E-PORTFOLIO LATIHAN MENGAJAR

TEKNOLOGI ELEKTRONIK Pembaikan Peralatan Elektronik Industri ETN2023

PERKARA STANDARD KOMPETENSI PENUNJUK KOMPETENSI CATATAN

K3 elektronik industri yang rosak
Melaksanakan kerja 2. Menyatakan bahagian peralatan elektronik
pembaikan pada peralatan
elektronik industri industri yang rosak
3. Menerangkan langkah kerja pembaikan
K4
Melaporkan aktiviti peralatan elektronik industri
pembaikan peralatan 4. Menerangkan kendalian peralatan elektronik
elektronik industri
industri seperti Radio FM/AM / TV / DVD
K2 Player / Hi-Fi / CCTV / Persidangan audio
Menyediakan keperluan
pembaikan peralatan 1. Menyatakan format / kandungan borang
elektronik industri laporan kerosakan

AMALI K3 1. Menyediakan peralatan ujian, bahan, alat Eviden
Melaksanakan kerja tangan dan manual servis
pembaikan peralatan • Tugasan Amali
elektronik industri 2. Menentukan langkah keselamatan dan (1)
pencegahan mengikut SOP

1. Menganalisa perbandingan antara manual
servis (litar skematik) dan peralatan
elektronik industri sebenar

2. Melaksanakan pembaikan and repair
peralatan elektronik industri

3. Menentukan langkah keselamatan dan
pencegahan mengikut SOP

11

TEKNOLOGI ELEKTRONIK Pembaikan Peralatan Elektronik Industri ETN2023

PERKARA STANDARD KOMPETENSI PENUNJUK KOMPETENSI CATATAN

K4 4. Menguji kefungsian peralatan elektronik
Melaporkan aktiviti industri
pembaikan peralatan
elektronik industri 1. Menyediakan laporan aktiviti pembaikan
peralatan elektronik industri

2. Menentukan langkah keselamatan dan
pencegahan mengikut SOP

12

TEKNOLOGI ELEKTRONIK Pembaikan Peralatan Elektronik Industri ETN2023

REKOD PENTAKSIRAN KOMPETENSI (RPK)

PROGRAM: TEKNOLOGI ELEKTRONIK KOD: ETN2023
KURSUS: PEMBAIKAN PERALATAN ELEKTRONIK INDUSTRI KOLEJ VOKASIONAL:

NAMA MURID:

NO. KAD PENGENALAN:

CATATAN:

1. RPK ini hendaklah diisi dan disimpan oleh Pentaksir dalam Portfolio Murid.

2. Markah yang diperoleh hendaklah diisi berdasarkan perkara berikut:

Amali dan Teori (Elektronik industri Bertulis / Folio / Kuiz / Lisan / Laporan Tugasan)

3. Pentaksir perlu menandatangani RPK hanya setelah murid kompeten setiap kompetensi.

4. RPK ini hendaklah disahkan oleh Penyelaras Dalaman.

MARKAH TANDATANGAN
PENTAKSIR
KOMPETENSI AMALI TEORI TARIKH CATATAN

Kuiz Ujian

K1

Mengenalpasti keperluan pembaikan peralatan

elektronik industri

K2
Menyediakan keperluan pembaikan peralatan
elektronik industri

K3
Melaksanakan kerja pembaikan peralatan
elektronik industri
K4
Melaporkan aktiviti pembaikan peralatan
elektronik industri

JUMLAH MARKAH %%

13

TEKNOLOGI ELEKTRONIK Pembaikan Peralatan Elektronik Industri ETN2023

Disediakan Oleh : Disahkan Oleh :

Nama ........................................... Nama ..............................................
Tarikh (Tandatangan Pentaksir) (Tandatangan Penyelaras Dalaman)
:
:
:
Tarikh :

14

SENARAI RUJUKAN @
BAHAN KURSUS @
MATA PELAJARAN

KERTAS
PENERANGAN

ETN2013

KOD DAN NAMA BAHAGIAN PENDIDIKAN TEKNIK DAN VOKASIONAL
PROGRAM / KEMENTERIAN PENDIDIKAN MALAYSIA
PROGRAM’S CODE & ARAS 5 DAN 6, BLOK E 14, PARCEL E,
NAME PUSAT PENTADBIRAN KERAJAAN PERSEKUTUAN
62604 PUTRAJAYA
TAHAP / LEVEL
KERTAS PENERANGAN

(INFORMATION SHEET)

EE-021-2:2012 ELECTRONIC EQUIPMENT & APPLIANCE
INSTALLATION AND TROUBLESHOOTING

L2

NO. DAN TAJUK UNIT EE-021-2:2012-C04: INSTRUMENT AND TEST EQUIPMENT
KOMPETENSI / TROUBLESHOOTING

COMPETENCY UNIT NO.
AND TITLE

NO. DAN PENYATAAN 1. Identify the instrument and test equipment
AKTIVITI KERJA / WORK troubleshooting requirements.
ACTIVITIES NO. AND
STATEMENT 2. Prepare troubleshooting requirements.
3. Perform troubleshooting on equipment.
4. Set up the instrument and test equipment for dummy product

NO. KOD / CODE NO. Muka Surat / Page : 1
EE-021-2:2012-C04/P(1/2)

Drpd / of : 28

TAJUK : PENGENALAN PERALATAN ELEKTRONIK DAN ALAT UJI.

TUJUAN:

1. Pengenalan peralatan elektonik.
2. Pengenalan alat uji.

PENERANGAN:
Menerangkan pengenalan alat uji juga pengenalan peralatan elektronik di samping
mengenali jenis-jenis symptom dan tatacara mengesan kerosakan.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 2
Drpd / of : 28

PERALATAN ALAT UJI

Pengenalan

A. PERALATAN MENGUJI

1.1 Multimeter
Multimeter atau meterpelbagai digunakan sebagai alat uji dan alat ukur dalam
bidang elektrik/elektronik. Ia digunakan untuk melakukan pelbagai pengukuran
kuantiti elektrik pada satu-satu litar. Kuatiti elektrik seperti arus, voltan dan
rintangan boleh diperolehi dengan menggunakan meterpelbagai.
Walaubagaimanapun ketiga-tiga kuantiti itu boleh juga diukur dengan
menggunakan tiga jenis meter secara berasingan masing-masing.
Terdapat dua jenis iaitu:
i) Analog Multimeter

Gambarajah 1: Analog Multimeter
Menggunakan jarum penunjuk yang digerakkan dengan prinsip elektromagnet di
gegelung. Terdapat tombol pemilih fungsi untuk memilih fungsi dan julat bagi
kuantiti yang hendak diukur. Perlu membuat perlarasan (0 Ω Adjustment)
semasa menggunakan julat Ohm. Biasanya menggunakan dua jenis bateri iaitu
dua buah bateri yang bersaiz AA (3V) dan sebuah 9V bateri tetapi model terkini
analog multimeter keluaran RadioShack model 2200037 hanya menggunakan 2
buah bateri AA (3V) tanpa perlu menggunakan bateri 9V. Analog multimeter
biasanya dilindungi oleh diod dan fius ketika berlaku sebarang kesilapan kecil
semasa mengendalikannya.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 3
i. Digital Multimeter Drpd / of : 28

Gambarajah 2: Digital Multimeter

Lebih tepat dan mudah digunakan. Paparan di dalam bentuk digital yang
biasanya menggunakan LCD (Liquid Crystal Display). Meter pelbagai jenis ini
juga mempunyai tombol pemilih fungsi untuk memilih fungsi dan julat bagi
kuantiti yang hendak diukur. Multimeter jenis ini dilindungi oleh fius jika berlaku
sebarang kesilapan kecil semasa mengendalikannya.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 4
Drpd / of : 28

ii. Penjagaan Multimeter (Analog dan Digital)

a. Multimeter adalah untuk kegunaan dalaman (in door) sahaja melainkan

dinyatakan sebaliknya oleh pengeluar multimeter itu.

b. Jangan mendedahkan multimeter kepada kelembapan dan hujan.

c. Tanggalkan kedua-dua probe ketika ingin menukarkan atau memasang bateri

dan jangan mengoperasikan multimeter itu sehingga penutupnya dipasang

sempurna.

d. Jangan menguji voltan ketika tombol pemilih fungsi berada pada julat Ohm dan

DCA.

e. Ketika menguji voltan sama ada DC atau AC, sentuhkan probe hitam pada

ground ataupun neutral terlebih dahulu kemudian barulah melakukan pengujian

dengan menggunakan probe merah.

f. Jangan mengukur voltan yang lebih tinggi dari voltan yang dibenarkan oleh

pengeluar multimeter.

g. Multimeter jenis CATII tidak boleh digunakan secara lasak jika dibandingkan

dengan multimeter CATIII dari segi voltan kerja.

h. Biasakan mendiscas kapasitor yang telah digunakan sebelum mengujinya

menggunakan julat Ohm.

i. Jika berlaku kerosakan komponen pada multimeter sehingga komponen baru

perlu digantikan maka multimeter itu perlu dihantar kepada pengeluar untuk

tujuan pelarasan (calibration).

1.2 Osiloskop

Osiloskop digunakan untuk mencerap gelombang-gelombang di dalam litar
elektronik dan merupakan sebuah alat yang sangat penting di dalam latihan dan
mengesan kerosakan. Dari bentuk-bentuk gelombang itu kita dapat mengetahui
nilai-nilai voltan atau arus elektrik, frekuensi, tempoh dan sebagainya. Selain
dari itu osiloskop juga digunakan untuk di dalam proses mengesan kerosakan
dengan cara membuat perbandingan di antara gelombang piawaian yang
dikeluarkan oleh pengeluar produk di poin-poin pengujian tertentu yang telah
ditetapkan. Jika didapati bentuk gelombang yang dicerap berbeza dengan bentu
gelombang piawaian maka kemungkinan kerosakan telah berlaku di litar itu.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 5
Drpd / of : 28

j. Bahagian-bahagian digital osiloskop:

Gambarajah 3: Bahagian bahagian digital osiloskop
Keterangan:
1. Button ON/OFF
2. LED petunjuk, menyala apabila ON
3. Tombol Focus, boleh dilaraskan supaya imej gelombang yang dicerap

menjadi lebih tajam dan jelas. Apabila bahagian Focus ini rosak gambar
menjadi tidak tajam dan kabur.
4. Tombol VAR Vertical digunakan untuk mengubah ketinggian gelombang.
5. Tombol VOLT/DIV digunakan untuk memilih setiap bahagian yang diwakili
oleh bahagian menegak.Tombol ini juga digunakan untuk membesar dan
mengecilkan skala isyarat.
6. Suis pemilihan AC-GND-DC untuk pemilihan input mendatar.
7. Terminal INPUT pada bahagian menegak.
8. Tombol POSITION VERTICAL digunakan untuk mengerakkan gelombang
yang dipaparkan ke atas dan ke bawah.
9. TRACE ROTATION digunakan untuk menyelaras atau mengerakkan
gelombang.
10. EXT TRIG (EXT HOR) adalah tempat penyambungan input untuk signal
trigger dan signal horizontal. Pastikan tombol SOURCE disetkan pada posisi
EXT.
11. TRIGGER LEVEL KNOB menukarkan paras rujukan bagi isyarat ujian bagi
menentukan skala bagi ‘saw tooth signal’.
12. Tombol SOURCE hanya boleh digunakan jika tombol mode pada bahagian
vertical disetkan pada DUAL atau ADD.
13. Suis SYN mempunyai empat pilihan suis iaitu:
14. SLOPE - paparan ini digunakan untuk mendapatkan semua jenis paparan
kecuali komposisi gelombang dari tiub gambar televisyen.
15. (+) SWEEP - digunakan untuk mendapatkan gelombang berkecerunan positif

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 6
Drpd / of : 28

16. (-) SWEEP - digunaka untuk mendapatkan gelombang berkecerunan

negative
17. TV – Dalam pilihan ini, denyut SYN mendatar (vertical) secara automatic

dipilih berada pada kedudukan 0.5s/div dan 0.1ms/div. Manakala denyut

SYN menegak (horizontal) secara automatic dipilih berada pada kedudukan

50 µs/div ke 1 µs/div.

18. Terminal HOR INPUT mendatar (horizontal).

19. Tombol LEVEL digunakan untuk memberhentikan gelombang yang sedang

bergerak atau bergetar. Ia juga boleh mengerakkan gelombang ke kiri dank e

kanan.

20. Tombol POSOTION HORIZONTAL digunaka untuk memilih nilai masa yang

dipaparkan ke kanan dank e kiri.

21. Tombol TIME/DIV digunakan untuk menukarkan tempoh masa yang

menentukan berapa lama electron bergerak dari kiri ke kanan dan

menukarkan skala paksi X pada skrin. TIME/DIV juga boleh digunakan untuk

memilih skala nilai masa seperti saat (s), milisaat (ms) dan mikrosaat (µs)

yang diwakili oleh setiap bahagian mendatar.

22. Tombol VAR HORIZOANTAL digunakan untuk mengubah kelebaran

gelombang.

23. Tombol HOLDOFF boleh digunakan untuk medapatkan gelombang yang

lebih stabil.

24. Tombol X10 MAG digunakan untuk membesarkan gelombang sebanyak 10

kali.

Punca Kerosakan Osiloskop:
a) Kegagalan mengantikan bahagian yang rosak menyebabkan kerosakan
menjadi kritikal.
b) Gagal menyelenggara system penyejukan sehingga menjadi lampau panas
dan menyebabkan kerosakan.
c) Berlebihan bebanan kerja sehingga memendekkan jangka hayat osiloskop.
d) Langkah-langkah keselamatan tidak diikuti dengan betul sehingga memberi
kesan kepada operasi osiloskop.

Nota: Jika berlaku kerosakan komponen pada osiloskop sehingga komponen
baru perlu digantikan maka osiloskop itu perlu dihantar kepada pengeluar untuk
tujuan pelarasan (calibration).

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 7
Drpd / of : 28

B. PERALATAN ELEKTRONIK

Secara amnya peralatan elektronik yang berkaitan dengan perhubungan radio

adalah satu bentuk komunikasi iaitu penyaluran maklumat dari satu lokasi ke

satu lokasi yang lain dengan menggunakan gelombang elektromagnet melalui

ruang angkasa dengan kelajuan cahaya tanpa ada wayar yang

menghubungkan antara lokasi tersebut. Ianya merangkumi bahagian pemancar

dan juga bahagian penerima.

i. Pemancar
Ianya bertindak menjanakan gelombang frekuensi radio dan seterusnya
gelombang radio tersebut akan dipancarkan melalui aerial ke ruang
angkasa.

ii. Penerima
Ianya bertindak untuk menerima gelombang radio yang dipancarkan dan
menukarkan gelombang radio kepada bentuk audio

Gambarajah 4: Asas Perhubungan Radio

2.1 Penerima Radio
i. Penerima radio adalah satu alat perhubungan yang berupaya untuk
menerima gelombang electromagnet dan menukar isyarat itu kepada
isyarat audio pada keluarannya. Penerima radio pertama
mengandungi antenna, pengesan dan fonkepala atau fontelinga.
Kepemilihan dan kepekaannya adalah terhad. Kemudian, tercipta litar
penguat dan litar tertala yang mana ia dapat memperbaiki
kepemilihan dan kepekaan penerima radio dengan lebih baik.
Terdapat tiga ciri utama pada setiap penerima radio yang baik ialah :

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 8
Drpd / of : 28

a. Kepekaan tinggi (High sensitivity).
b. Kepemilihan tinggi (Hihg selectivity).
c. Kesetiaan tinggi (High fidelity atau Hi-Fi).

ii. Semua penerima radio dikendalikan berdasarkan prinsip
penghiterodinan, penerima radio juga dipanggil sebagai penerima
radio superhetrodin.

iii. Prinsip heterodin ialah pencampuran dua isyarat yang berlainan
frekuensi untuk menghasilkan satu frekuensi dari perbezaan dua
frekuensi itu.Isyarat itu adalah isyarat pembawa RF dan isyarat
pengayun tempatan.

iv. Proses heterodin berlaku di peringkat pencampur.

2.2 Rajah Blok Penerima Radio AM DAN FM

i. PEMODULATAN AMPLITUD
Pemodulatan amplitud (AM) adalah sejenis pemodulatan di mana
amplitud pembawa berubah mengikut isyarat atau maklumat, rujuk
Gambarajah 2.

Gambarajah 5 : Pemodulatan Amplitud (AM)

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 9
Drpd / of : 28

a. Penerima Radio AM

• Jalur frekuensi penerima radio AM iaitu bagi gelombang
sederhana (MW) ialah 535KHz – 1605KHz.

• Frekuensi penguat IF adalah tetap 455KHz.

• Gamabarajah 6 adalah gambarajah blok penerima radio AM.

Gambarajah 6 : Rajah blok penerima radio AM

ii. PEMODULATAN FREKUENSI

Pemodulatan frekuensi (FM) adalah sejenis pemodulatan dimana
amplitude pembawa adalah tetap manakala frekuensi berubah
mengikut isyarat atau maklumat, rujuk Gambarajah 7.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 10
Drpd / of : 28

Gambarajah 7 : Pemodulatan Frekuensi (FM)

b. Penerima Radio FM

• Jalur frekuensi penerima radio FM ialah 88MHz – 108MHz.

• Frekuensi penguat IF adalah tetap 10.7MHz.

• Gambarajah 8 adalah blok penerima radio AM dimana pengesan
FM yang menggunakan pengesan nisbah.

• Gambarajah 6 adalah blok penerima radio Am dimana pengesan
FM yang menggunakan penghad dan pembezalayan

Gambarajah 8: Blok Penerima radio AM - pengesan FM yang menggunakan pengesan
nisbah

Gambarajah 9 : Blok penerima radio AM pengesan FM yang menggunakan penghad
dan pembezalayan

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 11
Drpd / of : 28

2.3 Fungsi Setiap Blok Penerima Radio Am Dan Fm

A. Fungsi setiap blok penerima radio AM

a. Antena - Memintas semua isyarat yang dipancarkan oleh
pemancar.

b. Penguat frekuensi Radio (RF) – Memilih satu sahaja isyarat yang
diperlukan dan menguatkan isyarat tersebut.
Peringkat ini mengandungi litar tala. Peringkat ini
memperbaiki kepemilihan dan nisbah isyarat
kebisingan penerima radio.

c. Pengayun tempatan - Menjana frekuensi 455KHz lebih tinggi
daripada frekuensi penguat frekuensi radio (RF).
Peringkat ini juga mempunyai litar tala dimana ia
diregukan (gang) dengan litar tala di peringkat
penguat RF, perubahan frekuensi di peringkat
penguat RF dan pengayun tempatan adalah berkadar
seturut.

Contoh :

- Jika peringkat penguat RF ditala kepada 600KHz, maka
pengayun tempatan akan menjana frekuensi sebanyak 600KHz
+ 455KHz = 1055KHz.

- Jika peringkat penguat RF ditala kepada 1000KHz, maka
pengayun tempatan akan menjana frekuensi sebanyak
1000KHz + 455KHz = 1455KHz.

d. Pencampur – Menerima isyarat dari penguat RF dan pengayun
tempatan, empat frekuensi akan terhasil pada
keluaran pencampur. Empat frekuensi tersebut ialah:

• Isyarat RF yang asal, contoh : 1000KHz.
• Frekuensi pengayun tempatan yang asal 1455KHz (1000KHz +

455KHz).

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 12
Drpd / of : 28

• Frekuensi jumlah : RF + pengayun tempatan (1000KHz +

1455KHz = 2455KHz)

• Frekuensi beza : RF – pengayun tempatan (1455KHz –

1000KHz = 455KHz).

Peringkat Pencampur dan Pengayun Tempatan juga
dipanggil sebagai peringkat Penukar

e. Penguat frekuensi perantaraan (IF) – Hanya meluluskan frekuensi IF
iaitu 455KHz sahaja dan menguatkannya, iaitu ia memilih salah satu
daripada empat frekuensi yang dihasilkan oleh peringkat pencampur.

Peringkat Penguat Frekuensi Perantaraan (IF) biasanya
mengandungi lebih dari satu peringkat

f. Pengesan - merupakan penerus setengah gelombang dan penapis
lulus rendah dimana ia menapis atau mengenepikan komponen
frekuensi tinggi dan meluluskan frekuensi rendah iaitu frekuensi audio.

g. Penguat frekuensi audio - Menguatkan frekuensi audio untuk memacu
pembesar suara.

Peringkat Penguat Audio mengandungi peringkat :
i. Penguat Pemacu atau voltan
ii. Penguat Audio Kuasa.

h. Pembesar suara – menukarkan tenaga elektrik kepada bunyi.
i. Kawalan gandaan automatic (AGC) – mengawal gandaan penguat RF

dan IF secara automatik supaya isyarat pada keluaran sentiasa setabil
walau pun kekuatan isyarat yang diterima berubah. Jika kekuatan
isyarat berkurang, KGA akan memaksa peringkat penguat RF dan IF
menaikan gandaan.
j. Bekalan kuasa dc – membekalkan voltan dc kepada semua peringkat.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 13
Drpd / of : 28

Keburukan pengendalian superheterodin adalah kewujudan
Frekuensi Bayangan ( frekuensi bayangan = frekuensi RF + 2IF)

Contoh :
Frekuensi RF = 700KHz
Frekuensi pengayun tempatan = 1155KHz
Frekuensi bayangan = 1610KHz

Apa yang berlaku adalah :
• perbezaan frekuensi RF dan pengayun tempatan
= 455KHz.
• perbezaan frekuensi bayangan dan pengayun
tempatan = 455KHz.

Dimana 455KHz adalah frekuensi IF, ini bermakna penguat IF
boleh menguatkan kedua-dua frekuensi (frekuensi RF yang
sebenar dan frekuensi bayangan) dalam satu masa. Maka isyarat
yang kedua ini yang mungkin kurang jelas akan mengganggu
isyarat yang dikehendaki.

B. Fungsi setiap blok penerima radio FM

• Pada umumnya fungsi setiap blok dalam penerima radio FM
adalah sama dengan penerima radio AM.

• Perbezaan blok antara penerima radio AM dan FM adalah:

Penerima radio AM Penerima radio FM
1. Pengesan FM : Pengesan Nisbah.
1. Pengesan
Atau
2. Kawalan Gandaan Pengesan FM :
Automatik (KGA) i. penghad
ii. pembizalayan
2. Kawalan Frekuensi Automatik
(KFA)

• Kawalan Frekuensi Automatik (KFA) – Mengawal frekuensi pengayun
tempatan supaya pengayun tempatan menjana frekuensi yang betul,
dimana pengesan sentiasa tertala kepada frekuensi pertengahan FM
10.7MHz.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 14
• Contoh : Drpd / of : 28

o Jika peringkat RF ditala kepada 90MHz, maka frekuensi
pengayun tempatan mesti menjana frekuensi sebanyak
100.7MHz (90MHz + 10.7MHz). Tetapi jika dalam keadaan ini
peringkat pengayun tempatan menjana frekuensi sebanyak
101.7MHz maka frekuensi penguat IF FM akan menjadi
11.7MHz (101.7MHz – 90MHz). Dengan adanya peringkat KFA
maka frekuensi yang tidak tepat itu akan diperbetulkan.

• Untuk memastikan pengayun tempatan menjana frekuensi yang betul,
voltan dc akan disuapbalik dari peringkat keluaran pengesan FM ke
peringkat pengayun tempatan.

2. 4 Penerima Radio Am/Fm

▪ Kita telah didedahkan dengan penerima radio AM dan FM yang
berasingan. Bagaimana pula dengan penerima radio yang anda
biasa gunakan yang mana ia mengandungi gabungan radio AM
dan FM?

▪ Gambarajah 10 adalah satu rajah blok asas penerima radio
AM/FM.

▪ Peringkat penguat RF, pencampur dan penguat IF 1 berfungsi
untuk kedua-dua saluran AM dan FM.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 15
Drpd / of : 28

Gambarajah 10 : Rajah blok penerima radio AM/FM
• Dalam zaman sekarang ini, peringkat-peringkat yang ada dalam setiap

penerima radio tidak lagi berada berasingan iaitu satu peringkat diwakili
oleh satu komponen utama atau transistor.
• Litar bersepadu (I.C) adalah merupakan satu peranti elektronik yang
komplek yang mana ia mengandungi semua komponen elektronik yang
berkaitan.
• Dalam satu penerima radio AM/FM mungkin hanya menggunakan dua I.C
sebagai komponen utamanya dimana bahagian penguat frekuensi audio
menggunakan satu I.C dan peringkat lain satu lagi I.C.
2.5 Sistem HiFi:

Blok Diagram HiFi

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 16
Drpd / of : 28

i. Penerima FM Stereo (Tuner)

Gambarajah 11: Blok diagram Penerima FM

i. Penerimaan FM dibahagikan kepada 3 bahagian:

• Bahagian Penerima
Mengandungi RF,IF, pengesan dan audio amplifier pertama. Di pengesan
keluarannya Multiplex, dikuatkan di audio amplifier pertama untuk
kemasukan bahagian multiplex dipanggil Composite Signal.

• Bahagian Multiple
Di bahagian ini ada 2 pekerjaannya. Demodulation & Matrix Demodulator
mendapatkan kembali audio (L-R) daripada modulaton sideband 38khz sub-
carrier. Matrix menyatukan audio signal (L-R) dan (L + R) unutk
menghasilkan maklumat audio kiri dan kanan.

ii. Stereo Audio Amplifier

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 17
Drpd / of : 28

Kemasukan adalah 2 audio signal yang berasingan dan loudspeaker

menghasil signal sound iaitu:

• Deemphasis
Penyiaran maklumat audio FM adalah pre-emphasized kepada
kekuatan maklumat nisbah kebisingan (signal to noise ratio) untuk
frekuensi yang tinggi. Di penerima pula ianya adalah de-
emphasized, tetapi selepas keluaran pengesan mestilah ditapis
keluar 38khz. Dua de-emphasized networks digunakan untuk
memisahkan channel kira dan kanan dalam keluaran litar matrix.

• Penapis
Di bahagian multiplex semua ulangan yang berbeza mestilah
diasingkan untuk mengelakkan gangguan antara satu sama lain.
Litar penapis yang digunakan ialah litar tala LC.Di bahagian (L+R)
menggunakan penapis laluan rendah untuk memotong 15khz . Di
bahagian (L-R) menggunakan bandpass filter untuk 23khz kepada
53khz supaya tiada gangguan daripada (L+R) audio signal. Litar
tala salun menggunakan band reject 59.5 kepada 74.5khz. Ianya
tidak digunakan dalam alaterima FM.

iii. Tapehead
Terdapat 3 bahagian tape iaitu:
• Playback Head
Mengesan maklumat magnetik pada tape dan menukarkan kepada
maklumat elektrik. Maklumat elektrik di besarkan oleh Pre-Amp
supaya mempunyai amplitud yang sesuai dengan audio Amp.
• Recording Head
Isyarat suara ditukarkan ke isyarat elektrik melalui microphone.
Isyarat elektrik dibesarkan oleh Pre-Amp.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 18
Drpd / of : 28

• Erase Head

Litar oscillator menghasilkan ulangan ayunan 40-80khz dalam

bentuk sinewave. Gelombang ayunan akan memadamkan

maklumat pada pita. Recording Head dengan playback head

disambung sesiri untuk mendapatkan voltan keluaran yang tinggi.

Recording Head dengan erase head disambung selari untuk

mendapatkan arus yang tinggi.

iv. Azimuth Angle

2.6 Pemain CD
Pemain CD adalah satu peranti elektronik yang memainkan cakera
padat audio dan video. Selalunya pemain CD adalah sebahagian
daripada sistem stereo rumah, sistem audio kereta, komputer Juga
boleh didapati sebagai peranti mudah alih. Perkakasan moden ini juga
boleh memainkan fail format lain.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 19
Drpd / of : 28

Gambarajah 12 : Mekaniksme pada sebuah pemain Cakera Padat

PENGENALAN PEMAIN CAKERA PADAT :
Fungsi setiap mekanisme :

i. Disc Drive
Berfungsi untuk memegang dan memutarkan cakera padat
polycarbonat, di dalam kelajuan yang sekata, menerima daya kinetik
daripada disk drive motor.

ii. Disc Drive Motor
Berfungsi menyalurkan putaran kepada disk drive.

iii. Laser Lens
Berfungsi memancarkan pancaran laser kepada cakera padat, dan
mengenai kod yang terbina pada cakera, terpantul ke Laser pickup
assembly.

iv. Tracking motor dan Tracking drive
Berfungsi menggerakkan Laser Assembly agar pancaran laser dapat
mengikuti kod yang disusun dalam bentuk spiral.

v. Laser pickup assembly (Lpa)
Berfungsi menerima pantulan pancaran laser yang mengenai kod pada
cakera padat. Setiap kali pancaran laser mengenai kod dan terpantul
Lpa akan akan menghasilkan isyarat digital = 1 dan apabila tidak
mengenai kod, maka tiada pantulan terhasil, maka Lpa menghasilkan =
0 .Dari proses pantulan cahaya laser tersebut maka terbentuklah
kombinasi isyarat digital, 1 0 seterusnya di hantar ke DAC (digital to
analog converter) berfungsi menyahkodkan dan menukarkannya
semula ke bentuk elektrik melalui penguat dan seterusnya ke speaker.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 20
Drpd / of : 28

GAMBARAJAH 13 : Bentuk susunan kod dari tengah ke luar pada cakera padat dan arah pusingan

PAPAN LITAR
LITAR BEKALAN
INDUK KUASA

DECK

DECK

LENSA

GETAH MOTOR

STEPPER MOTOR
MOTOR UNTUK PEMUTAR
CAKERA PADAT
BUKA DAN
TUTUP

Gambarajah 14 : Kedudukan Modul Dvd/Vcd Dalam Blok.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 21
Drpd / of : 28

2.7 Cara- Cara Untuk Mengesan Kerosakan Cd/Dvd Hi-Fi

i. Pertama sekali pasang plug ke soket plug dan tekan suis on untuk
menghidupkan HI-FI Radio.
Sekiranya HI-FI Radio.tiada bekalan kuasa itu bermakna
bahagian
CD/DVD HI-FI juga tidak dapat berfungsi

ii. Tekan suis buka/tutup pada panel hadapan CD/DVD HI-FI
Sekiranya deck CD/DVD HI-FI tidak boleh di buka/tutup itu

bermakna
CD/DVD HI-FI mengalami kerosakan bahagian mekanikal.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 22
Drpd / of : 28

Gambarajah 15 : Deck mechanical compartment

iii. Apabila cakera padat dimasukkan,dan butang main pada panel hadapan HI-FI
ditekan,pemain CD/DVD HI-FI tersebut tidak dapat memainkan cakera padat
tersebut.Itu bermakna CD/DVD HI-FI itu mengalami kerosakan pada bahagian
head atau pun lensa.

Gambarajah 16 : Lensa

Berikut adalah cara- cara untuk mengesan kerosakan DVD/VCD Pertama sekali
pasang plug ke soket plug dan tekan suis on untuk menghidupkan DVD/VCD
Player.Sekiranya DVD/VCD player tiada bekalan kuasa itu bermakna DVD/VCD
mengalami kerosakan pada bahagian bekalan kuasa.

2.8 Mengenali Jenis Tanda-Tanda (Symptom) Kerosakan
i) Radio Yang Tidak Berfungsi
Pastikan bekalan kuasa dalam keadaan baik ataupun tidak (sekiranya
menggunakan plug) tetapi sekiranya menggunakan bateri, pastikan tiada
kekaratan di terminal bateri. Jika ini terjadi ia mestilah dibersihkan. Kadang-
kadang transistor, zener diod, diod dan kapasitor yang litar pintas juga
merupakan satu sebab. Jika transistor atau diod terpintas bacaannya adalah
tinggi, oleh itu uji voltan base dan collector. Cabutkan komponen yang
diramalkan rosak dan biarkan arus melalui litar. Jika arus litar dalam
keadaan biasa atau menurun bererti komponen-komponen yang telah
dicabut itu adalah rosak. Uji speaker dan terminal bagi memastikan ianya
bersambung dan tiada berlakunya dry joint.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 23
Drpd / of : 28

ii) Radio Yang Lemah

Cara-cara bagi menguji kerosakan ini ialah :

a) Uji arus yang mengalir melalui litar tersebut.

b) Periksa terminal bateri tidak terlalu ketat ataupun terlalu longgar.

• Jika radio tersebut mempunyai lebih dari satu band, periksa kesemua

band samada kesemua band suaranya lemah atau satu band sahaja.

Sekiranya semua band rosak, dikehendaki periksa semua bahagian

dengan menggunakan signal injector.

• Sekiranya semua tidak berjaya gunakan meter untuk uji voltan

komponen-komponen.

iii) Radio Yang Intermitten
Radio yang intermitten ialah berkeadaan sukar untuk mengawal kestabilan
volume control. Kerosakan ini boleh terjadi kerana pateri yang kurang lekat pada
permukaan PCB, pemasangan komponennya yang kurang memuaskan dan
perkara-perkara yang terlibat dengan teknik soldering. Bagi mengesan
kerosakan ini gunakan signal injector, masukkan isyarat audio ke audio
amplifier. Sekiranya ada gangguan semasa ujian dijalankan, maka di bahagian
tersebutlah kerosakannya.

iv) Radio Ada Gangguan
Gangguan ialah bercampur-aduk diantara suara asli dengan suara-suara yang
tidak dikehendaki. Masalah ini selalu terdapat di bahagian audio amplifier. Oleh
sebab kerosakan kapasitor atau terlebih voltan ke base atau emitter atau
alatayun. Uji audio amplifier dengan signal injector. Sekiranya didapati bahagian
ini baik uji IF Transformer boleh jadi kotor atau rosak.

v) Radio Motor Boating
Bunyi kerosakan ini seperti bunyi motor boat. Ia tidak boleh menerima isyarat
dari sistem. Setelah pasti ada perbezaan voltan pada litar berkenaan , Off Kan
suis bekalan dan periksa rintangan litar atau komponen. Pemeriksaan ini
hendaklah dilakukan dengan menggunakan meter Ohm. Dalam pemeriksaan ini,
kemungkinan anda akan bertemu dengan keadaan samada sambungan litar
buka atau litar pintas ataupun komponen rosak terpintas atau terbuka atau
berubah nilai. Untuk memastikan keadaan sambungan litar berkenaan , sila
rujuk kepada litar skematik.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 24
Drpd / of : 28

2.9 Mengesan Kerosakan

Sebelum mengesan kerosakan sesebuah radio kita perlu mengenal komponen-

komponen yang terdapat didalamnya dan tahu fungsi setiap komponen yang
digunakan. Jenis–jenis komponen yang digunakan ditanda pada PCB dan pada

skematik diagram. Contoh komponen yang digunakan dalam set radio ialah

kapasitor, perintang ,gelung, transformer ,Kristal dan sebagainya.

Gambarajah 17 : Blok diagram alaterima radio frequency modulation (FM)

i. Antara kaedah-kaedah untuk mengesan kerosakan

a. Kaedah Pertama
• Langkah satu - Pastikan dahulu tanda-tanda kerosakan (symptom) alat dan

kaitkan symptom ini dengan teori bahagian atau blok yang rosak. Dalam hal
ini set radio perlulah dihidupkan (Power switch On ) terlebih dahulu.

• Langkah dua - Putuskan bekalan kuasa radio (power switch Off). Rujuk
kepada skematik diagram pada bahagian yang dijangka rosak.

• Langkah tiga - Hidupkan set radio. Gunakan teknik suntikan isyarat atau
tracing signal pada bahagian yang dijangka rosak itu. Kedua-dua teknik ini
boleh dilakukan secara serentak atau berasingan. Ia bergantung kepada
jenis litar pada blok atau peringkat berkenaan dan juga jenis radio yang
digunakan mengikut kesesuaian.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 25
Drpd / of : 28

• Langkah empat - Menggunakan voltmeter, periksa nilai-nilai voltan pada

sumber bekalan, pembahagi voltan dan voltan kendalian pada rangkaian

litar berkenaan. Nilai yang disukat ini hendaklah dibandingkan dengan

nilai yang ada tercatat didalam litar skematik. Perbandingan nilai voltan ini

akan membantu kita membuat keputusan dan kesimpulan samada

sesuatu litar itu dalam keadaan normal atau sebaliknya

• Langkah lima - Setelah pasti ada perbezaan voltan pada litar berkenaan,
matikan suis bekalan dan periksa rintangan litar atau komponen.
Pemeriksaan ini hendaklah dilakukan dengan menggunakan meter Ohm.
Dalam pemeriksaan ini , kemungkinan anda akan bertemu dengan
keadaan samada sambungan litar buka atau litar pintas ataupun
komponen rosak terpintas atau terbuka atau berubah nilai. Untuk
mempastikan keaadan sambungan litar berkenaan, sila rujuk kepada litar
skematik.Sementara kerosakan komponen hendaklah terlebih dahulu
anda sudah tahu ciri-ciri komponen dan jenisnya.

• Langkah no. 3 dan no. 4 boleh dilakukan samada no.4 dahulu dan no.3
kemudian atau sebaliknya bergantung kepada kesesuaian.

b. Keadah kedua.

• Peralatan dan alat ujian mesti mengikut kesesuaian.
• Terdapat dua jenis isyarat pada penerima radio:

- isyarat RF
- isyarat audio
• Penjana isyarat RF adalah digunakan untuk menguji peringkat
- Penguat frekuensi radio
- Peringkat penukar
- Peringkat penguat IF dan masukan pengesan.
• Penjana isyarat audio digunakan untuk menguji peringkat keluaran
pengesan dan penguat frekuensi audio.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 26
Drpd / of : 28

Kaedah mengesan kerosakan.

i. Pemerhatian dengan pancaindera – melihat fizikal komponen jika ada yang

hangus atau sebagainya dan menghidu jika ada komponen yang terbakar.
ii. Suntikan isyarat – menggunakan penjana isyarat yang betul mengikut litar atau

peringkat yang diuji gambarrajah 12. Bunyi nada (tone) 1KHz akan berbunyi di

pembesar suara jika peringkat yang diuji dalam keadaan normal.
iii. Surihan isyarat – menggunakan osiloskop untuk melihat kehadiran isyarat

gambarajah 13.
iv. Sukatan voltan – menganalisa voltan dan membandingkan voltan sebenar dan

voltan ketika litar dalam keadaan rosak.
v. Sukatan rintangan – menentukan komponen dan jenis kerosakan.

Gambarajah 18 : Kaedah suntikan isyarat
Gambarajah 19 : Kaedah surihan isyarat

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 27
2.10 Power Amplifier Drpd / of : 28

Power Amplifier merupakan peringkat sepunya (common) yang digunakan untuk

menguatkan audio-audio dari CD/DVD player, Tuner ataupun dari auxilaries

masing-masing. Jika bahagian-bahagian yang dinyatakan tadi (CD/DVD player,

Tuner) berfungsi dengan baik termasuk juga kedua-dua speaker (left dan ringt)

berada di dalam keadaan baik, ini bermakna Power Amplifier telah pincang tugas

(faulty) dan perlu diperbaiki

i. Kaedah Mengesahkan Kerosakan Amplifier:

a. Tangkalkan cable Audio In kiri dan kanan pada Power Amplifier, di dalam
keadaan bekalan kuasa dibekalkan pada Power Amplifier lakukan suntikan
1kHz audio signal dari Audio Generator ke salah satu bahagian itu (pada
input Audio In sama ada kiri atau kanan) dan lihat kesan bunyi pada speaker.
Jika tidak ada kesan bunyi berkemungkinan Power Amplifier itu pincang
tugas.

b. Tangkalkan cable Audio In kiri dan kanan pada Power Amplifier, di dalam
keadaan bekalan kuasa dibekalkan pada Power Amplifier sentuh pada
bahagian Audio In (sama ada kiri atau kanan) dan dengar kesan bunyi pada
speaker, jika bunyi hingar tidak muncul dari speaker berkemungkinan Power
Amplifier itu pincang tugas.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(1/2) Muka Surat / Page : 28
Soalan: Drpd / of : 28

1. Namakan 2 peralatan menguji yang biasa digunakan dalam membaiki
peralatan elektronik.

i. …………………………………………………..

ii. …………………………………………………..

2. Apakah peranan pemancar didalam system radio.

………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………

RUJUKAN
1. http://www.myelectrical4u.blogsport.com
2. Mohd Isa Bin Idris, Sabariah Binti Haji Bohanudin, Norjah Binti Janudin, Norani
Binti Hamzah, Salwani Binti Mohd Daud (2003). Pengajian Kejuruteraan Elektrik
dan Elektronik Tingkatan 4, Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur, ISBN
NO. 983-62-7430-8.
3. Boylestad, Robert L,Nashelsky, Louis . 1996. Electronic Devices and circuit
theory, Sixth Edition. Prentice Hall

BAHAGIAN PENDIDIKAN DAN LATIHAN TEKNIKAL VOKASIONAL
KEMENTERIAN PEDIDIKAN MALAYSIA
ARAS 5 DAN 6, BLOK E 14, PARCEL E,
PUSAT PENTADBIRAN KERAJAAN PERSEKUTUAN
62604 PUTRAJAYA

KERTAS PENERANGAN
(INFORMATION SHEET)

KOD DAN NAMA ETN 2013 – INSTRUMENT AND TEST EQUIPMENT
PROGRAM / TROUBLESHOOTING/ PENYELESAIAN MASALAH
PROGRAM’S CODE & PERALATAN UJIAN
NAME
EE-021-2:2012 ELECTRONIC EQUIPMENT AND
TAHAP / LEVEL APPLIANCE INSTALLATION & TROUBLESHOOTING
L2
NO. DAN TAJUK UNIT
KOMPETENSI / EE-021-2:2012 C04
COMPETENCY UNIT NO. INSTRUMENT AND TEST EQUIPMENT
AND TITLE TROUBLESHOOTING

NO. DAN PENYATAAN 1. IDENTIFY THE INSTRUMENT AND TEST EQUIPMENT
AKTIVITI KERJA / WORK TROUBLESHOOTING
ACTIVITIES NO. AND
STATEMENT 2. PREPARE TROUBLESHOOTING REQUIREMENTS
3. PERFORM TROUBLESHOOTING ON EQUIPMENT
4. SET UP THE INSTRUMENT & TEST EQUIPMENT FOR

DUMMY PRODUCT

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page : 1

ETN2013/K02/P2 Drpd / of : 21

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 2
Drpd / of : 23

2.0 MENYEDIAKAN KEPERLUAN PENYELESAIAN MASALAH PERALATAN
UJIAN

Di dalam elektronik terdapat beberapa peralatan yang mesti digunakan untuk
melakukan kerja-kerja mengesan kerosakan. Seperti yang kita ketahui Test Pen
merupakan satu alat uji yang paling asas digunakan di dalam bidang elektronik.
Namun terdapat berbagai lagi peralatan yang digunakan untuk melakukan kerja-
kerja mengesan kerosakan dan baikpulih.

2.1 KAEDAH PENYELESAIAN MASALAH (troubleshooting)

OSILOSKOP
Osiloskop adalah alat uji terpenting yang digunakan di dalam bengkel elektronik. Ia
digunakan sebagai penayang bentuk gelombang voltan elektrik. Elektron didalam
tiub pancaran katod akan dipancar dari bahagian katod dalam alur ke permukaan
skrin. Alur elektron ini akan menghasilkan titik cahaya pada permukaan skrin. Walau
bagaimana pun , alur ini boleh dipesongkan dengan membentuk berbagai-bagai
bentuk gelombang voltan elektrik yang diukur. Bentuk gelombang ini ditayangkan
pada permukaan skrin tiub pancaran katod.

Rajah 1 : Osiloskop

Pada permukaan tiub pancaran katod, tempat tertayangnya bentuk-bentuk
gelombang, ditapiskan pula dengan lapisan lutsinar yang mempunyai bentuk petak-
petak segiempat yang kecil.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 3
Drpd / of : 23

Paksi - X cm Paksi - Y
cm

Rajah 1.2 : Gratikul yang terdapat pada permukaan skrin osiloskop.

Paksi X dilaraskan untuk masa dan paksi Y dilaraskan untuk voltan. Segala
graf dalam bentuk gelombang elektrik ditayangkan pada permukaan skrin.
Dengan ini bentuk gelombang ini digunakan untuk mengukur voltan elektrik,
frekuensi dan sebagainya. Selain daripada itu, osiloskop juga merupakan alat
bantu bagi mempelajari dan mengenali bentuk-bentuk gelombang dalam
memahami fungsi litar atau bagi mengesan kerosakan semasa membaiki alat-
alat elektrik atau alat-alat elektronik. Rajah 1.3 menunjukkan bentuk-bentuk
gelombang yang ditayangkan pada permukaan skrin osiloskop.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 4
Drpd / of : 23

Rajah 1.3 : Bentuk gelombang pada permukaan osiloskop.
2.1.1 Kawalan Anjakan.

Tiub pancaran katod yang digunakan dalam osiloskop menggunakan sistem
pesongan elektrostatik. Terdapat dua pasang plat logam didalam tiub ini. Sepasang
daripadanya disebut plat Y dan yang sepasang lagi plat X. Kedua-dua pasang plat
ini disambung pada punca beza upaya yang tetap. Nilai beza keupayaan yang
dikenakan pada plat ini akan menentukan kedudukan alur elektron dan kedudukan
titik cahaya pada skrin.

Secara praktik plat X akan mempunyai keupayaan yang membolehkan titik
cahaya berada pada sebelah kiri permukaan skrin. Plat Y pula akan menentukan
kedudukan titik cahaya di pertengahan satah pugak. Oleh yang demikian kawalan
anjakan ini digunakan untuk menentukan awal garis surih di permukaan skrin tiub
pancaran katod.

2.1.2 Litar Penjana Pesongan

Litar pada peringkat ini biasanya boleh menghasilkan keluaran bentuk
gelombang gerigi. Keluaran ini dibekalkan kepada plat X dan bukannya kepada
kawalan anjakan. Gelombang gerigi ini dapat memberi tindakan kepada titik cahaya
supaya bergerak dari bahagian kiri skrin ke bahagian kanan skrin . Dengan kadar
pergerakan yang laju apa yang dapat kita lihat hanyalah jalur cahaya melintang pada
skrin. Jalur cahaya atau garisan ini dikenali sebagai garis surih. Frekuensi kelajuan
gerakan titik boleh berubah-ubah dengan melaraskan kawalan pesongan.

2.1.3 Penguat Y

Setiap isyarat elektrik yang hendak diuji ukur dengan osiloskop disalurkan
kepada plat Y. Jika isyarat yang hendak diuji, ukur didapati terlalu lemah atau kecil,
isyarat ini akan diperbesarkan pada penguat Y. Sebaliknya pula jika isyarat tersebut
terlalu kuat atau terlalu besar nilainya yang boleh menyebabkan osiloskop terlampau

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 5
Drpd / of : 23

beban, ia boleh dikurangkan oleh pengecil Y jika plat Y dikenakan pada punca
isyarat ini, titik cahaya akan bergerak dari atas ke bawah dan alur cahaya dalam
keadaan memugak dapat dilihat pada skrin.

2.1.4 Kendalian Tiub Pancaran Katod

Litar penjana pesongan berfungsi menggerakkan titik cahaya merentas
permukaan skrin. Pada masa yang sama juga isyarat yang dimaksudkan ke tiub
pancaran katod akan menyebabkan pergerakkan titik cahaya dalam keadaan
memugak. Kombinasi kedua-dua tindakan ini akan menghasilkan bentuk sebenar
gelombang isyarat yang diuji ukur.
Dengan adanya tiub pancaran katod ini, kita dapat mempelajari bentuk-bentuk
gelombang dan ukurannya didalam sesuatu litar. Oleh itu osiloskop amat penting
dalam kaedah mengesan kerosakan alat-alat elektrik atau elektronik. Bentuk
gelombang hendaklah diwujudkan terlebih dahulu di atas skrin sebelum menguji
sesuatu litar tanpa bentuk gelombang diatas layar , pengujian tidak boleh dilakukan.

2.1.5 Kegunaan Osiloskop

i)Titik-titik praktik

Kawalan kecerahan termasuk juga suis ON / OFF sepatutnya dilaraskan
serendah yang mungkin apabila terdapat hanya suatu titik sahaja pada layar, jika
tidak layar akan terbakar dan boleh menyebabkan kerosakan posfar. Jika dapat,
eloklah keluarkan titik dari fokus atau jadikan ia satu garis dengan melarikan asas
masa.

ii)Pengukuran voltan

Setiap osiloskop mempunyai galangan yang tinggi dan boleh digunakan
sebagai meter volt A.T / A.U, jika bezaupaya yang hendak diukur dikenakan
merentasi pangkalan-pangkalan masukan Y. Dengan A.T. , titik (asas masa

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 6
Drpd / of : 23

dimatikan) atau garis (asas masa dihidupkan) akan dipesongkan menegak, rujuk
rajah 2.1 (a) dan (b). Dengan A.U (asas masa dimatikan) titik tersebut bergerak ke
atas dan ke bawah menghasilkan satu garis menegak jika gerakannya cukup deras
(rajah 2.1c).

Apabila kawalan gandaan bagi penguat Y dihidupkan, contohnya 1V / div,
pesongkan sebanyak 1 bahagian pada layar akan memberi 1V voltan arus terus.
pada kedudukan 0.5V / div pula, masukan Y sebanyak 0.05V akan menghasilkan
pesongan sebenar 1 div. Osiloskop juga mempunyai kebolehan mengukur beza
upaya ulang-alik pada frekuensi-frekuensi mega hertz yang lebih tinggi.

(a) Voltan A.T (b) Voltan A.T (c) Voltan A.U

(Asas masa dimatikan) (Asas masa dihidupkan) (Asas masa dimatikan)

Rajah 2 : Pengukuran-pengukuran voltan A.T dan A.U

iii)Pengukuran masa

Setiap osiloskop mesti mempunyai satu masa yang tertentukur. Contohnya 1ms/div -
titik alur elektron tersebut akan mengambil 1 millisaat untuk bergerak dari kiri ke
kanan sebayak 1 bahagian , dan jika ia bergerak sebanyak 10 bahagian bermakna
titik tersebut akan mengambil 10 milisaat. Kala dan frekuensi sesuatu bentuk
gelombang boleh dikirakan dengan cara yang tersebut tadi.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 7
Drpd / of : 23

iv)Paparan bentuk gelombang

Voltan arus ulang-alik yang bentuk gelombangnya dikehendaki dikenakan pada
masukan Y dengan asas masa dihidupkan. Apabila frekuensi asas masa adalah
sama dengan masukan, satu gelombang yang penuh dipaparkan, jika hanya
separuh daripada masukan dipaparkan dua gelombang akan dihasilkan. Lihat rajah
2.2.

frekuensi asas frekuensi asas
masa = frekuensi masa = ½ frekuensi

masukan masukan

Rajah 2.2 : Paparan bentuk gelombang

2.2 PERALATAN DAN ALAT GANTI (tools and parts)

2.2.1 Logic Probe

Biasanya litar logik (logic circuit ) boleh dibaca atau diuji dengan menggunakan

Multimeter atau Osiloskop, tetapi perbuatan ini adalah kurang sesuai kerana kita
menggunakan peralatan “ analog” untuk menguji litar “digital” yang hanya
mempunyai dua keadaan iaitu “1” dan “0”. (Multimeter dan osiloskop adalah
peralatan “analog”).

Logic probe merupakan peralatan yang banyak digunakan untuk membaca atau
menguji isyarat digital (digital signal ). Rajah 1 menunjukkan contoh logic probe yang
dijual dipasaran. Rajah 3 dan 4 menunjukkan logic probe yang boleh dibuat sendiri
oleh pelajar dengan menggunakan komponen -komponen elektronik yang

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 8
Drpd / of : 23

ditunjukkan. Logic probe yang dibuat sendiri oleh pelatih ini boleh digunakan untuk
membuat ujian litar digital walaupun ianya tidak setepat logic probe yang ada
dipasaran.

Bila kita menggunakan hujung logic probe yang halus itu kepada pin IC yang
hendak diuji, LED penunjuk yang berhampiran dengan hujung logic probe akan
menyala (Rajah 2). Bila output daripada litar logik atau gate logik yang diuji itu
adalah tinggi “1”, maka lampu merah akan menyala dan jika outputnya rendah “0”
maka lampu hijau akan menyala. Dibahagian tengah logic probe terdapat satu lagi
LED penunjuk yang berwarna kuning pinang masak (amber) yang akan menyala
berkelip-kelip yang boleh menunjukkan bahawa terdapat isyarat denyutan (pulsing
signal) sedang melalui litar logik berkenaan.

Keupayaan logic probe menyentuh pin IC dengan sendirinya boleh
menentukan keadaan tempat yang dianalisa dan kebolehannya menyimpan
denyutan (pulse) telah menyebabkan alat ini senang digunakan dan diterima
sebagai alat penguji (dignostic tool) untuk kebanyakan ujian digital.

Logic probe yang ditunjukkan dan yang dijual dipasaran boleh menjalankan
ujian-ujian berikut :

LED Merah menyala - menunjukkan logik tinggi (logik “1” )
LED Hijau menyala - menunjukkan logik rendah (logik “0” )

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 9
Drpd / of : 23

LED Kuning pinang masak - menunjukkan ada isyarat denyutan.
Logic probe yang dijual dipasaran boleh digunakan untuk IC daripada keluaran logik
(Logic Family) TTL dan CMOS.
Bila kita menggunakan logic probe kita hendaklah menyambung wayar clip logic
probe (wayar merah) pada sumber kuasa yang terdapat pada litar yang sedang diuji.
Satu lagi wayar clip disambungkan kepada terminal negatif / ground.

Logic probe sesuai digunakan untuk menganalisa denyutan (pulse) ‘low frequency’
yang susah dilihat oleh osiloskop, tetapi walau bagaimanapun kegunaan utamanya
ialah untuk mengesan output daripada gate logik yang rosak.

2.2.1 Function Generator

Function Generator merupakan suatu alat yang digunakan untuk menghasilkan
signal/gelombang sinus (ada juga gelombang segi empat, gelombang segi tiga)
dimana frekuensi serta amplitudnya dapat diubah‐ubah. Pada umumnya
penggunaan function generator bersama‐sama dengan osiloskop.

2.2.2 Pengesan Arus (Current Tracer)

Pengesan arus (Current Tracer) ini juga dikenali dengan nama Pengesan litar pintas
(short detecter). Ia boleh digunakan bagi mengesan jumlah arus yang kecil yang
melalui sesuatu litar tercetak yang yang terdiri daripada beberapa komponen
elektronik.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 10
Drpd / of : 23

Sesetengah pengesan arus (current tracer) akan menyalakan LED untuk
menunjukkan terdapat arus manakala ada juga alat pengesan arus ( current tracer)
yang mengeluarkan bunyi “buzz” untuk tujuan yang sama. Untuk pengesan arus
(Current Tracer) yang menggunakan bunyi “Buzz”, biasanya bunyinya akan
bertambah kuat bila alat ini ( pengesan current) di bawa menghampiri tempat di
mana berlakunya litar pintas (short circuit).

Pengesan arus (current tracer) boleh mengesan sebarang perubahan arus dengan
cepat apabila tempat yang hendak diuji tidak terdapat arus yang berubah, maka kita
terpaksa memasukkan denyutan (pulser) yang dikeluarkan dari Logic Pulser.

Pengesan arus ini sangat sesuai digunakan pada IC atau litar pintas (short circuit)
pada +5V pada punca positif atau negatif (ground). Pengesan arus ini beroperasi
dengan menggunakan voltage / voltan +5V yang diambil daripada litar yang sedang
diuji.

2.2.3 IC Test Clip

Bila kita menggunakan logic probe, kita terpaksa mengambil bacaan daripada pin IC
yang berbagai jenis yang kedudukan pula berselerak pada PCB (Printed Circuit
Board)

.

Kadang-kadang terdapat IC yang terletak dibahagian yang agak sulit untuk
mengambil bacaan daripada pin-pinnya. Untuk mengatasi keadaan ini dan bagi
menyenangkan ujian dibuat ke atas pin IC tertentu, maka kita boleh menggunakan
IC Test Clip seperti ditunjukkan dalam gambar di bawah.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 11
Drpd / of : 23

+5
0VV Butang pilihan TTL atau

CMOS
Denyutan

(pulsTei)nggi

(Rmeenrdahah)

(hijau)

IC Test Clip telah dibuat dengan begitu rupa supaya ianya boleh dipasangkan pada
pin-pin IC dan ini bermakna kita hanya perlu membuat ujian dengan menggunakan
logic probe pada pin-pin yang terdapat pada bahagian atas IC Test Clip sahaja dan

tidak lagi pada pin IC. IC Test Clip terdapat dalam beberapa saiz yang sesuai
digunakan untuk IC yang tertentu, umpamanya jenis 14, 16, 20, 22, 24, 30 dan 40
pin.

2.2.4 Multimeter

Multimeter, juga dikenali sebagai meter volt/ohm, ialah satu alat pengukuran
elektronik yang boleh digunakan untuk mengukur nilai perintang, arus, voltan,
transistor, diod dan lain-lain. Ia terbahagi kepada dua jenis iaitu analog dan digital.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 12
Drpd / of : 23

Jarum penunjuk untuk menentukan nilai yang diukur. Multimeter ini sering disebut
dengan multimeter tradisional. Bagi mereka yang masih baru dan tak pernah
menggunakan multimeter, menggunakan multimeter jenis Multimeter analog akan
menyukarkan dalam hal pembacaan nilai yang tertera di layar.

Multimeter digital pula merupakan jenis multimeter moden yang sistem kerja alatnya
memberikan output berbentuk angka-angka. Angka-angka tersebut biasanya tertera
pada display kristal liquid atau liquid crystal display (LCD), nilai dari alat yang diukur
akan dapat kita ketahui dengan mudah. Kelebihan multimeter digital dibanding
dengan multimeter analog ialah nilai yang ditunjukkan oleh multimeter digital jauh
lebih tinggi dibanding dengan nilai yang ditunjukkan oleh multimeter analog.

2.2.5 Electrostatic Discharge (ESD)

Apakah makna ESD. ESD adalah,

E → ELECTRONIC
Pembuatan bahan-bahan pasiff dan aktif bagi tujuan pengaliran arus, voltan dan
sesuatu kerintangan bahan tersebut.

S → STATIC
Pembuatan bahan yang memerlukan sifat-sifat tidak berubah

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 13
Drpd / of : 23

D → DISCHARGE
Merupakan aliran arus elektrik secara mengejut disebabkan oleh dua objek bercas
yang bersentuhan.

JENIS-JENIS PERANTI

Peranti bagi keluaran ESD terbahagi kepada dua kumpulan besar iaitu:-
1. Peranti bagi manusia
2. Peranti bagi komponen

PERANTI BAGI MANUSIA

Terbahagi kepada 2 iaitu,
a. Pembekal
b. Pengilang

a. Pembekal
Dalam peranan pembekal kepada peranti ESD ialah memastikan setiap kali
pembungkusan, penghantaran, penjagaan bahan, keselamatan bahan tersebut
adalah dititikberatkan. Contoh;-

IC Storage Boxes
IC / Intergerated Circuit disimpan dalam antistatic tiub manakala IC yang sukar
disimpan dalam antistatic tiub akan disimpan dalam IC Storage Boxes. Ianya
berkotak sais kecil yang diperbuat daripada plastik berpengalir dan berwarna hitam.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 14
Drpd / of : 23

Conductive material

PCB Cards dibungkus dengan conductive material bagi melindungi daripada
sebarang elektrosatik, dimana PCB Cards adalah peranti yang sensitif.

Static Warning labels

Sebagai ingatan kepada pekerja, dimana bahan-bahan peranti ESD akan dilabelkan
dengan Static Warning bagi mengelakkan daripada sebarang pendedahan suhu.
Tangan yang lembab boleh menyebabkan kadar hayat komponen tersebut cepat
berkarat.

Anti-Static Packaging tape

Setiap bungkusan bahan-bahan peranti ESD, selain menggunakan Static Warning
Labels, Anti StaticPackaging Tape juga boleh digunakan dimana kebaikannya ialah
ia mempunyai tanda amaran yang tertera “Attention Observe Precautions For
handling Electrostatic Sensitive Devices”. Kebiasaanya roll = 50mm lebar dan
panjang 66m yang dicetak dengan warna hitam dan kuning.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 15
Drpd / of : 23

b. Pengilang

Bagi sesebuah pengilang, penjagaan pengeluaran amatlah penting dalam semua
aspek termasuk persekitaran suhu kilang, kawasan tempat kerja, penyediaan dan
kemudahan peralatan pekerja-pekerja dan sebagainya. Contoh:-

Surface Resistivity Tester

Peralatan ini adalah sesuai bagi Quality Assurance melakukan penilaian atau ujian
keatas peralatan Anti-static dimana peralatan ujian ini adalah khas untuk menguji
keberintangan pada permukaan dan kerintangan pada pembumian mengikut
kesesuaian CECC 00015.

Surface Resistivity Checker

Rupa bentuk yang mudah dimana peralatan ini digunakan khusus bagi penunjuk
keberintangan permukaan pada pembumian melalui paparan LED.

Storage Cabinet

Ia adalah almari keluli yang mempunyai 16 laci untuk menyimpan dan terdapat 3 laci
yang berbeza sais untuk menyimpan komponen-komponen yang peka terhadap
sebarang perubahan.

NO. KOD / CODE NO. EE-021-2:2012-C04/P(2/4) Muka Surat / Page 16
Drpd / of : 23

Modular Storage Cabinet

Ia adalah almari simpanan yang teratur bermodul ANTISTATIC. Setiap laci
mempunyai 18 atau 36 ruang-ruang acu dimana setiap laci boleh diletakkan label
untuk memastikan kedudukan komponen tersebut.
Trays

Dulang plastik ini mempunyai julat pada sais tertentu dimana ianya sebagai tempat
menyimpan bahan atau sebagai pengangkut bahan untuk tahap static sensitive.
Contoh:- Flayback transformer.

PCB Holder

Rupa bentuk pemegang direka khusus mengikut kebiasaan PCB Cards yang mana
banyak manfaatnya. Ukuran 20 x 14 barisan. Digunakan di industri pembuatan
elektronik.