюу Цицикар, Харбин, Куаньчензы руу явуулж байна. Жил бүр зөвхөн Хайлаараас 10-15 мянган морь борлуулж байгаа ажээ. Энэ тоог сүүлийн жилүүдэд төмөр замаар ачиж байгаа морьдын тоотой харьцуулахад /1920 онд 4150 толгой, 1921 онд 2570 толгой/ төмөр замаар маш цөөн тооны морь зөөж байгаа бөгөөд олонхийг нь зах зээлд туувраар хүргэж байна. Энэ нь төмөр замаар морь тээвэрлэх нь үнэ өртөг ихтэй байгаатэй холбоотой. Манжуурын өртөөнөөс Харбин, Куаньчензы хүртэл 200 толгой адууны сүргийг туувраар хүргэхэд 6-8 алтан рублийн зардал гардаг бол морьдыг төмөр замаар хүргэхэд тэжээлийн зардал, гаалийн хураамжийн хамт 30 алтан рубль хүрдэг байна. Гэхдээ тууварлахад их аюултай бөгөөд /Жишээлбэл, Хунхуузын аюул/ цаг их алдаж /Манжуураас Харбин хүртэл 24-28 хонодог/ капиталын эргэлтийн хугацааг сунгуулж байна. Үүний улмаас сүүлийн морины наймаа мэдэгдэхүйц багасч эхэллээ гэж Хайлаарын арилжааны нийгэмлэг мэдэгджээ. Арилжаа наймааг сэргээхийн тулд адуу мал тээвэрлэх, төмөр замын өртгийг багасгах хэрэгтэй болж байна. Тээврийн зардлыг багасгавал морь нэг бүрийн өөрийн өртгийг бууруулж худалдааг дахин идэвхжүүлэх бололцоо олгоно. Гэхдээ тууврын бүрмөсөн зогсоох бөгөөд амгалан тайван цагт ч гэсэн тууврын ажил ашиггүй болох болно. Хурц вангийн мэдээллээр баривчлагдсан буриад залуу Гармаев мэдээлэл худлаа байсан учир суллагджээ. Ван буриад залуу хоёр хамт архидаж байгаад зодолдсон байна. Гармаевт зодуулсан хурж Ван түүнийг улс төрийн талаар найдваргүй этгээд гэж мэдээлжээ.

Хлофовын “Зам төмөр дээр” гэдэг жүжгийг олны хүсэлтээр энэ оны нэгдүгээр сарын 14-ний ням гаригт Ардын ордонд дахин тоглох болно. Үзвэрийн үнийг хямдруулжээ. Бусад зүйлийг зарлалаас үзнэ үү. Орлогыг ардын ордонд шилжүүлж болно. Эрхлэн гаргагч: Улс төрийн газар Эрхлэгч В.Г.Дадиани Өргөө хот. Орос, Монголын хэвлэх үйлдвэр. 250 хувь. МОНГОЛЫН ЦАХИЛГААН МЭДЭЭНИЙ АГЕНТЛАГИЙН ХУРААНГУЙ СЭТГҮҮЛ Монгол, орос халаар гарна. Үнэ 15 цент. №58-59 1923 оны нэгдүгээр сарын 28. №58-59 ЗСБНХОУ-ын Төлөөлөгчийн газрын Орос, Монголын хэвлэх үйлдвэрийг одоо үйлдвэрийн хамт түрээсэлж байна. Тус хэвлэх үйлдвэр ном, хэвлэлийн аливаа захиалга авч байна. ХЯТАД-ОРОС-МОНГОЛ Сүүлийн үед Японы хэвлэл, түүнчлэн Хятадад хэвлэгдэн гардаг ажилчин-тариачны Орос улсыг үзэн ядагч сонинууд Зөвлөлт Засгийн газар бас тусгаар тогтносон Монгол Улсыг элдвээр муулах болов. Хятадын шовонистууд Орос-Хятадын бага хуралд ийм байдлаар бэлтгэж байгаа юмуу эсвэл Япон элдэв шуугиан дэгдээж Манжуурт дахин бэхжиж авахыг хүсч байгаа юмуу ямар ч гэсэн Япон-ХятадАнгли-Америкийн социализмд төдийгүй бас ардчилалд дайсагнагч хэвлэл хов жив хөөцөлдөж, далдуул явууллаг дахин сэдэв болов. Тэнэг гүтгэлэг Японы худалдаа, үйлдвэр эрхлэгчид Оростой харилцаагаа сэргээх талын ажил өрнүүлээд байхад Япон хэвлэл Шанхай, Бээжин болон бусад “мэдээлэл бүхий” төвөөс ирүүлсэн оросууд Монголыг большевикчилж, Манжуурыг булаан эзэлж, Солонгост бослого гаргахаар шийдвэрлэсэн тухай тэнэг зохиомол мэдээгээр дүүрч байна. Эдгээр мэдээ Оросын эсрэг зохион байгуулалттай суртал нэвтрүүлэг болох нь тодорхой байна. Жишээлбэл, “Хоци” сонин Бээжингээс илрүүлсэн дараахь цахилгаан утсыг нийтэлжээ. “Манжуурын хилд халдсан !?! Большевикуудын тоо нэгэнт 120 хүрээд байна. Ингэснээрээ большевикууд Хятадын хунхуузууд /!/ болон Солонгосын отрядуудтай холбоо тогтоов. Большевикууд солонгосын отрядуудыг зэвсэг, байлдааны хэрэгслээр хангаж байна. Хятадын Дорон зүгийн төмөр замын дагуу байрлахаар төлөвлөж байна” гэжээ. Японы өөр нэг сонин “Осака Майници”-д бичихдээ “Шанхайгаас хүлээн авсан цахилгаан утас Бүгд найрамдах Монгол улсыг Зөвлөлийн ивээлд авахаар төлөвлөж байгаа тухай бидэнд мэдээллэв. Энэ бол зөвлөлт Засгийн газрын өөрийн нөлөөг дэлгэрүүлэх гэсэн санаархлын зөвхөн нэг хэсэг юм”... гэжээ. Японы сонинууд улс төрийн талаар харанхуй нь дэгдэж Хэмжээт эрхт хаант Монгол улсыг “Бүгд найрамдах улс” болгожээ. Айсан хүнд аргал хөдөлнө. “Хоци” сонин Москвад болсон коммунист намуудын их хурал Монголыг зөвлөлтжүүлж, Манжуурыг булаан эзлэхээр шийдвэрлэсэн мэтээр Япончуудын Шанхайгаас тараасан худал мэдээг шүүрэн авч бичсэн нь. “Зөвлөлт Орос улс ар Монголд коммунист төр байгуулах тухайгаа зарлав. Тус улс Хятадын Дорно зүгийн төмөр замыг эзэлж, Манжуурыг большевикчлахаар төлөвлөж байна. Япончууд Сибириэс гарч явсны шууд уршиг энэ байна. Япон улс ухрах учраас Орос улс давших болно. Японы батлан хамгаалах шугамын тухай асуудлыг хэлэлцэхэд энэ үзэгдлийг үндэс болгох нь чухал. Сибирь бол Оросын нутаг дэвсгэр, ийм учраас манай цэрэг японы хөөж гаргах нь зүй ёсны үзэгдэл мөн. Харин Манжуур Монгол /?/ хоёр бол Хятадын нутаг, ийм учраас Манжуур, Монголд гарах хэрэг явдал зөвхөн Хятад, Орос хоёроос хамаардаг байх явдлыг гаргуулж болно гэж үү.

Монгол бол бамбай бус Хятадын “И ши бао” сонин “Орос, Монголын” асуудалд зориулсан тэргүүн өгүүлэлдээ бичсэн нь: “Орос Коммунист нам Монголыг Орос, Хятадын хоорондын бамбай улс гэж үзэж байгаагаа илэрхий мэдэгдчихлээ. Одоо энэ нь Хятадын уншигч олонд тов тодорхой боллоо. ОКН нь Орост хүчтэй цорын ганц нам учраас үзэл бодол Алс Дорнодод Оросын Засгийн газраас явуулах улс төрийн мөрийн хөтөлбөрт орно гэж үзэж болно. Монголын цэргийг Өргөөгөөс гаргахгүй нь үүнтэй холбоотой. Бид Монголыг өөрийн муж гэж үздэг, харин оросууд түүнийг бамбай улс гэж үзэж байна. Ийм нөхцөлд Орос улс шаардлага гарвал манай аливаа мужийг бамбай улс гэж үзэж болох юм”. Орос-Хятадын бага хурал Хятадын Засгийн газар Бээжин дэх Зөвлөлтийн төлөөлөгчийн газарт хандаж, хэлэлцээ эхлэх хугацааг даруй товлон Орос-Хятадын бага хурлыг түргэн нээхийг санал болгожээ. Бага хурал шинэ жилийн баярын дараа эхэлнэ. Энэ мэдээг нотолсон шинэхэн нотолгоо байхгүй байгааг нэмж хэлэх нь чухал юм. МОНГОЛЫН ЦАХИЛГААН МЭДЭЭНИЙ АГЕНТЛАГ ХУРААНГУЙ СЭТГҮҮЛ Монгол, орос хэлээр гарна. Үнэ 25 коп.биллоноор. №96 1923 оны дөрөвдүгээр сарын 29 №96 МОНГОЛ ОРНООР Анхаарах нь чухал Хятадтай залгаа хил дээр Үдэд Монголын хил гаалийн газар байдар Өргөө рүү явж байгаа жингийн ачаанд энд үзлэг хийдэгүй, учир нь Өргөөд үзлэгт ордог. Хаалган-Өргөөгийн замаас Сайр уснаас Заяын шавь, Улиастай орох бүх жингийн цуваанд Үдэд үзлэг хийж байна. Хятадаас Улиастай, Заяын Шавь руу их хэмжээний бараа таваар зөөдөг учир Үдэдийн гааль орлого ихтэй /жилд 100 мянга/ тул эндхийн ажил маш их байна. Гэтэл гаалийн газрын орон тоо туйлын цөөхөн, гаалийн газрын эрхлэгч бөгөөд хилийн хамгаалалтын дарга, дотоод тушаалын хоёр ажилтантай гэсэн гурван хүнээс бүрдэж байна. Ийм бага орон тоотой болохоор гаалийн ажил хэвийн явагдаж чадахгүй байна. Жинчид олноороо бөөгнөрсөн үед саатаж, албан хаагчид цөөхөн учир ажлаа дийлэхгүй байна. Ийм нөхцөлд аливаа алдаа доголдол гарч, орлого буурч болох билээ. Ийнхүү цөөн тооны хүн ажиллуулж хэмнэлт гаргах гэснээр гааль хавьгүй их орлого дутуу авч байна. Албан хаагчдын орон тоог нэмж, ажлыг жинхэнэ албан газрын ажлын жишигт хүргэх нь чухал байна. Түүнээс гадна нэвтэрч байгаа хүмүүсийн ажилгаснаар, Үдэдийн гаальд бэлэг авах явдал цэцэглэж байгаа нь гэнэ. Гаалийн газарт үзлэгт орж буй жинчид бүгд албан хаагчдад “дурсгал” болгон бэлэг барьдаг, түүнийг нь албан хаагчид буцаадаггүй байна. Энэ нь байдлыг даруй эцэс болговол зохино. Учир нь, улсын байгууллагын албан хаагчид харьцагч пүүсүүдээс аливаа бэлэг авдаг явдал огт байж болохгүй. Албан хаагчдын хөдөлмөрийг сангаас хангалттай хэмжээгээр үнэлдэг билээ. Гадаадын сонин Энэ оны 12-р сарын нэгэн ба хоёрны мэдээнд үзвэл эдүгээгийн хятад улсын доторх байдал туйлын их түгшүүртэй бөгөөд дотоод харгисуудын цэрэг дайны явдал цаг мөч ирэх тутам хүлээхээр буй учир ардын цэргийг жолоодогч Жеин Суй Сианаас нөгөө этгээд Зан Чен Линд мэдээлсэн нь түүний биеийг бүхий цэргүүдийн хамтаар өөрийн эрх мэдэлдээ авах ба эс хүлээвээс ардын цэргийн хүчээр туслана хэмээжээ. Мөн мэдээнд Зан Зува Лингийн урьдах хүчин нэлээд буурчээ хэмээнэ. Бас мэдээнд үзвэл Зан Зува лингийн этгээд болох Хэү Ци Лин нөгөө зүг урваж эдүгээ Мүгдэн ба Манжуур хотуудыг эзлэн авахаар маш их хүчирхэг цэргийн тулалцаан дайн болж байна хэмээнэ. Энэхүү эзэрхгийн салбар ийнхүү олны хасалган дайн баатарлаг болгож буй явдал нэг ч жигшүүртэй дайсан хэмээж болох буй за.

Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1925.6.23 №56 1-р нүүрт Гадаадын сонин Энэхүү хувьсгалын учраас хятад газар эзэрхсэн гадаадын худалдаа ашиг алдагдуулж туйлд хүргэсэн нь өдөр тутам хэд хэдэн сая төгрөг алдаж буй хэмээнэ. Зан Зов Лин Шанхайд 1500 цэрэг илгээж тус гакар Бээжингийн ашгийн газрын эрхийг дэлгэрүүлэх хэмээжээ хэмээнэ. Мөн сарын 13-ны мэдээнд Гувандун хотноо гудамжинд аймшигтай байлдаан гар хэмээмүй. Мөн Гувандун засгийн газар Гувандун хотноо машид байлдсаар дахин эзэлж авчээ хэмэмүй. Бүх Хятадын үйлдвэрчний эвлэлээс дэлхий дахинд тохиолдсон зарлалын гол утга нь эдүгээгийн Хятадын энэхүү хувьсгалын явдал туйлд хүргэжээ хэмээн бүх дэлхийн эзэрхэг түрэмгий айсан учир. Энэхүү хувьсгалын явдлыг харгис хүчнээр сөнөөхийг ихэд оролдон буй нь Шанхай хотод хэд хэдэн өдөр Англи Америкийн цагдаа цэрэг нар Хятадын хүн ардыг агнаж өчнөөн төчнөөнөөр алсаар буй боловч Хятадын олон түмэн ард үүнийг хүчтэйгээр эсэргүүцэн буй тул бүх дэлхийн үйлдвэрийн олон түмэн ардад энэхүү чухал цагт туслахыг сануулсугай. Цаашид эзэрхэг түрэмгий сөнөж. Бүх дэлхийн нэгдсэн ардууд мандтугай хэмээжээ хэмэмүй. Арван тавны агаарын мэдээнд Москва хотноо бүхий Хятадын харьяат нар их индэрийн хурал зарлаж хуралдаад тус хурлаас тунхагласан зарлалын утга нь ннэхүү Хятадын хувьсгалыг сөнөөхөөр оролдон буй эзэрхэг түрэмгийн хэрэглэх зэвсэг хүчнийг олон улсын ард түмэн бүү нэвтрүүл хэмээсэн ба хурал дагамагц энэхүү хуралдсан Хятадын харьяат нар Москва хотноо суугаа гадаадын эзэрхэг түрэмгий улсуудын элчин сайдын гадуур Хятадын дотоод хэрэгт бүү оролцогтун хэмээн илтгэн жагсаж өнгөрөв хэмэмүй. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1925.6.23 №56 2-р нүүрт 6 сарын 12-ны агаарын мэдээнд үзвэл Дундад улсын Шанхай хотноо иргэний хувьсгал гарч танд байсан Английн харьяат нартай эсэргүүцсэн тэрхүү Англис нар анхад усан гүүрээр дайны хувьссан Хятадыг сүрчиж эс болмогц пулемёт буу гаргаж эмэй гудамжинд эсэргүүцэн байлдаж 8 хятад амь сүйрч, английн олон хүн шархдав хэмээнэ. Энэ удаагийн Хятадын гадаадын эзэрхэг түрэмгийг эсэргүүцэн үндэс язгуураа хамгаалж хөдөлсөн хувьсгалын явдал Хятад улсад туйлын түргэнээр дэлгэрэн олон түсэн ард нь цөм идэвхийлэн хувьсаж буй учир Бээжин засгийн газраас мөн аргагүй гадаадыг эсэргүүцсэн эрс бодлогыг баримталжээ хэмээмүй. Энэхүү хувьсгалын учир Япон засгийн газраас өөрийн усан ба хуурай замын цэргийг даруй туслахыг илэрхсэн боловч хятадын эрх баригчид эдүгээгийн энэхүү хувьсгалын байдлыг үзэж эцэст юу болохоос болгоомжлон тэрхүү тусламжийг хүлээхийг түдгэлзэн харин зарим нь энэхүү хувьсгалын явдалд цэргийн хүчин туслахаар завдаж буй хэмээнэ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1925.12.10 №13 1-р нүүрт Энэ он арван хоёр сарын нэгэн ба хуаран мэдээнд үзвээс эдүгээгийн Хятад улсын доторх байдал туйлын их түгшүүртэй бөгөөд дотоод харгисуудын цэрэг дайны завдал цаг мөч ирэх тутам хөдлөхөөр буй учир ардын цэргийг жолоодогч Ван Сей сайдаас нөгөө этгээд Зан Зева Лин мэдээлсэн нь түүний биеийг бүхий цэргүүдийн хамтаар үүрд эрх мэдэлдээ авах ба эс хүлээвээс ардын цэргийн хүчээр тулалцмуй хэмээжээ. Мөн мэдээнд Зан Зева Лин урьдах хүчин нийлээд буурчээ хэмэмүй. Бас мэдээнд үзвээс Зан Зева Линий этгээд болох Хэ Чи Лин нөгөө зүг урваж Мүгдэн ба Манжуур хотуудыг эзлэн авахаар маш их хүчирхэг цэргийн тулалдаан дайн болж байна хэмэмүй. Энэхүү эзэрхэгийн салбар ийнхүү олны дайн байлдаан болгож буй явдал нэгч жигшүүртэй дайсан хэмээж болох буй за. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1925.12.10 №13 1-р нүүрт Мөн мэдээнд үзвээс Зан Зева Лин нь Хэ Чи Лингийн цэргийг хоёр сая янчаанаар худалдан авахыг дурдаж мэдээлсэнд Хэ Чи Лин үл зөвшөөрч хариу өгөөгүй хэмээхээс гадна эзэрхэг Зан Зева Лин урьд гурван зуун мянган цэрэгтэй бөгөөд одоо арван мянган цэрэгтэй үлджээ. Түүний цэргүүд ардын ба Хэ Чи Лингийн цэрэгтэй нийлэх хэмээжээ. Мөн мэдээнд үзвээс Хятадын Бээжин засгийн газар буурахад хүрч зарим нэгэн эрх баригчид ба түшмэд нь уг оролдсон хэргийг орхиж явцгаах ба зарим нэгнийг ой сайны эрх баригчдаас хядан хороов хэмэмүй. Бас эдүгээ саяхан Бээжин ба Шанхай зэрэг газруудад ёслол баярыг

явуулж дээд сургуулийн олон шавь нар ба бусад жинхэнэ хөдөлмөрийн ард цэнгэлдэн баярлаж ардын засгийг байгуулах явдлыг эрмэлзэнэ хэмээнэ. Энэхүү ардын засгийг байгуулахыг эрмэлзсэн явдлыг Хятадын уг хамтын нам ба коминдатын газраас ардын төр засгийг байгуулах тухай ардын хурлыг хуралдуулж ардын засаг байгуулах тухай хэргийг гүйцэтгүүлэх. Гадаад лугаа ардын байдалд харш болох урьд тогтоосон гэрээг устгах тухайг хэлэлцүүлэх. Үйлдвэрчин ба тариачин ардын байдлыг сайжруулах тухай дүрэм баталгаажуулахаар буй хэмээхээс гадна саяхан болсон энэхүү баярын өдрийг Бээжингийн газрын бүх цэрэг зээл тусламж үзүүлэв хэмээнэ. Эдүгээ хуралдуулахаар төлөвлөж буй хуралд урьд Зан Зева Линээс урвасан цэргийн жанжин Хэ Чи Лингийн биеийг урихаар хэлэлцэв хэмээжээ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1925.12.10 №13 2-р нүүрт Гадаадын сонин Арван хоёр сарын гурван ба арван нэгний өдрийн мэдээнд үзвээс мөн сарын долооны өдөр Япон улсын мэдээнд Зан Зева Лины бие хотны банкаас үлэмжхэн мөнгө авч хотоос Япон улсын дайчин хотонд зугаатугай хэмээнэ. Мүгдэн хотын олон ард маш үймэн сандарч буй бөгөөд хянаваас эдүгээ үе Мүгдэн хотын захиргааны явдлыг гагцхүү өөрийн харьяат нарын эрх ашгийг хамгаална хэмээх зэргээр Мүгдэн хотын орчим ихээхэн анги цэргүүдийг хуралдуулан ирүүлж буй хэмээнэ. Бас Зан Зева Лины цэргийн түшмэл Ли Хин Лин нь ардын цэргүүд лугаа байлдахыг завдан буй гэвч нэгтгэхээр сонсвоос энэхүү түшмэл нь Офай Ву нөгөө Сун Цуванг Фин нар лугаа найрамдахыг санагалзан буй хэмээнэ. Шанхай хотноо энэ арван хоёр сарын тавны өдөр таван түмэн ардууд нэгдэж хуралдан хурал үйлдэж энэхүү хурлаас Хятадын олон ардад тунхаглаж нийтэлсэн үүнд даруй түргэн ардын засаг байгуулах ба гадаад лугаа эрх тэгшгүй байгуулсан урьдын гэрээнүүдийг устгасугай хэмээсэн хоёр зүйлийг гол болгожээ хэмээх ба мөн өдөр хотын олон ард хуралдаж басхүү дээрх хоёр зүйлийг гол болгожээ. Эдгээр хурлыг зогсоож олон түмнийг торгохыг цагдаа цэрэг нар оролдсон авч чадсангүй хэмээнэ. Үүнд үзвээс ард бүхний нийтэлсэн хувьсгалын эрчимт хүчнийг асар хорлолт харгисууд дарангуйлан зогсоож чадахгүй хэзээ ч бүх дэлхийн хувьсгалын явдал мандан дэлгэрэхийн гэрч мөн буй за. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1925.12.19 №14 2-р нүүрт Гадаадын сонин Энэ он арван хоёр сарын арван зургаанаас хорин нэгэн хүртэлх агаарын мэдээнд үзвээс Хятад улсын байдал улам түгшүүртэй болж буй хэмээнэ. Эдүгээ Зан Зева Линаас урвасан цэргийн түшмэл Гүвшив Лингийн цэргүүд нь Мүгдэн хот чиглэхүйд тэдгээрийг замд Япон улсын цэргүүд тосож Кү Ши Лин энэ тухай Японы эзэрхэгүүдийн явдлыг буруушаавч Япон нар нь буруушаалыг хэрэгссэнгүй харин өөрсдийн цэргийг нэмэн эргүүлж бас агаарын онгоц хоёрыг дайн хотноо явуулав хэмээнэ. Вүн Иве Сианы цэргүүд эдүгээ дайн хотыг эзлэхээр урагшаа түрж буй бөгөөд түүний дайсан цэргүүд нь энэхүү Вүн Иве Сианы цэргийг зогсоохын учир төмөр замуудыг эвдэн гэдэргээ ухарч буй хэмээнэ. Вүн Иве Сиан ба бусад цэргүүд лугаа эсэргүүцэхийн тул О Фей Ву, Лин Чин Ван нар Зан Зува лин луга найрамдлын гэрээ тогтоов хэмээнэ. Энэ арван хоёр сарын арван зургааны өдөр Мүгдэн хотноо Япон улсын шинэ цэргүүд нэмэн ирэв хэмээжээ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1925.12.27 №15 2-р нүүрт Гадаадын сонин Энэ он нэг сарын дөрвөн, таван, зургаан ба наймны өдөрт агаарын мэдээнд Хятадын байдлыг үзвээс жанжин Вүн Сүй Сианы цэргийн түшмэдээс бидний биес үүнээс хойш Бээжин засгийг хамгаалах ба цаашид баруун хойд зүгт түрж орох явдлыг хичээнэ хэмээн нийтэд төмөр утас нийтэлжээ хэмээнэ. Одоо О Фи Ва ба Зан Зува Лин нар хоорондоо найрамдах төлөвтэй болж бөгөөд энэ найрамдлын үндсэн нь ардын цэргийг хүчин хавсран эсэргүүцэх ба Бээжин засгийн газар лугаа хоёр этгээд саналаа нэгтгэн харилцах тэмцэхийн учир болно хэмээн Бээжингийн засгийн газар хэлэлцнэ хэмээнэ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.1.20 №18 3-р нүүрт

Гадаадын сонин Нэгэн сарын арван наймны өдрийн агаарын мэдээнд үзвэл Хятадын Манжуур мужийн дэвсгэрээр гарсан төмөр замыг нь үүний урьдын хүрээгээр байгуулсан болох учир энэхүү замыг Хятад улс нь холбоот улсын засгийн газарт шилжүүлэн ирүүлсэнд Си Бэн улс ихэд дургүй байсан бөгөөд эдүгээ Манжуурын мужийн Си Бэн улсыг түшиж бүхий цэргийн түшмэл Зан Зуу Лин эзэрхийлж буй нь сая энэхүү Зан Зува Линд цэргийн тахирхий төмөр замаар өөр цэргийг төлбөргүйгээр тахина хэмээх зэргээр шалтгаалж тус замын Орос жолооч ард зэрэг албан хаагчдыг барьж хорих зэргээр ихэд саад төвөг учруулан буй хэмээнэ. Москва хотноо бүхий Хятадын Гуантан хотын ардын хувьсгалт цэргийн жанжин Ху Хан Мин нь холбоот улсын орон нутгийн газар усны хэргийг эрхлэх замын сайдын орлогч Шведерски лүгээ холбоот улсын тариачин ардад эдлэх газар усыг хэрхэн хувирган олгосон зэрэг явдлыг сонирхон асуухын илтээр эрхэм улс нь харьяат тариачны байдлыг хэрхэн засаж байгуулан буйг ихэд сонирхох бөгөөд учир нь бидний Хятадын тариачны байдлыг таны улсаас үлгэр авч засахын тул болой хэмээжээ хэмээнэ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.2.12 №19 1-р нүүрт Хятадын дорнод төмөр зам хэмээх Оросын байлдааны төмөр замын өмнө дэх салгын газар аливаа зүйлийг тээх нэвтрүүлэхийг зогсоожээ. Учир нь хятадын цэргүүд элдвээр төвхлөн гачигдуулдаг болсноос амуй хэмээнэ. Хятадын дорнодын байлдааны хэрэг урьд хэвээр түгнүүртэй бөгөөд эдүгээ Мүгдэн хотны цэргүүд болбоос Шанхай Гуван хотуудыг эзлэн авч цаашид Вили мужаар нэвтрэн Тиан Жиныг авахаар төлөвлөн буй мэт бөгөөд үүний хойш Зан Зен Лингийн цэргүүд хэрэв цааш түрж орох бөгөөс арлын нэгдүгээр цэрэг лүгээ биш байлдагчид хүрнэ хэмээнэ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.2.12 №19 2-р нүүрт Гадаадын сонин Москвагаас ирсэн хоёр сарын арван есний өдрийн Тасхин хэмээх агаарын мэдээнд үзвэл Хятад Зан Зува Лингээр хуралдуулсан улсын олон нийтийн газруудын хурал хэмээн нэрийдэгч түүний нөхдийн хурал нь тусгай комисс томилж Манжуур муж нь тусгай автономид болгох тухайн үндсэн хуулийг зохиолгохыг даалгаснаас гадна мөнхүү хурлаас дундад улс нийтэд цахилгаан мэдээ явуулж тус Манжуурын автономийн тэргүүлэгчид Зан Зува лингийн биеийг тогтоох учрыг мэдэгдэхээс гадна тус автономийн засгийн газар нь дундад улсын засгийн газраас арван есөн оны арван нэгэн сарын хорин хоёрны өдрөөс хойш баталсан гэрээ бичиг ба тушаалуудыг үл хүлээнэ хэмээжээ. Тайрангийн Тинск хэмээх сонин бичигт үзвэл Мүгдэн хотын эрх баригчид болбоос Хятад улсын дорнодын төмөр замын тухайд холбоот улсаас Бээжингийн засгийн газар лугаа баталсан гэрээг зөвшөөрөхгүй бөгөөд хэрэв шинэ гэрээ батлах явдлыг эсэргүүцэхгүй бөгөөс Мүгдан хот нь дээрх замын тухай хэрэг явдлыг өөрөө мэдэж гүйцэтгэнэ хэмээжээ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.3.15 №22 2-р нүүрт Энэ он гурван сарын хорин долооны агаарын мэдээний Хятадын Изибис хэмээх сонинд бичсэн нь одоо Тианы зэрэг газар Зан Зива лин буюу жанжин Жин Зу Чи ба У фи во ард төлөөлөгчид хуралдаж цааш хэрхэн болох ба зуун эрхлэх тухайг хэлэлцэж буй хэмээнэ. Мөн сонинд Мүгданы зэрэг хотын цэргийн удирдагч нар хоорондоо үг эвдэрэлцэхгүйн дараагаар нийслэл Бээжин хотыг авч чадахгүй болов хэмээнэ. Бас ардын цэргийн удирдагч нараас уг найрамдал тогтоохыг эрж мэдүүлсэн гэдэгт хариу өгөхгүй учир харгис этгээдүүдийн цэргүүд нь Бээжин орчмын газар ирж самуун үүсэхэд хүрэх магад хэмээх ба бас Мүгданы цэргийн хүчин чадал нь үлэмжхэн нэмэгдэж эдүгээ Бээжин хотоос зүүн урагш төмөр замын шугамаар гучин модны хэртэй газар давшиж иржээ хэмээнэ. Бас Мүгдан хотын цэргүүд нь Орос цагаан намын цэргүүдийн тусламж заавартай хуягт галт машин хэрэглэж буй хэмээхээс гадна О Бей Фу цэргүүд нь мөн хүч аман давшиж буй үүнд ардын цэргүүд нь Бээжин хотоос зайлан гарах магадгүй хэмээнэ. Ардын цэргийн удирдагч маршалл Вүн Иой Хэений бие нэгдэн Улаанбаатар хотын зүг мордсон учир эдгээр ардын цэргүүдийг удирдах ба зааварлах үүргийг жанжин Жин Чи Жин хүлээв хэмээнэ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.4.12 №22 1-р нүүрт

Гадаадын сонин Энэ дөрвөн сарын тавны өдрийн Москва хотын агаарын мэдээнд үзвэл эдүгээ Зан Зува Лин ба У Фи Ву нар харьяат ба уг нийлэлцэх эдгээрийн дараагаар одоо Бээжин хотыг авах хэмээсэн явдал нь зогсов хэмээнэ. Тиймд ардын цэргүүд нь Бээжин хотыг эрх дахин барьж хамгаалан сахихыг эрмэлзэн буй хэмээнэ. Зөн Нан ба Ху Ан зэрэг газрын ард нь цэрэг жагсаал хөдөлгөж Зан Зува Лин ба О Бей Фу нарын урдаас байлдан тулалцаж эсэргүүцэн буй хэмээхээс гадна энэхүү цэргүүд нь ардын цэргүүд хэмээн нэрийдэж буй хэмээнэ. Япон улс нь Зан Зива Линд арван сая мөнгө зээлдүүлэв хэмээнэ. Дөрвөн сарын зургааны өдрийн Москва хотын агаарын мэдээнд үзвэл эдүгээ Гулалгуа улсын төлөөлөгч Бээжин засгийн газар хэмээх бичиг хүргэж Бээжин орчмын газар байлдан тулалцаж бүхий явдал болбоос аливаа гадаадын хүмүүсийн байдал ба эд тогшилд аюултай болох учир дээр дурдсан зүйлүүдийг сүйтгэхгүй болгох ба бас гааль хуралдсан олон улсын төлөөлөгчдийн хуралд саад учруулахгүй явдлыг сэргийлэн барихаар уг бичиг илгээв хэмээнэ. Жендэр хэмээхийн мэдээнд үзвэл эдүгээ Мүгданы цэргийн Бээжингээс зүүн зүг бүхий Сиан хэмээхийг арилган зайлуулав хэмээнэ. Сүүлийн дөрвөн өдрүүдийн дайн зам орчим аливаа саадгүй амгалан хэмээнэ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.4.21 №25 1-р нүүрт Хятадын ардын хувьсгал ба эзэрхэгүүдийн байдал Энэхүү дэлхий дээрх олон улсын дундад улс доторх тэмцэл ба мөн цагийн байдал өдөр нэгэн жигдээр улбачин хүлэвчиж бүхий нь үнэхээр эргүүлвээс барахгүй сонин болж буйг ойрын өдрийн аман зүйлийн мэдээнээс товчлон авч жагсааваас үүний урд Вүн Иой Сианы захирсан Хятадын нэгдүгээр ардын цэрэг гэнэт их хүчийг олж Зан Зува Лингийн этгээдийг нэгмөсөн мөхөөхөд хүргэсэн боловч Зан Зува Лингийн этгээдийг Си Бэний харгисууд дахин дайсан босгосон бүлэг гэтэл Зан Зува Лин дахин цэргийн хүчийг засаж О Бей Фу ба Зан Си Сан нар туг хүчин хавсран нэгдүгээр ардын цэргийг хэдэн этгээдээс дийлэхээ хөдөлгөсөн үүнд Вүн Иой Сианы нэгдүгээр ардын цэрэг найрамдах нэр болгон Бээжинг байлдалгүй өгч цэргээ татсаар чуулалт хаалганы орчим эргээд бас чуулалт хаалгаа ч нээхээр завдан байсан болно. Тийнхүү өнөө засгийн эрхийг О Бей Фу этгээд нэгтгэн олон авч хүч зөрөн хэмээгчээр засгийн эрхийг байгуулсаны учир Зан Зува Лингээр У Бей Фү лүгээ бас эвдрэлдээд Вүн Иой Сиан луга найрамдахыг хүсэж тусгай төлөөлөгчийг томилон Зан Хэеин Хэн газар эргүүлсэн хэмээх ба О Бей Фу ч мөн зан лугаа байлдахыг бэлтгэхийн учир виенийн цэрэг лүгээ найрамдах төлөөлөгч явуулжээ. Бас О Бей Фу харьяатын дайн Вей Чи нар цэрэг авах Жин Лан эрх сайхан байлдаж эхлэв. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.6.2 №29 1-р нүүрт Гадаадад юу болж байгаа вэ? Хятад улсын гааль хураах эрх нь гадаадын эзэрхэг түрэмгий нар эзлээд ашиг орлогыг нь өөртөө шингээж байсан агаад эдүгээ сайхан эл зүйлийн урилгыг Хятад улсын эрх мэдэлд оруулах тухай хуралдсан хурал нь ямар ч гэсэн сэргээн бүтээсэн зүйлгүйгээр тараажээ. Хятад улсын гаалийн орлого нь гадаадын түрэмгий нарын гарт хэвээр агсахаар буй. Хойд хөндий нь мөчид О Бей Фугийн цэрэг нь хувьссан цэргүүд лүгээ ихээхнээр дайтаж буй хэмээнэ. Хятадын байдал Хятад улсын олон түмэн ардын язгуур үндэсний хувьсгалын төлөө тэмцэлдэн буй ардын цэргүүд нь хэдийгээр Бээжин хотыг орхиж гарсан боловч хүчин чадал нь урьдын хэвээр бөгөөд энэ он таван сарын сүүлээр О Бей Фугийн талыг баримталсан Шан Ши мужийн Төвөн Зан Ши Сан лугаа ардын цэргүүд Зан Зи Хуй Хүй Хян Сиан хоёрын хооронд галт тэрэгний зам дээр бүхүйд Тун Фу хэмээх хотыг оршин тогтоон эзлээд мөн сарын хорин есний өдөр энэхүү цэргийн ба галт тэрэгний зам болох нэлээд том бүхий газрыг эзэмдэн авсны улмаас бусад өөрсдийн этгээд лүгээ нэвтрэх холбоог сайжруулжээ. Эдүгээ үед ардын цэргийн мэдэлд Цахар Сүй Зая Ен хэмээх газрууд ба Хэ Шу муж ба Шан Ши мужийн хойд зах нь болно. Ардын цэргийн улмаар бат бэхийг олох явдалд харгис Зан Зува Лин ба О Бей Фу нар хоорондоо нэгтгэсэн нийгэм явдалгүй харин дайтах магадлашгүй ийм байдал нэлээд дөхөм болж буй. Хэдийгэээр хувьсгалын хэргийг сөнөөхийг эрмэлзэн буй харгисууд хойд зүгийг эзэмдэн хүчирхэг хэмээн буй боловч урд зүг нь тэдэнд ихээхэн хортой болж буй бөлгөө. Учир юун хэмээвээс Гуаньдуний засгийн алба улс төрийн ба аж ахуйн явдал нь улам улам хөгжсөөр буй. Өнөөх Англи улсын шунахай

нараас Хятадын ардуудыг буудаж алсан зэргээр хохируулсанд Хү Мин Дан хэмээх ардын намаас дайн үйлдсэн хэргийг туйлаас барагдуулан хүлээхгүй учрыг гаргаснаас хойш Хятадын талаас өнөөх Английн галт онгоцны Гунграа хэмээх өртөөн дээр онгоцоо зогсоохыг байжээ. Түүний улмаас бүхий л галт онгоцууд Гуаньдунд буух болж өнөөх Гунграа хэмээх өртөөгөөр зугаацан ихээхэн гүйлгээний газар байсан нь улирчээ. Энэ мэт хэргийг эрхэлсэн нь Гунграа газарт өдөр тутам долоон сая Занчианы хохирол болж Гуань Дуний засгийн хөрөнгө хогшлоо хөгжүүлэн бататгах явдалд ихээхэн тус нэмэх болж буй. Хятад оронд эдийн хувиар бат суурийг олсон нь ганцхан Гуань Дуний засгийн газар болно. Үүний улмаас Гуань Дуний цэргүүдийн байдал нь улам сайжирч урьдын адил цэргийг хөлслөн авах явдлаас даруй жагсаж түүчлэн татах явдлыг эрхлэх цагаас хууль гаргажээ. Үүнд Гуань Дуний засгийн газар ба Хү Мин Даний намын тариачин ардын тухай бодлыгтодорхойлох нь чухал бөгөөд бүх Хятад улсын хүн 700 сая болох ба үүний 85% нь тариачин ард бөгөөд тиймд эдгээр олон ардууд аль одоогийн талыг баримталснаас хойш өдрийн хувьсгалын гаргасан олон болох нь илэрхий буй за. Зууны урьд Гуань Дуний мужид бүх тариачин ардуудыг өнгөрсөн жилийн эцсээр эрх мэдэлдээ оруулснаас эхэлсэн. Тэдний байдлыг сайжруулахыг оролдсон нь үүний урьд газар шороог дээшгүй эдэлж байсан явдлыг даруй зогсоож эзэнд нь төлбөр хураалгах зэргээр мөлжигдөн буй байдлаас ангижруулжээ. Хү Мин Дангийн нам нь тариачин олон ардууд лугаа бат холбоог зохиогдохыг эрмэлзэн тэдний дунд явуулах ажлыг гол бүлэг тус намын үүр хороодыг өдий төдий байгуулан буй. Эдүгээ саяхан Мей хэмээх таван сарын эхээр Гуань Дун мужийн тариачин ардын хоёрдугаар их хурал болсон ба мөн үүний ялдар бүх Хятадын үйлдвэрчин ардын төлөөлөгчдийн их хурал хуралдаж үйлдвэрчин ба тариаланчин ардууд нь нэг зэргээр бусдын итгэл тусламжаар харгислан буй Төвөн Нөнон ба тэдний эзэн болох гадаадын эзэрхэг түрэмгий нарыг устгах цаг нь холгүй болжээ. Гуань Дуний засгийн явдлыг бэхжүүлэн Хү Мин Дан намын тариаланчин ардын тухай бодлогыг зөвөөр явуулсны тус нь үнэхээр сайшаалтай гайхамшигт хэрэг болжээ. Тасдашгүй их албан татвар хуулигдах ба газар шороо хөлслөн авах явдлаас эхэлсэн Гуань Дун мужийн тариачны байдлыг бусад олон тариачин ардуудын дарлагдах мөлжигдөх байдал ба эрх чөлөөгөө олсон байдал хоёрын ялгааг мэдэж тэдний тал дур саналаа хандуулан байна. Үүний улмаас Гуань Дун муж лугаа зэргэлдээ бүхий Гуань Ши муж нь даруй зөвшөөрсөн учир газрын дэвсгэр ба хүн хоорондын тоо улам нэгтгэсэн буй амой. Сүүлийн үед Гуань Дун засгийн газрын хэрэг явдал нь Гуань Ши мужид дэлгэрэх төлөвтэй. Тэр газрын олон түмэн ард ба цэрэг нь О Бей Фуд ихэд дургүй ялангуяа тэднийг удирдах даргад Иван Хэй Цэнийг арга тогтоосон үндсэн хуулийн ёсоор сонгосон бус харин томилон суулгасанд эсэргүүцэн тэмцэж Гуань Дунгийн засгийн талд орцгоожээ. Үүнд байцаавал Хятад улсын язгуур үндэсний зөвшөөрлийн хэрэг нь харгис Зан Зува Лин, О Бей Фу нараар сөнөөгдсөн бус харин улмаар орон хөгжиж буй энэхүү их хувьсгалын хэрэг явдлын үндэс болох Гуань Дунгийн засгийн байдал нь улам бат зогсохыг олж хүчин чадал нь нэмэгдсээр буй. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.6.13 №30 1-р нүүрт Энэ он зургаан сарын сүүлээр Хятадын харгис Зан Зува Лин, О Бей Фу нар Бээжин хотноо очиж ардын цэрэг лүгээ хүчийг хавсран татах хэмээн зөвшөөрүүлээд О Бей Фу цэрэг нь Хэүгийн чагтад дайтаж буй хэмээнэ. Хятадын урд хязгаарт О Бей Фу нарын цэрэг нь бусниулсаар буй Гуань Дунгийн ардын цэрэг нь Хэү нь цэргүүд лүгээ Хэү нь мужийн нийслэл болох Чингис хэмээх хотыг довтлон авчээ. О Бей Фу мэдэлд хэдэн цөөн аймгууд үлджээ. Бас ч хойд хязгаарын Шанши мужийн хувьссан тариачид нь О Бей Фугийн цэргүүдэд бага бус хогшил тохиолдуулсаар буй хэмээнэ. Америкийн иргэн ихээхэн хүчирхэг бөгөөд Ази Америк тивүүдийн төдий бага буурай улсуудыг холуур болгон эзэлсэн Франц улсад ган зуд тохиолдоод өлсгөлөн болохын туйлд хүргээд байна хэмээнэ. Зууны урьд Гуань Дун мужид бүхий тариачин ардуудыг өнгөрөөсөн жилд эцсээр эрх мэдэл дахин оруулснаас эхлээд тэдний байдлыг сайжруулахыг оролдсон нь үүний урьд газар шороог дээш эрхээ эдэлж байсан явдлыг даруй зогсоож эзэндээ төлбөр хураалгах зэргээр мөлждөг буй байдлаас ангижруулжээ. Хү Мин Дэн нам нь тариачин олон ардууд лугаа бат холбоог зузаатгахыг эрмэлзэн тэдний дунд явуулах ажлыг гол болгон тус намын үүр хороодыг өдөр төдийгөөр байгуулан буй. Эдүгээ саяхан “Май” хэмээх таван сарын эхээр Гуань Дун мужийн тариачин ардын хоёрдугаар их хурал болсон ба мөн үүний адил бүх Хятадын үйлдвэрчин ардын төлөөлөгчдийн их хурал

хуралдаж үйлдвэрчин ба тариачин ардууд нь нэгэн зэргээр бусдын итгэл тусламжаар харгислан буй төвөг нүд ба тэдний эзэн болох гадаадын эзэрхэг түрэмгий нэрийг устгах цаг нь холгүй болжээ. Гуань Дунгийн засгийн явдлыг бэхжүүлэн Хү мин дэн намын тариачин ардын тухай бодлогыг зүгээр явуулсаны тус нь үнэхээр сайшаалтай гайхамшигтай хэрэг болжээ. Тасдашгүй их аливаа татвар хураалгах ба газар шороо хөлслөн авах явдлаас ангижруулсан Гуань Дун мужийн тариачны байдлыг бусад олон тариачин ардууд нь дарлагдах мөлжигдөх байдал ба эрх чөлөөгөө олсон байдал хоёрын ялгаврыг мэдэж тэдний талд саналаа хадгалан байна. Үүний улмаас Гуань Дун муж лугаа зэргэлдээ бүхий Гуань Ши муж нь даруй зөвшөөрсөн учир газрын дэвсгэр ба хүн хөрөнгийн тоо улмаар ихэдсэн явдал буй амуй. Сүүлийн үед Гуань Дунгийн засгийн газрын хэрэг явдал нь Гуань Ши мужид дэлгэрэх төлөвтэй. Тэр газрын олон түмэн ард ба цэрэг нь О Бей Фуд ихэд дургүй ялангуяа тэднийг удирдах даргад энх чанхыг уг татсан үндсэн хуулийн ёсоор сонгосон бус харин томилон суулгасанд эсэргүүцэн тэмцэж цэргүүд нь Гуань Дун засгийн талд оржээ. Үүн дээр байцаавал Хятад улсын язгуур үндэсний хувьсгалын хэрэг нь харгис Зан Зува Лин У Бей Фу нараар сөнөөгдсөн бус харин улмаар өрнөн хөгжиж буй энэхүү их хувьсгалын хэрэг явдлын үндэс болох Гуань Дун засгийн байдал нь улам бат суурийг олж хүчин чадал нь нэмэгдсээр буй. Энэхэн найман сарын дотор анх тэргүүн ганцхан Хүвэн дунг эзэмдээд байсанд гурван муж газар гэр нэн эрэл хамт 18 сая тоот хүнийг эзэмдэх болжээ. Энэ болбоос хэдийгээр хойд зүгт нь харгисууд түр цагийн завсраар бага сагаар хүчирхэгж буй боловч эдгээр гадаадын эзэрхэг түрэмгий нэр ба дотоодын харгисуудыг нэгмөсөн устгах эрх чөлөөтэй энх түвшин байдлыг байгуулахын тул хүчин чадлаа хөгжүүлэн худалдаалж буй бөлгөө. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.6.13 №30 3-р нүүрт Гадаадын сонин Хятад улсын олон түмэн ардын язгуур үндэстний хувьсгалын төлөө тэмцэлдэн буй ардын цэргүүд нь хэдийгээр Бээжин хотыг эргэж гарсан боловч хүчин чадал нь урьдынхаар бөгөөд энэ он таван сарын сүүлээр О Бей Фу талыг баримталсан Шанши мужийн төвөг Зан Ши Сиан лугаа ардын цэргүүд татаж дэлхийд буй ба мөн ч тэдний эрх мэдэлд бүхий Жин Чи Хү Хүй Сиан хоёрын хооронд галт тэрэгний зам дээр бүхий Тин Фу хэмээх хотыг оршин тойрон эзлэхүүн мөн сарын хорин есны өдөр энэхүү цэргийн ба галт тэрэгний зам болох нэлээд тус бүхий газрыг эзэмдэн авсны улмаас бусад өөрсдийн этгээд лүгээ нэвтрэх холбоог сайжруулжээ. Эдүгээ үед ардын цэргийн мэдэлд цахар Суй Жива хэмээх газрууд ба Хэ Су муж ба Шан Ши мужийн хойд зааг нь болно. Ардын цэргийн улмаар бат бэхийг олох явдалд харгис Зан Зува Лин ба О Бей Фу нар хоорондоо уг нэгдсэн нийгэм явдалгүй харин дайтах магадлашгүй ийм байдал нэлээд дөхөм болж буй. Хэдийгээр хувьсгалын хэргийг сөнөөхийг эрмэлзэн буй харгисууд хойд зүгийг эзэмдэн хүчирхэг хэмээн буй боловч урд зүг нь тэдэнд ихээхэн хортой болж буй бөлгөө. Учир юун хэмээвээс Гуань Дунгийн засгийн аливаа улс төрийн ба аж ахуйн явдал нь улам улам хөгжсөөр буй. Өнөөх Англи улсын шунахай нараас Хятадын ардуудыг буудаж алсан зэргээр хархируулсанд Хү Мин Дэн хэмээх ардын намаас тийнхүү үйлдсэн харгис хэргийг туйлаас буруушаан хүлээхгүй учрыг гаргаснаас хойш Хятадын талаас өнөөх Английн галт онгоцны Хонгконг хэмээх өртөө дээр онгоцоо жагсаахыг байжээ. Түүний улмаас бүхий л галт онгоцууд Гуань Дуньд буух болж өнөөх Хонконг хэмээх өртөөгөөр хуучин ихээхэн гүйлгээний газар байсан нь илэржээ. Энэ мэт хэргийг эрхэлсэн нь Хонгконгийн газар өдөр тутам тулаан сая жанжины хохирол болж Гуань Дунгийн засгийн хүрээ хогшлоо хөгжүүлэн бататгах явдалд ихээхэн тус нэмэх болж буй. Зар ч Хятадын үед эдийн хавиар бат суурийг олсон нь ганцхан Гуань Дунгийн цэргүүдийн байр байдал нь улам улам сайжирч урьд лугаа адил цэрэг эрийг хөлслөн авах явдлаас даруй жигшиж дайчлан татах явдлыг эрхлэх цааз хууль гаргажээ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.6.13 №30 3-р нүүрт Хятад улс дотор Хятад улсын гааль хураах эрх нь гадаадын эзэрхэг түрэмгий нар эзлээд ашиг олохыг нь өвөртөө шингээж байсан агаад эдүгээ сайхан эл зүйлд орлогыг хэдэн улсын эрх мэдэлд оруулах тухай дурдсан хурал нь ямар ч хэрэг сэтгэн бүтээсэн зүйлгүйгээр тараажээ. Хятад улсын гаалийн орлого нь гадаадын түрэмгий нэрийн гар дор хогоор ахисаар буй. Хойд Хү Нэ нь мужид О Бей Фу цэрэг нь хувьссан цэргүүд лүгээ дайтаж буй хэмээнэ.

Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.6.26 №31 2-р нүүрт Гадаадын байдал Энэ сарын дөрөвний өдөр Ленинград хотын бүх холбоот улсын эрдмийн сангаас Монгол газрын орон нутгийн байдлыг шинжлэн үзүүлэхээр эрдэмтнийг томилон явуулжээ. Зан Зува Лингийн цэргүүдээс саявтар хэрэглэл цалин тавин олгосонгүйн улмаас хэдэн хороод цэрэг санамжаар хэмээнэ. Хятадын Хо Нан мужийн тариачин ардууд өөрсдийн хамгаалахын тул улаан Жид хэмээх тусгай цэргийн анги байгуулсан нь эдүгээ их бууны туганд хүрсэн бөгөөд О Бей Фу цэрэг лүгээ байлдаж буй хэмээнэ. Бээжин засгийн газрын санхүү явдал муу болж цэрэг ба албан дайчдын цалин хэрэглэлийг тавин олгож чадахгүй болсон учир ерөнхий сайд Зан Зува Лин хэмээгч тушаалаас чөлөөлжээ. Си Бан улс Хятадын зүүн гурван муж ба Манжуурыг өөрийн эрхдээ байлгахын тул зургаан мянган ба цэрэг эрхэлж суулгасан хэмээнэ. Си Бан улсад эзлэгдэж түүний колони болсон хамаг улсын ардуу энэ сарын арваны өдөр их жагсаалыг гүйцэтгэн Си Бан улсын дарлагдлаас ангижрахын ангижрах сүр бадруулсанд Си Бан улсын цагдаа цэрэгтэй тохиолдож тэмцэлджээ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.6.26 №31 2-р нүүрт Гадаадын байдал Энэ он зургаан сарын сүүлээр Хятадын хэргээс Зан Зува Лин О Бей Фу нар бэхжин учирч ардын цэрэг лүгээ хүчийг хавсран дайтах хэмээн зөвшөөрөлцөөд О Бей Фу цэрэг Нан Хэүгийн чандад дайтаж буй хэмээнэ. Хятадын ард хязгаарт О Бей Фу нарын цэрэг нь бусниулсаар буй Гуань Дуний ардын цэрэг нь Хэү Нангийн цэргүүд лүгээ Хэү Нан мужийн нийслэл болох Чингис хэмээх хотыг довтлон авчээ. О Бей Фугийн мэдэлд хэдэн цөөхөн аймгууд үлджээ. Бас ч хойд хязгаарын Шанши мужийн хувьссан О Бей Фугийн цэргүүдэд бага бус хохирол тохиолдуулсаар буй хэмээнэ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.7.23 №33 1-р нүүрт Хувьсгалт нөхөд хорлогджээ Мөнөөхөн сонсвоос удаах монголын туг харьяаны төлөөлөгч гишүүний нэг болох цахарын өөр ангилал хэмээгч хүн Бээжингийн газар сэмээр хувьсгалын хэргийг илтгэх адил харгис Зан Зува Лин барин авч харьяалсан хэмээн сонсогдоно. Тулан нуур алдагдуулжээ Мөнөөхөн сонсвол Зан Зува Линий цэрэг түргэлэн ойж Тулан нуурын газрыг эзлэн авсан хэмээнэ. Гэвч Тулан нуур хэн сахиваас Тин Гимганга учир буй тэд нар хэрхэн шөнө болтол ажиллаж чадах ажээ. Гуаньдунгийн цэрэг хааш хөдлөв Мөнөөхөн сонсвоос Гуаньдунгийн ардын цэрэг О Бей Фуг байлдахаар хойш хөдөлсөн хэмээх тул хувьсгалын хэрэг тустай явдал болох буй. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.8.18 №35 2-р нүүрт Гадаадын сонин Зан Хиан Хэү, Зан Зува Линд төр бэлэг барьжээ Үүний урьд Нан Хэү зэргийн газар Зан Зува Лин ба Вен Иой Сиангийн цэрэг харилцан ихэд байлдаж Зангийн цэргийг дийлсний дараа Зан Зува Линаар чанадаас туслах цэргийг зохицуулахдаа сайтар байлдахаар завдана. Гэтэл эдүгээ энэ ардын цэргийн хүнс хэрэглэл элдвийг бэлтгэх ба бас цэргийн хүчийг шинэчлэн засаж бодлыг хэрэглэсний учир тэдний цэрэг лүгээ төр байлдааныг зогсоож найрамдлыг илтгэх цэрэг ба тэдгээрт Зангийн цэрэг хойноос нь орж ирэхэд Зан Хиан Хэү хотоо тэдэнд түр өгч цэргээ хойш Фин Дэй Цувангийн газраар бэхлэн дайтсан хэмээнэ. Энэ нь цэргийн хүчийг алгуурлах арга болно. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.9.3 №37 1-р нүүрт

Энэ оны есөн сарын арван тавны агаарын мэдээнд Хятадын Жин Ши хэмээх мужийн захирал Сиан Чун Вангийн хамт Гуаньдуний засгийн цэргүүд лүгээ байлдан буй боловч Гуаньдуний цэрэг нь Сүн Чун вангийн цэргийг дийлж Нан Хэ хотоос төмөр замыг дагаж Бээжин хотноо ойртож буй хэмээнэ. Мөн арван зургааны мэдээнд Гуаньдун мужийн цэргүүд нь ухарсан О Бей Фугийн хойноос хөөж буй тул О Бей Фугийн цэргүүд байлдан тэмцэх нь тусгүй болсны учир аргаа олохгүй байна хэмээнэ. Бас Гуаньдун мужийн цэрэг Сүн Чун ванг ихэд дийлсэн учир Сүн Чун вангийн цэргийн жанжин нь Гуаньдуний цэрэгт биеэ багад өгөв хэмээнэ. Гуаньдунд мужийн цэргүүд хянан хэмээх газрын хязгаарт ойр ирсэн тул О Бей Фу өөрийн цэргийг Нан Хэ хотоос хойш гурван зуун тавин километр нүүлгэв. Зан Чан хэмээх жанжин нь Бээжингийн засгийн гадаад яам утас явуулсан нь одоо Ван Сианы газар хураагдсан Английн галт онгоцыг дайчлан авахаар мөн Английн цэргүүд гал тавин сүйтгэсэн ба Англи улс бидний Хятадын эрх чөлөөг хүндэтгэхгүй үлэмжхэн доромжлох ба доод зэргийн угсаатан лугаа адилтгах болсон тул энэхүү Английн дээрэнгүй ба цэргийн байлдаан эрхлэх явддыг зогсоохоор бичиг явуулам хэмээжээ. Коминтан намын гүйцэтгэх хорооны тэргүүлэгчдийн хурлыг арван сарын нэгний өдөр хуралдуулахаар буй хэмээх бөгөөд хэлэлцэх зүйлүүд нь. Нэг: Гуаньдун мужийн засгийн газрыг үзэн хэмээх газар нүүлгэх тухай. Хоёр: Тусгай мужуудыг нийлүүлэн засаг байгуулах тухай, Гурав: Эрх чөлөөг олсон мужуудад намыг ажлыг эрхлэх Дөрөв: Үндсэн ардын хурлыг хуралдуулах явдлыг удирдах ба эрх тэгшгүй гэрээ бичгүүдийг устгах тав Английн эзэрхэгүүдээс ангижрах тухай ятгах хэмээжээ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.10.18 №40 2-р нүүрт Энэ арван сарын арван гурван ба арван дөрөвний агаарын мэдээнд үзвээс Хятадын хувьсгалд цэргийн жанжин агсан Вон Иой Сианы бие Москва хотноо саатаж байснаа саян хийд газар буцаж удаан уг албан тушаалыг хүлээн авчээ хэмээнэ. Бас Вон Иой Сианы биеийг ирсэн дараа Гуаньдун мужийн цэргийн жанжин Жин Ха Чид утас явуулж ирсэн тухайг мэдэгджээ. Бас Вон Иой Сиан нь Гуаньдун засгийн газраас удирдан явуулж бүхий хэргийг сайшаан хүлээнэ хэмээсэн ба бас Гуаньдуний цэргүүд лүгээ хамтран нийлж хүчин тусалж болно хэмээхээс гадна ардын хувьсгалт цэргийн бүх тоо нь энэ удаа 12 түмэн болно. Ардын цэргүүд нь одоо Гуаньдуний цэргүүдэд тусламж өгөхөөр завджээ хэмээнэ. Мөн мэдээнд үзвээс Гуаньдун мужийн цэргүүд нь Жин Сиан мужийн нийслэл Ан Цан хотыг эзлэн авч Сүн Чүн вангийн цэргүүдийг хөөж буй Сүн Чүн ванг зарим цэргүүд нь хойд зүгийг чиглэн ирж буйгаас гадна харин Гуаньдун мужийн цэргүүд нь У Чан хэмээх хотыг эзлэн авснаар Сүн Чүн ванг цэргүүдийн хүчин багадаж аливаа байдал нь түгшүүр болж буй Жин Чи мужийн ардууд нь Сүн Чүн ванг Гуаньдун цэргүүд лүгээ уг найрамдахыг мэдүүлж буй хэмэмүй. Арван сарын арван есны агаарын мэдээнд үзвээс Гуаньдунгийн цэрэг нь Сүн Чүн вангийн цэргийг дийлсээр бөгөөд Жин си хэмээх мужийн Жуньжан хэмээх хотноо ойртжээ. Сүн Чүн Вангийн цэрэг нь уймалдаж Сүн Чин Ван нь Жуньжан хотоос зайтай хэмээнэ. Инжин мужид бүхий Сүн Чүн вангийн цэрэг нь Сүн Чүн Ванд эсэргүүцэн уймалдаж Гуаньдуний цэргийн мэдэлд Шанхай хотод ойртжээ. Сүн Чүн Вангийн цэрэг лүгээ байлдав хэмээнэ. О Бей Фугийн мэдэлд ирсэн Хинанг мужийн доод анги нь хуучин хүү Мин тан аман зохиол Вүн Иой Сиан нь булаг аваар хэмээнэ. Захирал Вүн Иой Сианаар удирдуулан буй ардын холбоот цэргийн хүч нь өдөр ирэх бүр зузаарч буй бөгөөд Вүн Иой Сиан болбоос Хү мин дэн ба Гуаньдуний засгийн мэдэлд орох хэмээн сонсчээ. Вүн Иой Сианы саад буй газар нь Шанши мужийн дорнод бат хэмээх гадна бөгөөд түүний мэдэлд О Бей Фу аль олон захирал оржээ хэмээнэ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.10.28 №41 1-р нүүрт Гадаадын сонин Дундад иргэн улсын байдал Дэлхий дахин бүхнээр дундад эргэн улсад болж буй хувьсгалын байлдааны явдлыг хянан ажиглав жанжин Вүн Иой Сианаас эл барилдаанд чухал оролцох тавны мэдэлд буй өмнө дэх ардын цэрэг нь Хэ Мин Та цэрэг лүгээ нэгдэж уг хэргийг эрхэлнэ хэмээн сонссон ба умар зүгээс харгис захирлуудын цэргийг тавих доод зүгт явж буй Хэ Мин Та намын Гуаньдун засгийн явдлыг хянаваас үүнийг урьд хувьсгалын явдлыг умларсан Хятад улсын гавьяат доктор Сүн Жи Сангийн зурлагыг гүйцэтгэх цаг иржээ хэмээвээс зохино. Байлдааны явдалд ямар ямар анги этгээдийн хүч нь үйлчилж буй ба Хятад улсын байдал нь одоо

үед чухам зуун болохыг тодорхойлон мэдэхийн учир Хятадын улс төрийн байдлын үндсэн болох олон анги болон хуваагдсан байдал явдлыг товчлон бичвээс зохих үүнд одоо амьд таван анги амуй хэмээвээс захирал Зан Зува лин Мүгданы анги захирал О Бей Фу бүхий жилийн анги таван мужийг эзэлсэн захирал Сүн Зува лингийн анги Вүн Иой Сианы ардын цэрэг ба умартах Гуаньдуний цэрэг анги болно. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.11.18 №43, 44, 1-р нүүрт Дотоод монголын ордос онцлогийн нам эвлэлийн ба нутгийн ард олны байдал хэрхэн болж буй чимээ дотоод монголын ардын хувьсгалт намын төв хороо нь энэ өнгөрсөн есөн сарын шинийн хэдэнд Бу тау хэмээх хотоос гарч ордос хэмээх их зуун чуулганы засаг вангийн оршин нутаг ханган далан хэмээх зэргийн хошуудаар явж хошуу бүрийн хүрсэн эл газарт нутаг орны жинхэнэ ард олны дотор харьяат намын үзэл зорилтыг таниулан дэлгэрүүлж харьяат чуулганы олон хошуудад намын үүр хороодыг ихэд өрнүүлэн байгуулж нэгдүгээр харьяат чуулганы олон хошуудын хуучны засгууд ба лам гэгээн нарын аливаа монголын үндэс угсааг мандуулах хэрэгт халуун үнэн сэтгэл журамтай аль нэгнийг цөм харьяат намдаа тэд авч зарим нэгэн эзэрхэг харгисын туйлд хүрч харьяат ард олноо мөлжиж даралж агсан ба мөн харьяат намын хэрэгт харш түүгээр хийж агсан этгээд лүгээ тусгай харилцан хороодын газрын зарим нь нэлээд олон зүйлийг тайлбарласан ба зарим нь ном дэвтэр ба ялангуяа энэ зүйлүүдийг тайлбарлах илтгэх бичиг үсэг бүхий гишүүдээр тодотгох зэргийн аргагүй шалтгаан учруудаас огт тайлбарлаж амжаагүй. Үүрд мөн ч цөөнгүй амуй. Ерөнхийд хянаваас намын мөрийн хөтөлбөр дүрмийг тайлбарлахаар намын төв хорооноос зааварласан хэмээхийг ажиглан дурсвал харьяат олон газрууд ба гишүүдээс Улаанбаатар хот ба хөдөөгийн зарим газрын гишүүд их төлөв байддыг зөвхөн дунд зэрэг гүйцэтгэж хэмээхэд бололцох төдий ба зарим хөдөөгийн газар огт гүйцэтгээгүй хоцорсон ч зүйл буй хэмээвээс зохимно. Бас намын мөрийн хөтөлбөр дүрмийг тайлбарлахуйд учир утгыг таниж тэрбүр чанартай сайнаар гүйцэтгэв хэмээж үл болно. Иймд өнгөрсөн жилийн дотор намын гишүүдийг боловсруулах явдлын тухай олсон ашиг тус бага сага хөгжин сайжрах төлөвийг олсон төдийгөөс өөр бас л бүрдэн гүйцэлдэж чадаагүй хэмээж болох учир энэ жил болбоос хөдөө газар намын мөрийн хөтөлбөрийн гуравдугаар бүлгийг ба Улаанбаатар хотын газар намын тавдугаар их хурлын тогтоолыг эсэргүүн арван долдугаар оны таван сар хүртэл гүйцэлдэхээр төлөвлөж хувин явуулжээ. Үүн дээр ул гэгээрэл боловсролын хэргийг дэмий хоосон нэр болгохгүй эрхбиш чанартайгаар явуулахыг туйлд чухалчлах бөгөөд ялангуяа олон гишүүн цөм алдангитай санаа тавин өөрсдийн биесээр оролцож утга учрыг таниж авахыг хичээх аваас сая нийтээр боловсруулах явдалд нэн төгс болох учир уг гэгээрлийн хурлын загварыг гаргана. Мөн ч гишүүн нийтээр оролдох аргыг цуглуулжээ хэмээнэ. Иймд сануулан илтгэх нь төв газраас боловсролын явдлыг чанартайгаар гүйцэтгэх тухайг ийнхүү удаа удаагаар төлөвлөн загварласаар атлаа бидний намын олон газарт ба гишүүн бараг бүртгэн сайжруулж амжаагүй мэт нь бидний ихэд хүлээх зорилго идэвх цулгай залгахын уршиг болой нь өнөр үү. Эрт эдүгээгийн хүн төрөлхтний боловсрох сайжрах байдлыг үзвэл тэд нар эцэг эхээс төрөхдөө эрдэм боловсролыг сурч судлан гарсан нь үгүй цөмөөр эрдэм бичигт боловсрох идэвх оролцоогоо чармайж явуулсны хавь болохыг бүгдээр толилон мэдэж олон гишүүн үүнээс урагш эрхгүй идэвх оролдлогоо сэргээж төв хорооноос даалгасан эл боловсролын тухайг энэхүү тогтоосон цаг хугацааны дотор эрс тэс шударга зоригоор гүйцэтгэхийг дор бүрнээ чармайн хичээцгээе. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1926.12.25 №46 1-р нүүрт Гадаадын байдал Хятадын байдал өнгөрсөн арван долоодугаар оны сүүлийн хагас жилийн байдал төлөвийг олон зүйлийн мэдээнээс үзэл Хятадын жинхэнэ үйлдвэрчин тариачин ардын хувьсгалын хүчин нь хэдийгээр энэ удаа дарагдан намхарсан хэмээвч умард Хятадын цэргийн эзэрхэг Зан Зува Линг эсэргүүцэн байлдах явдал нь маш чангаран оролдож байна. Үүний учир нь хэдэн сарын урьд Хятадын ардын цэргийн удирдагч Вүн Иой Сиан ба Шанши мужийн цэргийн эрхлэгч Зан Ши Шан хийгээд хүмүүнтэн намын цэргийн эрхлэгч Зан Хэ Ши нар хоорондоо хэлхээ холбоо байгуулж нэгдэхээр өөр өөрийн хүчинд бүхий газар орны эрх мэдлийг бататгаж Хан Хэ хотны засгийн газрыг устгаж Тан Шан хэмээн алдаршсан цэргийн эрхтний хүчнийг арилган сөнөөгөөд Наньжин хотын засгийн газрыг төв газар болгон нэгтгэжээ. Одоо арван долоодугаар эрний арван хоёрын хорин гуравны өдөр Вүн Иой Сианд суугаа Зан Зау хотоос ирсэн цахилгаан мэдээнд үзвэл арван хоёр сарын арван тавны өдөр Шиой Зау хотыг эзлэн авсан бөгөөд хойд зүгт Лин Цан хотыг авахаар оржээ. Вүн Иой Сианд цэргийн армийн дарга Сүн Лин зөн хэмээх цэрэг нь

хадан голыг гэтлэн хойш орж Зан Та Фу хотыг аван Жиль мужийн Та Мин Фу хотыг авсан байна. Урьд гуравдугаар ардын цэргийн дарга агсан Сүн Зүвэй хэмээхээр Шанши мужийн цэргийг захирч зантайн төмөр замаар Сун Тай Лу хот хүрч ирсэн бөгөөд Хөх хотын Түдүү агсан Шан Зан хэмээхээр Зан Ман Хүвэн боомтоос гарч Дайтан хотыг эхүүлэн авахыг завдан буй хэмээхээс гадна Наньжин хотны ардын засгийн газраас Вүн Иой Сианаар Шантан ба Хэ Нан мужид бүхий цэргүүдийг ерөнхийлөн захируулж умар дахиныг зэргээр дайлахаар болсон тул одоо удалгүй Бээжинд цэрэг нийлж дайсан этгээдийг арилгах буй хэмээжээ. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1928.1.15 №2 3-р нүүрт Хятадын байдал 3 сарын 18-нд Хэ Ба Мин Хуа И Боугаас. Тус сонинд 23-ны өдөр нийтэлсэн нь. Гадаад Монголын цэрэг Дотоод Монголын Шилийнголын чуулганыг эзэлмүй хэмээснийг нь тэрхүү чуулганы Та Ба туслах Та-аас тийм хэрэг огт үгүй хэмээн тодорхойлсон тул уг мэдээг япон этгээдээс тараасан учир олныг үймүүлж хоорондоос ашгийг олму хэмээн эрмэлзсэн хэрэг нь илэрхий болой хэмээмүй. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1929.5.7 №262// 4-р нүүрт Монгол Ардын Үнэн сонин, Үнэн сонин Хятадын байдал 3 сарын 18-нд Хэ Ба Мин Хуа И Боугаас. Тус сонинд 23-ны өдөр нийтэлсэн нь. Гадаад Монголын цэрэг Дотоод Монголын Шилийнголын чуулганыг эзэлмүй хэмээснийг нь тэрхүү чуулганы Та Ба туслах Та-аас тийм хэрэг огт үгүй хэмээн тодорхойлсон тул уг мэдээг япон этгээдээс тараасан учир олныг үймүүлж хоорондоос ашгийг олму хэмээн эрмэлзсэн хэрэг нь илэрхий болой хэмээмүй. Эх сурвалж: “Үнэн сонин” 1929.5.7 №262// 4-р нүүрт Хятад улсын байдал Харбин хот. Зан Үй Линий бие Нанжинаас дайсан цахилгаан мэдээний ёсоор Мүгдэн мужийн Хитан улс төрийн хэргээр хэрэгтэн бүхий Коминдан намын хүмүүсийг чөлөөлвөөс зохимуй хэмээн бичгээр тушаасан хэмээхээс гадна эдгээр хүмүүсийг чөлөөлөх тухайд тус тус асуулт мэдүүлгийг гаргуулан авмой хэмээжээ. Эх сурвалж: Монгол Ардын Үнэн сонин, 1929 оны 3-р сарын 4-ний өдөр. 1-р нүүр Жан жау тяны талыг барьсан этгээдээс зугтан зайлж буй Харбин. Жан юуи линээс зүүн зүгийн гурван мужийн олон албаны газруудын эрх баригчдад буудан алагдсан Жан Жау Тян ба Жингийн нар лугаа хамт элбэн хааж явсан этгээдийн биесийг урьд адилаар барьж хорих мэтийн явдал лугаа холбогдуулж үл болмой хэмээн цахилгаан мэдээгээр нийтлэн явуулсан бөгөөд. Ийнхүү зааварласны учир шалтгаан болвоос. Аливаа түшмэд ноёдоос өөрийнхөө амь биеийг хамгаалахаар зугтан зайлах явдал олширж нэмэгдсэнээс болмой. Эх сурвалж: Монгол Ардын Үнэн сонин, 1929 оны 3-р сарын 4-ний өдөр. 1-р нүүр Хятадын Кэнигүү хотноо бүхий Японы аж үйлдвэрийн газруудаас. Хятад албан хаагчид ба. Үйлдвэрчин нь. Ажлаа хаяцгаасан ба. Хаясаныг албадсан зэргийн явдлуудаас. Мөнхүү Японы аж үйлдвэрийн газрууд ажлаа зогсоож нэгтгэхүй тус хотын Японы консулаас өөрийн харьяат нарт Японы хоноцсын газар нүүн орохыг дурдсан ба. Эмэгтэйчүүд хийгээд. Хүүхдийг Хятад хорио лугаа битгий хольцолдсоор хэмээжээ. Эх сурвалж: Монгол Ардын Үнэн сонин,

1929 оны 3-р сарын 4-ний өдөр. 1-р нүүр Хятадын байдал 3 сарын 18-ныхаа Ба Мин Хуа нь Баугаас. Тус сонинд 23-ны өдөр нийтэлсэн нь. Гадаад монголын цэрэг дотоод монголын шилийн голын чуулганыг эзэлмой. Хэмээснийг нь тэрхүү чуулганы Та Ба. Туслах Та- аас тийм хэрэг огт үгүй хэмээн тодорхойлсон тул. Уг мэдээг Япон этгээдээс тараасан учир олныг үймүүлж хоорондоос ашгийг олно хэмээн эрмэлзсэн хэрэг нь илэрхий бол хэмээмуй. 5 сарын 4 ны өдрийн агаарын мэдээнд Бээжин хотноо хумигдан амын хотын хорионоос удирдан Жи Наны самуурлын нэгдүгээр жилийн ойн индэрийн хурлыг нээжээ.5 мянган ажилчин ба сурагчид нар оролцсон ба. Илтгэсэн нь. Энэ удаа Нанжин засгаас Япон лугаа Жи наны хэргийн хэлэлцсэн нь. Бүрнээр алдсан болой. Японы эзэрхэг болвоос манай нэгдүгээр дайсан даруй мөн тул бидний ард түмэн нь түүн лугаа эрс тэсээр тэмцэхийн хамт мөн түүн лүгээ сүлбэлдэн буй эзэрхэг цэргийн эртхэн лүгээ мөн тэмцэх хэрэгтэй хэмээмуй. Эх сурвалж: Монгол Ардын Үнэн сонин, 1929 оны 5-р сарын 7-ны өдөр.№20(162). 4-р нүүр Шанхайн мэдээ Нанжин хотноо нанжин ба ханхүүгийн самуурлын тухай Япон лугаа хэлэлцэн тогтоож үсэг зурсан даруй Хятадын гадаад яамны сайд Ван Жан Тин Японы тусгай төлөөлөгч Ёошицува лугаа худалдааны гэрээг өөрчлөх тухай эхлэн хэлэлцжээ хэмээмуй. *** 4 сарын 4. Тян Жин Эй Ши Бау- аас хөх хотын мэдээ. Цахарын мужийн засгийн газрын дарга Жин нар Юүэнээс мөн сарын 15ны өдөр шилийн голын олон хошуудын Ван гүнийг хуралдуулж Монголын хэрэг хэлэлцүүлэхээр тогтоожээ. Энэхүү хурлаас О Жун харьяат Та Жин Биэ мөн Цахар мужийн засгийн газрын нарийн бичгийн дарга Ван Фин лугаа Баян Сүэ хэмээх газар оточ Жан Ши Шан лугаа уулзахаар завдан буй Ван нь 3 сарын 31ны өдөр цахар. Эх сурвалж: Монгол Ардын Үнэн сонин, 1929 оны 5-р сарын 7-ны өдөр.№20(162). 4-р нүүр 3 сарын 29. Шин Ван Бау-аас Мүгдэний мэдээ нь зүүн хойд мужуудын эрх баригчдаас өнгөрсөн жилийн Хөлөн буйрын самууныг тарьсаны дараа Монгол ван гүнүүдийг Мүгдэн хотноо хуралдуулж Монголын шинэ хагачин хоёр этгээдийн хоорондын уг найрамдлыг сайжруулах ба. Монголын засаг захиргааны хэргийг засамжилахаар зорьсон боловч удалгүй шинэ жил тохиолдоод Монгол гүн нар урьд хойно чөлөө авч уул нутаг даган буцсан харахаас хурал нь. Мөн аяндаа эдүгээ дахин Монгол хошуудын хэргийг эрхлэх газрын дарга Жүэн Чан Лины нэрээс Монгол ван гүн нарыг мөн 15-ны орчим Чан цүн хотноо хуралдуулахаар зарлажээ. Энэхүү хуралд Жүэн Чан Лины төлөө мөн төлөөлөгч оролцох ба. Урьд өдөр Жүэн Чан Линээс зохих эрх баригчдад эдүгээ хуралдваас зохих ван гүн нараас чуулган Чимэдсампил зэргийн еөсөн хошуудын ван гүн Чанчүнь хотноо хүрсэн бэ. Бас гурван хошууны Ван гүн ирээгүй мэт ажгуй. Үүнээс олон этгээд чухам тойлон сонирхон буй хэрэг үнэхээр золоор отох аваас хэрхэн үнэнээ хэлэх хэлэхгүйгээ Мүгдэн хотоор өнгөрхүйд тэргэнээс буухгүй аж бас сонсвоос урьд Мүгдэний шар сүмийн хэргийг эрхлэн байсан бэ Та ламын бараа урьдаас олон ардад шүтэгдсэн бэ эдүгээ Бээжин хотоос Мүгдэн ирэхийг завдан бий хэмээмуй. Мүгдэн хотны эрх баригчид ба. Жир олон албаны газар эвлэл бүлгэм нэгэн зэргээр угтан хөтлөхийг бэлтгэн буй. Түүний бие энэхүү Ван гүн хуралд суух эсэхийг урьдаас мэдэж үл болмуй. Энэ нь. Дотоод Монголын заримын чуулганы дарга Чимэдсампил тэргүүлэн үнэн язгууртны хурал нээж. Англи Японы зэрэг гадаадын эзэрхэг түрэмгий нарыг шүтсэн Хятадын эзэрхэг цэргийн эрхтний зорилгыг тус орон хүчинтэй завуулах тухай хурал нээж. Бас хурим цэнгэлийг ярилцаж байна. 4 сарын 2 Тян Жин Эй Ши Бау- аас. Хираны мэдээ нь. Зүүн гурван муж лугаа зах залгаа дотоод Монголын жирмийн чуулганы та Чимэдсампилаас харьяат чуулганы арван 3 хошуудын Ван гүнийг. Чан Сүн хотноо зарлан хуралдуулмой. Эх сурвалж: Монгол Ардын Үнэн сонин, 1929 оны 5-р сарын 13. №21 (163) 4-р нүүрт. Дөрвөн сарын нэгний Таян жин

И Ши Фау-аас. Нанжины мэдээ дотоод Монголын төлөөлөгчид өнгөрсөн он өвөл Нанжин хотноо иргэн одоо хүртэл мөн суусаар буй.Энэхүү төлөөлөгчид болвоос Оу Хэ Лин. Жунни. Ти Та Лий. Ренчинлхав. Сэрүүлэг батсан бэлэгт Рэссүрэн зэрэг арван хүн бөлгөө. Эдгээр хүмүүс Нанжин хотноо хүрсний даруй Түг хэврийний хэсүүн ба. Монгол Төвдын цэргийн дарангуйлагчаар зүгтэй хэмээх лугаа эрс тэсээр тэмцсээр боловч. Түг хэврийнээс энэ хоёр этгээдийг найрамдуулахыг бодож хойно эвлэрүүлсээр ирсэн ажгуу. Эдүгээ их хурал эхэлсэн сацгуу. Олон хошуудын гүн нараас зарим нь хугацааны дотор хүрэлцэн ирсэнгүйн дараагаас 3сарын 28н хүрээд хуралдмой. Энэ өдрүүд 10 цаг Чанчүнь хотны Хиу Са Жүвэн замны танхимд хурлыг эхэлж энэхүү хуралд олон хошуудын Ван гүнээс гадна. Мүгдэн мужийн засгийн газрууд төлөөлөгч Монгол хошуудын хэргийг эрхлэх газар дарга Жүвэн Цан Лин Хиран мужийн засгийн газрууд төлөөлөгч зөвлөх түшмэл Жан Иуй Цүн Хай Мөрөн мужийн засгийн газрууд төлөөлөгчийн саныг зэрэг хүмүүс мөн оролцмой чуулганд Чимэдсампилаас хурлыг удирдан эхэлж илтгэсэн ану энэ өдөр болвоос. Жирмийн чуулганы олон хошуудын ван гүны хурал нээгдсэн өдөр бөгөөд. Зүүн хойт мужуудаас тус тус төлөөлөгч томилон ирүүлж. Өчүүхэн миний бие олон авгай лугаа танхимын дотор цугларж тунхаглагч сурталыг олж сонссон нь. Маш цахалтай хэрэг бөгөөд. Манай улс бушуу халж ард улсыг байгуулснаас цэргийн дайн дэгдэж. Энэ цагын байдал самуурсан нь. Газар бүр түр нэгэн адил боловч. Харин манай Жирмийн чуулганы амгалан байдал буй учир нь. Уг газрууд байдал яг хязгаал болохын дээр. Бас зүүн хойт мужуудын сайдуудаас онц хамгаалсны гавьяа болмой. Үүнд баярлаж барахгүй ажээ. Эдүгээ болвоос бүх улс ардын гурван зорилтыг явуулж ард олонд амар цэнгэлийг олгож. Улс төрийн мандан хөгжихийг оролдох цаг мөн тул. Манай Монгол угсаатан хэдийгээр ухаан бодол мөхөс боловч энэхүү замаас гарч болох ажээ. Засаг төрийн хувьлах нь. Монголын засаг захиргааны явдалд холбогдолтой боловч. Дотоод мужууд байдал Монгол лугаа адилтгаж үл болох тул. Аливаа дотоод мужуудад явуулж болох явуулгыг Монгол газраа завуулж болох эсэх ба. Монголын улирсаар ирсэн ёс дүрмийг халж болох эсэх жич аливаа нэмэх хасах зүйлүүд манай хурлаар сайтар хэлэлцвээс зохимой. Ерөнхийлөн хэлвээс улс ба Монголд цөм тустайг бодвоос зохимой. Урьд хэдэн хошуудаас Монголын тухай хэрхэн болгохыг хүссэн ба. Хойно Мүгдэн хотноо бүхий Монгол хошуудын олон авгай нараас Монголын байдлыг хамгаалах тухай тунхаглан сонссон зүйл буй тул. Олны санааг дагуулж Чанчүнь хотноо олон хошуудын Монголын ван гүнийг зарлан хуралдуулж санал бодлоо харилцан солилцох ба. Нийтээр шүүмжил хэлэлцвээс зохихын хамт өчүүхэн миний бие угаас эрдэм судал мөхөс бөгөөд. Арга бодолгогүй тул. Хүсэх нь. Өргөнөөр саналаа гаргаж гаргагч Монголын засаг төрийг сайжруулах явдлыг хэмээхээс гадна. Хэрвээ шударга үглэл шүүмжлэлийг хайрлаж оновчтой арга замыг зааваас манай улсын завшаан бөгөөд. Мөн жирмийн чуулганы завшаан болмой. Дээр дурдсаны толилон хайрлахаас гадна. Зэвүүн авгай. Жин авгай. Зан авгай. Жич ирсэн олон ван гүн хуулийг илтгэсээр хэмээжээ. Илтгэж дуусмагц. Олон ван гүн нар хоорондоо харилцан хэлэлцээд чухам оруулах зүйлүүдийг хэлэлцээ өдий буй. Мөн орой Жан И Чүний бие мужийн засгийн газрууд дарга. Жаны төлөөнөөс бодолгоо бэлтгэж олон ван гүн нарыг орцухай хэмээмой. 3сарын 29. Энэ нь жирмийн чуулганы олон жишээ отгууд бэрс ирвэс. Ван гүнүүдийн хуралдаж дотоод Монголын олон малчин нэгдэлчин ах дүү ард түмнийг мөлжин зооглохыг хурал ба бутгалгаа бэлтгэж цэнгэлдэн сууж байгааг манай Монголын хувьсгалын ачаар ардын эрх чөлөөт цэнгэлийг олсон олон түмэн бүгдээр үзвүү харвуу. Учир. Уг хурлыг түр хойшлох хэмээснийг ёсоор тогтоож. Мөн сарын эцэст хуралдуулахаар тогтоожээ. Энэхүү хуралд суух Ван гүн нар нь. 1 өндөр Чин Ван Заншиюү. 2 Лирчин дунд хошууны Гүвэ гүн Цэрэндамид. 3 Амар. Чингэлт лам. 4 Гурлас хошууны Гүвэ гүн Доржплам. 5 Бөххишиг. 6 Харчин баруун хошууний Гүвэ гүн. 7 Жирмийн чуулганы туслах Т.Дэмбэ. 8 Зэлийд хошууны Чин Ван О Та Мэ Лэ Фү Тан. Монголоор чухам ямар нэр болохын мэдэхгүй. 9 Чин ваны хүшуудын туслагч Сүтгүйт. 10 Дөрвөд хошуудын Барс Дорж. 11 Фүлэн Ван. 12 Намдаг Ван зэрэг. 13 Зүй Шиү Ван болохын дотор засагт Чин Ван болвоос нэр ба. Ши Жиху нар. 14 Тай бөгөөд. Олон Ван гүнүүдийн тэргүүн болмой. Урьд өдрийн умардаас ирсэн түргэн тэрэг лүгээ Фүлэн Ван Намдаг. Эх сурвалж: Монгол Ардын Үнэн сонин, 1929 оны 5-р сарын 13. №21 (163) 4-р нүүрт. Гадаадын байдлын тухай хянаваас Бүх дэлхийн бага буурайг хуваан залгисугай хэмээсэн бөгшмөл саналт гадаадын хоцрогдсон Хятадын олон сая хөдөлмөрчин тариачиныг газар шороон хамтаар хулан болгон эзлэх хорт бодлогоор Хятад орны доторх харгис шунахай Англи Японы зэрэг улсын хөрөнгөтөн харгис буржуй нар бүх азийн дунд бүдүүлгээр генералуудыг хөлслөн ашиглаж төлөө турхиран тавьсан цагаан нохойнууд. Тэдгээр хөрөнгөтны ашиг тусыг бүтээхээр архиран давхиж холбоот ба. Хятад хоёр улсын тэгш эрх гэрээ бүхий дочон зүгийн төмөр замыг түрэмгийлэн үлээж ёс бус хэргийг үүсгэн бүх дэлхийн фүрэлтэр ангийн тод

манлай холбоот улс ба. Хятад улсыг хооронд нь. Эвдрүүлэн. Мөн улсуудын олон сар хөдөлмөрчин тариачныг завсарт байлдуулан цусыг урсгаж самбаа чөлөөг харж далимдуулан санааг гүйцсүгэй хэмээсэн харгис хөрөнгөтний эцин хатгалгаа бодлогыг өв тэгш хувьсгалын зорилгод холбоот ба. Хятад хоёр улсын хөдөлмөрчин тариачин фүрэлтэр нар гүн хянан мэдэж тус бүр уурс хөдөлж. Хүчин чадлыг нэгтгэн баатар бат улаан нударга тайлж өнөө халтар ирсэн харгис нохойнуудыг бут цохин буцааж хөрөнгөтөн харгисын хөнөөлөөр гэдэргэ таран бархирч гайхамшиг гавьяаг үйлдвэрчин тариачны гал улаан тугыг мандуулан гар гараас барилцан холбоог байгуулж. Газар бүрийн пролетар ангийн хувьсгалын нэгтгэл хүчин дор үлгэр түүх болон илэрхийлэгдвээ. Эх сурвалж: Монгорл Ардын Үнэн сонин, 1929 оны 8-р сарын 1. №38(179). 4-р нүүрт. Хятадын ажлаа хаясан үйлдвэрчний тухай Монголын доторх Хятадын үйлдвэрчин нар улаан тугыг барьж найман цаг ажил хиймой хэмээн хашгирч буй. Энэ уриа зээ дуу болвоос. Жижиг хөрөнгөлөг пүүсийн эзэд бөгөөд. Хятад ажилчныг хөлслөн мөлжигч этгээдэд нэнч сүртийгээр сонстож баймой. Тэдгээр үйлдвэрчин нарын хэлэх нь. Бид бол гурав дөрөв бүү. Хэдэн олон жил болтлоо эдгээр пүүсэнд барааг хөлслөн орж. Өдөр бүр өглөө наран гарахаас эхлэн үдэш наран шингэтэл өдрийн турш ажлыг хийж туйлын бэрх хүндээр зүдэрч байх бөгөөд. Сар өдөр ч чөлөөтэй цаг гэж нэг ч байсангүй хэмээмуй. Эх сурвалж: Монгорл Ардын Үнэн сонин, 1929 оны 8-р сарын 1. №38(179). 4-р нүүрт. *** Жияаны зэрэг газруудаар байгуулахаар төлөвлөн буйгаас гадна. Бусад эвлэлүүдийг зогсоомой хэмээмой. Шинээр байгуулах эвлэлийн онц эрхийг байгуулах явдыг захиргааны газруудаас тус байгуулагдан буй эвлэлүүдэд учрыг тайлбарлан тараасан нь зүүн зүгийн гурван ангийн газруудаар бэлхэнэ. Үзэгдэж уг хамтын амын хүчлэн явуулж буй ажилд холбогдмой хэмээжээ. Майн 31. Хөвдөгийн зүүн зүгийн ардууд усан буудлын форт сандюу хэмээх хотын хамт хөвдөгийн цэргийн хувьссаны улмаас хөвсгийг мужийн этгээдэд орж хөөжээ хэмээмой. Чанхай Ший ба. Вон Иү сайн хоёрын байдал. Майн 31. Чанхай Ший ба. Вон Иү сайн хоёрын хооронд дайн байлдаан эхлэхийг өдөр тутам хүлээн буй ба. Чанхай Ший Вон Иү сайн лүгээ эсэргүүцэх цэргийг бэлтгэн буй хэмээн Хятад улсаас мэдэгджээ. Эх сурвалж: Монгорл Ардын Үнэн сонин, 1929 оны 8-р сарын 1. №38(179). 4-р нүүрт. *** Мүгдэнд ирсэн Вэй-ээс хэлсэн нь. Мүгдэн хотноо Жан Шиу Линд илтгэл хийж буцсан даруй зөвлөлт улс лугаа харилцан хэлхээ холбоо байгуулах хэргийг явуулахыг нийтэж буй. Жан Хай Ши-ээс. Хятадын дорно зүгийн төмөр замын тухай хэргийг хэлэлцэн сэтгэх хурлыг хуралдуулж зөвлөлт улсын засагаас урьдын байдлыг байгуулах тухай. Мэдэн ирсэн зүйлийг хэрэгсэхгүй болгож. Хятадын мэдэлд оруулахыг оролдвоос зохимой хэмээн хэлэлцэн тогтооцухай. Эх сурвалж: Монгорл Ардын Үнэн сонин, 1929 оны 8-р сарын 1. №38(179). 4-р нүүрт. “Монгол ардын үнэн” сонины - 1930 оны дугаарт Хүндэтгэн хүлээвэй Хятадын Дорно зүгийн төмөр замын хэрэг эрхлэх газрын даргад томилогдсон нөхөр Засиновыг эдүгээ Харбин хотноо хүрэлцэн ирсэнд Хятадын засаг захиргааны газраас хүндэтгэн хүлээв хэмээмүй. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 10. (314) 20 оны 3 сарын 8. 3-р талд. https://www.esan.mn/contents/11715

Арван мянган улаан цэрэг шинэ хотыг эзэлжэхүй 8 сарын 31. Шанхай хот /güveküü/ Хөвэхөү орчимд буй арван мянган улаан цэргүүд /šayiǰq-a/ Шайжха хотыг эзэлсэн ба эдүгээ /kübei/ Хүбэй мужийн өмнөд этгээд Шанси хотноо ойртон байх Чин Хай-Шийгээс умард мужийн Генаралуудад /vong iüy šiing/ Вон Иүй Шийнг ба, /ǰang šiy šang/ Зан Шүй-Шан нараас дайн байлдааныг эсэргүүцэх явдлыг гуйсан даруйхнаа зогсоолгох явдалд нэгтгэхийг гуйсан ба мөн Чан ХайШийгээс ухуулсан нь тус улсад Эв хамтын аюул ба, эдийн засгийн хямрал улмаар нэмэгдэн буй хэмээжүхэй хэмээмүй. *** Шанхай хот, Ханьхау хотноо хуралдсан цэргийн ба тариачдын эрх барих газрын төлөөлөгчдийн хуралд улаан цэрэг лүгээ тэмцэх тухай Нанжин Засгийн Цэргийн сайдаас илтгэсэн энэ хир Хятадын улаан цэрэг бүгд 19 корпус бөгөөд 20 мянган винтов буу бүхий боломуй хэмээсэн ба цааш мужийн аот ба хөдөө газруудад Эв хамтын этгээд нар ба байгуулсан цэргийн ангиуд нэн олширжихуй хэмээсэн хэмээмүй. Хот Шанхай Чанси хотоос ирсэн галт онгоцын дор туйлын ихэд сандарсан зугтан явагчид бууж баймуй тэдэн нарын өгүүлэх нь Чанси хотыг улаан цэргээс эзлэн авах явдал энэ өдрүүдэд болмуй хэмээжүхүй. Улаан цэргүүд Чанси хотноо ихэд ойртвой Шанхай хот. Хятадын улаан цэргүүд Чанси хотноо улмаар ойртон буй ба Японы мэдээнд үзвээс Чанси хотын байлдаанд улаан цэргүүд 20 мянгаас доош бус тооны болмуй. Хүвэнэн мужийн цэргийн дарга нь хэдийгээр хүчнийг нэмэгдүүлэн ирүүлж буй боловч 10 мянган цэргээс илүү цэрэг гаргахын арга үгүй баймуй. Засгийн газрын цэргүүд Чанси хотноо байлдан буй ихэнх нь улаан цэргийн ангиул болох Хүвэнэн мужийн тариачид лугаа байлдахыг татгалзаж байгуулалт нь сулран баймуй. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 35. (135) – 4 нүүр. 20 оны 9 сарын 17. 3-р нүүрт. https://www.esan.mn/read/11718 Харгис цэргүүд ба хувьсгалт улаан цэрэг ихэд байлдаж буй Чинша хотын орчим харгис засгийн цэргүүд ба Хятадын улаан цэрэг хоёр харилцан ихэд байлджихуй. Япон, Францус ба Англи зэргийн гадаадын харгис цэргүүдээс харгис Хятадын засгийн цэрэгт ихэд тусалж баймуй. Учир нь хэрвээ Хятадын пролетари нар ба тариачид ялах бөгөөс гадаадын шунахай хөрөнгөтөн мөлжигдөх хэмээн урьд мэдэж эртхэн бутцохихийг хичээмүй. 4-р талд. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 36. (136) 20 оны 9 сарын 18. https://www.esan.mn/read/11719 Гадаадын сонин Цагааны хулгай нар үймүүлж буй 9 сарын 20-ны мэдээ. 9 сарын 12-ны өдөр Хятадын Дорно төмөр замын баруун салбарын Дарисун хэмээх Ханаши өртөөг зэвсэг бүхий хэсэг цагааны хулгай нар эзэлвэй. Мөн газраа байсан Хятад цэргийн захирлуудаас баригдсан цагааны хулгай нарыг шоронгоос гаргатугай. Хэрвээ гаргахгүй аваас төмөр замын далан төмрийг эвдэж суудлын галт тэргийг өнхрүүлмүй хэмээн сүрдүүлж нөхдөөн гарган авчээ. Үүний нэгэн хамт Манжуур хотноо Цагдаагийн албанаа бүхий цагааны хулгай нараас Зөвлөлт Улсын харьяат нарыг хууль бусаар доромжтлдог болбай. Байгалийн өмнөдэх төмөр замын галт тэргэний жолоочыг Манжуур хотноо ирмэгц үндэс баримтгүйгээр барин авч Харбин хотноо явуулжухуй. Мөн арвангуравны өдөр Байгалийн өмнөх төмөр замаас Манжуур хотноо суугаа төлөөлөгчийн албан газарт Хятад Цагдаагийн албанаа бүхий Орос цагааны хулгай нар нэвтрэн орж, нэгжээд нэг ч юм олж авалгүй зайлан очвой. Лавлаж мэдэхүл Цагдан сэргийлэхийн даргын тушаалыг дагаж явсан байжухуй.

Эл учир шалтгааны гэмээр Дорно Хятадын Төмөр замд явах суудлын галт тэргэний явдалд хортой саадтай болвай. Иймийн учраас СССР улсаас Манжуур хотноо суугаа Ерөнхий консул Майлниковоос Хятадын эрх баригчдад нот бичиг явуулсны дотор бичсэн нь, Зөвлөлт Улсыг эсэргүүцэн тэмцэж бүхий цагааны хулгай нар ямар ч гэм шийтгэвэргүй хоцорсоор байхаас гадна тэдгээрийн дотор Хятадын Цагдан сэргийлэх ба бусад албан хаагч цагааны хулгай нар нэгэн адил явалцмуй. Үүнийг хянаваас Хабаровск хотноо хэлэлцсэн гэрээний зүйлүүдийг Хятадын зүгээс гүйцэтгэхгүйн дээр хүнд хүчир байдал тохирч буй учрыг мэдэж эдгээрхүү цагааны хулгай нарын үл зохилдох самуун ажлыг даруй устгахыг эрсүгэй хэмээжүхүй. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 43. (143). 20 оны 9 сарын 25-ны өдөр. 3-р нүүрт. https://www.esan.mn/read/11726 Гадаад мэдээ Мүгдэний цэргүүд довтолж буй Мүгдэний хорьдугаар армийн цэргүүд улмаар Хятадын оронд орж буй. Нэгдүгээр Мүгдэний армийн цэргүүдийн зарим нь Бээжин хотноо оржээ. Ихэд байлдаж буй Улаан цэргүүд ба Нанжины цэргүүд Үчин, Чиншаны төмөр замын орчим ихэд байлдаж буй хэмээмүй. 3-р нүүрт. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 46. (146). 20 оны 9 сарын 30-ны өдөр. https://www.esan.mn/read/11729 Хятад үйлдвэрчний ажил ба тэдний аж амьдралгыг сайжруулах тухай Өнөөдрийн сонинд намын төв хорооны тэргүүлэгчдээс Хятад үйлдвэрчний ажил ба аж байдлыг сайжруулахын тухай тогтоосон тогтоолыг хэвлэн нийтлэвэй. Энэ нь өдөр цаг нөхцөлгүй шаарддаг гүйцэтгэвээс зохих зүйлүүдийг зааварчилжухуй. Учир нь энэ завсар Намын наймдугаар хурлаас монголын ядуу ардын дунд явуулж буй үзэл суртлыг хятадын ажилчны дунд тус намын дүрмийн ёсоор нэгэн адил нэвтрүүлж хувьсгалын эсэргүү этгээд болох худалдаачин дамын мөлжигчдийн эрх мэдлээс ангижруулах явдалд хятадын идэвх оролдлого бүхий ажилчныг оролцуулан гүйцэтгэвээс зохимой хэмээн тогтсон тогтоол зааврыг зохих олон газруудаас үл гүйцэтгэснийг чухалчлан тэмдэглэжүхүй. Ийнхүү үл гүйцэтгэсэн зүйлүүд болвоос тус улсын хувьсгалт үйлдвэрчний эвлэлээс яс үндэсийг баримтлахгүй бүгдийг нь эвлэлдүүлэн тэдний ашиг тусыг арчлан хамгаалж, аж байдлыг нь сайжруулах хэмээсэн долоо ба наймдугаар хурлуудын тогтоолууд лугаа үл нийлэлцмүй. Мөн түүнчлэн Хятад, Монгол үйлдвэрчний дунд интернационалын суртлыг нэвтрүүлж холбоо хэлхээг сайжруулах тухай туйлын хурлуудын бодлого зааврыг биелүүлсэн нь үгүй болой. Мөн ч Намын наймдугаар хурлаас Хятадын үйлдвэрчний тухайд “Ангийн журмыг гажуудуулан худалдаачны ашгийг нэгэнт бус хамгаалсан” зэрэг байдлыг цухуйтал тэмдэглэж заасан зүйлүүдийг гүйцэтгэсэнгүй ба Хятадын үйлдвэрчинд пиу олгох хэрэг нь хүнд сурталд автсан хийгээд, мөн ч аж ахуй худалдаа үйлдвэрийн газруудаас Хятадын эвлэл артелиудыг байгуулж удирдлагыг гаргасан үгүй ба Үйлдвэрчний эвлэлийн төв зөвлөлөөс барилгын хятад үйлдвэрчнийг одоо хүртэл үйлдвэрчний эвлэлд татаж оруулаагүй зэрэг олон зүйлийн алдагдалтай ба дутагдалтай зүйлүүдийг Намын төв хорооноос тэмдэглэсэн амой. Жич, эдгээрхүү алдагдал дутагдлуудыг засаж залруулах тухай зүйлүүдийг өнөөдөр нийтлэсэн төв хорооны тогтоолын дотор тов тодорхой зааварчилжээ. Эдгээрхүү олон газруудад одоо даруй гүйцэтгээгүй хэмээн олон зохих газруудад даалгаж шаардсан зүйлүүдийг олон зүйлийн аргыг сүвэгчилж бушуу түргэн гүйцэтгэвээс зохимой.

Хэрвээ үүнийг ёсоор болгон гүйцэтгэхгүй ахул Хятад үйлдвэрчний ажил ба аж байдал нь муу хэвээр хоцормуй. Энэ нь тус Нам ба Засгийн интернационалын чанартай үндсэн бодлогыг гуйвуулан гажуудуулахад даруй хүргэмүй. Жич, хэрвээ Хятад үйлдвэрчний дунд хувьсгалын ажлыг явуулж тэдгээрийн аж амьдралыг сайжруулах үгүй аваас таван жилийн төлөвлөгөөний ёсоор гүйцэтгэх хэрэг ажилд ихээхэн хэмжээний саад тотгор боломуй хэмээхийг бүгдээрээ ажран мэдвээс зохимуй гэсэн үүнд намын наймдугаар их хурлаас “Монгол улсыг тусгаар биеэн даасан улс болгон нийгэм журмыг байгуулах явдалд хятад ажилчин хүчин туслалцан оролцох” хэмээн тогтсон чухал зааврыг умартаж үл болмуй. Тус намын үндсэн журмыг үнэхээрийн зүйтэй зөв замаар удирдагч Намын төв хорооноос хятадын ажилчны тухай тогтоосон чухал зааврыг нам эвлэлийн олон гишүүдээс эхлэн үүр хороо хүртэл бүгдээрээ хүчин хавсарч биелүүлэн гүйцэтгэвээс зохимуй. Монголын үйлдвэрчний эвлэлийн интернационалын суртлыг бадруулья. 1-р нүүрт. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 63. (163). 20 оны 10 сарын 24-ны өдөр. https://www.esan.mn/read/11745 2-р нүүрт. Монгол ард улсын доторх хятад үйлдвэрчний ажил ба аж байдлыг сайжруулах асуултыг нөхөр Жигжиджаваас илтгэснийг сонсоод намын төв хорооны тэргүүлэгчдийн хурлаас тогтоосон нь Намын наймдугаар хурлаас улсын ба олон нийтийн Кофиративын байгууллагуудаас хятад үйлдвэрчний байдлыг сайжруулах явдлыг чухал болгосон зааврыг үл гүйцэтгэснийг тэмдэглэж, Намын төв хорооноос хэрэг дээр болгон гүйцэтгэх зүйлүүдийг тогтоосныг жагсааваас: Нэг. Монголын төв Кофиративын ерөнхий хороонд даалгах нь. 1.Одоо даруйханаа жижиг дархан хятадуудын хамтралуудыг илрүүлэн гаргаж хүчнийг хангахаарөөрийн мэдэлд авахын дээр артелуудыг түүхий эдээр хангах ба тэдний бүтээсэн эдийг зарах төлөвлөгөө үйлдэж зээл олгох явдлыг харгалзваас зохимуй. Зээлийг олгоход түүхий эд үйлдвэрийн байгалийн зэргийн үйлдвэрийн шинжтэй зүйлээхр олгох, үүнд мөнгөн зээл олгохоос татгалзваас зохимуй. Артелиудын ажлыг цаггүй үргэлж ажиглан үзэж байхаас гадна үйлдвэрийн талаар зааварчилж байвал зохимуй. 2.Улаанбаатар хотноо төв охорхон хугацааны дотор хоёр гурван боловсон ёсны хятадын үйлдвэрчний хоолны газруудыг үл хямд бүхийгээр байгуулах, үүнд нэгийг нь хятад үйлдвэрчний клубийн дэргэд байгуулваас зохимуй. 3.Хятадын үйлдвэрчнээс хоршоонд оруулах хувийг хөнгөвчлөн үзэж удаан хугацааны дотор оруулдаг болгохоос гадна гишүүнд хэрхэн элсүүлж буй явдлыг хянаж байваас зохимуй. 4.Үйлдвэрчний төв зөвлөлийн намын ангийн лугаа хамт хятадын үйлдвэрчнийг хоршоолуулахын төлөвлөгөө зохиох, үүнд хятадын үйлдвэрчдийг зуун хувь хүртэл Хоршооны гишүүнд оруулах, үйлдвэрийн газрын ба үйлдвэрчний зэрэг газруудад хятадын үйлдвэрчдийн дунд хоршооны тухай олон нийтийн ухуулгын ажлыг өргөтгөх, хоршооны утга чанарыг тайлбарласан хятадын хэлний ном дэвтрийг хэвлэн нийтлэх, хятадын үйлдвэрчнийг дэлгүүрийн комисст оролцуулах найлах Налайхын газар ба улсын аж ахуй барилгын зэрэг газруудын хятад үйлдвэрчнийг хэрэглэх хоолны зүйлүүдээр тасралтгүй хангах ба үнэ хямд хоол бэлтгэх явдлыг тусбүр чухалчилваас зохимуй. Хоёр. Аж ахуйн газруудын хувьд 1.Хятад үйлдвэрчний хүчнийг үнэлэх улс харьяат барилгуудад ажиллах үйлдвэрчид лүгээ ганц ганцаар буюу Артелиар ажиллах алин боловч үйлдвэрчний эвлэлээр уламжлуулан хамтралын нийгмийн гэрээг эрхбиш байгуулваас зохимуй. Аж ахуйн газруудаас данжаад нарт өгч хийлгэх аваас Үйлдвэрчний эвлэлээс уул үйлдвэрчний дунд данжаад нараас тэдгээр үйлдвэрчдийн комиссыг хамгаалах хэргийг данжаад нар лугаа ажлын гэрээ байгуулах гаргах ажлыг хариуцах тэргүүтэн харьяат эвлэлийн дотор буй арга хэрэглэн явуулваас зохимуй. 2.Өөрсдийн техник аравны ахлагч тэргүүтнийг явуулж ажлын бүртгэн авч үйлдвэрчин бүрт ноогдвоос зохих ажлын хөлжийг тус бүр олгох зүйлийг явуулваас зохимуй. 3.Ажлын үйлдэхүүнийг дэнслэхийн тулд хийсэн ажлын чинээгээр хөлсийг олгох явдлыг эрхлэвээс зохих, үүнд аж ахуйн газруудаас хорин нэгэн оны барилгын үест ажлыг цэгнэх ба бүтээх зүйлийн хэмжээг

тогтоох дүрмийг зохиож үйлдвэрчний эвлэл лүгээ нийлж явуулваас зохимуй. Үүний хамт барилгын ажлыг зохимжтой болгохын төлөөнөө элдэв зүйлийг дээш өргөх чирэх явдлыг машинаар үйлддэг болох эрхийн аргуудыг төлөвлүүлвээс зохимуй. 4.Барилгын ажлын хөлсний үнийг тогтооход тэмцэлдэх явдлыг зогсоох ба үйлдвэрчин нэг барилгаас нөгөөд шилжих явдлыг устгахын тулд хорин нэгдүгээр оны нүүрт аж ахуйн газруудын орон нутгийг баримтлаж барилгын ажлын үнийг тусгай зохион явуулбаас зохимуй. 5.Ардыг гэгээрүүлэх яам ба Хүчин үнэлэгчдийн төв коминдатын эрхэлж, мөн Үйлдвэрчний эвлэлүүдээс оролцуулан энэ он арван нэгэн сараас хорин нэгэн оны гурван сар хүртэл түр сургуулийг байгуулж 60 хүнээс дорогши бус хятад үйлдвэрчнийг барилгын ажлын арваны ахлагч нарт сургаваас зохимуй. Энэхүү хэрэгт зарцуулах зохих тооны мөнгийг 29 оны улсын ний орлого зарлагын дансанд оруулж төсөвлөхийг Засгийн газарт даалгахаас гадна уул Түр сургуулийг одоо даруй эхлэн байгуулваас зохимуй. 6.Барилгын хэрэгсэл дутагдаж эрхбиш худалдан авах хэрэг тохиолдвоос бариулагч газрууд нь үйлдвэрчний артелийг уламжлах явдлыг шууд худалдааны ёсоор хэлэлцэж авч байваас зохимуй. 7.Хорин нэгний барилгын үест үйлдвэрчдийг дутагдал үгүй байгуулахын учираа аж ахуйн газрууд нь үйлдвэрчний эвлэл лүгээ хэлэлцэж хорин нэгэн онд ажиллах үйлдвэрчид лүгээ конторактын гэрээ байгуулваас зохимуй. 8.Олонх хятад үйлдвэрчидтэй аж үйлдвэрийн газруудад аж ахуйн газруудаас орчуулагч нарыг томилон олж өгөх явдлыг үүрэг болгон даалгасугай. 9.Хорин нэгэн оны улсын данс бодогчдоос 200 буюу 250 мянган төгрөгийг хятадын үйлдвэрчний суух орон байшин бариулахад олгохыг Сангийн яамнаа даалгахаас гадна бүхий л аж ахуйн газруудаас хорин нэгэн оны аж үйлдвэрийн ба мөнгөн сангийн төлөвлөгөө зохиоход үйлдвэрчний суух орон байшин бариулах зардлыг оролцуулан төлөвлөвөөс зохимуй. 10.Ирэх хорин нэгэн онд өдөр бүр 300 хүнийг угааж чадах баань байгуулахыг хотын захиргаанд даалгасугай. Гурав. Хятад үйлдвэрчинтэй харилцаа бүхий газруудаас хятадын үйлдвэрчний гачигдал зовлонг анхааран үзэж байхыг олон газруудын эрх баригчдын үүрэг болгон даалгамуй. Намын төв хорооны Зохиолын хэлтэст даалгах нь: Орон нутгийн ба албан газруудын нам эвлэлийн үүрүүдээс олон гишүүдийн дунд хятадын үйлдвэрчний гачигдал дутагдлыг анхааран үзэж байх нь чухал хэмээн ойлгуулах, мөн үйлдвэрчин лүгээ харилцдаг түшмэдээс хэрхэн үзэж буй явдлыг ажиглан тэмцэж байваас зохимуй хэмээх зааврыг гаргаваас зохимуй. Мөн үүнчлэн үйлдвэрчний эвлэлүүдээс гүйцэтгэвээс зохимуй. Дөрөв. Хятадын үйлдвэрчдийн элдэв ажлын аарсаар хэргийг гарахуйд богино хугацааны дотор саад үгүй тусалж байх явдлыг олон шүүх таслахуудад тулган зааварлах явдлыг Шүүх яаманд даалгасугай. Жич, Шүүх таслах газруудаас тухайн аарсаар хэрэгийг шийтгэн таслахуйд хувьсгалын үзэл сурталыг дагаж хувьсгалт улсын хууль дүрмийг үндэс болгож ангийн журмыг чангатган баримтлан гүйцэтгэвээс зохимуй. Тав. Дотоод явдлын яамнаас паспорт олгох тухайд олон зүйлийн үзэх газар үгүй хоосон чирэгдэл буй. Үүнийг даруй зогсоож паспортын хэлтсийн албан хаагчдыг шалган үзэж үл бүтэхийг нь улс төрийн сурталтай, ангийг баримтласан хүнээр халваас зохимуй. 1.Аймаг бүрт хятадын үйлдвэрчдэд паспорт олгох тусгай газрыг байгуулваас зохимуй. 2.Бүх паспорт олгох газруудад үйлдвэрчний анкетийн маягтийг удахгүйгээр олгож байваас зохимуй. 3.Паспортын үнийг хураалгасан хятад үйлдвэрчдэд паспорт олгох газраас тусгай тасалбар олгох, үүнд паспорт авах өдрийг тодорхойлон тэмдэглэвээс зохимуй. 4.Паспортыг олтол энэхүү тасалбар нь уул паспортын оронд үнэмлэх болж паспорт үгүй хэмээн хавчигдуулах явдлаас чөлөөлвөөс зохимуй. Уул паспортыг үйлдвэрчний мэдүүлснээс хойш арван хоногийн дотор эрхбиш олговоос зохимуй. 5.Хөдөөний газраа үйлдвэрчнийг хүлээлгэсэн албан ажлын газрууд нь өөрснөө оролдож үйлдвэрчидийг авч ажил хийж буй газарт хүргүүлвээс зохимуй. 6.Ажил үгүй буюу Дотоод яаманд саатсан хийгээд ажил хийж буй учир хөдөөнөөс ирж чадахгүй зэргийн тэдгээрийн биеээс үл болсон шалтгаанаар паспорт үгүй хоцорсон үйлдвэрчдээс ял торгууль авах явдал үгүй болой. 7.Ажил үгүй үйлдвэрчинд ажил үгүй явсан цагийн паспортыг үнэ үгүйгээр олгомуй. Ажилтай боловч паспортын үнийг 6 сар хүртэл хүлээж хүндэтгэвээс зохимуй.

8.Паспорт олгох газруудын чанар ба ажлын сахилга батыг чангатгахын тул эрс шууд тэмцэх явдлыг Үйлдвэрчний эвлэл ба Дотоод явдлын яамуудад даалгасугай. Зургаа. Хятадын үйлдвэрчдийн эхнэр хүүхдийг зохих тоог харгалзан Хятадаас Монголд ирүүлэх зөвшөөрлийг олгохыг Засгийн газраа даалгасугай. Мөнхүү зөвшөөрлийг чирэгдэл үгүй дөхөмтэйгээр олгохыг чухалчлаваас зохимуй. Долоо. Нэгэн долоо хоногийн дотор хуучин хятадын Шийн байшинг засуулж клуб байгуулах зардалд мөнгө хөрөнгийг олгохыг Ардыг гэгээрүүлэх яам ба Үйлдвэрчний төв зөвлөл хийгээд Хотын захиргаанд даалгасугай. Уг засварыг арван сарын сүүлд төгсгөвөөс зохимуй. Найм. Монголын Хувьсгалт Намын бодлогын үндсэн асуултууд ба Хятадын хувьсгалын хөдөлгөөн болох Хятад хэлний ном дэвтэрүүдийг өдий төдийг хэвлэж гаргах явдлыг Намын төв хорооны Ухуулан боловсруулах хэлтэсээс Ардыг гэгээрүүлэх яам ба Үйлдвэрчний төв зөвлөл лүгээ хавсарч гүйцэтгэвээс зохимуй. Ес. Хятад үйлдвэрчдийн дунд бичиг үсэг үгүйг устгах ба ажлын боловсролыг дэвшүүлэхэд сургууль ба дугуйлангуудыг байгуулж дэлгэрүүлэх явдлыг Ардыг гэгээрүүлэх яам ба Үйлдвэрчний төв зөвлөлд даалгасугай. Арав. Монголын Цэнгэлдэх хүрээлэнд гарах цахилгаан сүүдрийг үзэх пиунуудын зууны 25 хувиас доош бусыг үнэ хямдаар Хятадын үйлдвэрчинд олгохыг Ардыг гэгээрүүлэх ба Үйлдвэрчний төв зөвлөлд даалгасугай. Арван нэг. Хятадын үйлдвэрчдийн дунд улс төрийн боловсролын нийтийн ажлыг дэлгэрүүлэх нь чухал бөгөөд тухайн зардалд хэрэглэх тусгай бэлтгэл хөрөнгө үйлдвэрчний эвлэлүүдэд үгүйн учраас хүчин үнэлэгчдийн шинэ дүрэм гарснаас хойш барилгын ажил төгстөл буюу Хамтралын гэрээ байгуултал байгуулагч газруудаас хүчин үнэлэгчдийн дүрмийн ёсоор хагас хувийг боловсролын ажилд эрхбиш гаргаж өгвөөс зохимуй. Энэхүү зүйлийг Үйлдвэрчний эвлэлүүдээс ямагт боловсролын ажилд зарцуулах нь туйлын чухал бөгөөд ялангуяа үйлдвэрчдийн ажлын мэргэжлийг дээшлүүлж бичиг үсэггүйг устгах явдлыг чухал болговоос зохимуй. Арван хоёр. Барилгын ажил үгүй үйлдвэрчинд улсын сангаас туслах тухай асуултыг боловсруулах явдлыг Хүчин үнэлэгчдийн төв коминдатад даалгасугай. 2-3-р нүүрт. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 63. (163). 20 оны 10 сарын 24-ны өдөр. *** СССР улсын Засгийн газраас Хятадын Мүгдэний засгийн газраа энэ сарын 7-ны өдөр явуулсан нот бичгийн дотор Орос цагааны цэргүүдээс Зөвлөлт улсад эсэргүү явдлыг үүсгэвэрлэж буй илэрхийлэн үнэн учрыг тоочин гаргасанд мөн Мүгдэн хотын Засгийн газраас хариу нот бичиг хүлээн авсныг үзвээс. Орос цагааны цэргээс эсэргүү явдлыг үл үүсгэвэрлэхээр Хятадын засгийн газраас оролдсон удаа зүйл буй хэмээсэн агаад эл цагааны орос цэргүүдийн явдалд эсэргүү арга хэрэглэмүй хэмээх буюу устгамуй хэмээсэн бодлоготой санал үг үгүй болмуй. 2-р нүүрт. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 64. (164). 20 оны 10 сарын 27-ны өдөр. https://www.esan.mn/read/11746 Гадаадын дайснуудын аюул Манай Монгол Ард улсын аж ахуйг хөгжүүлэх ба соёл боловсролыг байгуулах таван жилийн төлөвлөгөөг Коминтерны удирдлагатай Ардын Хувьсгалт Намын зүйтэй зөв удирдлагаар биелүүлэн гүйцэтгэхэд дотоодын элдэв харш шалтгаан олон буйн дээр бас гадаадаас ирэх дайсны аюул буй ажгуу. Олон улсын эзэрхэг түрэмгий нар ба ялангуяа дорно дахины олон бага буурай ардыг дарлан мөлжиж боолчлохыг хичээн эрмэлзэгч Японы эзэрхэш түрэмгий нар ба Хятадын харгис цэргийн эрхтэн нь манай Монгол Улсын зарц ядуу ба дунд ардын бүрэн эрхэт чөлөөт байдал бэхжиж, ажилчин ард түмний аж амьдрал ба эрдэм соёлын хөгжиж бүхүйг үзэж ихээхэн хорсон өнгөлзмүй. Үүнээс хойг таван жилийн төлөвлөгөөний биелэн хөгжихөд эдгээр эзэрхэг түрэмгий нарын ба цэргийн этгээдийн шунахай бодлого нь улам бүр хурцтах нь зайлшгүй болой. Нөгөөтэйгүүр бүх дэлхий дахины хөрөнгөтөн улсуудад эдийн засгийн хямралд автаж, тэдгээрийн аж ахуйн байдал доош унаж баймуй. Энэ нь хөрөнгөтөн улсуудын ажилчин түмэн ардын байдлыг туйлын

муу болгож өдий төдий сая үйлдвэрчнийг ажил үгүй болгож буй нь Коминтерны тугийн дор явагч хувьсгалын хөдөлгөөнийг хөрөнгөтөн ба бүтэн хагас колонийн ардууд бүрт өрнүүлэн хөдөлгөх ихээхэн нөхцөл нь болж буй. Энэхүү бүх дэлхийн эдийн засгийн хямрал нь гагцхүү Зөвлөлийн Засагт Нийгэм Журамт Холбоот Улсад үгүй бөгөөд Нийгэм Журмын байгуулалтыг туйлын эрчимтэй бөгөөд бүтэмжтэйгээр байгуулж баймуй. Холбоот Улсын аж үйлдвэр нь улмаар хөгжиж, хөдөө аж ахуйн нийгэм журмын салбар нь өдөр цаг бүр нэмэгдэн зузаатгаж буй. Зөвлөлт Улсын үйлдвэрчин ба Хамтралын ажилчин хийгээд тариачин ардын аж байдал өдөр ирэх бүр сайжирч идэвх хичээл нь асар бадран таван жилийн төлөвлөгөөг дөрвөн жилд гүйцэтгэхээр баймуй. Иймийн тул манай намын ба Засгийн газраас Холбоот Улс лугаа улс төр ба эдийн засгийн хэлхээ холбоог улам бүр зузаатгах нь чухал болсон амуй. Энэхүү бүх хөрөнгөтөн улсуудад эдийн засгийн хямрал гарч буй нь хөрөнгөтөн улсуудын хоорондын зөрчилдөөнийг хурцатгамуй. Хөрөнгөтөн улс бүр дайн байлдааны зэвсгийг галзуурсан мэт төхөөрч буй. Монгол Ард Улсын эдийн засаг эрдэм боловсролын байдал хөгжихөд хамгийн урьд Японы эзэрхэг түрэмгий нар нь Хятадын харгис цэргийн эрхтэн ба Төвдийн оргодол Банчин лам, Орос Буриадын цагаантан ба дотоод гадаад монголын хан ван язгууртан хутагт хувилгаад нарын хүчийг манай улсын дорно хил дээр цуглуулан манай Хувьсгалт Улсыг эсэргүүцэхийг өнгөлзөн суумуй. Хэдийгээр Японы эзэрхэг түрэмгий нар ба Хятадын цэргийн эрхтэнээс манай улсыг эсэргззцэн буй боловч Хятадын олон сая үйлдвэрчин тариачны хувьсгалын хөдөлгөөн гал мэт бадарч, Хятад улсын хэдэн мужуудад тогтсон Зөвлөлт засаг улмаар СССР улсыг эсэргүүцэхийг бэлтгэн буй боловч хөрөнгөтөн улсуудын үйлдвэрчний хувьсгалын хөдөлгөөний зөв удирдлагаар улам бүр бэхжиж, Хятадын улаан цэргүүд нь өдрөөс өдөр бүр харгис цэргийн эрхэтний хүчийг дарж баймуй. Хэдийгээр бүх дэлхийн эзэрхэг түрэмгий хөрөнгөтөнөөс СССР улсыг эсэргүүцэхийг бэлтгэн буй боловч хөрөнгөтөн улсуудын үйлдвэрчний хувьсгалын хөдөлгөөн Коминтерний зөв удирдлагаар улам бүр хөгжиж, Зөвлөлт Улсыг хамгаалж олон улсуудад өдөр бүр сүртэй жагсаалууд болсоор баймуй. Иймийн тул манай улсын үйлдвэрчин зарц ядуу ба дунд ардууд ба ардын улаан цэргүүд хүчин чадлаан эрчимтэйгээр хөвчлөн СССР улсын үйлдвэрчин тариачин ба бүх дэлхийн хувьсгалч үйлдвэрчин ба бүтэн хагас колонийн ажилчин лугаа хүчин хавсарч Японы эзэрхэг түрэмгий нар ба Хятадын цэргийн эрхэтний хорт өнгөлзлөгийг дарж өөрийн эрх чөлөөг хамгаалж чадмуй. Мөн түүнчлэн хүчин чадлаан хөвчилж СССР улс лугаа эсэргүүцэгч дайснуудыг даралцахаар хэзээд бэлэн баймуй. Монгол Ард Улсаас баатарлан хамгаалагч ардын улаан цэргийн сүр хүчин батжих болтугай. Дэлхийн хувьсгалын удирдагч Төв Штаб болох Коминтерн ба ХИМИ мандах болтугай. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 98. (198). 20 оны 12 сарын 15-ны өдөр. 1-р нүүрт. https://www.esan.mn/read/11783 Ховд хот дахь Хятад гишүүд нарын хурлын тогтоол 1930 оны 6-р сарын 8-ны өдрийн оройн 5 цагт Төв Зөвлөлийн тэргүүлэгч Сүрэнхорлоогоос удирдан мөн хот дахь хятад гишүүд нарыг хуралдуулан дэлхий дахины үйлдвэрчний зорилго суртал, эрх үүрэг, түүх намтар ба тус эвлэлийн шинэчлэн бүртгэх зорилго, бодлого, Прокураторын нарийн бичгийн дарга нарын ба намын наймдугаар их хурлын тогтоолын тухай илтгэсэнийг сонсоод тогтоосон нь: 1).Тус хотын доторх жинхэнэ үгээгүй ангийн зарц ардуудад энэхүү илтгэсэн элдэв байдал учрыг чадахын чинээгээр улмаар танилцуулахыг бидний гишүүдээр үүрэг болгосугай. 2).Харьяат Монгол Улсын доторх үгээгүй зарц ардуудыг тогтоосон цаг хэмжээгүйгээр зарж хүчнийг мөлжигч хуучны ван гүн хутагт хувилгаад, дамын худалдаачин, пүүсүүдийн данжаад, хөрөнгөтөн баячууд нар лугаа цаг ямагт үйлдвэрчин ардуудын хүчнийг нэгтгэн эсэргүүцэн тэмцэсүгэй. 3). Тус улсын зэрэг олон нийтийн албан ажлын газруудад шургалан орсон яс арьсаар ялгаварлан үзэх хүнд сурталтны зэрэг этгээдүүдийг шуудаар арилган тэдний оронд жинхэнэ үгээгүй пролетари ажилчин нарыг оруулахыг чухалчилсугай. 4). Тус эвлэлийн гишүүдийн дотроос олон нийтийн хэрэгт идэвх хичээл үгүй зэргийн этгээдүүд гарах аваас цаг тухайд зохих Эвлэлийн удирдагчид буюу Үүрийн төлөөлөгч нарт сонсгож үүрийн хурлаар оруулан хэлэлцүүлж сахилга батын ёсоор сурган танилцуулах буюу шийтгүүлэн цээрлүүлэх зэргээр гүйцэтгэсүгэй.

5). Тус улсын зэрэг олон нийтийн хэрэг ажилд бидний гишүүд нар тогтоосон цагын дотор сэлгүүцэх зэргээр цаг өнгөрүүлэх үгүй жинхэнэ тогтоосон цагийн дотор уул ажлыг ёсчлон төхөөрөхийг чухалчилсугай гэхийн дээр тэрхүү ажил хэрэгт үнэн санаагаар зүтгэхгүй өнгөөр хуурагч хүнд сурталтны зэрэг хувьсгалын эсэргүү ангийн этгээд лүгээ эрс чангаар тэмцэж, дэлхий дахины улаан прокураторын удирдлагын ёсоор явж үгээгүй үйлдвэрчин ард түмнийг эрх чөлөө олгох ба батлан хамгаалахыг чухалчилсугай. 6). Тус Эвлэлийн гишүүдэд хувьсгалын ном дэвтэр сонин сэтгүүл зэргийг өргөнөөр гаргуулан ирүүлж олгуулж байх зэрэг явдлыг Төв зөвлөлийн тэргүүлэгчид ба Товчооны дарга нарт итгэн найдсугай. 7). Хот ба Аймгийн доторх үйлдвэрчний гишүүдийг шинэчлэн бүртгэх зэрэг явдалд гишүүн бүхэн сэтгэлийн харамгүйгээр санасан бүгдийг өргөн чөлөөтэйгээр шүүмжлэх ба илрүүлэхийг чухалчилахын дээр үүнээс урагш мөнхүү тэрчлэнхүүгээр чөлөөтэй шүүмжлэлийг үргэлжлэн явуулж алдсан осолдсон хэргүүдийг тухай бүрт зохих газарт улмаар мэдэгдэн засаж залруулж зэрэг хэрэгт өргөнөөр оролцож байхыг баталсугай. Хурлын дарга Чоу Күн Вуй Нарийн бичгийн дарга Лиү Чоу Жан 1-р нүүрт. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 102. (202). 20 оны 12 сарын 20-ны өдөр. https://www.esan.mn/read/11785 Монгол Ардын Үнэн сонины – 1931 оны дугаарт Хятад үйлдвэрчний хурлаас тогтоосон нь Поропинтарины нэрийн доор байгуулсан хятад үйлдвэрчний хөлөбт /клубт/ хуралдсан 600 үйлдвэрчнээс “Аж үйлдвэрийн нам” хэмээх СССР улсын хортны тухай нөхөр Кандагийн илтгэлийг сонсож тогтоосон нь: 1. “Аж Үйлдвэрийн Нам” хэмээх хувьсгалын эсэргүү хэргийн тухай нөхөр Кандагийн илтгэлийг сонсоод Хятадын үйлдвэрчний хурал нь СССР улсын үйлдвэрчин ба бүх Дэлхийн Ажилчны дайсны гарт өгөх хэмээсэн хорт хэргийг туйлын хорслыг илэрхийлэн эсэргүүцмүй. 2). Тус хурал нь СССР-ийн үйлдвэрчин лүгээ нэгэн адил эсэргүүцэж туйлын хүнд ялыг ноогдуулан шийтгэхийг эрмүй. 3). Мөн хурлаас Холбоот Улсын Дотоодыг Хамгаалах Газрын хувьсгалын онц сэрэмжийг гаргасныг тэмдэглэж мөнхүү газрыг Бүх Дэлхийн үгээгүй нарын гавьяаны одон тэмдэгээр шагнахыг гуйвай. Мөни хурлаас мөнхүү газар ба түүний удирдагч нарт бүх дэлхийн үгээгүй нарын хэргийн төлөөнөө онц оролдсоны тухай халуун баярыг хүргэсүгэй. 4). Зөвлөлт Улсын үйлдвэрчин анги ба монголын ажилчин лугаа нэгэн хамт явж бүх дэлхийн ажилчны нэг орон болох Зөвлөлт оронд халдан орох явдлыг үл тавимуй хэмээн тус хурлаас батламуй. Бид нар бүхнээр босч Зөвлөлт Улсын үгээгүй нар ба бүх дэлхийн ажилчин ардын тэмцэн олсон зүйлүүдийг хамгаалмуй. 5). Бидний энд хуралдсан хятад үйлдвэрчин болвоос монгол газраа суух бөгөөд Монгол улс нь нийгэм журмыг байгуулахыг оролдмуй. Нийгэм журмыг байгуулах явдал нь Монгол бүх ажилчны бүр мөсөн эрх чөлөөгөө олох хэрэг мөн бөлгөө. Одоо манай санаж бүхий орон нь бүх дэлхийн үгээгүй нарын нийгэм журмын бүтээж буй үгээгүй нарын улс лугаа зэргэлдээ баймуй. Бид нар бүгдээр нэгэн хүн мэт Монгол ардын аж ахуйг өөрчлөн байгуулах таван жилийн төлөвлөгөөг гүйцэтгэхэд бүхий л хүчин чадлаан хөвчлөн оролдохыг баталсугай. 6). СССР ба Монгол улсын чадал хүчийг бэхжүүлэх ба дээрх хортныг эсэргүүцэхийн тэмдэг болгох нь: 1. Нэгд нэгэнгүй үйлдвэрчний гишүүнд элсэх, 2. Сайн сайн үйлдвэрчнээс намд орох, 3. Нэг нэгэнгүй бүгдээр улсын зээллэгийг захиж авмуй. Хурлын тэргүүлэгчид 3-р нүүрт. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 2. (214). 21 оны 1 сарын 3-ны өдөр. https://www.esan.mn/read/11795

Улсын Арван зургаадугаар бага хуралд Улсын Бага Хурлын дарга түүнээс илтгэсэн гадаад дотоодын ерөнхий илтгэл ба Бага Ястны Зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга Сурахбаяраас илтгэсэн Бага Ястны Зөвлөлийн илтгэл Нэгдүгээр бүлэг Гадаадын байдал Энэ үеийн үргэлжүүлсээр ирсэн гадаадын олон улсын хөдөлгөөн байдал болон түүний эдийн хөгжилт бууралт зэргийн тухай сая хуралдсан Монгол Ардын Хувьсгалт Намын анхдугаар бага хуралд нөхөр Гэндэнгээс тодорхойлон илтгэж батлан тогтоолгосон зүйл буй бөгөөд олон нөхөд түүнээс үзэн мэдэж сайтах суралцан танилцсан ба танилцваас зохих тул үүнийг эс нуршин давхарласугай. Гагцхүү үүнд бүрнээ ороогүй буюу орсон боловч тус монгол улсын улс төрийн гадаад дотоодын ажил хэргийн явуулгад өдөр тутам нөхцөлдөн холбогдох Хятад, Япон буюу Төвдийн оргодол Банчингийн зэрэг шунахай эзэрхэг түрэмгий бөгөөд бусдын эрх чөлөө газар шороо болон хувьсгалын явуулга лугаа үргэлжлэн өнгөлзөгчид ба орших суух оронгүй болон хэсэн тэнүүчилж агсан авлага буюу эрх ашигт шунахайран довтолж тус Монголын үйлдвэрчин малчин ардын дайсан этгээдээр үл барам бүх дэлхийн хувьсгалын хөдөлгөөнд саад хор учруулахыг үргэлжлэн оролдсоор буй ба түүнийгээн явуулахад тус Монголоос оргон гарсан оргодол феодалуудыг ашиглан хэрэглэж буй зэргийн үндсэн шалтгаан нөхцөлийг үнэн баримттайгаар илэрхийлэн дурдваас. 1.Хятадын шунахай худалдаачин ба цэргийн эрхтэн нарын зэрэг этгээдээс тус Монголд шунахайрах бодлого явууллага нь зүйл бүрээр гэрчлэгдэж буй бөгөөд үүнд Хятадын шунахай худалдаачнаас тус Монголын түмэн ардыг сорон мөлжих нь хязгаарлагдаж сөнөхөд хүрч буй бүхийдээн хорсож занан эсэргүүцэхийг бодолхийлэх нь хурцтаж буй авч нөгөөтэйгүүр улмаар мөхөж сөнөж буй хэмээбээс зохимуй. Баримт нь тус улсын доторх дүүрэн шахам оршисоор ирсэн Хятадын баялаг шунахай пүүс бүрнээ шахам хаагдсан бөгөөд нөгөөтэйгүүр үүний улмаас хятад орноо бүхий шунахай худалдаачны ихээхэн пүүсүүд даруй хоёр мянга илүү хаагджээ. Энэхүү хятадын худалдаачны эдийн хувиар монголыг мөлжих явдал хязгаарлагдахад Хятадын цэргийн эрхэтнээс занал хорслыг үлэмжээр агуулж цэрэг зэвсгийн хүчнээр тус улсад шунахайран довтлохыг оролдож буй боловч бүх дэлхийн эдийн засгийн хямрал тохиолдсон лугаа нийлээд хянаваас занал хорслыг гүйцэтгэж өөрсдийн мөхөж сөнөж бүхий шунахай худалдаачныг дахин сэргээн хэрэглэж чадахгүй нь лав болжухуй. Баримт нь нөхөр Сталинээс Больщевик намын арван зургадугаар их хуралд илтгэсэн илтгэлийн дотор кризис хямралын тухай шинжлэн өгүүлсэн нь бүх дэлхийн хөрөнгөтөн улсын аж ахуйн хямрал нь улам цаашид дэлгэрч урьд байсан аж ахуй нь өөрөө хямран унажээ. Үүнээн засахаар бүгдээр оролдон буй боловч засаж сайжруулахын зам үгүй болжээ. Энэхүү тохиолдон бүхий хөрөнгөтөн улсын дэлхийн хямрал нь хичээж засаж чадахгүй ба өөрөө ч засаж үл чадмуй. Гаднаас ч засахыг оролдовч эс чадмуй. Энэхүү хямрал нь хамгийн сүүлийн үе бөгөөд энэ замаар эрс мөхөж сөнөмүй гэх зэрэг утгатай өгүүлжээ. Үүнээр үзвээс Гадаадын эзэрхэг түрэмгий буюу цэргийн эрхэтний зүгээс ийнхүү өнгөлзөн довтлох боловч өөрийн дотоодын эдийн хямралыг арилгаж үл чадах агаад үндсээр мөхөж сөнөхийн шинж байдал илэрсэн боловч арга буюу үхэж мөхөхийн оронд зуур боловч завсар чөлөөг гаргаж шурган довтлохыг бодолхийлсээр буй нь барга, дотоод монголын эзэрхэг ван гүнгүүд лүгээ сүлбээлдэн нийлж тус улсаас урваж оргосон феодалын зэрэг этгээдийг ашиглан хэрэглэж идэр эрчүүдийг дайчлан цэрэг байгуулж буй боловч тэдний Хятадын хямрал тэмцээн цаг ямагт үргэлжлэн дэгдэж тэмцэлдэн буй ба бас ч дэлхийн пролетарийн хувьсгалын хөгжиж буй нөлөөнд Хятадын олон сая үйлдвэрчин тариачны хувьсгалын хөдөлгөөн улмаар хурцдан хөгжиж хувьсгалт улаан цэргийг байгуулан эзэрхэг харгисуудын өмнөөс босч тэмцэх тэмцээний явдал туйлын ихээхэн хүчийг олж Хятадын баруун өмнө зүгийн Хятад мужад ардын улаан цэрэг ялж хувьсгалт засгийг байгуулан буй ба мөн Энэтхэг оронд хот хөдөөний ажилчнаас Английн эзэрхэг түрэмгий нарын өмнөөс эсэргүүцэн тэмцэх явдал үргэлжлэн хүчтэйгээр хөдөлсөөр буй амуй. Гэрчилвээс Английн эд бараа ба тамхи эмийн зэрэг бүхий л зүйлүүдийг хэрэгсэж үгүй болж нөгөөтэйгүүр хөдөөний үйлдвэрчин тариачин ардуудаас Английн захиргаа лугаа эсэргүүцэх эсэргүүцэл улмаар өрнөж олон зүйлийн хурлууд ба индэрийн хурлыг илэрхий сүртэйгээр явуулан бүхийд Английн цагдаа цэргийн хүчнээр хатуу чангаар нууцлан эсэргүүцэж буй агаад нөгөөтэйгүүр Энэтхэг

орноо Английн эзэрхэг түрэмгийн эд барааг үл хэрэглэх болсны улмаас Англи улсад бүс барааны фабрик зогсож ажилгүйчүүдийн тоо олширч баймуй. Үүнээр үзвээс Хятадын ба Энэтхэгийн олон түмэн үйлдвэрчин тариачин ардуудын гадаадын империализмын өмнөөс эрс чангаар эсэргүүцэн тэмцэх хувьсгалын хөдөлгөөн улмаар хурцдан хөгжиж батжин бүхийн гэрч баримтыг илэрхийгээр үзүүлжүхүй. Бас нөгөөтэйгүүр Японы эзэрхэг түрэмгий нараас Хятадын зүүн Хятадын мужийг эзэлсэн цэргийн эзэрхэг Жан Сүй Лин ба Төвдийн анчин үйлдвэрчин ардын хувьсгалаас зугтан гарсан цагаантны зэрэг этгээд нарыг элдвээр хатган ашиглаж өөрсдийн эзэрхэг түзрэмгий бодлогуудыг явуулан буй агаад эдний эсэргүү этгээд нараас тус улсын зүүн хил хязгаарын ойр оторлон бөөгнөрч ардын хөрөнгийг дээрэмлэх булаах мэтийн явдлыг үүсгэсээр бөгөөд тухай бүр тус улсын хил хязгаарыг хамгаалах цэргийн хороо ангийн газраас эсэргүүцэн дарж хөөн зайлуулсаар ирсэн бөгөөд үүнээс хойшид улмаар чангатган бататгах батлан хамгаалах явдал туйлбн чухал болон холбогдмуй. Бас нөгөөтэйгүүр Төвдийн оргодол Япон Хятадын зарц Банчины явуулга болбол туйлын ихээхэн аюул хөнөөл бүхий хорт явуулга мөн болмуй хэмээхийг тус хурлаас тэмдэглэхийн хамт илчлэн гаргаж хатуу чангаар эсэргүүцэх явдлыг чухалчлан тогтоох ёстой ёстой болой. Банчин болбоос шүтлэгийн хувьд хувиар Барга ба Дотоод монголын улс түмэн ардуудыг мунхруулан гэнэдүүлж хувьсгалын хөдөлгөөнөөс хөндийрүүлэн Япон, Хятадын эзэрхэг түрэмгий явуулгыг аятайгаар гүйцэтгэхийн хамт өөрийн үндэсний хүслийг биелүүлэхийг оролдож буй ба бас ч Дотоод ба Барга монголын ван гүн жич тус улсын дотоодоос оргон гарсан феодал нарын зэрэг этгээдүүд ба дотоодын хувьсгалын эсэргүү этгээд лүгээ уялдаж тус Монгол улсын хувьсгалт нам засгийг түлхэн унагахыг бодолхийлж арга хүчнийг хослон зүйл бүрээр хорт явуулгыг гүйцэтгэхийг хичээн оролдсоор буй бөгөөд түүний гэрч баримтыг илэрхийлвээс Банчины хэрэглэл зүйлд нийлүүлэхээр албан татварыг үлэмжхэнээр татварлаж бүхийд тэдний олон түмэн ардуудаас туйлын бэрхшээж буй болой. Бас ч Дотоод монголын ван гүнгүүдээс Банчиныг залж мөнгө алтыг үлэмжхэнээр бэлэглэн барьж буй нь үндсэндээн ардыг мөлжиж бүхий шинж баримт даруй мөн болох бөгөөд бас ч Хятадын цэргийн эрхэтнээс Банчины биеийг хамгаалахын тулд өчнөөн төчнөөн мянган тооны цэргүүдийг дэргэд нь суулгаж хамгаалан буй нь үнэндээн Банчины хамтаар цэргийн хүчийг бэлтгэн манай Монголд түлхэн явуулах хэмээж буй хорт бодлого илэрхий болмуй. Банчин болбол ийм тийм ном лүн тавимуй хэмээх нэрийдлээр олон түмнийг хуралдуулж өөрийн эсэргүү суртал явуулгыг явуулж байх бөгөөд жишээлбээс Дүйнхэрийн ван тавьж ламын дайсныг дарж байна хэмээх буюу Шамбалын дайныг үүсгэмүй хэмээх мэтээр ардыг мунхруулан төөрөгдүүлж буй бөгөөд улмаар тус улсын ард түмнийг гэнэдүүлэн мэхэлж бидний эрх чөлөө бүхий хувьсгалт улсыг дарахыг оролдмуй. Японы этгээдээс Баргыг эзэрхэн ашиглахын хамт Дотоод Монголыг эзэрхэн авч улмаар өөрийн колонийг өргөтгөн их болгохын тулд Их Монголыг нэгтгэмүй хэмээх үл бүтэх харгис худал лоозонг баримтлаж Банчингаар удирдуулан Баргын ба Дотоод Монголын ван гүнгүүд болон цагаантны этгээдэд зэвсгийн тусламжийг өгч манай Монголыг эзлүүлэн авахыг бодохоор үл барам улмаар Зөвлөлт улмын зүг эсэргүүцэхийг эрмэлзэх бөгөөд үүнд дотоодын хувьсгалын эсэргүү этгээд нараас энэхүү хорт явуулгыг урдаас нь аятайхнаар угтан хүлээж туслан эвлэлдэж гүйцэтгэхийг эзрмэлзэх амуй. Жишээлбээс эсэргүү бүлгэм байгуулсан Эрэгдэндагва нарын хэрэгтний лоозон нь Хятадын цэргийн эрхтэн Япон ба Банчинаас тусламжийг олж тус улсын хувьсгал ба хувьсгалт засаг төрийг устгахыг эрмэлзсэн буюу бас ч нөгөө Улаангом, Төгсбуянт, Баянзүрхийн эсэргүү бослогонуудын явуулага хөдөлгөөнүүд нь цөм нэг адил зорилгыг баримтлаж хөдөлсөн болохоос тодорхойгоор гэрчлэгдмүй. Эл дээр өгүүлсэн үндсэн шинж байдлаас хянаваас тус Монголын зүгт гадаадаас зэвсэг цэргийн зэрэг элдэв хүчин аргыг хослон довтлох дайсан нь Хятад, Японы эзэрхэг цэргийн эрхэтний шунахай довтолгоо мөн бөгөөд буддагийн суртлаар ашиглан биежүүлэхийг чармайгч бөгөөд өөрийн биеийг өргөмжлүүлэн эрх ашгийг хослон өндөрлүүлэхийг зорин зүтгэгч Банчин болмуй. Иймд тус Монголын зах хязгаарын буюу суртал үзэл лүгээ түүнээр танилцан хүрэлцэж яваагүй ардуудыг тэдэн мунхруулах хурц зэвсэг болох шүтлэгээр далимдуулах нь Банчин мөн тул үүнийг хамгийн аюултай хэмээн тус Монголын ажилчин малчин зарц ардууд бүгдээр мэдэж танилцаж эсэргүүцэн тэмцэхээр үл барам холбоо найрал бүхий улсуудын үйлдвэрчин ядуу ардууд лугаа нэгтгэсэн хувьсгалын бат хүчнээр эргүүлэн мохоох эсэргүүцэн дарах нь туйлын чухал болмуй. 2.Гадаад дотоодын хувьсгалын эсэргүү Банчин харгис феодал, лам нар ба нударган баячууд худалдаачны зэрэг этгээдүүдээс тус хувьсгалт улс төрийн хэрэг явуулгад саад тормос учруулах ба ард түмнийг мунхруулан төөрөгдүүлж биедээн татан авахыг хичээх мэт хорт явуулга буюу элдэв худал

цуурхал зэргийг тархаан ард түмний оргилон хөгжиж бүхий идэвх хичээлийг эсэргүүцэн мохоохыг туйлаас эрмэлзэн баймуй. Үлгэрлэвээс Япон, Хятадын ба оргодол Банчины зэрэг этгээдээс Холбоот ба Монгол улсын ард түмний үнэнхүү хувьсгалын халуун хэлхээ холбоо бүхийг элдвээр гүтгэн худлаар улаан эзэрхэг түрэмгий нараас Монголыг эзэрхэн түрэмгийлвэй хэмээх зэргээр үндэс баримтгүй худал ухуулгыг хийж ард түмнийг төөрөгдүүлэн мэхлэхийг хичээн буй ба дотоодын хувьсгалын эсэргүү хөрөнгөөн хураагдсан феодалын этгээд ба харгис лам нар нударган баячуудын зэрэг этгээдүүдээс мөн түшиглэх буюу бас бус элдэв худал цуурхалыг гаргаж буй бөгөөд үүнд тэдний харгисуудын этгээдээс Банчин ирмүй, Богдыг залмуй тэр энэ жил сар өдөр ардын намын засгийг устгамуй, хамтрал эвлэлийн хөдөлгөөн бол олон нийтийн хөдөлгөөн бус улаан оросоос нисч ирсэн шувуу гэх буюу мөн СССР лугаа эрдэм соёл аж ахуй улс төрийн талаар туйлын зузаатгаж буй харилцаа холбоог занан эсэргүүцэж таслан бутаргуулахыг цаг ямагт эрмэлзэн элдэв цуурхалыг дэгдээж ардын санал онолыг төөрөгдүүлэх автагдуулах мэтийн үл бүтэх хорт явуулгуудыг явуулж буй бөгөөд үүнд эдний эсэргүү этгээдийн энэхүү ухуулгуудыг цаг тухайд хатуу чангаар эсэргүүцэн даран сөнөөж устгасаар ирсэн бөгөөд үүнээс хойш ч улам чанга хатуугаар даран чөнөж устгасаар байх явдлыг олон нийтийн хүчнийг оролцуулан гүйцэтгэвээс зохимуй. Нөгөөтэйгүүр манай улсын хувьсгалын хэрэг ажил ба шинэ эдийн засаг аж ахуйн хөгжиж бүхий нь харьяат улсын ард түмний аж ахуйг хөрөнгөтний бус нийгэм журмын замаар хөгжүүлэхээр үл барам дорно зүгийн хагас бүтэн колонийн олон түмэн ажилчин ядуу ардуудыг дарлуулан хөдөлгөх шалтгаан болж баймуй. Учир иймийн тулд хувьсгалын эсэргүү хорт явуулгыг хувьсгалт засгийн хатуу гараар хайр гамгүйгээр бут цохиж байваас зохих бөгөөд түүнчлэн ардын улаан цэргийн суурь хүчнийг нэмэгдүүлэн соёл боловсролын талаар гүнзгийрүүлэн боловсруулж тус хувьсгалт улсаан батлан хамгаалах явдлыг улмаар чухал болгож олон нийтийн хүчийг оролцуулан хуралдуулж гүйцэтгэвээс зохих амуй. 3.Гадаад дотоодын нам засгийн эсэргүү этгээдийн зүгээс холбогдон нөхцөлдөж ардыг үймүүлэх татах явуулгыг үйлдэх зэрэг нөхцөл шалтгааныг дээр өгүүлсэн бөгөөд эс давхарласугай. Гагцхүү эл зүйл лүгээ холбогдох нэгэн зүйл үргэлжүүлвээс ирсэн байдлаас үзвээс мөн эсэргүү ангийн явуулга хөтөлбөрлөлөөр тус улсын зах хязгаарын ардуудаас урван оргох хил хязгаар даван зугтах аюул хор үлэмж агаад хортой зүйл мөн болмуй. Энэ нь эсэргүү ангийн удирдлага явуулга ба ардыг мэхлэн мунхруулахын нөхцөл мөн амуй. Энэ байдал нь ялангуяа бага ястны дунд үлэмжхэн байх бөгөөд учир шалтгааныг тухай илтгэлд тодорхойлмуй. Үүнд холбогдуулан тэмдэглэх нь баруун хязгаарын Урианхайн Чүлтэм да лам хязгаарын хэсэг ардуудыг дагалдуулан оргон одсон ба бас тус бага хурлын гишүүн Нумт мөн хэсэг ардуудыг удирдан дагуулж хязгаар нэвтрэн оргосноор үл барам эд нар эргэж эсэргүүцэн тэрслэх чинад дайсны этгээдийн нэгэн салаа хүчин нь болж үзэгдсээр буй амуй. Энэ нь оргосон этгээдийн зүгээс тус улсын зах хязгаарын ард түмнийг гэнэдүүлэн мэхэлж тэдэн мунхруулах зэргээр аюулт дайсны зүгт автуулан оргуулж тус хувьсгалт нам засагт эсэргүү этгээдийг татан ашиглаж өөрийн бодлогыг гүйцэлдүүлэн буйн шинж баримт лавтайяа мөн тул энэ тухай онц тодорхой тогтоолыг гарган тус улсын ба ялангуяа хязгаарын ардуудад суртлыг сайнаар таниулах ба хязгаарыг батлан хамгаалын хамт хатуу чанга эсэргүүцэн дарах нь чухал болмуй. 4.Тус улсын тав ба зургадугаар их хурлуудаас найрамдал бүхий улсууд лугаа харилцах тухайг онц болгон хэлэлцэж Холбоот Улс лугаа улс төрийн ба аж ахуйн эрдэм соёлын зэрэг харилцаа холбоог туйлын зузаатгах тухай онц тогтоол заавруудыг гаргаж даалгасан бөгөөд энэ завсар Холбоот улс лугаа харилцах явдлыг улмаар зузаан болгож өргөтгөн явуулахын хамт боловсронгуй сургагч нар ба эрдэмтнийг урьж ирүүлэн тус улсын хөгжилтөд тохиолдон ирж буй хүнд хүчир ажил хэрэгт туслалцуулан гүйцэтгүүлсээр иржихүй. Тус улсыг хөрөнгөтний бус нийгэм журмын замаар хөгжүүлэхэд гагцхүү дэлхийн дээр нэгдүгээрт нийгэм журмыг байгуулж буй СССР-ийн олон сая үйлдвэрчний дэмжлэг дор гүнээ ихээр холбогдох болмуй. Аж ахуйн талаар Зөвлөлт улсын фабрик завод болон техникийн хүчин нь тус улсын аж ахуйг дүүрэн хангалттайгаар тэтгэж чадах болой. Учир иймийн тулд тус Засгийн газраас СССР улсын лугаа харилцах холбоог туйлын зузаатгаж өчнөөн төчнөөн ихээхэн чухал хэргүүдийг гүйцэтгэснийг тус бага хурлын төлөөлөгчдийн газраас сайшаан баталсаар амуй. Эрдэм соёлын талаар урьдын тавдугаар хурлын өмнө тус улсын идэр залуучуудыг гадаадын аж ахуйн техникийн зэрэг сургуульд явуулахдаан харгис хөрөнгөтөн болос Франц, Герман мэтийн улсуудад явуулах байсан нь үл нийлэлцэх тул өөрчилж

тэд нарыг ирүүлж СССР-ийн аж ахуйн ба техникийн сургуульд тусгай ангийн чанарт тохирч тэнцэх хүмүүсийг олноор томилон явуулсан бөгөөд мөн үүнээс хойшид ийнхүү Холбоот улс лугаа найрамдал холбоог улмаар зузаатгахыг чухалчилсаар ирсэн бөгөөд жишээлбэл тус улсын баруун хязгаарт улс төрийн тэрслүү үймээний үесээр Тува Ард Улсын дотоодын эсэргүү этгээд нар мөн манай улсын эсэргүү этгээд лүгээ нэгэн адил лоозонг тавьж өндийн хөдөлж баруун хязгаарын Баянчандмань, Төгсбуянтын зэрэг нэр бүхий хошуунуудын нутаг Баянзүрх Сэргэлийн гол зэрэг газраар дамжиж зуу гаруй өрх айл хөрөнгө малын хамт шууд цөмрөн ирэх ажгуу дотоодын хувьсгалын эсэргүү шар хар феодал нар хөдөлгөөн хүчтэйгээр дэгдэж байсан цаг үес бөгөөд эл хоёр улсын эсэргүү этгээд нар харилцан сүлбээлдэж ажил хэргээн хүчин төгөлдөртэй болгохоор тэмцэн буйг Засгийн газрын бүрэн эрхтэй комиссоос удирдан манай хувьсгалт улаан цэргээс тэрхүү хувьсгалын эсэргүү хорт этгээдийг өчүүхэн төдийд үзэж хувьсгалт хоёр улсын халуун найрамдлыг хүндэтгэсэн буюу нөгөө талаар Монгол улсын хувьсгалт улаан цэрэг нь зэвсэг хүчнийг хэрэглэн сургууль боловсролыг илэрхийлж дэлхий дахины хувьсгалын орныг хамгаалан чадах баатар зоригийг бататган тэрхүү Тува Улсаас урваж тэрсэлж гарагсадын удирдаж тэргүүлэх этгээдийг баривчлан авч буу зэвсгийг нийтийн дүрмийн ёсоор хурааж бусад дөрвөн хошуу малыг хөрөнгө хогшил гэр бүлийн хамтаар хоёр улсын хил дээр хүргэж журамтайгаар тэдний харьяа захын цагдаа цэрэг нарт хүлээлгэн өгснөөр гэрчлэгдмүй. Мөн нөгөөтэйгүүр хоёр улсын хил хязгаарыг хоёр улсын Засгийн газраас төлөөлөгчдийг томилон гаргаж харилцан хэлэлцүүлж хоёр улсын холбоо найрамдал ба хязгаарын ардуудын амьдрад идээшлийг хянан харгалзаж тогтоох нь туйлын чухал нь энэ мэтээр найрамдал холбоо бүхий бөгөөд дэлхий дээр нийгэм журмыг байгуулан бүхий Бүгд найрамдах засаг бүхий бидний гурван улсын холбоо хэлхээ нэгэнт батжиж тус бүр дотоодын аж ахуй ба эрдэм соёл буюу улсыг хамгаалах хүчин зузааран бэхжиж хөгжихийн хамт гадаадын Хятад, Японы зэрэг шунахай эзэрхэг түрэмгийн зүгээс СССРийн ба тус Монгол улсад эсэргүүцэн довтлохыг өнгөлзөн оролдсоор амуй. Хэдийгээр тийнхүү бидний бүрэн эрхэт улсын зүг хандан довтлохыг оролдсоор авч биелүүлэн гүйцэтгэж чадаагүйн учир юу хэмээвээс. 1-т Хятад Японы эзэрхэг цэргийн эрхтэн нь өөрсдийн дотоодын үйлдвэрчин ардын хөдөлгөөн сүрд нөлөөлөгдөн автагдаж буй ба, 2-т СССР ба бидний Монголын дотоодын ангийн хувьсгалын хөдөлгөөн ба улсыг хамгаалах хүчин хөгжин зузаатгаж гадаадын дайсны зүг эсэргүүцэн дарах хүчтэй хөдөлгөөн өрнөн буй, 3-т нийт дэлхий дахины олон улсын үйлдвэрчин тариачин ардуудаас дэлхий дээр нийгэм журмыг ганцаар байгуулан бататгаж бүхий СССР-ийг зүг бүрээс батлан хамгаалах хүчтэй сүр жагсаалыг илэрхийлэн үзүүлж өнгөлзөн довтолж буй эзэрхэг түрэмгийн өмнөөс даран сөнөөх бэлтгэлийг үйлдэн буй зэргээс айн сандарч түр хойшлон ухарч довтлон орох чөлөө завыг харан эрж элдвээр бэлтгэн буй болой. Иймд тус улсын дотоодын аж ахуйн хөдөлгөөнийг улмаар өрнүүлэн хурцатгаж тус улсыг батлан хамгаалах ба сэрж сэргийлэх явдлыг хэзээд умартал үгүй чангатгах нь туйлын чухал болжухуй... 5, 6, 7-р талд. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 19. (219). 21 оны 1 сарын 26-ны өдөр. https://www.esan.mn/read/11809 Гадаадын мэдээ Хятадын улаан цэргийн гайхамшигт баатарлаг байлдаан Германы хөрөнгөтний сонин бичигт Хятадын нэгэн Зөвлөлт мужид суух Америкийн сонины сурвалжлагчийн мэдээлсэн нь Энэ хэр Хятад оронд 25 хэсэг сайн байгуулалттай улаан цэрэг баймуй. Бүгд тоо 150,000 хүмүүн болмуй. Бас эдгээрхүү улаан цэргүүдэд туслагч тариачны хувьсгалт байгууллагануудад нэгдсэн эрэгтэй эмэгтэй ард өдий төдий сая болмуй. Зарим орон нутгуудад хэдэн жил дараалан Зөвлөлт Засгийн Газраас харьяат тариачдын байдлыг сайжруулан ядуучуудыг эвлэлдүүлэн хамтрал байгуулж ажилчинд тустай шинэ хууль дүрэм гаргах зэргээр удирдан хөгжүүлж баймуй. Нанжингийн Генералууд ба газрын эздийн Засгийн газар лугаа эсэргүүцэн байлдах маш сүрхий этгээд нь эдгээр улаан цэрэг мөн хэмээжүхүй. Мөн Нанжингийн цэргүүдээс бага гацаа тосгодыг эзлэн авмагц зэвсэг үгүй тариачдад халдан ирж олноор буудах амуй. Барьж авсан улаан цэргүүдийг буудан алмуй. Улаан цэргийн алдарт дарга нарын толгойг авчирсан хүмүүст ихээхэн мөнгө шагнамуй хэмээн зарлажухуй. Гадаадын хөрөнгөтөн улсууд нь Нанжингийн Засгийн Газрыг тэдгээр улаан цэрэг лүгээ байлдах явдлыг

элдэвлэн тусалж баймуй. Жанжишинг мөрөн дээр гадаад улсуудын 120 гаруй байлдааны онгоц буй нь сүүлчийн 4 сард 250 тоонд хүрч улаан цэргийг эсэргүүцэхээр бэлтгэжүхүй. 1-р нүүрт. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 47. (247) 21 оны 3 сарын 1-ний өдөр. https://www.esan.mn/read/11830 Хятадын ажилчны тухай Нэхэж хянаваас одоо болтол манай орноо оршиж буй олон хятад ажилчин нар нь тус нам эвлэл засгийн бодлого суртал лугаа танилцаж чадаагүй баймуй. Иймийн учраас ажлаан хаях зэргийн зохилдохгүй зүйлүүд грач баймуй. Үүнийг тохиолдуулан эсэргүү этгээдээс ядуу пролетари нарыг ашиглаж буруугаар удирдах явдал гарч баймуй. Иймийн тулд бид нар хятадын олон мужуудын пролетари нарын байдлыг авч үзвээс өдөр бүр 15 цагийн ажлыг хийх бөгөөд сар тутам тэдний ажилчин нарын авах хөлс юу буй хэмээвээс дээд зэргийн инженер нь 50 төгрөг, дунд нь 10 төгрөг, доорд нь 6 төгрөг сар тутам авч баймуй. Ийм учир дээрээс хятадын олон мужуудын олон ардын дунд нь өлсгөлөнд тохиолдон гашуун бэрхийг эдэлж баймуй. Хятадын мужийн 6 сая 4 зуун мянган ардын ихэнх нь өлсгөлөнд тохиолдон баймуй. Шанси мужийн 11 сая ардын 6 сая нь өлсөж баймуй. Ган Уй мужийн 6 сая ардаас 3 сая нь өлсгөлөнд тохиолджухуй. Зоу Нан мужийн 10 саяаас 3 сая хагас нь өлсгөлөн тохиолдож үхэж сүйдэж баймуй. Ерөнхийдээн Хятадын үйлдвэрчин ардын 100-ны 50 хувь нь өлсгөлөнд тохиолдон баймуй. Харин манай эндэх үйлдвэрчин нь дундыг барьж үзвээс өдөр бүр 2 төгрөг, сар тутам 100 илүү 200 шахам төгрөгийг олох бөгөөд эл мөнгөнөөс эл гэр бүл нарт хүргэж баймуй. Энэ мэтчилэн явуулж буй бөгөөд хятад ажилчин нөхдөөс нь бүхий учрыг мэдэж бидний хамтаар бүхий хүчийг гарган монголын нийгэм журмын хэрэгт туслалцваас зохих болой. Үүнийг Хувьсгалт Залуучуудын Эвлэлээс энэхүү явуулсан хэрэг нь туйлдаан хүрэх болтугай хэмээн хэлсний тухайд нөхөр Смирнов Намын төв хороо, Бага Хурал, Засгийн газраас нөхөр Бадрах, Жигжиджав нар үг хэлж хурлыг завсарлан тархаажухуй. 2-3-р талд. Монгол Ардын Үнэн – Дугаар 100. (300). 21 оны 5 сарын 1-ний өдөр. https://www.esan.mn/read/11967 Монгол Ардын Үнэн сонин – 1932 оны дугаар /Монгол Улсын 22-р он/ Гадаад мэдээ Манжуурын байдал Зан ШиүВэй Лияангийн тушаалын ёсоор Хятадын цэргүүд нь Чин Ду хотоос гарч Хятадын их цагаан хэрмээс өмнө гарвай. *** Мүгдэн мужийн Пүшин хотноо 300 Японы цэргүүд бослого хийсэн тэд нарыг цас алж тархаавай хэмээжүхүй. Хятадын хувьсгалын өрнөлт Хятадын олон цэрэг нь Нанжингийн цэргүүдтэй хатуу дайн хийж Хан Хоу хотын хойт зүгт буй Бөү Зан Дунг хэмээх хотыг эзлэн авбай. Нанжины эзэрхэгүүд шинэ засаг байгуулвай Нанжинд шинэ засаг байгуулагдвай. Засгийн газрын гишүүдийн нэрс нь Гадаад Хэргийн яамны сайд ЗавХани, Цэрэг Замын Яамны сайд Чин Миэ Шуь Цэргийн Яамны сайд Хэ Э Инг Чинг, Дотоод Хэргийн яамны сайд Лий Бинг Шинг, Ерөнхий Штабын дарга Но Фай Да, Монгол Төвдийн яамны сайд Ший Чай Ванг, Цэргийн Бэлтгэлийн яамны сайд Лий Жиу Шинг хэмээжүхүй. 3-р талд. Үнэн – Дугаар 5. (512). 22 оны 1 сарын 6-ны өдөр. https://www.esan.mn/read/17555