รายงานการวิจัย เรื่อง การขยายผลการพัฒนาระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชนให้กับเด็กด้อยโอกาสและผู้ยากจนในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาต้นแบบของจังหวัดสุโขทัย

142 2.อำเภอคีรีมาศ 2.1 ลักษณะภูมิศาสตร์ ปัจจุบันอำเภอคีรีมาศ มีลักษณะของที่ตั้งพื้นที่มีเทือกเขาและที่ราบลุ่ม ซึ่งมีความ ผูกพันกับประวัติศาสตร์ของสุโขทัย มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอในพื้นที่อื่นดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองสุโขทัย ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอกงไกรลาศ และอำเภอบางระกำ (จังหวัดพิษณุโลก) ทิศใต้ติดต่อกับอำเภอพรานกระต่าย (จังหวัดกำแพงเพชร) ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบ้านด่านลานหอย ลักษณะของพื้นที่ จึงทำให้อาชีพหลักของประชากรในพื้นที่ประกอบอาชีพทางการ เกษตรเป็นหลักเช่น การทำนา ทำไร่ และการหาของป่า ซึ่งมีเขาหลวงเป็นเขตอุทยานแห่งชาติที่อุดมสมบูรณ์ ทางธรรมชาติ นอกจากนี้ยังมีแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ อาทิ อ่างเก็บน้ำคลองข้างใน(ท่าดินแดง) ถ้ำพระแม่ย่า เป็นต้น ดังที่กล่าวมาของจุดเด่นของภูมิศาสตร์ที่ส่งผลต่อการมีทรัพยากรทางธรรมชาติ ที่สมบูรณ์และมีความผูกพันกับประวัติศาสตร์ของจังหวัดสุโขทัย จึงเป็นข้อมูลที่น่าสนใจจะนำทุนทางสังคม และเศรษฐกิจในพื้นที่เพื่อนำมาสร้างระบบการศึกษาของชุมชน โดยมีการสรุปความเห็นร่วมกันระหว่าง เครือข่ายชุมชน สถานศึกษา นักวิชาการจากมหาวิทยาลัย เข้าร่วมให้ข้อมูลและสรุปข้อมูลร่วมกัน 2.2 ผลการศึกษาข้อมูลคุณค่าภูมิปัญญาทุนทางสังคม และทุนทางเศรษฐกิจในพื้นที่ชุมชน คณะผู้วิจัย จึงได้จัดทำการวิเคราะห์และสรุปข้อมูลของพื้นที่ ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ได้รับการคัดเลือกให้เป็นพื้นที่ดำเนินการวิจัยและพัฒนาของอำเภอคีรีมาศ เนื่องจากมีข้อมูลของผู้ยากจนในมิติต่างและเด็กและเยาวชนด้อยโอกาสนอกระบบการศึกษามากที่สุดของ อำเภอคีรีมาศ ซึ่งมีผลสรุปการวิเคราะห์ข้อมูลคุณค่าภูมิปัญญาทุนทางสังคม และทุนทางเศรษฐกิจในพื้นที่ ชุมชน ดังตารางต่อไปนี้ ทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ พื้นที่มีดีอะไรบ้าง ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม ประเพณี คุณค่า มีประโยชน์อะไรบ้าง อะไรคือสิ่งสำคัญที่จะนำเอามาไว้ ในระบบการศึกษา เศรษฐกิจ -เครื่องปั้นดินเผา -ตาลโตนด -สวนสมุนไพร -เสื่อลำแพน -การทำน้ำอ้อย -เป็นแหล่งเรียนรู้ของคนในชุมชน -มหาลัยใต้ถุนบ้านฝึกเครื่องปั้นดินเผา กิจกรรมท่องเที่ยว -จุดรวมของสังคมในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ -เครื่องปั้นดินเผา

143 ทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ พื้นที่มีดีอะไรบ้าง ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม ประเพณี คุณค่า มีประโยชน์อะไรบ้าง อะไรคือสิ่งสำคัญที่จะนำเอามาไว้ ในระบบการศึกษา -การแปรรูปกล้วย -ทำปลาร้า วัฒนธรรม -ขวัญผึ้ง -เป็นการอนุรักษณ์ -ข้อมูลชุมชนสำหรับต่อยอดการวิจัยและ พัฒนา -ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ ท่องเที่ยว -อ่างเก็บน้ำ -น้ำตกลำเกี่ยว -น้ำตกสายรุ้ง -แหล่งโบราณคดีบึงหญ้า -สวนสมุนไพร -เขาหลวง -สร้างรายได้ให้กับชุมชน -สถานที่พักผ่อน -สิ่งยึดเหนี่ยวทางจิตใจ -แหล่งท่องเที่ยวทางความเชื่อ -แหล่งเรียนรู้ด้านสมุนไพร -แหล่งเรียนรู้ด้านธรรมชาติ การสรุปข้อมูลพบว่า คีรีมาศเป็นพื้นที่ที่มีทุนทางสังคม วัฒนธรรม และเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวและแหล่งเรียนรู้หลายด้าน ตลอดจนที่มีวัฒนธรรมที่มีความเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ กรณีเช่น การทำขวัญผึ้ง ซึ่งเป็นประเพณีที่สืบทอดกันมาจากการเป็นแรงงานที่ต้องส่งส่วยน้ำผึ้งให้กับอยุธยา เนื่องจากน้ำผึ้งที่ได้จากบริเวณนี้มีความเชื่อกันว่าในเขตเขาหลวง ซึ่งเป็นป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์และมีว่านยา จำนวนมากทำให้ผึ้งที่ไปกินน้ำหวานของเกสรดอกไม้น้ำมาทำรัง จะมีสรรพคุณด้านยารักษาโรค โดยจะดำเนินการทำพิธีขวัญผึ้งเพื่อเป็นการรำลึกถึงบรรพบุรุษตรงกับวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 เป็นประจำทุกปี นอกจากนี้ยังมีถ้ำพระแม่ย่า ซึ่งเป็นแหล่งค้นพบเทวรูปบริเวณเข้าพระแม่ย่า โดยเชื่อว่าเป็นเทวรูป ของนางเสืองมเหสีของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ปฐมกษัตริย์ของสุโขทัย อย่างไรก็ตาม การเป็นแหล่งที่มีความอุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติกลับพบว่าไม่ สามารถสร้างการมีรายได้และมีงานทำในพื้นที่ เนื่องจากการประกอบอาชีพยังเป็นผู้มีทักษะแรงงาน โดยผูกพัน อยู่กับอาชีพเกษตรกรรม จึงทำให้เป็นตำบลที่มีผู้ยากจนเนื่องจากมีรายได้น้อยมากที่สุด ยิ่งไปกว่านั้นยังเป็น ตำบลที่มีเด็กด้อยโอกาส นอกระบบการศึกษามากที่สุดด้วย ผลกระทบจากเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งส่งผลต่อค่าแรงและรายได้จากการทำ เกษตรกรรม ยิ่งทำให้เกิดจำนวนผู้ยากจนเพิ่มขึ้น ประกอบกับการมีระดับการศึกษาต่ำ จึงไม่อาจหลุดพ้นจาก ความยากจนได้ ซึ่งเป็นความสัมพันธ์ระหว่างระดับการศึกษาและรายได้ของผู้ปกครองที่ส่งผลต่อโอกาสและ การเข้าถึงการพัฒนาคุณภาพชีวิตหรือได้รับการศึกษาที่เท่าเทียมกับผู้อื่นของบุตรหลาน จึงทำให้เกิดวงจรของ การส่งต่อความยากจนจากรุ่นสู่รุ่นของคนในพื้นที่

144 การนี้ คณะผู้วิจัยจึงได้ให้ชุมชนพิจารณาข้อมูลร่วมกัน เพื่อนำทุนทางสังคมและ เศรษฐกิจมาสร้างการพัฒนาสมรรถนะของคนในชุมชนให้มีทักษะเพื่อสร้างรายได้ โดยใช้การศึกษาเป็น เครื่องมือในการพัฒนาคนไปสู่การพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจในพื้นที่ มีข้อสรุปพบว่า ผู้ให้ข้อมูลมีข้อสรุปร่วมกัน คือให้นำภูมิปัญญาด้านการปั้นเครื่องปั้นดินเผา เหตุเพราะ การเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ได้ง่ายรอบชุมชน อีกทั้งผู้ปกครอง และคนในชุมชน สามารถถ่ายทอดเรื่องราวและอธิบายการปั้นให้กับผู้เรียนได้ จึงเป้นส่วนสำคัญที่จะเข้าร่วมเป็นผู้อำนวยการ เรียนรู้ของผู้เรียนในชุมชน ประกอบกับใช้ทุนทรัพย์ต่ำในการซื้อวัสดุ อุปกรณ์ และกำลังจะสูญหายไปจากชุมชน เนื่องจากการปั้นเครื่องปั้นดินเผาต้องใช้เวลาฝึกเป็นเวลานาน นอกจากนั้นสิ่งสำคัญคือการขายผลิตภัณฑ์จาก เครื่องปั้นดินเผาไม่ได้รับการพัฒนาต่อยอดผลิตภัณฑ์อย่างต่อเนื่อง จนทำให้ผู้สนใจในอาชีพนี้ไม่สามารถแข่งขัน ทางการตลาดได้มีผลต่อการขายผลิตภัณฑ์ที่มีราคาต่ำและไม่คุ้มค่าแรงงาน ค่าเสียเวลา จนต้องเลิกอาชีพไป ดังที่กล่าวมา คณะผู้วิจัยจึงได้จัดทำการวิเคราะห์ข้อมูลออกแบบหลักสูตรฐาน สมรรถนะชุมชนโดยใช้ทุนทางสังคมด้านเครื่องปั้นดินเผามาเป็นเป้าหมายการเรียนรู้ของแต่ละช่วงวัย เพื่อ พัฒนาให้เกิดระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน 2.3 การสร้างหลักสูตรฐานสมรรถนะชุมชน บรรจุอยู่ในหลักสูตรการศึกษาใน ระบบการศึกษา การศึกษานอกระบบการศึกษา และการศึกษาตามอัธยาศัย และการถ่ายโอนหน่วยกิต ข้ามระบบการศึกษา ผลสรุปข้อมูลจากการวิเคราะห์ทุนทางสังคมและเศรษฐกิจของชุมชนตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย ซึ่งพบว่ามีความหลากหลายของทรัพยากรทางธรรมชาติ ประเพณี และ แหล่งท่องเที่ยว แต่ไม่สามารถนำมาสร้างการพัฒนาทักษะให้กับคนในชุมชนที่สามารถสร้างรายได้และยกระดับ คุณภาพชีวิตได้ ซึ่งขาดการนำไปสร้างระบบการศึกษาของชุมชน ด้วยเหตุที่กล่าว คณะผู้วิจัย จึงได้ดำเนินการจัดเก็บข้อมูลความต้องการและลักษณะ ของระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน เพื่อสร้างโอกาสและการเข้าถึงการเรียนรู้ให้กับเด็กและเยาวชนใน พื้นที่ชุมชน สามารถสร้างสมรรถนะเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตจากการสร้างรายได้และการมีงานทำให้กับ คนในชุมชนได้โดยมีผลสรุปการวิเคราะห์ข้อมูลดังต่อไปนี้ ความต้องการระบบนิเวศการเรียนรู้ สิ่งที่อยากมีหรืออยากให้มีของ โรงเรียนและชุมชน ลักษณะของระบบนิเวศการเรียนรู้ ระบบการศึกษาที่สามารถสร้าง โอกาสและการเข้าถึงการศึกษา อย่างเท่าเทียมมีลักษณะอย่างไร หลักสูตรฐานสมรรถนะ ชุมชนควรเป็นอย่างไร -งบประมาณ -วิทยากรจากหน่วยงาน ชาวบ้าน มหาวิทยาลัย -บูรณาการจัดการศึกษาร่วมกัน ระหว่าง กศน. อาชีว มหาลัย ขั้น พื้นฐาน -มีเป้าหมายการเรียนรู้ตาม พัฒนาการช่วงวัย

145 ความต้องการระบบนิเวศการเรียนรู้ สิ่งที่อยากมีหรืออยากให้มีของ โรงเรียนและชุมชน ลักษณะของระบบนิเวศการเรียนรู้ ระบบการศึกษาที่สามารถสร้าง โอกาสและการเข้าถึงการศึกษา อย่างเท่าเทียมมีลักษณะอย่างไร หลักสูตรฐานสมรรถนะ ชุมชนควรเป็นอย่างไร -การสนับสนุนอย่างต่อเนื่องจากองค์กร ส่วนท้องถิ่น -การจัดการศึกษาร่วมกันระหว่าง สถานศึกษา กับ ชุมชน -เครือข่ายร่วมจัดการศึกษาต่างระดับ การศึกษา -มีการเทียบโอนหน่วยกิต -สร้างวิธีการเรียนรู้ตั้งแต่ปฐมวัย จนถึงผู้สูงอายุ -การมีส่วนร่วมตั้งแต่สถานศึกษา ครอบครัว หน่วยงานรัฐ นักวิชาการ เข้ามาสนับสนุนการยกระดับอาชีพ ชุมชน -การจัดการศึกษาเพื่อมีงานทำ และ อาชีพ -มีเป้าหมายผลลัพธ์เพื่อให้ผู้เรียน พัฒนาทักษะอาชีพ -มีครูสถานศึกษา ครูชุมชน และครู ผู้ปกครองเป็นผู้อำนวยการเรียนรู้ ร่วมกันได้ -เนื้อหา สาระ ทั้งด้าน วิชาชีพและวิชาการ -มีสมรรถนะที่เชื่อมต่อกัน ตามสถานศึกษา -มีผลลัพธ์การเรียนรู้ที่ สอดคล้องกันทุกระดับ การศึกษา -การเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติ Active Learning -การบูรณาการข้ามศาสตร์ การวิเคราะห์ข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลพบว่า ให้ความสำคัญของการจัดการศึกษาร่วมกัน ระหว่างสถานศึกษาเพื่อสร้างเป้าหมายการเรียนรู้และประสบการณ์ให้กับผู้เรียนที่สามารถต่อยอดจากหลัก มาตรฐานทางวิชาการที่กำหนดให้สามารถประยุกต์ใช้ความรู้จากกิจกรรมการเรียนรู้ของชุมชนที่นำความ ได้เปรียบและเป็นทุนในพื้นที่เข้ามาสร้างระบบการเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติควบคู่ไปกับมาตรฐานทางวิชาการ ของสถานศึกษาในพื้นที่ ปัญหาสำคัญจากการเก็บข้อมูลยังพบว่าพื้นฐานสมรรถนะด้านการอ่านออกเขียนได้ ของผู้เรียนในสังกัดของการศึกษาขั้นพื้นฐานยังเป็นปัญหาสำคัญที่ถูกกำกับจากนโยบายการศึกษาที่ผลักดันให้ ผู้เรียนจบการศึกษาครบทุกชั้นปี ถึงแม้ว่าครูผู้สอนจะให้ความทุ่มเทเอาใจใส่กับผู้เรียนที่อยู่ในกลุ่มของเด็กที่ไม่ สามารถอ่านออกเขียนได้ แต่ยังคงไม่สามารถทำให้เกิดผลดีเท่าที่ควร ซึ่งผู้ให้ข้อมูลได้ประสานความร่วมมือกับ ครูของศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยเข้ามาให้การสนับสนุนร่วมกัน โดยมีเป้าหมายร่วม คือใช้ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยตำบลเป็นแหล่งเรียนรู้ เพื่อพัฒนาทักษะการอ่านออก เขียนได้ ซึ่งเป็นพื้นฐานสมรรถนะที่ต้องพัฒนาให้กับผู้เรียนนำไปสร้างการเรียนรู้ด้วยตนเองและสร้างทักษะและ ความรู้ด้านอื่นๆ ต่อไป

146 ทั้งนี้ ยังพบข้อมูลอีกด้านคือกลุ่มเด็กเหล่านี้ส่วนมากอยู่ในครอบครัวยากจนและเป็น กลุ่มเด็กด้อยโอกาส หรือ เป็นเด็กที่ขาดความเอาใจใส่ในการเลี้ยงดูของผู้ปกครอง ส่งผลต่อการฝึกทักษะ พื้นฐานการอ่านออกเขียนได้คิดเลขเป็น แต่ถูกกำกับจากนโยบายที่ต้องให้เด็กเลื่อนระดับชั้นซึ่งต้องนำเสนอผ่าน คณะกรรมการพิจารณาการเรียนซ้ำ อีกทั้งความคาดหวังของผู้ปกครองที่กดดันการวัดและประเมินผลของครู จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้เด็กกลุ่มนี้เบื่อหน่ายต่อการศึกษา เนื่องจากเมื่อได้รับการเลื่อนชั้นขึ้นไป ซึ่งต้องเพิ่ม ระดับทักษะและความรู้ตามมาตรฐานการศึกษา ทำให้เรียนล่าช้าและมีผลการเรียนที่อยู่ในระดับต่ำ เป็นเหตุให้ ไม่สนใจที่จะอยู่ในระบบการศึกษาและไม่สามารถดำรงชีพ ดำรงตนในสังคมได้เท่าเทียมกับผู้อื่น จุดสำคัญของการสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน ผู้ให้ข้อมูลได้ให้ ความสำคัญกับการร่วมจัดการศึกษาเพื่อสร้างสมรรถพื้นฐานของผู้เรียนที่ส่งผลต่อการพัฒนาทักษะและ สมรรถนะด้านอื่นๆ ตามช่วงวัย โดยใช้การเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติเพื่อนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ให้เกิดผลการ เรียนรู้ตามแผนการสอนของสถานศึกษาแต่ละระดับช่วงชั้นการศึกษา นอกจากนี้ยังต้องมีเป้าหมายการเรียนรู้ที่ มีความเชื่อมต่อกันโดยมีหลักสูตรของแต่ละสถานศึกษาบรรจุในโครงสร้างหลักสูตรการศึกษา และดำเนินการ จัดแผนการศึกษาให้สอดคล้องกับการออกแบบเป้าหมายการเรียนรู้ที่กำหนด คณะผู้วิจัย จึงดำเนินการวิเคราะห์ข้อมูลและสรุปข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูล เพื่อวิเคราะห์ เป้าหมายการเรียนรู้ฐานสมรรถนะตามช่วงวัยในประเด็นเรื่องเครื่องปั้นดินเผาของชุมชน โดยใช้ระดับ ชั้นการศึกษาเป็นข้อกำหนดของช่วงวัยตามกรอบนโยบายการศึกษาของรัฐ ซึ่งมีผลสรุปข้อมูลดังต่อไปนี้ ระดับ เป้าหมาย เรียนแล้วได้อะไร กิจกรรมการเรียนรู้ จะเรียนรู้ อย่างไร การวัดและประเมินผล จะได้ ไรเรียนแล้วได้อะไร ปฐมวัย -รู้จักดินเหนียว -รู้จักรูปทรง -รู้จักการปั้น -บอกเล่าเรื่องราว -ทัศนศึกษาสถานที่จริง -เรียนรู้ผ่านการปั้นดิน -เล่านิทาน -ร้องเพลงคล้องคำคล้องจอง -ระบานสีเครื่องปั้น -เชิญปราชญ์ชาวบ้านมาเล่า เรื่อง -สังเกตการณ์เข้าร่วมกิจกรรม -การสนทนาซักถาม -ชิ้นงาน ผลงาน ประถมศึกษา ตอนต้น -รู้จักความเป็นมา -สร้างจิตสำนึก -มีความภาคภูมิใจในท้องถิ่น -รู้จักการบอกขั้นตอนการผลิต การ เก็บรักษา -ทัศนศึกษาสถานที่จริง -เรียนรู้เกี่ยวกับวัสดุอุปกรณ์ เกี่ยวกับการผลิต -ลงมือปฏิบัติพื้นฐานง่ายๆตาม ความถนัด -ใช้การสังเกต -ทดสอบความรู้ -ตรวจผลงาน ชิ้นงาน -สังเกตพฤติกรรม ประถมศึกษา ตอนปลาย -รู้จักประวัติความเป็นมา และ ประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง -เล่าเรื่องราวขั้นตอนการผลิต -ออกแบบเครื่องปั้นดินเผา -เชิญวิทยากร -การทัศนศึกษา -กิจกรรมเรียนรู้ทักษะความ เป็นมาเรียนรู้แบบสืบเสาะ -การสัมภาษณ์ สังเกต -ใบงาน -แบบทดสอบความรู้ ก่อน เรียน หลังเรียน

147 ระดับ เป้าหมาย เรียนแล้วได้อะไร กิจกรรมการเรียนรู้ จะเรียนรู้ อย่างไร การวัดและประเมินผล จะได้ ไรเรียนแล้วได้อะไร มัธยมศึกษา ตอนต้น ภาคบังคับ -ออกแบบผลิตภัณฑ์ได้ -คำนวณต้นทุนการผลิตได้ -รู้จักประวัติความเป็นมา บอกเล่า เรื่องราว -ศึกษาแหล่งเรียนรู้สถานที่จริง -ลงมือปฏิบัติปั้นและออกแบบ มาสร้างเป็นชิ้นงาน -เรียนรู้เรื่องการคำนวณต้นทุน -แบบทดสอบ -แบบประเมินชิ้นงานของครู กศน มัธยมศึกษา ตอนปลาย -พัฒนาผลิตภัณฑ์ได้ -ส่งขายเป็นกระบวนการตลาดและ สามารถสร้างรายได้ -ปฏิบัติเรื่องการพัฒนา ผลิตภัณฑ์ -มุ่งเน้นกระบวนการ Active Learning -ได้ความรู้เกี่ยวกับช่องทาง การตลาด -บูรณาการจัดการร่วมกับ กศน และ อาชีว เรื่องการตลาดการ สร้างเพจ -แบบทดสอบ -แบบประเมินชิ้นงานของครู ขั้นพื้นฐาน -สร้างอาชีพรู้จักการตลาดเบื้องต้น -รู้จักประวัติความเป็นมา มีจิตสำนึก -สามารถสร้างชิ้นงานได้ -เรียนรู้จริงจากภูมิปัญญา -มีการปฏิบัติลงมือทำ -การปั้น การหล่อ การตี -บอกเล่าเรื่องราวเพื่อเพิ่มมูลค่า ของสินค้า -นำเสนอขายผ่านสื่อออนไลน์ เพจ Facebook -แบบประเมินชิ้นงาน -แบบทดสอบ กศน -สร้างรายได้ สร้างอาชีพ พัฒนา ผลิตภัณฑ์ -การวางแผนการตลาดเพื่อสร้าง รายได้ -เน้นการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติ -Project base -Product base -แผนการตลาด -ชิ้นงาน -แผนการตลาด ประชาชน และผู้ยากจน -สร้างรายได้ สร้างอาชีพ พัฒนา ผลิตภัณฑ์ -การวางแผน การตลาดเพื่อสร้าง รายได้ -เน้นการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติ -Project base -Product base -แผนการตลาด -ชิ้นงาน -แผนการตลาด ผลสรุปข้อมูล คณะผู้วิจัยจึงเสนอข้อมูลให้ศึกษานิเทศก์และนักวิชการจาก มหาวิทยาลัยตรวจสอบความเหมาะสมและเป็นไปได้ของการนำไปออกแบบหลักสูตรฐานสมรรถนะ โดยใช้ มาตรฐานของแต่ละสถานศึกษาเป็นข้อกำกับการเกิดผลการเรียนรู้ ซึ่งมีสรุปข้อมูลการออกแบบหลักสูตรฐาน สมรรถนะดังต่อไปนี้

148 ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไปใส่ ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ ปฐมวัย -หน่วยการเรียนรู้ เครื่องปั้นดินเผา -กิจกรรมเสริมประสบการณ์ จำนวน -การปั้น -ความรู้เรื่องดิน -รู้จักชื่อของเครื่องปั้น -ประโยชน์ของการปั้น -ทักษะพัฒนาการ ด้านกล้ามเนื้อเล็ก -การประสานสัมพันธ์ ระหว่างมือกับตา -การพูดสื่อสาร -มีความชอบในสิ่ง ที่ปั้น -มีความภูมิใจใน ผลงาน -เล่าเรื่องราว ชิ้นงานของตน -ภูมิใจในตัวเอง ประถมศึกษา ตอนต้น -ทัศนศิลป์ 4 ชั่วโมง/1 ภาค เรียน 8 ชั่วโมง/1 ปี การศึกษา -รู้เรื่องราวประวัติความ เป็นมาของ เครื่องปั้นดินเผา -การใช้วัสดุอุปกรณ์ใน การปั้น -การสืบค้นข้อมูล -การคิดสร้างสรรค์ การคิดวิเคราะห์ -ทักษะด้านการปฏิบัติ -การทำงานเป็นทีม -ทักษะการสื่อสาร -เกิดความ ภาคภูมิใจ -เกิดการอนุลักษณ์ ภูมิปัญญา มัธยมต้น -เพิ่มเติม 40 ชั่วโมง -เล่าเรื่องราวความ เป็นมาในท้องถิ่น -มีความรู้เกี่ยวกับวัสดุ อุปกรณ์และการปั้น -การคำนวณต้นทุนการ ผลิต -ปั้นชิ้นงานออกมาได้ -การคิดสังเคราะห์ -เกิดความ ภาคภูมิใจใน ท้องถิ่น -เกิดการอนุลักษณ์ ภูมิปัญญา มัธยมปลาย -เพิ่มเติม 40 ชั่วโมง -การคำนวณต้นทุน กำไร และบัญชีรายรับ รายจ่าย -การดูแลรักษาเครื่องมือ ในการปั้น -การออกแบบ -ทักษะการคิด วิเคราะห์ การคิด สร้างสรรค์ -ความคิดเชิงกลยุทธ์ -ทักษะการเป็น ผู้ประกอบการ เบื้องต้น -ทักษะการทำงาน เป็นทีม -สร้างสรรค์ผลงาน อย่างประณีตและ รักสิ่งแวดล้อม -สร้างแรงจูงใจใน อาชีพท้องถิ่น มัธยมต้น กศน -สาระวิชาทักษะอาชีพ 40 ชั่วโมง -ประวัติความเป็นมา ของเครื่องปั้นดินเผา -กระบวนการผลิต -ทักษะการสืบค้น ข้อมูล -รักหวงแหนมีเจต คติที่ดีต่อ เครื่องปั้นดินเผา

149 ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไปใส่ ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ -ช่องทางการตลาด -ความรู้พื้นฐาน เทคโนโลยีเพื่อ ประกอบการขาย -ทักษะการคิด วิเคราะห์ และคิด สร้างสรรค์ -การทำงานเป็นทีม -ทักษะการจัดการ ตนเอง -สร้างจูงใจในการ อนุลักษณ์อาชีพ ท้องถิ่น มัธยมปลาย กศน -สาขาวิชาทักษะอาชีพ 40 ชั่วโมง -การพัฒนาผลิตภัณฑ์ -การใช้เทคโนโลยีเพื่อ การตลาด/เพจ/ Facebook -ความรู้ด้านการตัดต่อ วิดีโอ/โปรแกรม Canvas -การทำข่าว ประชาสัมพันธ์ง่ายๆ -การสืบค้นข้อมูล -การใช้เทคโนโลยีขั้น พื้นฐาน -การทำงานเป็นทีม -ความคิดสร้างสรรค์ -การจัดการตนเอง -ทักษะการคิดขั้นสูง -รักหวงแหนมีเจต คติ ข้อสรุป พบว่า การออกแบบหลักสูตรโดยนำผลการเรียนรู้เพื่อบรรจุในโครงสร้าง หลักสูตรการศึกษาของแต่ละสถานศึกษามีความสัมพันธ์กันระหว่างผลการเรียนรู้และเป้าหมายการเรียนรู้ โดยสามารถรองรับการออกแบบการศึกษาในระบบการศึกษา การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ซึ่งเป็นระบบการเรียนรู้ตลอดชีวิตของชุมชน ประกอบกับเรื่องราวในชุมชนที่นำมาเป็นเป้าหมายและเนื้อหา การเรียนรู้ชุมชนและผู้ปกครองสามารถเข้ามาร่วมจัดการเรียนรู้ให้กับผู้เรียนได้ จึงเกิดการเรียนรู้ อย่างรอบด้านในระบบชุมชนที่มีขนาดเล็กสุดตั้งแต่ระดับครอบครัว สถานศึกษาและแหล่งเรียนรู้ชุมชนไปจนถึง ความสัมพันธ์กับบริบทต่างๆรอบตัวผู้เรียน เช่น บริบทระหว่างครูและนักเรียน(micro system) กับระบบเมโซ (Meso System) ซึ่งเกี่ยวข้องกับโรงเรียนและบุคลากรในโรงเรียน ผู้บริหาร และครอบครัว ชุมชน รวมถึง องค์กรต่าง ๆ (Exo System) ตลอดจนระดับนโยบายการศึกษาและการพัฒนาประเทศ (Macro System) ลำดับต่อมา คณะผู้วิจัย จึงได้นำสรุปผลการออกแบบเป้าหมายการเรียนรู้และผลการ เรียนรู้ฐานสมรรถนะชองแต่ละช่วงวัย ซึ่งนำไปพัฒนาเป็นหลักสูตรสถานศึกษาของแต่ละสถานศึกษานำไปบรรจุ ในโครงสร้างหลักสูตรของสถานศึกษา เพื่อวิเคราะห์ข้อมูลการเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษาจากการเชื่อมต่อ สมรรถนะตามช่วงวัย ซึ่งมีข้อสรุปดังตารางต่อไปนี้

150 ระดับ หลักสูตร กิจกรรม รายวิชา หน่วยกิตที่ เทียบโอน การวัดและ ประเมินผล หน่วย รับผิดชอบ ปฐมวัย -หน่วยการเรียนรู้ เครื่องปั้นดินเผาคีรีมาศ -กิจกรรมเสริม ประสบการณ์ -สังเกตการณ์เข้าร่วม กิจกรรม -การสนทนาซักถาม -ชิ้นงาน ผลงาน -ศพด วัดศรีคีรี สุวรรณาราม ประถมศึกษา ตอนต้น กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน -ศิลปะ 4๐ ชั่วโมง -ใช้การสังเกต -ทดสอบความรู้ -ตรวจผลงาน ชิ้นงาน -สังเกตพฤติกรรม -โรงเรียนบ้าน หนองกระดิ่ง ประถมศึกษา ตอนปลาย รายวิชาพื้นฐาน การงาน อาชีพและเทคโนโลยี -การงาน 40 ชั่วโมง 1 หน่วยกิต -การสัมภาษณ์ สังเกต -ใบงาน -แบบทดสอบความรู้ ก่อนเรียน หลังเรียน -โรงเรียนบ้าน ยางเมือง มัธยมต้น -ง 23201 40 ชั่วโมง -ง 23203 40 ชั่วโมง -ง 20205 1 หน่วยกิต 40 ชั่วโมง -สร้างอาชีพ (ขยายโอกาส) 20 ชั่วโมงต่อ ภาคเรียน -สร้างสรรค์งาน ปั้น (การงาน) -1 หน่วยกิต -1 หน่วยกิต -แบบทดสอบ -แบบประเมินชิ้นงาน ของครู -โรงเรียนบ้าน ยางเมือง (ต้น ทาง) -โรงเรียนคีรีมาศ พิทยาคม (ต้น ทาง) เชื่อม กศน ทักษะอาชีพ อาชีพ 1 หน่วย มัธยมปลาย -ง 30206 -ประติมากรรม เครื่องปั้น 1 หน่วยกิต 20 ชั่วโมง -1 หน่วยกิต โอนไป กศน -แบบทดสอบ -แบบประเมินชิ้นงาน ของครู -โรงเรียนคีรีมาศ พิทยาคม (ต้น ทาง) -กศน (ปลายทาง) -มรภ. กำแพงเพชร (ปลายทาง) ปวช การตลาดออนไลน์ 18 ชั่วโมง (ประเมินผล ผ่าน/ไม่ผ่าน ) -แบบประเมินชิ้นงาน -แบบทดสอบ ปวส การขายเบื้องต้น 54 ชั่วโมง (ประเมินผล ผ่าน/ไม่ผ่าน ) -ชิ้นงาน -แผนการตลาด

151 ผลสรุปการวิเคราะห์ข้อมูลพบว่าสถานศึกษาระดับขั้นพื้นฐานสามารถเทียบโอน หน่วยกิตการศึกษาร่วมกับศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยได้ และคณะผู้วิจัยมีข้อสังเกตุ พบว่าการออกแบบหลักสูตรร่วมกัน เนื่องจากผู้ให้ข้อมูลเป็นครูผู้สอนทำให้ไม่กล้าตัดสินใจและมีความกังวลต่อ การตัดสินใจเรื่องการเทียบโอนจะมีผลต่อการนำไปใช้จริง ซึ่งผู้ให้ข้อมูลไม่สามารถตัดสินใจได้แต่มีความยินดีให้ การสนับสนุนข้อมูลและการดำเนินการ โดยยึดประโยชน์ของผู้เรียนเป็นหลัก คณะผู้วิจัย จึงได้นำเสนอผลสรุปการวิเคราะห์ข้อมูลให้กับนักวิชาการจาก มหาวิทยาลัยและศึกษานิเทศก์ตรวจสอบความเหมาะสมและเป็นไปได้พบว่ามีความเหมาะสมและเป็นไปได้ของ การเทียบโอนหน่วยกิตตามสรุปข้อมูล ดังนั้นคณะผู้วิจัยจึงให้แต่ละสถานศึกษานำไปจัดทำหลักสูตรและทดลอง หลักสูตรร่วมกับศึกษานิเทศก์ นักวิชาการจากมหาวิทยาลัย ผู้ประกอบการในพื้นที่และคณะผู้วิจัยเพื่อนัดหมาย การนำหลักสูตรไปทดลองใช้และประเมินหลักสูตรร่วมกัน พบว่าจากการกำหนดหลักสูตรและแผนการสอนของ ครูผู้สอนที่นำหลักสูตรไปใช้หลังจากออกแบบร่วมกันมีความถูกต้องและสอดคล้องกับเป้าหมายการเรียนรู้ที่ได้ กำหนดไว้พร้อมทั้งเป็นไปตามมาตรฐานการศึกษาของแต่ละสถานศึกษา 3. อำเภอทุ่งเสลี่ยม 3.1 ลักษณะภูมิศาสตร์ อำเภอทุ่งเสลี่ยมเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสุโขทัย เดิมเป็นส่วนหนึ่งของ ตำบลนาทุ่ง อำเภอสวรรคโลก ซึ่งจัดตั้งเป็นตำบลทุ่งเสลี่ยมในปี พ.ศ. 2479 และจัดตั้งขึ้นเป็นกิ่งอำเภอ ทุ่งเสลี่ยมใน พ.ศ. 2500 และยกฐานะเป็นอำเภอทุ่งเสลี่ยม ในปี พ.ศ. 2502 เป็นประตูสู่อารยธรรมล้านนา โดย "ทุ่งเสลี่ยม" เป็นภาษาล้านนา หมายถึง ทุ่งสะเดา ลักษณะพื้นที่ทางภูมิศาสตร์เป็นเทือกเขาบางส่วนและ เป็นที่ราบลุ่มระหว่างหุบเขา ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวเหนือ ซึ่งอพยพย้ายถิ่นมาจากอำเภอเถิน จึงทำให้ยังคง สืบสานประเพณีล้านนาและวัฒนธรรมต่างๆ สืบทอดกันมา มีบางส่วนของพื้นที่เป็นชาวอีสานอพยพย้ายถิ่น มาจัดตั้งหมู่บ้านในพื้นที่เช่นหมู่บ้านโซกม่วง ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอทุ่งเสลี่ยมมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครอง ข้างเคียงดังนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอศรีสัชนาลัย ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอสวรรคโลก ทิศใต้ติดต่อกับอำเภอศรีสำโรง และอำเภอบ้านด่านลานหอย ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเถิน (จังหวัดลำปาง) ลักษณะของพื้นที่ตั้งเป็นเทือกเขา ซึ่งเป็นเขตติดต่อกับอำเภอเถิน และอำเภอ ศรีสัชนาลัย โดยมีอ่างเก็บน้ำแม่มอกอยู่ในเขตพื้นที่ของอำเภอเถินเป็นแหล่งเก็บน้ำที่สำคัญ ซึ่งจะส่งน้ำมา เพื่อใช้ในการเพาะปลูกให้กับระบบชลประทานของพื้นที่ ส่งผลให้สภาพพื้นที่เป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ ของธรรมชาติและมีประเพณี วัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ให้กับพื้นที่ชุมชน

152 ความได้เปรียบของการเป็นพื้นที่ตั้งในลักษณะของภูมิศาสตร์ที่มีความอุดมสมบูรณ์ ของธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมประกอบกับทุนทางสังคมด้านประเพณี วัฒนธรรม จึงมีความน่าสนใจที่จะ วิเคราะห์ชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากเศรษฐกิจและสังคม ทำให้มีความยากจนและจำนวนเด็กด้อยโอกาส นอกระบบการศึกษามากที่สุดในพื้นที่ว่าจะใช้การศึกษานำมาสร้างระบบเศรษฐกิจของชุมชน เพื่อสร้างโอกาส และการเข้าถึงการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่นำไปสู่การมีโอกาสและทางเลือกบนความเหลื่อมล้ำทางสังคมที่เกิดขึ้น ในปัจจุบัน การวิเคราะห์ข้อมูลพื้นฐานจากพื้นที่คัดเลือกการวิจัยของอำเภอทุ่งเสลี่ยมคือ ตำบลทุ่งเสลี่ยมมีข้อมูลประกอบการพิจารณาให้เห็นถึงสภาพความเป็นอยู่ที่มีความสัมพันธ์ของระบบการศึกษา และระบบเศรษฐกิจในสังคมระดับชุมชน ดังนี้ สภาพสังคมและเศรษฐกิจของพื้นที่คัดเลือกของอำเภอทุ่งเสลี่ยม คือ ตำบลทุ่งเสลี่ยม ซึ่งมีจำนวนคนยากจน จำนวน 456 คน คิดเป็น 6.37 % ของจำนวนประชากรทั้งหมด โดยมีสภาพของปัญหา ด้านต่าง เช่น ด้านสุขภาพ 58 คน ด้านความเป็นอยู่ 5 คน ด้านการศึกษา 93 คน ด้านรายได้ 341 คน ไม่พบปัญหา ด้านการเข้าถึงบริการภาครัฐ และมีจำนวนเด็กด้อยโอกาสนอกระบบการศึกษามากที่สุดในอำเภอ ทุ่งเสลี่ยม ซึ่งจากการสรุปข้อมูลที่ทำให้ทราบว่าผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมของพื้นที่คัดเลือกส่งผลต่อ ความยากจนมากที่สุดคือสภาพของการมีรายได้น้อย จึงทำให้ส่งผลต่อการมีคุณภาพชีวิตที่เท่าเทียมกับผู้อื่น ในสังคม ในทางกลับกันของปัญหา ซึ่งพบว่าเป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์และมีประเพณี วัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของชุมชนตามที่วิเคราะห์ข้อมูลในเบื้องต้น ความน่าสนใจจึงอยู่ที่การนำทุนทาง สังคมและเศรษฐกิจเข้ามาสร้างการเตรียมกำลังคนและการพัฒนากำลังคนให้มีสมรรถนะที่สามารถสร้างรายได้ โดยใช้การศึกษาเป็นเครื่องมือในการพัฒนาคนไปสู่การพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจได้อย่างไร 3.2 ผลการศึกษาข้อมูลคุณค่าภูมิปัญญาทุนทางสังคม และทุนทางเศรษฐกิจในพื้นที่ชุมชน คณะผู้วิจัย จึงได้ดำเนินการวิเคราะห์ข้อมูลคุณค่าภูมิปัญญาทุนทางสังคม และทุน ทางเศรษฐกิจในพื้นที่ชุมชน เพื่อให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์และนำมาออกแบบระบบการศึกษาโดยการมีส่วน ร่วมของชุมชน โดยมีสรุปผลข้อมูลดังต่อไปนี้ ทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ พื้นที่มีดีอะไรบ้าง ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม ประเพณี คุณค่า มีประโยชน์อะไรบ้าง อะไรคือสิ่งสำคัญที่จะนำเอามาไว้ใน ระบบการศึกษา ด้านสังคม -ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ -มิตรไมตรี -การช่วยเหลือเกื้อกูล -ชุมชนเข้มแข็ง -ความปลอดภัยในชุมชน -ความรักความสามัคคี -อยู่อย่างพอเพียง -

153 -มีวิถีชีวิตเรียบง่าย ยึดหลักศาสนาพุทธ -การนับถือศาสนาพุทธที่ยึดเหนี่ยว จิตใจ -ความผูกพันในระบบเครือญาติ -รักถิ่นฐานบ้านเกิด ด้านเศรษฐกิจ -แหล่งท่องเที่ยววัดทุ่งเสลี่ยม (หลวงพ่อศิลา) -วัดพิพัฒน์มงคล (หลวงพ่อทองคำ) -ฮ่อมโด่ฟาร์ม ,พรรณราย, เดอมาลา ,ซ๊ะปะลำ -บ้านสวนตายาย (ขายไม้เศรษฐกิจ) -บ้านเด่นดีหมี (ตีมีด) -งานหัตถกรรมบ้านเทพพนม (จักสาน ย้อมผ้า) -เห็ดโคน -ป่าชุมชน (ห้วยม่วง) -วัดใหญ่ชัยมงคล -วัดกลางดง -วัดดอยตีนกา -วัดเชิงผา (ถ้ำอุบาลี) -ร้านอาหารภาคเหนือ -จักสาน ตีมีด งานไม้ -โคกหนองนา -มีรายได้ -แหล่งทำมาหากิน -มีอาชีพมีงานทำ -สร้างรายได้จากการใช้สื่อ ออนไลน์ -แหล่งเรียนรู้และสร้างอาชีพใน ชุมชน การท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและ วัฒนธรรม ด้านวัฒนธรรม -มีศิลปวัฒนธรรม อาทิ กินข้าวสลาก จี่ข้าว หลาม ปอยลูกแก้ว -ภาษาถิ่น -อาหารพื้นเมือง -การแต่งกาย -ดนตรีพื้นเมือง สะล้อซอซึง รำโม่ตึงเซ่ -กลองสะบัดชัย -ฟ้อนปราสาทไหว -สะท้อนถึงอัตลักษณ์ของชุมชน -การสืบทอดประเพณีวัฒนธรรม ในชุมชน -แหล่งเรียนรู้ในชุมชน จากผลการวิเคราะห์ข้อมูลของผู้ให้ข้อมูลทำให้ทราบว่า พื้นที่ของตำบลทุ่งเสลี่ยม ซึ่งมีผู้ยากจน และเด็กด้อยโอกาสนอกระบบการศึกษามากที่สุดของอำเภอ ผู้ให้ข้อมูลได้ร่วมกันสรุปข้อมูล ของทุนทางเศรษฐกิจและสังคมของชุมชน ซึ่งมีข้อสรุปให้นำประเด็นเรื่องการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ และวัฒนธรรมมาสร้างเป็นระบบการศึกษาเพื่อสร้างสมรรถนะให้กับคนในชุมชนได้มีโอกาสและการเข้าถึง การเรียนรู้ได้ตลอดชีวิตทุกช่วงวัยในชุมชน

154 3.3 การสร้างหลักสูตรฐานสมรรถนะชุมชน บรรจุอยู่ในหลักสูตรการศึกษาในระบบ การศึกษา การศึกษานอกระบบการศึกษา และการศึกษาตามอัธยาศัย และการถ่ายโอนหน่วยกิตข้ามระบบ การศึกษา คณะผู้วิจัย จึงได้นำประเด็นการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและวัฒนธรรม นำเสนอผู้ให้ ข้อมูลวิเคราะห์เป้าหมายการเรียนรู้ เพื่อสร้างสมรรถนะให้กับเด็กและเยาวชนในพื้นที่ชุมชน โดยผู้ให้ข้อมูลได้ ร่วมกันให้ข้อมูลและสรุปข้อมูลร่วมกันดังต่อไปนี้ ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไปใส่ ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ ปฐมวัย -4 กลุ่มสาระประกอบด้วย -เรื่องราวเกี่ยวกับตัวเด็ก -เรื่องราวเกี่ยวกับบุคลและ สถานที่ -ธรรมชาติรอบตัว -สิ่งต่างๆรอบตัว -รู้จักสถานที่ ท่องเที่ยว -เรียนรู้เกี่ยวกับ วัฒนธรรมประเพณี ศาสนา -ทักษะการเล่าเรื่อง -ทักษะการสังเกต -ทักษะการจดจำเพื่อใช้ งาน -ทักษะการแสดงออก -มีเจตคติ ปลูกฝัง วัฒนธรรมประเพณี -จิตอาสา -อนุรักษ์ถิ่นเกิด ประถมศึกษา ตอนต้น -กิจกรรมชุมนุม 4๐ ชั่วโมง -หน้าที่พลเมืองวิชาสังคม สาระที่ 2 -รู้เกี่ยวกับสถานที่ ท่องเที่ยวในอำเภอ ทุ่งเสลี่ยม -ทักษะการสื่อสาร -ทักษะการคิดวิเคราะห์ -ทักษะชีวิต -ทักษะทางเทคโนโลยี -เจตคติ -เห็นคุณค่าในสถานที่ ท่องเที่ยวในอำเภอ ทุ่งเสลี่ยม -ตระหนักรู้ในการอนุรักษ์ ให้ดำรงอยู่ ประถมศึกษา ตอนปลาย -กิจกรรมชุมนุม 4๐ ชั่วโมง -หน้าที่พลเมืองวิชาสังคม สาระที่ 2 -สถานที่ท่องเที่ยว แหล่งเศรษฐกิจ ชุมชน วัฒนธรรม ประเพณี -ทักษะการสื่อสาร -ทักษะการคิดวิเคราะห์ -ทักษะชีวิต -ทักษะทางเทคโนโลยี -ทักษะการประยุกต์ใช้ ในชีวิตประจำวัน -เจตคติ -เห็นคุณค่าในสถานที่ ท่องเที่ยวในอำเภอทุ่งเสลี่ ยม -ตะหนักรู้ในการอนุรักษ์ให้ ดำรงอยู่ สพฐ มัธยมต้น -รายวิชาเพิ่มเติม ท่องเที่ยว ในท้องถิ่น 2 หน่วยกิต 8๐ ชั่วโมง (ชั้นม.3) -สถานที่ท่องเที่ยว วัฒนธรรมและ ประเพณี -ภาษาอังกฤษ และจีน -ตำนานประเพณี พื้นถิ่น -ทักษะการสื่อสาร -ทักษะการใช้เทคโนโลยี -ทักษะชีวิต -ทักษะการวิเคราะห์ -ทักษะความคิด -มีความรักและภาคภูมิใจ ในท้องถิ่น -เกิดการเห็นคุณค่า ในตัวเองและท้องถิ่น

155 ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไปใส่ ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ -ความรู้ด้านช่อง ทางการประกอบ อาชีพ สพฐ มัธยมปลาย -รายวิชาเพิ่มเติม นักสื่อ ความหมาย 1 หน่วยกิต 4๐ ชั่วโมง (ชั้นม.5) -สถานที่ท่องเที่ยว วัฒนธรรมและ ประเพณี -ภาษาอังกฤษ และจีน -ตำนานประเพณี พื้นถิ่น -ความรู้ด้านช่อง ทางการประกอบ อาชีพ -ความรู้และการ สื่อสารด้าน เทคโนโลยี -ทักษะการสื่อสาร -ทักษะการใช้เทคโนโลยี -ทักษะชีวิต -ทักษะการวิเคราะห์ -ทักษะความคิด -ทักษะการแสดงออก -มีความรักและภาคภูมิใจ ในท้องถิ่น -เกิดการเห็นคุณค่า ในตัวเองและท้องถิ่น กศน ต้น -วิชาเลือกเสรี วิชาวัฒนธรรม ประเพณีอำเภอทุ่งเสลี่ยม 80 ชั่วโมง 2 หน่วยกิต -ความเป็นมาของ อำเภอทุ่งเสลี่ยม -ทักษะการสื่อสาร -ทักษะการทำงาน เป็นทีม -ทักษะการแก้ปัญหา -ทักษะด้านความคิด -ทักษะทางเทคโนโลยี -เกิดความภูมิใจในบ้านเกิด -อนุรักษ์วัฒนธรรม ประเพณี กศน ปลาย -วิชาเลือกเสรี วิชาการถนอม อาหารเพื่อการท่องเที่ยว -ความรู้เรื่องการ ทำอาหาร -การนำเสนอสินค้า และบริการ -การพัฒนา ผลิตภัณฑ์เพื่อเพิ่ม มูลค่า -ทักษะการพูด การ นำเสนอ -ทักษะการปฏิบัติ -ทักษะการแก้ปัญหา -ทักษะความคิด สร้างสรรค์ -สำนึกรักบ้านเกิด -การอนุรักษ์ภูมิปัญญา และอาหารพื้นถิ่น -เห็นคุณค่าในตัวเอง ปวช -วิชาศิลปวัฒนธรรมไทย 2 หน่วยกิต -ศิลปวัฒนธรรม ท้องถิ่น -ทักษะการคิดวิเคราะห์ -ทักษะการวางแผน -ทักษะการสื่อสาร -ภาคภูมิใจใน ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น

156 ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไปใส่ ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ -วิชาการท่องเที่ยวชุมชน 2 หน่วยกิต -วิชาทรัพยากรการท่องเที่ยว ภาคเหนือ 2 หน่วยกิต -การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ 2 หน่วยกิต -การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม 2 หน่วยกิต -การวางแผนธุรกิจ การท่องเที่ยว -ทักษะด้านเทคโนโลยี -ทักษะการนำเสนอ -ทักษะการเขียน โปรแกรมท่องเที่ยว -การอนุรักษ์วัฒนธรรม ท้องถิ่น -มีเจตคติที่ดีในการทำงาน -มีจรรยาบรรณในการ ประกอบวิชาชีพ ปวส -การจัดการท่องเที่ยวโดย ชุมชน 3 หน่วยกิต -การพัฒนาการท่องเที่ยว อย่างยั่งยืน 3 หน่วยกิต -การตลาดดิจิทัลเพื่อธุรกิจ การท่องเที่ยว 3 หน่วยกิต -ศิลปวัฒนธรรม ท้องถิ่น -การวางแผนธุรกิจ การท่องเที่ยว -การเขียนเรื่องราว การท่องเที่ยว -ความรู้ด้าน การตลาดออนไลน์ -การเพิ่มมูลค่า ผลิตภัณฑ์ -ทักษะการคิดวิเคราะห์ -ทักษะการวางแผน -ทักษะการสื่อสาร -ทักษะด้านเทคโนโลยี -ทักษะการนำเสนอ -ทักษะการเขียน โปรแกรมท่องเที่ยว -ทักษะการออกแบบ ผลิตภัณฑ์ -ทักษะการตลาด ออนไลน์ -ภาคภูมิใจใน ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น -การอนุรักษ์วัฒนธรรม ท้องถิ่น -มีเจตคติที่ดีในการทำงาน -มีจรรยาบรรณในการ ประกอบวิชาชีพ ผลสรุปข้อมูล ซึ่งผู้ให้ข้อมูลได้ร่วมกันวิเคราะห์ผลการเรียนรู้ที่นำไปสู่เป้าหมาย การเรียนรู้ของแต่ละช่วงวัย โดยใช้ปีการศึกษาของผู้เรียนมาร่วมกำหนด และนำหลักเกณฑ์ มาตรฐาน และ การประกันคุณภาพของแต่ละสถานศึกษามาเป็นข้อมูลประกอบการวิเคราะห์ เพื่อนำไปบรรจุในโครงสร้างของ สถานศึกษา ซึ่งได้รับการประเมินและให้ความเห็นจากนักวิชาการของมหาวิทยาลัย และศึกษานิเทศให้ คำแนะนำ เพื่อนำไปพัฒนาให้เกิดแผนการสอน โดยมีกระบวนการเรียนรู้ที่เน้นการสร้างความรู้ และการลงมือ ปฏิบัติ ซึ่งยึดหลักการตามความถนัดและพัฒนาการของผู้เรียนที่เป็นกลุ่มเป้าหมายของเด็กยากจนใน สถานศึกษาแต่ละแห่ง ยิ่งไปกว่านั้น ยังพบว่าแต่ละสถานศึกษาได้กำหนดข้อตกลงของการร่วมจัดการศึกษา ร่วมกัน เช่น ระหว่างสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน กับ อาชีวศึกษา หรือ สถานศึกษาขั้นพื้นฐาน กับ กศน. และ มหาวิทยาลัย เพื่อเป็นการสนับสนุนทางวิชาการและบูรณาการทรัพยากรทางการศึกษาให้กับผู้เรียนสามารถ บรรลุเป้าหมายการเรียนรู้ตามที่กำหนดไว้

157 การนี้ นอกจากการดำเนินการดังที่กล่าวมาเป็นระบบการศึกษาที่สร้าง ขีดความสามารถให้กับผู้เรียนแล้ว ยังเป็นการดำเนินการสร้างความสัมพันธ์ร่วมกันระหว่างระบบบการศึกษา และระบบสังคมในชุมชนให้เกิดการบูรณาการขับเคลื่อนการพัฒนาที่มุ่งเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญแล้ว สิ่งสำคัญคือ การร่วมจัดการศึกษาหรือการสนับสนุนการศึกษาระหว่างสถานศึกษาต่างระดับที่เข้ามามีส่วนร่วมสนับสนุนการ จัดการศึกษาโดยยึดที่เป้าหมายการเรียนรู้ของผู้เรียนเป็นหลัก ดังนั้นผลการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น ซึ่งได้ถูกออกแบบ ตามหลักวิชาการและการมีส่วนร่วมให้ความคิดเห็นของแต่ละสถานศึกษา รวมทั้งนักวิชาการของมหาวิทยาลัย ย่อมสามารถนำไปเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษาได้ คณะผู้วิจัย จึงได้ให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันออกแบบการเทียบโอนหน่วยกิตร่วมกัน เพื่อสร้างประโยชน์ให้กับผู้เรียนสามารถถ่ายโอนหน่วยกิตข้ามระบบการศึกษาได้ โดยมีการประเมินความ ถูกต้อง ความเป็นไปได้ร่วมกับศึกษานิเทศก์และนักวิชาการจากมหาวิทยาลัย ซึ่งมีผลสรุปข้อมูลดังนี้ ระดับ หลักสูตร กิจกรรม หน่วยรับ เทียบโอน หน่วยกิตที่ เทียบโอน การวัดและ ประเมินผล หน่วยรับผิดชอบ ปฐมวัย -4 กลุ่มสาระ ประกอบด้วย -เรื่องราวเกี่ยวกับตัว เด็ก -เรื่องราวเกี่ยวกับบุคล และสถานที่ -ธรรมชาติรอบตัว -สิ่งต่างๆรอบตัว - - -แบบสังเกต -ใบงาน -การเล่าเรื่อง -แบบสัมภาษณ์ -ศพด.ทต ทุ่งเสลี่ยม ประถมศึกษา ตอนต้น -กิจกรรมชุมนุม 4๐ ชั่วโมง -หน้าที่พลเมืองวิชา สังคมสาระที่ 2 (ป.2) - - -แบบประเมินใบงาน -สังเกตจากการเล่า เรื่อง -แบบทดสอบความรู้ -โรงเรียนอนุบาล ทุ่งเสลี่ยม (บ้านเหมืองนา) ประถมศึกษา ตอนปลาย -กิจกรรมชุมนุม 4๐ ชั่วโมง -หน้าที่พลเมืองวิชา สังคมสาระที่ 2 (ป.5) - - -แบบประเมินใบงาน -สังเกตจากการเล่า เรื่อง -แบบทดสอบความรู้ -โรงเรียนอนุบาล ทุ่งเสลี่ยม (บ้าน เหมืองนา) มัธยมต้น -รายวิชาเพิ่มเติม ท่องเที่ยวในท้องถิ่น 2 หน่วยกิต 80 ชั่วโมง (ชั้นม.3) -วิทยาลัยการ อาชีพศรีสัช นาลัย รับ เทียบโอน รายวิชาการ -2 หน่วยกิต 80 ชั่วโมง -2 หน่วยกิต 80 ชั่วโมง -แบบทดสอบใบงาน -แบบสังเกต -ประเมินผลสำเร็จ จากชิ้นงาน/ภาระ งาน -โรงเรียน ทุ่งเสลี่ยมชนูปถัมภ์

158 ระดับ หลักสูตร กิจกรรม หน่วยรับ เทียบโอน หน่วยกิตที่ เทียบโอน การวัดและ ประเมินผล หน่วยรับผิดชอบ ท่องเที่ยว ชุมชน -วิชาเลือกเสรี กศน มัธยมปลาย -รายวิชาเพิ่มเติม นัก สื่อความหมาย 1 หน่วยกิต 40 ชั่วโมง (ชั้นม.5) -วิชาเลือกเสรี กศน 1 หน่วยกิต 40 ชั่วโมง -แบบทดสอบใบงาน -แบบสังเกต -ประเมินผลสำเร็จ จากชิ้นงาน/ภาระ งาน -โรงเรียน ทุ่งเสลี่ยมชนูปถัมภ์ กศนต้น -วิชาเลือกเสรี วิชา วัฒนธรรมประเพณี อำเภอทุ่งเสลี่ยม 80 ชั่วโมง 2 หน่วยกิต - -แบบทดสอบ -ใบงาน -ชิ้นงาน -คลิปนำเสนอ -รายงาน -กศน อำเภอ ทุ่งเสลี่ยม กศนปลาย -วิชาเลือกเสรี วิชาการ ถนอมอาหารเพื่อการ ท่องเที่ยว - - -แบบทดสอบ -ใบงาน -ชิ้นงาน -คลิปนำเสนอ -รายงาน -กศน อำเภอ ทุ่งเสลี่ยม ปวช -วิชาศิลปวัฒนธรรม ไทย 2 หน่วยกิต -วิชาการท่องเที่ยว ชุมชน 2 หน่วยกิต -วิชาทรัพยากรการ ท่องเที่ยวภาคเหนือ 2 หน่วยกิต -การท่องเที่ยวเชิง นิเวศ 2 หน่วยกิต -การท่องเที่ยวเชิง วัฒนธรรม 2 หน่วยกิต - - -แบบสังเกต -แบบทดสอบ -ใบงาน -วิทยาลัยการอาชีพ ศรีสัชนาลัย ปวส -การจัดการท่องเที่ยว โดยชุมชน 3 หน่วยกิต -การพัฒนาการ ท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน 3 หน่วยกิต - - -แบบสังเกต -แบบทดสอบ -ใบงาน -วิทยาลัยการอาชีพ ศรีสัชนาลัย

159 ระดับ หลักสูตร กิจกรรม หน่วยรับ เทียบโอน หน่วยกิตที่ เทียบโอน การวัดและ ประเมินผล หน่วยรับผิดชอบ -การตลาดดิจิทัลเพื่อ ธุรกิจการท่องเที่ยว 3 หน่วยกิต ผลสรุปข้อมูล ซึ่งได้สรุปการถ่ายโอนหน่วยกิตการศึกษาและการวัดและประเมินผล โดยมีการออกแบบการจัดการเรียนรู้ที่หลากหลาย ซึ่งจะนำไปสู่การจัดทำแผนการสอน โดยพบว่าผู้ให้ข้อมูลได้ ออกแบบการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ โดยมีกระบวนการเรียนรู้ตามพัฒนาการและมาตรฐาน การศึกษาของสถานศึกษา อาทิ การเรียนรู้แบบร่วมมือร่วมใจ (Cooperative Learning) การสอนแบบ สืบเสาะหาความรู้(Inquiry Based) การสอนแบบโครงงาน การสอนโดยใช้กิจกรรมในแหล่งชุมชน (The use of Community activities) การสอนแบบทดลอง (Laboratory Method)การสอนแบบโครงการ ( Project Method)การสอนแบบแบ่งกลุ่มทํางาน (Committee Work Method) การสอนแบบอภิปราย (Discussion Group) โดยได้รับการสนับสนุนและให้คำแนะนำจากนักวิชาการของมหาวิทยาลัยร่วมกับศึกษานิเทศก์ ซึ่งจะเป็นไปตามมาตรฐานทางวิชาการเพื่อยีนยันผลการเรียนรู้ตามหน่วยการเรียนรู้ที่ได้กำหนดไว้ของ สถานศึกษา โดยนำประเด็นทุนทางสังคมและเศรษฐกิจกำหนดเป็นเนื้อหาการเรียนการสอนของหลักสูตร สถานศึกษา และมีผลให้เกิดการสั่งสมประสบการณ์และผลการเรียนรู้ตามช่วงวัยของผู้เรียนได้ ผลการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น ซึ่งเป็นไปตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษาแต่ละแห่ง ในการกำหนดเนื้อหาการเรียนรู้ให้กับผู้เรียนร่วมกัน ย่อมมีผลต่อการเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษาให้กับผู้เรียน เพื่อสร้างโอกาสในการกลับเข้าสู่ระบบการศึกษาหากมีความจำเป็นต้องออกจากระบบการศึกษา หรือ ย้ายไป ต่างสถานศึกษาในชุมชน การนี้ คณะผู้วิจัย จึงได้นำเสนอผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์การเทียบโอนหน่วยกิต การศึกษาเพื่อสร้างข้อตกลงร่วมกันระหว่างสถานศึกษาให้นำผลการเรียนรู้นำไปเทียบโอนหน่วยกิตร่วมกัน ซึ่งจะได้ถูกนำเสนอเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสร้างระบบการเทียบโอนหน่วยกิตในลำดับต่อไป ซึ่งพบว่า เนื่องจากผู้ให้ข้อมูลที่มาร่วมวิเคราะห์เป็นครูผู้สอนของแต่ละสถานศึกษา จึงไม่กล้าตัดสินใจเรื่องการเทียบโอน หน่วยกิตการศึกษาได้โดยมีความกังวลถึงข้อตกลงการเทียบโอนจะมีผลต่อการปฏิบัติหน้าที่ราชการ แต่เนื่องจากการวิเคราะห์และจัดเก็บข้อมูลในคราวดังกล่าวมีผู้บริหารของสถานศึกษาระดับอาชีวศึกษาได้ร่วม เป็นผู้ให้ข้อมูล จึงได้ตัดสินใจร่วมกันวิเคราะห์และสร้างข้อตกลงการเทียบโอนหน่วยกิตระหว่างสถานศึกษาขั้น พื้นฐานกับอาชีวศึกษาได้และได้รับการประเมินจากนักวิชาการและศึกษานิเทศก์ให้การประเมินความเป็นไปได้ และความเหมาะสมซึ่งคณะผู้วิจัยจะได้นำเสนอเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายให้กับระดับนโยบายในลำดับต่อไป

160 จากการสรุปข้อมูลของผู้ให้ข้อมูล ได้ดำเนินการนำข้อมูลไปบรรจุในหลักสูตร การศึกษาของสถานศึกษาและจัดแผนการสอนเพื่อทดลองหลักสูตรที่จัดทำขึ้นจากข้อมูลการวิจัย โดยได้ร่วมกับ นักวิชาการจากมหาวิทยาลัย ศึกษานิเทศก์และผู้ประกอบการให้การประเมินผลการจัดการเรียนรู้ตามที่ได้ ออกแบบร่วมกัน ซึ่งได้นัดหมายการลงพื้นที่ทดลองหลักสูตรร่วมกันและมีผลการประเมินหลักสูตรมีความ เหมาะสมเป็นไปได้จากนักวิชาการของมหาวิทยาลัย ศึกษานิเทศก์ และผู้ประกอบการ 4. อำเภอศรีนคร 4.1 ลักษณะภูมิศาสตร์ อำเภอศรีนครเป็นอำเภอที่มีความผูกพันเกี่ยวกับประวัติศาตร์ของเมืองสุโขทัย โดยปรากฏชื่อเดิมคือ “นครเดิฐ” ซึ่งจากเดิมเป็นตำบลศรีนครขึ้นอยู่กับอำเภอสวรรคโลก และได้ยกฐานะ เป็นกิ่งอำเภอและอำเภอตามลำดับ โดยนำชื่อเดิมคือ “นครเดิฐ” มาเพิ่มเติมคำว่าศรีลงไปข้างหน้าเพื่อให้ เป็นศิริมงคล ลักษณะที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัดสุโขทัย มีลักษณะภูมิศาสตร์ เป็นที่ราบลุ่มประกอบอาชีพทำกสิกรรมเป็นหลัก มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอศรีสัชนาลัยและอำเภอตรอน (จังหวัดอุตรดิตถ์) ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอตรอนและอำเภอพิชัย (จังหวัดอุตรดิตถ์) ทิศใต้ติดต่อกับอำเภอสวรรคโลก ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอสวรรคโลก ประชากรส่วนใหญ่เป็นคนพื้นถิ่นเดิมมีบางส่วนของหมู่บ้าน ซึ่งได้จัดตั้งให้เป็น หมู่บ้านสายใจไทยให้กับทหารผ่านศึก เพื่อจัดตั้งนิคมสำหรับช่วยเหลือตนเองให้กับทหารได้รับการพัฒนา คุณภาพชีวิตจากการสนับสนุนของรัฐ จึงเป็นคนต่างถิ่นที่เข้ามาจัดตั้งและเข้ามาอยู่ในพื้นที่ โดยรวมแล้วสภาพ พื้นที่มีความเหมาะสมในลักษณะของที่ตังและมีความอุดมสมบูรณ์ที่เหมาะสมกับการประกอบอาชีพกสิกรรม ซึ่งสามารถสร้างรายได้ให้กับประชากรในพื้นที่ชุมชน แต่อย่างไรก็ตามกับพบว่า พื้นที่อำเภอศรีนครยังคงมีสภาพปัญหาของผู้ยากจนและ เด็กด้อยโอกาสนอกระบบการศึกษา โดยการคัดเลือกพื้นที่ของอำเภอศรีนครได้คัดเลือกให้ตำบลคลองมะพลับ ซึ่งมีจำนวนคนจน 40 คน คิดเป็น 1.07 % โดยมีปัญหาด้าน สุขภาพ จำนวน 15 คน ด้านความเป็นอยู่ 4 คน การศึกษา 1 คน รายได้ 25 คน ไม่พบปัญหาของการเข้าถึงบริการของรัฐ ประกอบกับ มีจำนวนเด็กด้อยโอกาส นอกระบบการศึกษาจำนวนสูงสุดในพื้นที่อำเภอศรีนคร จึงได้ถูกคัดเลือกเป็นพื้นที่วิจัยของอำเภอศรีนคร การนี้ ตามลักษณะของพื้นที่ตั้งและภูมิศาสตร์ที่มีความผูกพันกับประวัติศาสตร์ จึงเป็นข้อมูลที่น่าสนใจที่จะจัดเก็บและวิเคราะห์ข้อมูล เพื่อสร้างระบบการศึกษาให้กับชุมชนนำไปสร้างการ พัฒนาระบบการศึกษาให้กับชุมชนได้อย่างไร

161 4.2 ผลการศึกษาข้อมูลคุณค่าภูมิปัญญาทุนทางสังคม และทุนทางเศรษฐกิจในพื้นที่ชุมชน คณะผู้วิจัย จึงได้ให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์ทุนทางสังคมและทุนทางเศรษฐกิจใน พื้นที่ตำบลคลองมะพลับ พบว่ามีพื้นที่มีความได้เปรียบจากพื้นที่อื่นในจังหวัด ในด้านของการมีผลไม้ที่ขึ้นชื่อ ของตำบลและมีแหล่งเรียนรู้จากวิสาหกิจชุมชน กลุ่มสตรีแม่บ้านที่สามารถให้การสนับสนุนการเรียนรู้ของ ผู้เรียนได้ โดยสามารถนำทักษะ ความรู้ ประสบการณ์ไปสร้างรายได้กับตนเองและครอบครัว ผู้ให้ข้อมูล จึงพิจารณาให้นำประเด็นของการผลิตมะม่วง ซึ่งเป็นผลไม้เศรษฐกิจของชุมชนมาสร้างระบบการศึกษาของ ชุมชน จากการวิเคราะห์ข้อมูลดังต่อไปนี้ ทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ (ด้านสังคม เศรษฐกิจ วัฒนธรรม ประเพณี) คุณค่า อะไรคือสิ่งสำคัญที่จะนำมาไว้ใน ระบบการศึกษา สังคม - เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ - หลากหลายทางวัฒนธรรม เนื่องจากมีการอพยพจากภาคอีสาน ราชบุรี - การจัดตั้งหมู่บ้านทหารผ่านศึก (หมู่บ้านสายใจไทย) - ชนบท เกษตรกรรม กสิกรรม - การอยู่ร่วมกันของคนในชุมชน - ความสามัคคีของชุมชน - การปรับตัวในสังคมชุมชน - อยู่แบบพี่น้อง/ชนบท - - - - เศรษฐกิจ - ทำไร่อ้อย - สวนมะม่วง - นาผักบุ้ง - นาข้าว - เลี้ยงโคนม - นิคมอุตสาหกรรม 2 นิคม (นคร เดิฐ /หนองบัว) - สร้างรายได้ - สร้างอาชีพ มีงานทำ - เป็นแหล่งเรียนรู้ของคนใน ชุมชน (สวนมะม่วง ผู้ใหญ่สาย ชล จันทร์วิไล หมู่ 1 ร่วมกันใน ชุมชน ส่งออกมูลค่าสูง) - คุณภาพชีวิต - การฝึกอาชีพ มีงานทำ (กศน. ระยะสั้น ตะกร้าหวาย / แปรรูปมะม่วง ขายออนไลน์ การตลาด) - วิชาชุมนุม การแสดง (ม.ต้น ม. ปลาย รร.ศรีนคร เรื่อง มะม่วง) - สานหญ้าแฝก - ผักบุ้ง (จำกัดเรื่องบริษัท) - มะม่วง (ประถม รร.ทุ่งมหาชัย) วัฒนธรรม - ลักษณะอยู่ร่วมกันแบบพหุ วัฒนธรรม - การแสดงรำโทนศรีนคร - การแสดงเซิ้ง แมงตับเต่า - อยู่อาศัยเกื้อกูลกัน - สร้างความร่วมมือสืบทอด วัฒนธรรม - -

162 ประเพณี - ตักบาตรเทโว - ลอยกระทง - พวงมโหตร (กิจกรรมในประเพณี ตักบาตรเทโว คล้าย ๆ การถวายตุง ของภาคเหนือ) - ขบวนแห่ - สร้างความกลมเกลียวในชุมชน - - จากการสรุปข้อมูล ซึ่งนำประเด็นผลไม้เศรษฐกิจของชุมชนที่เกี่ยวกับมะม่วงมาสร้าง การเรียนรู้จากระบบการศึกษาของสถานศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยให้เกิด การเรียนรู้ตลอดชีวิตทุกช่วงวัยของผู้เรียนในชุมชน ซึ่งมีพืชเศรษฐกิจหลายด้านในพื้นที่ แต่เมื่อพิจารณาแล้วมี ข้อสรุปร่วมกันคือมะม่วงสามารถรองรับการสร้างรายได้และเป็นอัตลักษณ์ของชุมชนมากที่สุด จึงทำให้เกิดการ วิเคราะห์และร่วมกันออกแบบระบบการศึกษาเพื่อรองรับผู้เรียนที่อยู่ในกลุ่มด้อยโอกาสที่เกิดจากความยากจน ของพื้นที่ให้ได้รับการพัฒนาทักษะชีวิต และทักษะวิชาชีพไปพร้อมกับทักษะวิชาการของสถานศึกษาแต่ละแห่ง คณะผู้วิจัย จึงได้นำเสนอการตรวจสอบข้อมูลของผู้ให้ข้อมูล เพื่อกันวิเคราะห์ เป้าหมายการเรียนรู้ของผู้เรียนแต่ละระดับชั้นในการจัดกาเรียนรู้เกี่ยวกับเรื่องมะม่วง โดยมีผลสรุปข้อมูลการ วิเคราะห์เพื่อออกแบบเป้าหมายการเรียนรู้ร่วมกันดังต่อไปนี้ ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้/กิจกรรม ที่สามารถนำไปสร้างหลักสูตร เป้าหมายการเรียนรู้ ปฐมวัย เป้าหมายการเรียนรู้: K ความรู้ S ทักษะ A ทัศนคติ ประถมศึกษา ตอนต้น รายวิชาการงานอาชีพ สัปดาห์ ละ 1 คาบ 3 โรงเรียน เป้าหมายการเรียนรู้: ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับมะม่วง K ความรู้ รู้เรื่องมะม่วงเบื้องต้น ลักษณะของมะม่วง สี รสชาติ ประโยชน์เบื้องต้น S ทักษะ การคิดวิเคราะห์ การคัดแยกมะม่วง ทักษะการสื่อสาร A ทัศนคติ เห็นคุณค่าของสิ่ง ที่มีอยู่ในชุมชน ประถมศึกษา ตอนปลาย กิจกรรมชุมชน / กิจกรรมพัฒนา ผู้เรียน เป้าหมายการเรียนรู้: การแปรรูปมะม่วง K ความรู้ รู้เรื่องการถนอมอาหาร (มะม่วง) ความรู้การคำนวน อัตราส่วนและวิธีการถนอม S ทักษะ ทักษะการอ่าน ทักษะการคิด คำนวณ A ทัศนคติ เห็นคุณค่าของสิ่ง ที่มีอยู่ในชุมชน สร้างมูลค่า

163 ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้/กิจกรรม ที่สามารถนำไปสร้างหลักสูตร เป้าหมายการเรียนรู้ อาหาร ความรู้เรื่องการขาย การตลาดเบื้องต้น ทักษะการสื่อสาร ทักษะการทำงาน เป็นทีม ทักษะชีวิต จิตสำนึกในการ บริการ มัธยมศึกษา ตอนต้น (ขั้นพื้นฐาน) กิจกรรมชุมนุม (พัฒนาเป็น รายวิชาเพิ่มเติมปีการศึกษาหน้า) 2 ชั่วโมง/สัปดาห์ เป้าหมายการเรียนรู้: มีความสามารถในการแปรรูปเพื่อสร้างรายได้ให้กับ ตนเองได้ ความรู้ - ความรู้เกี่ยวกับการปลูก มะม่วง - การบำรุงรักษา การ ขยายพันธุ์ - อธิบายความหมาย ความสำคัญ ในการแปรรูป - การขายการตลาดเพื่อสร้าง รายได้ ทักษะ - ทักษะการคิดคำนวณ (ช่าง ตวง วัด) - ทักษะการสื่อสาร - ทักษะการทำงานเป็น ทีม - ทักษะชีวิต - ทักษะทางเทคโนโลยี - ทักษะการแก้ปัญหา ทัศนคติ - มีความใฝ่ เรียนรู้ - มีความ มุ่งมั่นใน การทำงาน - มีจิต สาธารณะ - เห็นคุณค่า ของผลผลิต ทาง การเกษตร ในชุมชน มัธยมศึกษา ตอนปลาย (ขั้นพื้นฐาน) กิจกรรมชุมชน / กิจกรรมพัฒนา ผู้เรียน เป้าหมายการเรียนรู้ : การยกระดับการแปรรูปและการตลาดออนไลน์ ความรู้ - การยกระดับแปรรูป ผลิตภัณฑ์ - ความเกี่ยวกับการออกแบบ บรรจุภัณฑ์ - การตลาดออนไลน์ - ความรู้ต้นทุนการผลิต และ บัญชีรับ-จ่าย ทักษะ - ทักษะการคิด คำนวณ (บัญชี ต้นทุน) - ทักษะการ สื่อสาร - ทักษะการ ทำงานเป็นทีม - ทักษะชีวิต - ทักษะทาง เทคโนโลยี - - ทักษะการ แก้ปัญหา ทัศนคติ - มีความใฝ่เรียนรู้ - มีความมุ่งมั่นใน การทำงาน - มีจิตสาธารณะ - เห็นคุณค่าของ ผลผลิตทาง การเกษตรใน ชุมชน - ความภาคภูมิใจ ในท้องถิ่น (มะม่วง)

164 ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้/กิจกรรม ที่สามารถนำไปสร้างหลักสูตร เป้าหมายการเรียนรู้ (กศน.) หลักสูตรการศึกษาต่อเนื่อง (โครงการศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน) - หลักสูตรการแปรรูปผลิตภัณฑ์ มะม่วง20 ชม. เป้าหมายการเรียนรู้ : สามารถแปรรูปมะม่วงสร้างรายได้และมีช่องทาง การประกอบอาชีพ ความรู้ - การถนอมอาหาร - วิธีการทำมะม่วงแช่อิ่ม - วิธีการทำมะม่วงสามรส - วิธีการทำท็อปฟี่มะม่วง - การทำบรรจุภัณฑ์ - การตลาด - ความสำคัญของช่องทางการ ประกอบอาชีพ - การใช้เทคโนโลยีในการขาย ออนไลน์ ทักษะ - ทักษะการถนอม อาหาร - ทักษะการแปร รูปผลิตภัณฑ์ มะม่วง - ทักษะการใช้ เทคโนโลยี - ทักษะการทำ บรรจุภัณฑ์ ทัศนคติ - เห็นความสำคัญ ในการประกอบ อาชีพ - มีช่องทางหรือ แนวทางในการ ประกอบอาชีพ ปวช. - รายวิชาการถนอมและแปรรูป อาหาร - รายวิชา internet ในงานธุรกิจ เป้าหมายการเรียนรู้: สามารถเลือกใช้วัตถุดิบในท้องถิ่นมาแปรรูปเพื่อ สร้างรายได้ ความรู้ - แสดงความรู้เกี่ยวกับการ ถนอมอาหาร - หลักการของ internet - การขายสินค้าบน internet ทักษะ - นำวัตถุดิบใน ท้องถิ่นมาแปรรูป เป็นผลิตภัณฑ์ - สามารถ ประยุกต์ใช้ internet เพื่อธุรกิจ - การใช้เครื่องมือ/ อุปกรณ์และ เทคโนโลยีในการ ถนอมอาหาร ทัศนคติ - มีเจคคติและจิต พิสัยที่ดีในการ ทำงาน - ปฏิบัติงานด้วย ความขยัน อดทน ประหยัด รอบคอบ และมี ความรับผิดชอบ ผลการสรุปข้อมูลพบว่า ผู้ให้ข้อมูลสามารถกำหนดเป้าหมายการเรียนรู้ และวิเคราะห์ ผลการเรียนรู้ซึ่งเป็นองค์ประกอบของเป้าหมายการเรียนรู้ของผู้เรียนร่วมกันได้ ยิ่งไปกว่านั้นยังสามารถ วิเคราะห์ได้ว่าจะนำไปบรรจุในโครงสร้างหลักสูตรของสถานศึกษาในรายวิชาใด ซึ่งมีความแตกต่างกันของ เป้าหมายการศึกษาของสถานศึกษาแต่ละระดับ โดยได้ยึดที่เป้าหมายการเรียนรู้ของผู้เรียนเป็นหลัก และ ใช้หลักวิชาการพร้อมทั้งมาตรฐานการศึกษาของแต่ละแห่งเป็นเครื่องมือในการกำกับการออกแบบระบบ การศึกษาของชุมชนร่วมกัน

165 4.3 การสร้างหลักสูตรฐานสมรรถนะชุมชน บรรจุอยู่ในหลักสูตรการศึกษาในระบบ การศึกษา การศึกษานอกระบบการศึกษา และการศึกษาตามอัธยาศัย และการถ่ายโอนหน่วยกิตข้ามระบบ การศึกษา ด้วยเหตุที่กล่าวมานี้ คณะผู้วิจัย จึงได้นำเสนอข้อมูลการเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษา ให้กับผู้ให้ข้อมูล เพื่อให้ผู้ให้ข้อมูลพิจารณาถึงประโยชน์และโอกาสของการเข้าถึงการศึกษาของกลุ่มเป้าหมายที่ จะเข้ามาทดลองหลักสูตรที่ร่วมกันออกแบบขึ้น โดยมีสรุปผลการวิเคราะห์ข้อมูลการเทียบโอนหน่วยกิต การศึกษาดังต่อไปนี้ ระดับ รายวิชา การเทียบโอนหน่วยกิต การวัดและ ประเมินผล หน่วย รับผิดชอบ หน่วยต้นทาง/ รายวิชาและ หน่วยกิต หน่วย ปลายทาง/ รายวิชาและ หน่วยกิต ประถมศึกษา - รายวิชาการงานอาชีพ - กิจกรรมชุมชน / กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน - แบบประเมิน - แบบสังเกต - แบบสอบถาม รร.ศึกษา เกษตรฯ รร.วัดศิริฯ รร.บ้านทุ่ง มหาชัย มัธยมศึกษา ตอนต้น -ภาคบังคับ กิจกรรมชุมนุม (พัฒนา เป็นรายวิชาเพิ่มเติมปี การศึกษาหน้า) 2 ชั่วโมง/สัปดาห์ กิจกรรมพัฒนา ผู้เรียน จำนวน......นก. (คาดว่าจะเปิด รายวิชาเพิ่มเติม จำนวน 1.5 นก.) วิชาเลือกเสรี จำนวน 1.5 นก. - แบบทดสอบ - แบบสังเกตุ - ประเมินผลงาน - แบบประเมินการ ทำงานกลุ่ม รร.ศรีนคร มัธยมศึกษาตอน ปลายขั้นพื้นฐาน รายวิชาเพิ่มเติม - การแปรรูปอาหาร 1 จำนวน 2 นก. - การแปรรูปอาหาร 2 จำนวน 2 นก. - แบบทดสอบ - แบบสังเกตุ - ประเมินผลงาน - แบบประเมินการ ทำงานกลุ่ม รร.ศรีนคร กศน. หลักสูตรการศึกษา ต่อเนื่อง (โครงการศูนย์ ฝึกอาชีพชุมชน) 20 ชม. - หลักสูตรการแปรรูป ผลิตภัณฑ์มะม่วง - แบบทดสอบก่อน - หลังเรียน - แบบทดสอบความรู้ - แบบประเมินผลงาน - แบบติดตามผู้เรียน กศน.อำเภอ ศรีนคร

166 - แบบประเมินความ พึงพอใจ - รายงานผลการ ดำเนินงาน ปวช. - รายวิชาการถนอมและ แปรรูปอาหาร - รายวิชา internet ใน งานธุรกิจ - แบบทดสอบ - ใบงาน - แบบสังเกตุ - แบบประเมิน ผลสำเร็จจากชิ้นงาน - ประเมินภาระงาน สรุปข้อมูลวิเคราะห์การเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษาพบว่า การดำเนินการพัฒนา หลักสูตรในช่วงกลางปีการศึกษาเป็นอุปสรรคต่อการปรับโครงสร้างหลักสูตร เนื่องจากสถานศึกษาได้ ดำเนินการพัฒนาหลักสูตรไปก่อนหน้าเรียบร้อยแล้ว จึงนำเป้าหมายการเรียนรู้และเนื้อหาการเรียนรู้ไป ดำเนินการจัดการเรียนรู้ในกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนก่อนเพื่อพัฒนาเป็นหลักสูตรสถานศึกษาในระยะต่อไป ประกอบกับครูผู้สอน ซึ่งเป็นผู้ให้ข้อมูลไม่สามารถตัดสินใจในการบริหารจัดการเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษาได้ เนื่องจากเกรงว่ากระทบต่อการบริหารสถานศึกษาและการดำเนินการของฝ่ายทะเบียนและวัดผล อย่างไรก็ตาม การดำเนินการพัฒนาหลักสูตรฐานสมรรถนะร่วมกันได้ถูกออกแบบ การจัดการเรียนรู้ที่เป็นที่ยอมรับร่วมกันระหว่างสถานศึกษาที่มาจากสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน อาชีวศึกษา ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอ (กศน.อำเภอ) และมหาวิทยาลัย ซึ่งได้มีข้อตกลง ร่วมกัน คือจะดำเนินการสนับสนุนบุคลากรเข้าร่วมจัดทำแผนการสอนและการพัฒนาหลักสูตรเพื่อให้สามารถ เทียบโอนหน่วยกิตและระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน โดยการสนับสนุนให้เกิดการเชื่อมต่อระหว่างระบบ การศึกษาและการพัฒนาให้เกิดครูชุมชน ครูผู้ปกครองและครูในสถานศึกษา เพื่อให้ผู้เรียนมีสมรรถนะ ด้านอาชีพที่สามารถรองรับการแข่งขันทางเศรษฐกิจให้กับเด็กด้อยโอกาสที่อยู่ในกลุ่มครอบครัวยากจนมีโอกาส เข้าถึงการเรียนรู้และยกระดับคุณภาพชีวิตได้ 5. อำเภอบ้านด่านลานหอย 5.1 ลักษณะภูมิศาสตร์ อำเภอบ้านด่านลานหอย ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัดสุโขทัย โดยมี ความเกี่ยวพันกับประวัติศาสตร์ของเมืองสุโขทัย คือเป็นเมืองหน้าด่านเพื่อเฝ้าระวังการรุกรานจากพื้นที่อื่นรอบ นอก ซึ่งมีชื่อเดิมเรียกว่าลานคอย ภายหลังได้เพี้ยนชื่อเป็น “บ้านด่าน”และ “บ้านลานหอย” ภายหลัง กระทรวงมหาดไทย ได้ประกาศจัดตั้งกิ่งอำเภอแยกออกจากอำเภอเมืองสุโขทัยขึ้น โดยการรวมและ ใช้ชื่อหมู่บ้าน "บ้านด่าน" และ "บ้านลานหอย" มารวมกันเป็นกิ่งอำเภอบ้านด่าน เริ่มแรกได้มีสถานที่ตั้ง กิ่งอำเภอที่ตำบลบ้านด่าน และต่อมา ในปี พ.ศ. 2459 ได้ย้ายที่ว่าการกิ่งอำเภอบ้านด่านลานหอย มาตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 1 ตำบลลานหอย

167 การเป็นเมืองหน้าด่านของอำเภอบ้านด่านลานหอย ซึ่งเป็นเขตติดต่อกับจังหวัดอื่น จึงทำให้มีลักษณะทางภูมิศาสตร์เป็นเทือกเขาสลับกับพื้นที่ราบลุ่ม โดยมีอ่างเก็บน้ำแม่ลำพัน ตั้งอยู่ในพื้นที่ หมู่ 2 บ้านวังหาด ต.ตลิ่งชัน อ.บ้านด่านลานหอย จ.สุโขทัย เป็นแหล่งท่องเที่ยวแห่งใหม่ของสุโขทัย เนื่องจาก ที่นี่มีวิวทิวทัศน์ที่สวยงามมาก รวมทั้งยังมีแหล่งโบราณคดีเก่าแก่กว่า 2,500 ปีและมีมีอาณาเขตติดต่อกับ เขตการปกครองจังหวัดข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเถิน (จังหวัดลำปาง) อำเภอทุ่งเสลี่ยม และอำเภอศรีสำโรง ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอศรีสำโรง อำเภอเมืองสุโขทัย และอำเภอคีรีมาศ ทิศใต้ติดต่อกับอำเภอคีรีมาศ และอำเภอพรานกระต่าย (จังหวัดกำแพงเพชร) ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองตากและอำเภอบ้านตาก (จังหวัดตาก) ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวสุโขทัยพื้นถิ่นเดิมและมีบางส่วนของอำเภอที่เป็น ชาวล้านนา และชาวอีสานอพยพ จึงทำให้มีลักษณะของพหุวัฒนธรรมในพื้นที่ โดยยึดหลักการประกอบ อาชีพกสิกรรมพืชไร่ และการปศุสัตว์เป็นหลัก เนื่องจากในพื้นที่ประสบปัญหาภัยแล้งเป็นประจำทุกปี จึงทำให้การประกอบอาชีพไม่สามารถสร้างรายได้จากการประกอบอาชีพทางเกษตรได้ดีเท่าที่ควร 5.2 ผลการศึกษาข้อมูลคุณค่าภูมิปัญญาทุนทางสังคม และทุนทางเศรษฐกิจในพื้นที่ชุมชน จากการวิเคราะห์ลักษณะของพื้นที่ตั้งของอำเภอบ้านด่านลานหอยแล้วพบว่าเป็น พื้นที่ประสบปัญหาภัยแล้ง ซึ่งย่อมจะส่งผลต่อการประกอบอาชีพด้านการเกษตร ตลอดจนน้ำเพื่อการอุปโภค และบริโภคในครัวเรือนเป็นประจำ จึงส่งผลต่อความยากจนกระจายไปทั่วทุกพื้นที่ของอำเภอบ้านด่านลานหอย ผลการคัดเลือกพื้นที่การวิจัยได้คัดเลือกให้ตำบลตลิ่งชันเป็นพื้นที่ดำเนินการวิจัย เนื่องจากมีเด็กด้อยโอกาสนอกระบบการศึกษาและมีความยากจนสูงที่สุดในพื้นที่อำเภอบ้านด่านลานหอย เพื่อดำเนินการวิจัยและพัฒนาตามเป้าหมายให้เกิดระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชนของพื้นที่สำหรับ แก้ปัญหาและพัฒนาทักษะอาชีพให้กับเด็กด้อยโอกาสและผู้ยากจน นอกจากนี้ในพื้นที่ตำบลตลิ่งชัน ยังมีข้อมูลปรากฏพบว่าผลกระทบทางเศรษฐกิจ และสังคม ได้ส่งผลต่อการมีจำนวนผู้ยากจนในตำบลตลิ่งชันถึงจำนวน 327 คน โดยคิดเป็น 5.77 % ของจำนวนประชากรทั้งหมด ซึ่งจำแนกเป็นผู้มีปัญหาด้านสุขภาพ จำนวน 65 คน ด้านความเป็นอยู่ 62 คน ด้านการศึกษา 118 คน ด้านรายได้ 125 คน และไม่มีปัญหาด้านการเข้าถึงบริการภาครัฐ สภาพความยากจนของพื้นที่คัดเลือกการวิจัยสะท้อนให้เห็นถึงปัญหาของโอกาส และการเข้าถึงการศึกษาซึ่งมีความใกล้เคียงกับจำนวนของคนยากจนที่มีปัญหาด้านรายได้ในพื้นที่ จึงเป็นที่น่าสนใจของการวิเคราะห์ข้อมูลในพื้นที่การวิจัยตำบลตลิ่งชัน เพื่อนำทุนทางสังคมและเศรษฐกิจ ของพื้นที่มาสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน เพื่อสร้างสมรรถนะให้กับคนในพื้นที่ชุมชนได้มีรายได้ และสามารถยกระดับคุณภาพชีวิตได้โดยใช้การศึกษาเป็นเครื่องมือสำหรับการพัฒนาทรัพยากรทางมนุษย์ ไปสู่การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของพื้นที่ชุมชน

168 คณะผู้วิจัย จึงได้นำเสนอให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูลพื้นที่เพื่อนำประเด็น ทุนทางสังคมและเศรษฐกิจมาสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ให้กับชุมชน โดยมีผลสรุปข้อมูลดังตารางดังต่อไปนี้ ทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ พื้นที่มีดีอะไรบ้าง ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม ประเพณี คุณค่า มีประโยชน์อะไรบ้าง อะไรคือสิ่งสำคัญที่จะ นำเอามาไว้ในระบบ การศึกษา ด้านสังคม -ความช่วยเหลือเกื้อกูล -การสืบทอดทางวัฒนธรรมภูมิปัญญาท้องถิ่น -การอยู่ร่วมกันบนความแตกต่างทางวัฒนธรรม -ความรักความสามัคคีคนในชุมชน -กิจกรรมร่วมกันและการเรียนรู้ร่วมกัน -สร้างการดูแลช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง -ข้อตกลงและความร่วมมือของชุมชน -การนำเสนอสินค้าและ บริการการท่องเที่ยวชุมชน ด้านเศรษฐกิจ -เลี้ยงสัตว์ วัว -หาของป่า ผักหวาน เห็ดโคน -เกษตร ข้าวโพด มัน ถั่ว ข้าว -ทอผ้าวังหาด ผ้าย้อมดิน -ผ้ารุ้งพันลำ -จักสาน -สานเสื่อ -ไม้กวาดดอกหญ้า -ตีมีดบ้านตลิ่งชัน -แหล่งเรียนรู้บ้านวังหาด -สร้างรายได้ สร้างอาชีพ -คุณภาพชีวิตดีขึ้น -การสืบสานภูมิปัญญาดั้งเดิม -แหล่งเรียนรู้ในชุมชน -สร้างความภาคภูมิใจให้กับคนในท้องถิ่น -ถ่ายทอดองค์ความรู้จากรุ่นสู่รุ่น -แหล่งท่องเที่ยวชุมชนจากแหล่งเรียนรู้บ้าน วังหาด -การนำเสนอสินค้าและ บริการการท่องเที่ยวชุมชน ด้านวัฒนธรรม -ตานก๋วยสลาก -จี่ข้าวหลาม -สืบชะตาหลวง -บั้งไฟ -บุญผะเหวด -แหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ -ตำนานพื้นถิ่น อีเมลิ้นดำ -อาหารพื้นถิ่น -เป็นพื้นที่เรียนรู้ -สร้างความสัมพันธ์ของชุมชน -สร้างขวัญกำลังใจให้กับชุมชน -การธำรงรักษาเอกลักษณ์อัตลักษณ์ของ ชุมชน -การนำเสนอสินค้าและ บริการการท่องเที่ยวชุมชน จากการสรุปข้อมูล พบว่าทุนทางสังคมและเศรษฐกิจในพื้นที่มีทุนทางวัฒนธรรมและ เศรษฐกิจ อย่างหลากหลายประกอบกับการเป็นพื้นที่ประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวกับการดำรงอยู่ของมนุษย์ยุคสำริด ซึ่งมีแหล่งค้นพบบริเวณพื้นที่บ้านวังหาด ตำบลตลิ่งชัน อำเภอบ้านด่านลานหอย ผู้ให้ข้อมูลจึงมีข้อสรุปของการ สร้างระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน โดยนำประเด็นด้านการนำเสนอสินค้าและบริการการท่องเที่ยวชุมชน เข้ามาเป็นประเด็นและเนื้อหาการจัดการเรียนรู้ให้กับเด็กด้อยโอกาส ซึ่งเป็นกลุ่มเด็กและเยาวชนที่อยู่ใน ครอบครัวของผู้ยากจน

169 5.3 การสร้างหลักสูตรฐานสมรรถนะชุมชน บรรจุอยู่ในหลักสูตรการศึกษาในระบบ การศึกษา การศึกษานอกระบบการศึกษา และการศึกษาตามอัธยาศัย และการถ่ายโอนหน่วยกิต ข้ามระบบ การศึกษา ข้อสรุปของการนำประเด็นการนำเสนอสินค้าและบริการการท่องเที่ยวชุมชนในพื้นที่ ชุมชน มาสร้างสมรรถนะให้กับผู้เรียน ซึ่งเป็นกลุ่มเด็กด้อยโอกาสที่มีความยากจนในพื้นที่ชุมชนให้ได้รับโอกาส และการเข้าถึงการเรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้และพื้นที่เรียนรู้ในชุมชนที่อยู่ในสถานศึกษาและนอกสถานศึกษา การนี้ ผู้ให้ข้อมูลได้จัดทำข้อสรุปของการวิเคราะห์เป้าหมายการเรียนรู้ตามช่วงวัย ของผู้เรียนในชุมชนโดยมีข้อสรุปดังต่อไปนี้ ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไปใส่ ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ ปฐมวัย -กลุ่มสาระการเรียนรู้ เรื่องราวชุมชนสิ่งแวดล้อม (2 หน่วยกิต) -เรื่องราวท้องถิ่นในชุมชน -การเล่าเรื่องราว บทบาท สมมติ -จดจำ จดจ่อ และนำไปใช้ -สำนึกรักบ้านเกิด ประถมศึกษา ตอนต้น -กลุ่มสาระวิชาสังคมและ บูรณาการกับวิชาอื่น เช่น การงานอาชีพ ภาษาต่างประเทศ 40 ชั่วโมง (1 หน่วยกิต) -บุคคลสำคัญในท้องถิ่น -มรดก ภูมิปัญญาใน ท้องถิ่น -การจัดการตนเอง -การคิดขั้นสูง -ทักษะการสื่อสาร -การเป็นพลเมืองที่เข้มแข็ง -อนุรักษ์ทรัพยากร พื้นถิ่น -อนุรักษ์วัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ประถมศึกษา ตอนปลาย กลุ่มสาระวิชาสังคมและ บูรณาการกับวิชาอื่น เช่น การงานอาชีพ ภาษาต่างประเทศ 80 ชั่วโมง (2 หน่วยกิต) -ความมรู้สินค้าและบริการ ในชุมชน -ความรู้ด้านการถ่ายทอด และสร้างแรงจูงใจในการ ตัดสินใจเลือกสินค้าและ บริการ -การจัดการตนเอง -การคิดขั้นสูง -ทักษะการสื่อสาร -การเป็นพลเมืองที่เข้มแข็ง -อนุรักษ์ทรัพยากร พื้นถิ่น -อนุรักษ์วัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น -การตระหนักและ เห็นคุณค่าของ แหล่งเรียนรู้ของ ชุมชน สพฐ มัธยมต้น -กลุ่มสาระสังคมบูรณาการ กับรายวิชาอื่น เช่น การ งานอาชีพ ภาษาต่างประเทศ วิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี 40 ชั่วโมง 1 หน่วยกิต -ความรู้ด้านการสร้าง ชิ้นงานและอาชีพในชุมชน -เศรษฐศาสตร์ -ทักษะการคิดวิเคราะห์ สร้างสรรค์ชิ้นงาน -ทักษะการสื่อสาร -ทักษะการทำงานเป็นทีม -ทักษะการนำความรู้ไปใช้ -ทักษะการรวบรวมข้อมูล -ทักษะชีวิตและอาชีพ -มีเจตคติที่ดีต่อ อาชีพ -อนุรักษ์วัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น

170 ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไปใส่ ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ สพฐ มัธยมปลาย -กลุ่มสาระการงานอาชีพ บูรณาการวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี ภาษาต่างประเทศ 20 ชั่วโมง 0.5 หน่วยกิต -การนำเสนอข้อมูล -ความรู้ด้านเทคโนโลยี -ความรู้ทางด้านภาษา -ความรู้ทางด้านอาชีพที่ หลากหลาย -ทักษะการเรียนรู้และ นวัตกรรม -ทักษะสารสนเทศสื่อและ เทคโนโลยี -ทักษะชีวิตละอาชีพ -เจตคติที่ดีต่อ อาชีพ กศน ต้น -หลักสูตรการศึกษา ต่อเนื่อง การพัฒนาขีด ความสามารถจัดการ ท่องเที่ยวในชุมชน 40 ชั่วโมง -การท่องเที่ยวในชุมชน -ความรู้เรื่องการสื่อ ความหมายองค์ความรู้ ของชุมชนด้านการ วางแผน -ความรู้เรื่องการบริการ -ทักษะการจัดการ ท่องเที่ยวในชุมชน -การนำเสนอข้อมูลและ โน้มน้าวใจ -ทักษะด้านการบริการ -ทักษะด้านการวางแผน -เจตคติที่ดีต่อ อาชีพ จากการสรุปข้อมูลพบว่า ผู้ให้ข้อมูลได้ร่วมกันออกแบบเป้าหมายการเรียนรู้ โดยมี ความสัมพันธ์กับโครงสร้างหลักสูตรสถานศึกษาของแต่ละระดับโดยนำประเด็นของการนำเสนอสินค้าและ บริการการท่องเที่ยวชุมชนเข้ามาเป็นเนื้อหาการเรียนรู้และกิจกรรมการเรียนรู้ของสถานศึกษา โดยมี ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยตำบลเป็นสถานศึกษาที่รองรับการศึกษานอกระบบและ การศึกษาตาอัธยาศัยให้กับผู้เรียนในชุมชน โดยมีนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยและศึกษานิเทศก์ให้คำแนะนำ และประเมินความเหมาะสมและเป็นไปได้ของการออกแบบการเรียนรู้ เพื่อนำไปพัฒนาเป็นหลักสูตรของ สถานศึกษา การประเมินผลการออกแบบการเรียนรู้ของนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยและ ศึกษานิเทศก์มีข้อสรุปผลการประเมินมีความเป็นไปได้และเหมาะสมที่จะไปพัฒนาเป็นหลักสูตรสถานศึกษาของ สถานศึกษาแต่ละระดับเพื่อสร้างเป็นระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชนและนำไปทดลองหลักสูตรให้กับ กลุ่มเด็กด้อยโอกาสที่มีฐานะยากจนของสถานศึกษาแต่ละแห่ง ลำดับต่อมา คณะผู้วิจัยจึงได้เสนอให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์การเทียบโอน หน่วยกิตการศึกษา เพื่อสร้างประโยชน์ให้กับผู้เรียนที่เป็นกลุ่มเด็กด้อยโอกาสที่เข้ามาร่วมทดลองหลักสูตรหาก ต้องออกจากระบบการศึกษาแล้วสามารถนำผลการเรียนจากหลักสูตรที่ได้รับการพัฒนาขึ้น มาเทียบโอนหน่วย กิตการศึกษา ได้ในภายหลัง โดยผู้ให้ข้อมูลได้มีข้อสรุปผลการเทียบโอนหน่วยกิตร่วมกันดังต่อไปนี้

171 ระดับ หลักสูตร กิจกรรม หน่วยรับ เทียบโอน หน่วยกิตที่ เทียบโอน การวัดและประเมินผล หน่วย รับผิดชอบ ปฐมวัย -กลุ่มสาระการเรียนรู้เรื่องราว ชุมชนสิ่งแวดล้อม (2 หน่วยกิต) - -สังเกตและประเมิน ใบงาน ประถมศึกษา ตอนต้น -กลุ่มสาระวิชาสังคมและบูรณา การกับวิชาอื่น เช่น การงาน อาชีพ ภาษาต่างประเทศ รายวิชาสังคมศึกษา 40 ชั่วโมง (1 หน่วยกิต) -แบบทดสอบความรู้ -แบบสอบถาม -แบบสังเกตพฤติกรรม -โรงเรียน บ้านตลิ่งชัน ประถมศึกษา ตอนปลาย กลุ่มสาระวิชาสังคมและบูรณา การกับวิชาอื่น เช่น การงาน อาชีพ ภาษาต่างประเทศ 80 ชั่วโมง (2 หน่วยกิต) -แบบทดสอบความรู้ -แบบสอบถาม -แบบสังเกตพฤติกรรม -แบบประเมินโครงงาน และการนำเสนอ -โรงเรียน บ้านตลิ่งชัน มัธยมต้น -กลุ่มสาระสังคมบูรณาการกับ รายวิชาอื่น เช่น การงานอาชีพ ภาษาต่างประเทศ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 60 ชั่วโมง 1.5 หน่วยกิต -กศน เทียบ โอนกับ รายวิชาเลือก เสรี จำนวน 1.5 หน่วยกิต 60 ชั่วโมง 1.5 หน่วยกิต 60 ชั่วโมง -ประเมินชิ้นงาน -แบบทดสอบความรู้ -แบบสังเกต -สังเกตจากการ นำเสนอ -โรงเรียน ตลิ่งชัน วิทยา นุสรณ์ มัธยมปลาย -กลุ่มสาระการงานอาชีพ บูรณาการวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี ภาษาต่างประเทศ 20 ชั่วโมง 0.5 หน่วยกิต -ประเมินจากชิ้นงาน -ประเมินจากการ นำเสนอและสรุปยอด ความคิด -โรงเรียน ตลิ่งชัน วิทยา นุสรณ์ กศน -หลักสูตรการศึกษาต่อเนื่อง การพัฒนาขีดความสามารถ จัดการท่องเที่ยวในชุมชน 40 ชั่วโมง -แบบทดสอบความรู้ -ประเมินจากผลการ ปฏิบัติด้านอาชีพจริง -กศน อำเภอบ้าน ด่านลาน หอย ข้อสรุปพบว่า กรณีของผู้ให้ข้อมูล ซึ่งเป็นครูผู้สอนเข้ามาร่วมจัดทำการพัฒนา หลักสูตรฐานสมรรถนะให้เกิดระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน มีความกังวลในการดำเนินการจัดทำข้อตกลง การเทียบโอนหน่วยกิต ซึ่งมีความสอดคล้องกับการดำเนินการพื้นที่วิจัยอื่นที่ผ่านมา นอกจากนี้ยังมีความกังวล ต่อขั้นตอนการปฏิบัติตามระเบียบของหน่วยงาน ซึ่งควรจะมีข้อกำหนดหรือนโยบายที่เอื้อหรือสนับสนุนให้ ดำเนินการจากการวิเคราะห์เป้าหมายการเรียนรู้ร่วมกันและการพัฒนาหลักสูตรฐานสมรรถนะชุมชน

172 นอกจากนี้ ยังมีข้อมูลพบว่าความหลากหลายของการเป็นพื้นที่พหุวัฒนธรรมระหว่าง ชาวเหนือ ชาวอีสานอพยพและคนสุโขทัยพื้นถิ่นเดิม สามารถอยู่ร่วมกันและมีกาช่วยเหลือเกื้อกูลกันเป็นอย่างดี ส่งผลต่อการสนับสนุนระบบการศึกษาของชุมชน ซึ่งมีเครือข่ายชุมชนและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้การ สนับสนุนการลดสภาพปัญหาและข้อจำกัดที่ขาดแคลนต่อการพัฒนาการศึกษาของสถานศึกษาได้ 6. อำเภอศรีสัชนาลัย 6.1 ลักษณะภูมิศาสตร์ อำเภอศรีสัชนาลัย เป็นอำเภอที่ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัดสุโขทัย เดิมชื่อ "เมืองเชลียง" เป็นชื่อดั้งเดิมของเมืองศรีสัชนาลัย เป็นเมืองโบราณตั้งแต่ครั้งแต่สมัยสุโขทัยมา ซึ่งในสมัยนั้น ถูกเรียกว่าเมืองด้งพื้นที่ตั้งอยู่บริเวณที่ราบริมแม่น้ำยม และที่ลาดเชิงเขาพระศรี เขาใหญ่ เขาสุวรรณคีรี และ เขาพนมเพลิง ก็เป็นมีลักษณะของแม่น้ำและภูเขาเป็นปราการล้อมรอบ จึงมีความอุดมสมบูรณ์จาก แก่งหลวง แม่น้ำยม และคลองเล็กคลองน้อยที่ไหลเชื่อมโยงในพื้นที่ดังกล่าว มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการ ปกครองข้างเคียง ดังนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอวังชิ้นและอำเภอเด่นชัย (จังหวัดแพร่) ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอลับแลและอำเภอตรอน (จังหวัดอุตรดิตถ์) ทิศใต้ติดต่อกับอำเภอศรีนคร อำเภอสวรรคโลก และอำเภอทุ่งเสลี่ยม ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเถิน (จังหวัดลำปาง) ประชากรโดยรวมในพื้นที่เป็นคนล้านนาที่เคลื่อนย้ายมาจากจังหวัดแพร่ ลำปาง มีไทยพวน และมีบางแห่งในเขตเทือกเขาเป็นพื้นที่อยู่อาศัยของกลุ่มชาติพันธ์ เช่น กระเหรี่ยง เย้า เป็นต้น นอกจากนี้การมีพื้นที่อุดมสมบูรณ์จึงทำให้ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทางกสิกรรม อาทิ ส้ม ยางพารา ทุเรียน เป็นต้น การนี้ จากลักษณะที่ตั้งซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์และมีเกี่ยวพันกับประวัติศาสตร์ของ จังหวัดสุโขทัย จึงมีความน่าสนใจที่จะดำเนินการวิเคราะห์ทุนทางสังคมและเศรษฐกิจ เพื่อสร้างระบบการศึกษา บนฐานชุมชนและแก้ปัญหาให้กับกลุ่มเด็กด้อยโอกาสที่มีฐานะยากจนในพื้นที่ได้รับโอกาสและการเข้าถึงการ เรียนรู้เพื่อนำไปสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตและการสร้างโอกาสและทางเลือกได้ด้วยตนเอง 6.2 ผลการศึกษาข้อมูลคุณค่าภูมิปัญญาทุนทางสังคม และทุนทางเศรษฐกิจในพื้นที่ชุมชน ด้วยเหตุที่กล่าวมา จากการวิเคราะห์ลักษณะเชิงพื้นที่ ซึ่งพบว่าเป็นพื้นที่ที่มีความ อุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติประกอบกับมีต้นทุนทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมจากการเป็นเมืองที่มีความผูกพัน ทางประวัติศาสตร์ จนได้รับการยอมรับจาก ยกย่องจาก UNESCO ให้เป็นเมืองมรดกโลกอีกแห่ง เนื่องจากเป็นมรดกโลกที่มีความอุดมสมบูรณ์ ร่มรื่นและมีภูมิทัศน์สวยงาม สามารถเป็นแหล่งศึกษา ทางประวัติศาสตร์ ศิลปะศาสตร์ ที่เชื่อมโยงหลากหลายศิลปะ เช่น ศิลปะล้านนา อยุธยา จีนและขอม มีตำนาน เรื่องราวเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ในพื้นที่

173 แต่ในทางกลับกัน พบว่าผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมได้ส่งผลต่อการเกิด สภาพปัญหา ของความยากจนและความด้อยโอกาสในพื้นที่เกิดขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งพื้นที่คัดเลือกการวิจัยคือ ตำบลดงคู่ ซึ่งมีจำนวนคนจน 147 คน คิดเป็น 4.52 % ของประชากรในพื้นที่ มีสภาพปัญหาด้านสุขภาพ จำนวน 19 คน ด้านความเป็นอยู่ 23 คน ด้านการศึกษา 13 คน ด้านรายได้ 102 คน และไม่พบปัญหาด้าน การเข้าถึงบริการภาครัฐ ประกอบกับมีเด็กและเยาวชน นอกระบบการศึกษามากที่สุดของอำเภอศรีสัชนาลัย จึงมีความน่าสนใจที่จะวิเคราะห์ทุนทางสังคมและเศรษฐกิจของพื้นที่นำมาสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ บนฐานชุมชน คณะผู้วิจัย จึงได้นำเสนอให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูลทุนทางสังคมและ ทุนทางเศรษฐกิจของพื้นที่คัดเลือกการวิจัยเพื่อนำมาสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชนจากการมีส่วน ร่วมระหว่างสถานศึกษาในพื้นที่และเครือข่ายชุมชน โดยมีผลสรุปข้อมูลดังต่อไปนี้ ทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ คุณค่า อะไรคือสิ่งสำคัญที่จะ นำมาไว้ในระบบการศึกษา สังคม - มีความแตกต่างจากพื้นถิ่นที่ย้ายมา/ แต่อยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข - ช่วยเหลือเกื้อกูลกันในชุมชน - มีแรงงานต่างชาติในหมู่บ้าน - มีการประชุมหารือผู้นำชุมชนทุกเดือน - สามัคคี กลมเกลียว - ผู้นำชุมชนมีความเข้มแข็ง - ชุมชนมีส่วนร่วมในการแก้ไข ปัญหา เศรษฐกิจ - เกษตรกรรม ปลูกข้าว ปลูกอ้อย ปลูก มันสำปะหลัง นาผักบุ้ง - โรงงานไม้ (บานหน้าต่าง ประตู) - โรงงานน้ำตาล - ข้าวเกรียบว่าว - ขนมหม้อแกงโบราณ - งานจักสาน - ทอผ้าพื้นเมือง - การทำบายศรี - ห้วยมะกูด ดอยโจ้โก้ (แหล่งท่องเที่ยว เชิงอนุรักษ์) - โคกหนองนา - ฟาร์มงู - ส่งเสริมการมีรายได้และการมี งานทำของชุมชน - การฝึกอาชีพ (ข้าวเกรียบ ว่าว)

174 ทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ คุณค่า อะไรคือสิ่งสำคัญที่จะ นำมาไว้ในระบบการศึกษา วัฒนธรรม - ภาษาทุ่งยั้ง แพร่ อีสาน - พิธีการแต่งงานที่แตกต่าง - อนุรักษ์ภูมิปัญญาและสร้าง ความสามัคคีของชุมชน ประเพณี - สลากภัต - บวงสรวงศาลแม่แก้ว - บวงสรวงศาลปู่พญาพานทอง - เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของชุมชน ผลสรุปข้อมูลพบว่า ผู้ใหข้อมูลได้คัดเลือกให้การฝึกอาชีพผลิตข้าวเกรียบว่าว เป็นประเด็นที่ควรนำมาสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน เพื่อสร้างอาชีพให้กับกลุ่มเป้าหมายซึ่งเป็น เด็กด้อยโอกาสที่อยู่ในครอบครัวที่มีฐานะยากจนได้มีทักษะอาชีพ และขีดความสามารถด้วยนำหลักวิชาการ มาตรฐานการศึกษาและการประกันคุณภาพการศึกษาของแต่ละสถานศึกษาเป็นเครื่องมือในการวัดและ ประเมินผลการเรียนรู้ของผู้เรียนแต่ละช่วงวัย เหตุเพราะ มีแหล่งเรียนรู้ของชุมชนและปราชญ์ชาวบ้านประกอบอาชีพและยินดีให้ การสนับสนุนสถานศึกษาเพื่อสร้างรายได้และฝึกทักษะ โดยมีความยินดีที่จะให้การสนับสนุนเข้ามาร่วมจัดการ เรียนรู้หรือจัดกิจกรรมร่วมกับสถานศึกษา เพื่อให้ผู้เรียนที่มีฐานะยากจนได้ฝึกประสบการณ์การเรียนรู้ไปพร้อม กับ การจัดจำหน่ายสินค้าของนักเรียนโดยการมีส่วนร่วมและสนับสนุนของเครือข่ายชุมชน 4.3 การสร้างหลักสูตรฐานสมรรถนะชุมชน บรรจุอยู่ในหลักสูตรการศึกษาในระบบ การศึกษา การศึกษานอกระบบการศึกษา และการศึกษาตามอัธยาศัย และการถ่ายโอนหน่วยกิตข้ามระบบ การศึกษา การนี้ คณะผู้วิจัยจึงได้ให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์เป้าหมายการเรียนรู้ โดยใช้ ประเด็นของการผลิตและจำหน่ายข้าวเกรียบว่าวของชุมชน เป็นเนื้อหาการเรียนรู้และเป้าหมายการเรียนรู้ ของผู้เรียน ในแต่ละระดับ โดยมีผลการสรุปข้อมูลดังต่อไปนี้ ช่วงวัย กลุ่มสาระการ เรียนรู้/กิจกรรม ที่ สามารถนำไปสร้าง หลักสูตร เป้าหมายการเรียนรู้ ปฐมวัย กิจกรรมเสริม ประสบการณ์ เรื่อง ข้าวเกรียบว่าว จำนวน....5...ชม./ สัปดาห์ เป้าหมายการเรียนรู้: รู้จักเล่าเรื่องข้าวเกรียบว่าวได้ K ความรู้ - รู้ขั้นตอนการทำข้าว เกรียบว่าว S ทักษะ - จำและเล่าเรื่องราว เกี่ยวกับข้าวเกรียบว่าว A ทัศนคติ - สำนึกรักภูมิปัญญา ท้องถิ่น

175 ช่วงวัย กลุ่มสาระการ เรียนรู้/กิจกรรม ที่ สามารถนำไปสร้าง หลักสูตร เป้าหมายการเรียนรู้ - รักและผูกพันกับ ขนมไทย ประถมศึกษา ตอนต้น กิจกรรมชุมนุม 40 ชม./ปี (ขนมไทย/ข้าวเกรียบ ว่าว) เป้าหมายการเรียนรู้: รู้และเข้าใจขั้นตอนการทำข้าวเกรียบว่าว K ความรู้ - บอกวัตถุดิบในการทำ ข้าวเกรียบว่าวได้ - บอกวิธีการและ ขั้นตอนการทำข้าว เกรียบว่าวได้ S ทักษะ - ทักษะการสื่อสาร - ทักษะการคิด A ทัศนคติ - เห็นความสำคัญ ของขนมไทย ประถมศึกษา ตอนปลาย กิจกรรมชุมนุม 40 ชม./ปี (ขนมไทย/ฝึก ปฏิบัติการทำข้าว เกรียบว่าว) เป้าหมายการเรียนรู้: สามารถทำข้าวเกรียบว่าวได้ K ความรู้ - บอกวัตถุดิบในการทำ ข้าวเกรียบว่าวได้ - บอกวิธีการและ ขั้นตอนการทำข้าว เกรียบว่าวได้ S ทักษะ - ทักษะการแก้ปัญหา - ทักษะชีวิต - ทักษะการสื่อสาร A ทัศนคติ - เห็นคุณค่าของการ ทำข้าวเกรียบว่าว มัธยมศึกษา ตอนต้น (ขั้นพื้นฐาน) รายวิชาเพิ่มเติม ขนมไทย 60 ชม. / 1.5 นก. เป้าหมายการเรียนรู้: ผลิตและจำหน่ายข้าวเกรียบว่าวได้ K ความรู้ - บอกวัตถุดิบในการทำ ข้าวเกรียบว่าวได้ - บอกวิธีการและ ขั้นตอนการทำข้าว เกรียบว่าวได้ - ผลิตเพื่อการจำหน่าย S ทักษะ - ทักษะการแก้ปัญหา - ทักษะชีวิต - ทักษะการสื่อสาร - ทักษะทางเทคโนโลยี A ทัศนคติ - ตระหนักและเห็น คุณค่าของภูมิ ปัญญาท้องถิ่น มัธยมศึกษา ตอนปลาย (ขั้นพื้นฐาน) รายวิชาคอมพิวเตอร์ ออกแบบ รายวิชา การขาย (หลักสูตร บูรณาการ) เป้าหมายการเรียนรู้ : ออกแบบผลิตภัณฑ์เพื่อเพิ่มมูลค่า K ความรู้ - เทคโนโลยีการ ออกแบบผลิตภัณฑ์ - ความรู้ด้านการตลาด และการขาย S ทักษะ - ทักษะการแก้ปัญหา - ทักษะชีวิต - ทักษะการสื่อสาร - ทักษะทางเทคโนโลยี A ทัศนคติ - เกิดความ ภาคภูมิใจในภูมิ ปัญญาท้องถิ่น - เห็นคุณค่าของการ อนุรักษ์และการ พัฒนาภูมิปัญญา

176 ช่วงวัย กลุ่มสาระการ เรียนรู้/กิจกรรม ที่ สามารถนำไปสร้าง หลักสูตร เป้าหมายการเรียนรู้ (กศน.) หลักสูตรการศึกษา ต่อเนื่อง (กลุ่มสนใจ หลักสูตร การทำข้าวเกรียบ ว่าว) เป้าหมายการเรียนรู้ : สามารถผลิตและจำหน่ายข้าวเกรียบว่าวได้ K ความรู้ - กระบวนการ ขั้นตอน การผลิตข้าวเกรียบว่าว - ช่องทางและวิธีการ จำหน่ายข้าวเกรียบว่าว S ทักษะ - ทักษะการทำงานเป็น ทีม - ทักษะการคิดวิเคราะห์ - ทักษะการสื่อสาร A ทัศนคติ - อนุรักษ์อาชีพการ ทำข้าวเกรียบว่าว ของท้องถิ่น - มีความภาคภูมิใจ ในตนเอง ปวช. - รายวิชาการถนอม และแปรรูปอาหาร - รายวิชา internet ในงานธุรกิจ เป้าหมายการเรียนรู้: สามารถเลือกใช้วัตถุดิบในท้องถิ่นมาแปรรูปเพื่อสร้าง รายได้ ความรู้ - แสดงความรู้เกี่ยวกับ การถนอมอาหาร - หลักการของ internet - การขายสินค้าบน internet ทักษะ - นำวัตถุดิบในท้องถิ่น มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ - สามารถประยุกต์ใช้ internet เพื่อธุรกิจ - การใช้เครื่องมือ/ อุปกรณ์และเทคโนโลยี ในการถนอมอาหาร ทัศนคติ - มีเจคคติและจิต พิสัยที่ดีในการ ทำงาน - ปฏิบัติงานด้วย ความขยัน อดทน ประหยัด รอบคอบ และมีความ รับผิดชอบ ผลสรุปการคัดเลือกทุนทางสังคมและเศรษฐกิจของชุมชน เพื่อนำมาสร้างระบบนิเวศ การเรียนรู้บนฐานชุมชนมีข้อสรุปคือการนำประเด็นการผลิตและจำหน่ายข้าวเกรียบว่าวมาสร้างเนื้อหา การเรียนรู้และเป้าหมายการเรียนเพื่อสร้างกิจกรรมร่วมกันระหว่างสถานศึกษากับพื้นที่การเรียนรู้ของชุมชน ประเด็นสำคัญของข้อสรุปร่วมกันคือการใช้แหล่งเรียนรู้ที่มีอยู่ในชุมชนเข้ามาเป็น ส่วนสำคัญของกิจกรรมการเรียนรู้ที่ถูกออกแบบกิจกรรมตามมาตรฐานและวิชาการของสถานศึกษา โดยมีนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยและศึกษานิเทศก์ให้การสนับสนุนวิชาการ พร้อมทั้งปราชญ์ชาวบ้านและ ผู้ประกอบการในพื้นที่เข้ามามีส่วนร่วมสนับสนุนให้ความรู้และอำนวยความสะดวกกับผู้เรียนในการเข้าพื้นที่ เรียนรู้ของชุมชน เพื่อนำความรู้ไปทดลองปฏิบัติร่วมกับชุมชน ซึ่งจะทำให้เกิดการอำนวยการเรียนรู้ได้ทั้งจากครู ในสถานศึกษา ครูชุมชน และครูผู้ปกครองที่สามารถส่งเสริมการเรียนรู้ให้กับรู้เรียนอย่างรอบด้าน ในอีกด้านของระบบการศึกษาที่เชื่อมต่อกันระหว่างการศึกษาในระบบ การศึกษา นอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย โดยมีแหล่งเรียนรู้ของชุมชนเป็นสถานที่รองรับการเข้าถึงการเรียนรู้และ ยกระดับรายได้จากการมีงานทำ ยังพบว่า สามารถสร้างเรียนรู้โดยใช้สื่อและเทคโนโลยีเข้ามามีส่วนสนับสนุน

177 ให้เกิดช่องทางการเรียนรู้เพื่อสร้างรายได้จากการใช้สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศในปัจจุบันได้เป็นอย่างดี จึงส่งผล ต่อความสะดวกของการเข้าถึงการเรียนรู้ของผู้เรียนผ่านช่องทางสื่อดิจิตอล โดยการสร้างกิจกรรมการเรียน รู้ ที่เกิดขึ้นจากข้อสรุปร่วมกันระหว่างสถานศึกษากับชุมชน สิ่งสำคัญคือการจัดทำหลักสูตรที่มีความสอดคล้องกันของเป้าหมายการเรียนรู้และ กิจกรรมการเรียนรู้ โดยมีมาตรฐานทางวิชาการและการวัดประเมินผลของแต่ละสถานศึกษาที่มีความสอดคล้อง กัน จึงมีผลต่อการสั่งสมประสบการณ์และขีดความสามารถ ซึ่งควรจะสามารถเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษา ร่วมกันได้ให้เกิดประโยชน์กับผู้เรียน คณะผู้วิจัยจึงได้เสนอผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์การเทียบโอนหน่วยกิต การศึกษาร่วมกันดังต่อไปนี้ ระดับ รายวิชา การเทียบโอนหน่วยกิต การวัดและ ประเมินผล (จะรู้ได้อย่างไรว่า เรียนแล้วได้ผล) หน่วย รับผิดชอบ หน่วยต้นทาง/ รายวิชาและ หน่วยกิต หน่วยปลายทาง/ รายวิชาและ หน่วยกิต ปฐมวัย กิจกรรมเสริม ประสบการณ์ เรื่องข้าว เกรียบว่าว จำนวน.... 2...ชม./สัปดาห์ - - - สังเกต - สอบถาม ศพด.ดงคู่ ประถมศึกษา กิจกรรมชุมนุม 40 ชม./ ปี (ขนมไทย/ข้าวเกรียบ ว่าว) - สังเกต - สอบถาม - แบบทดสอบ ความรู้ - แบบประเมิน รร.บ้านดงคู่ มัธยมศึกษา ตอนต้น -ภาคบังคับ รายวิชาเพิ่มเติม ขนม ไทย 60 ชม. / 1.5 นก. 1.5 นก. - กศน. (ทักษะ การประกอบ อาชีพ 1.5 นก.) - อาชีว (สาขา คหกรรมวิชา อาหาร นก. ไม่พอ + เรียนเพิ่มเติม) - การประเมินผล งาน/ชิ้นงาน - แบบทดสอบ ความรู้ รร.บ้านดงคู่ มัธยมศึกษา ตอนปลาย ขั้นพื้นฐาน รายวิชาคอมพิวเตอร์ ออกแบบ รายวิชาการ ขาย หรือ SME (หลักสูตรบูรณาการ) คอม 1 นก. การขาย 1 นก. อาชีว 3 นก. (วิชา ออกแบบและ พัฒนาWWW. ) - แบบทดสอบ - ประเมินชิ้นงาน - ประเมิน พฤติกรรม รร.เมืองเชลียง กศน. หลักสูตรการศึกษา ต่อเนื่อง - - - สังเกต - ประเมินความ พึงพอใจ กศน.

178 (กลุ่มสนใจ 3 ชม. หลักสูตรการทำข้าว เกรียบว่าว) - ประเมินชิ้นงาน ปวช. - รายวิชาการถนอมและ แปรรูปอาหาร - - - แบบทดสอบ - ใบงาน - แบบสังเกตุ - แบบประเมิน ผลสำเร็จจาก ชิ้นงาน - ประเมินภาระ งาน วก. ศรีสัชนาลัย พบว่าผู้ให้ข้อมูล ซึ่งเป็นครูผู้สอนหรือหัวหน้ากลุ่มสาระวิชามีข้อสรุปของการเทียบ โอนหน่วยกิตคือสามารถเทียบโอนหน่วยกิตร่วมกับศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอ พร้อมทั้งเทียบโอนหน่วยกิตร่วมกับวิทยาลัยการอาชีพที่เข้าร่วมออกแบบหลักสูตรการศึกษาร่วมกัน แต่มีความกังวลเนื่องจากมีผลต่อการบริหารสถานศึกษา ซึ่งต้องได้รับความเห็นชอบ จากผู้อำนวยการสถานศึกษา จึงเสนอให้คณะวิจัยนำเสนอเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายให้กับระดับนโยบาย ขับเคลื่อนความชัดเจนด้านแนวปฏิบัติในลำดับต่อไป สอดคล้องกับพื้นที่วิจัยอื่นที่เข้าร่วม จะมีความกังวล ต่อการนำเสนอระดับนโยบายและกังวลด้านภาระงานที่สร้างขึ้นจะส่งผลต่อการเก็บข้อมูลทะเบียนและวัดผล ของผู้เรียนในสถานศึกษา จากข้อสรุปของผู้ให้ข้อมูล คณะผู้วิจัยจึงกำหนดให้ผู้ให้ข้อมูล ซึ่งเป็นครูของแต่ละ สถานศึกษาดำเนินการนำข้อสรุปข้อมูลการวิจัยไปขยายผลจัดทำหลักสูตรสถานศึกษาของแต่ละแห่งและ ทดลองหลักสูตรร่วมกับศึกษานิเทศก์ นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยและผู้ประกอบการในพื้นที่ เพื่อดำเนินการ ทดลองและปรับปรุงวิธีการจัดการเรียนรู้ และการวัดและประเมินผลร่วมกัน โดยได้นัดหมายกับคณะผู้วิจัย ลงพื้นที่เก็บข้อมูลต่อไป 7. อำเภอศรีสำโรง 7.1ลักษณะภูมิศาสตร์ อำเภอศรีสำโรง เดิมเรียกว่า “คลองตาล” ตามคำบอกเล่าของคนพื้นถิ่นดั้งเดิม ซึ่งต่อมาภายหลังได้เรียนชื่อกันว่า “ศรีสำโรง” เนื่องจากมีต้นสำโรงอยู่ในบริเวณที่ตั้ง จึงได้เติมคำว่าศรีไป เพื่อเป็นสิริมงคลให้กับพื้นที่ โดยมีลักษณะที่ตั้งเป็นพื้นที่ราบเหมาะกับการทำเกษตรกรรม เช่นการทำนา ทำสวน และทำไร่ จึงเป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ด้านการเกษตร ประกอบกับมีแม่น้ำยมไหลผ่านตำบล สามเรือน วัดเกาะ คลองตาล บ้านนา วังทองวังใหญ่ และทับผึ้ง และไหลเข้าสู่อำเภอเมืองสุโขทัย มีบางส่วน ของพื้นที่อำเภอในทิศตะวันตก คือ ตำบลนาขุนไกร ราวต้นจันทน์ มีป่าไม้และภูเขาเป็นบางส่วน โดยพื้นที่ตั้ง

179 ของอำเภอศรีสำโรงเป็นพื้นที่ตั้งอยู่ตอนกลางของจังหวัด จากลักษณะของพื้นที่ที่กล่าวมามีผลต่อความ ได้เปรียบของการเป็นพื้นที่การเกษตรกรรมที่ส่งผลต่อรายได้ของจังหวัดนอกจากนี้ ยังมีอาณาเขตติดต่อกับ พื้นที่อำเภออื่นดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอทุ่งเสลี่ยมและ อำเภอสวรรคโลก ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอพรหมพิราม (จังหวัดพิษณุโลก) ทิศใต้ติดต่อกับอำเภอเมืองสุโขทัยและอำเภอบ้านด่านลานหอย ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบ้านด่านลานหอยและอำเภอทุ่งเสลี่ยม ด้วยเหตุที่กล่าวมาของการเป็นพื้นที่ราบลุ่มประกอบกับมีแม่น้ำไหลผ่าน จึงส่งผลต่อ ความได้เปรียบของการเพาะปลูก การประกอบอาชีพทางเกษตรกรรม จึงเป็นพื้นที่ที่มีความน่าสนใจของการนำ ทุนทางเศรษฐกิจของพื้นที่มาสร้างขีดความสามารถของคนในชุมชนให้เกิดการพัฒนาเป็นระบบนิเวศการเรียนรู้ บนฐานชุมชน เพื่อสร้างยกระดับคุณภาพชีวิตของกลุ่มเปราะบางให้เกิดทางเลือกของโอกาสและการเข้าถึงการ พัฒนาคุณภาพชีวิตจากการมีงานทำและมีรายได้เพิ่มขึ้นไปพร้อมกับการพัฒนาระบบการศึกษาโดยการมีส่วน ร่วมของคนในชุมชน 7.2 ผลการศึกษาข้อมูลคุณค่าภูมิปัญญาทุนทางสังคม และทุนทางเศรษฐกิจในพื้นที่ชุมชน การนี้ คณะผู้วิจัยจึงได้นำเสนอให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์ทุนทางสังคมและ เศรษฐกิจในพื้นที่ชุมชน ซึ่งได้คัดเลือกให้พื้นที่วิจัยของอำเภอศรีสำโรงคือตำบลบ้านซ่าน เนื่องจากพบว่ามี สภาพปัญหา ที่ส่งผลต่อความยากจนและกลุ่มเด็กด้อยโอกาสนอกระบบการศึกษามากที่สุดของอำเภอ ซึ่งจากลักษณะที่ตั้งของอำเภอศรีสำโรงดังที่กล่าวมา หากพิจารณาด้านภูมิศาสตร์แล้วพบว่าเป็นพื้นที่ที่มีความ เหมาะสมต่อการเพาะปลูกและการทำการเกษตรด้านต่างๆ เพื่อสร้างรายได้ให้และอาชีพให้กับคนในพื้นที่ได้ เป็นอย่างดี แต่กลับพบว่า ความยากจนและความด้อยโอกาสยังมีอยู่ในพื้นที่ ซึ่งสะท้อนได้ จากข้อมูลการพัฒนาคนแบบชี้เป้า (Thai People Map and Analytics Platform :TPMAP) พบว่าตำบล บ้านซ่าน มีจำนวน คนยากจน 298 คน คิดเป็น 10.77 % ซึ่งเป็นผู้ยากจนในมิติต่างๆ ประกอบด้วย ด้านสุขภาพ 184 คน ด้านความเป็นอยู่ 17 คน ด้านการศึกษา 38 คน ด้านรายได้ 120 คน ไม่พบสภาพปัญหา ของการเข้าถึงบริการภาครัฐ การวิเคราะห์ข้อมูลผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมของพื้นที่ชุมชนมี ความสอดคล้องกับปัญหาด้านสุขภาพที่มีมากที่สุด เนื่องจากผู้ที่จบการศึกษาภาคบังคับระดับมัธยมศึกษา ตอนต้นบางส่วนไม่นิยมศึกษาต่อเพราะต้องการประกอบอาชีพหารายได้ จึงเคลื่อนย้ายไปทำงานกับแหล่งนิคม อุตสาหกรรม โดยประกอบอาชีพรับจ้างล้างถังสารเคมี ซึ่งมีผลต่อการได้รับสารเคมีตกค้างในร่างกาย จึงมีความ สอดคล้องกับการสำรวจข้อมูลที่พบว่าความยากจนในพื้นที่มีสภาพปัญหาที่เกิดจากด้านสุขภาพเป็นหลัก ซึ่งมีสาเหตุของปัญหาที่มีมาจากการจบการศึกษาแล้วไม่สามารถประกอบอาชีพที่สร้างรายได้ให้กับตนเองได้ จากการสรุปและวิเคราะห์ข้อมูลร่วมกันของผู้ให้ข้อมูล

180 การนี้ คณะผู้วิจัย จึงนำเสนอให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกัน โดยผู้ให้ข้อมูลได้มีข้อสรุปทุนทาง สังคมและเศรษฐกิจที่ควรจะนำมาสร้างระบบการเรียนรู้บนฐานชุมชนดังต่อไปนี้ ทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ พื้นที่มีดีอะไรบ้าง ด้านสังคม ด้าน เศรษฐกิจ วัฒนธรรม ประเพณี คุณค่า มีประโยชน์อะไรบ้าง อะไรคือสิ่งสำคัญที่จะ นำเอามาไว้ในระบบ การศึกษา ด้านสังคม -มีความร่วมมือพึ่งพาอาศัยกัน -ผู้นำมีความเข้มแข็งระดมความ ร่วมมือให้กับชุมชน -มีความสัมพันธ์ บวร -มีกลุ่มเยาวชนร่วมมือช่วยเหลือ -กีฬาสร้างความสัมพันธ์ และ สถานศึกษาขัดเกลาทางสังคม -สร้างความสัมพันธ์และความเข้มแข็งของ ชุมชน -สร้างความรักความสามัคคี ด้านเศรษฐกิจ -การทำนา -เลี้ยงวัว เลี้ยงแพะ -ทำไร่ข้าวโพด -ขนมโก๋ (วิสาหกิจชุมชน) -จักสาน -ผลิตภัณฑ์ในท้องถิ่น -การทอเสื่อกก -การทำไม้กวาด -สร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน -การจักสาน ด้านวัฒนธรรม -แห่พระ สรงน้ำพระหลวงพ่อสามพี่ น้อง -ครูแต่งเพลง ครูเพลง -นักเขียนเรื่องสั้น -ครูกลอน ครูกวีท้องถิ่น -ศูนย์รวมจิตใจคนในชุมชน -เกิดความรักความสามัคคี การสรุปข้อมูลของผู้ให้ข้อมูลมีความเห็นสอดคล้องกันว่าทุนทางสังคมและเศรษฐกิจ ของพื้นที่ชุมชน ยังคงมีความสัมพันธ์ทางสังคมที่มีลักษณะของความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อกันตามสังคมชนบท ซึ่งควรจะนำทุนที่มีอยู่มาต่อยอดอาชีพและการมีงานทำให้กับคนในชุมชน โดยนำมาสร้างหลักสูตรการศึกษาที่ สามารถสร้างการเข้าถึงการเรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้ของคนในชุมชน เนื่องจากพบว่ามีหลายอย่างได้สูญหายไป จากชุมชน เช่น การทำเสื่อกก ซึ่งสามารถสร้างอาชีพให้กับคนในชุมชนได้จากที่ผ่านมา แต่เนื่องจากธรรมชาติได้ เปลี่ยนแปลงไปจึงทำให้ขาดแคลนวัตถุดิบ ประกอบกับการส่งเสริมการสร้างอาชีพไม่ต่อเนื่องจึงทำให้ขาดการ สานต่อและสืบทอดของคนในชุมชน

181 ดังที่กล่าวมา ข้อสรุปของผู้ให้ข้อมูล จึงสรุปให้นำประเด็นการจักสานและงานใบตอง ของแหล่งเรียนรู้และภูมิปัญญาในชุมชนมาสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน โดยนำมาสร้างหลักสูตร การศึกษา เพื่อทำให้เกิดการเรียนรู้ ประสบการณ์ และสมรรถนะตามช่วงวัยของคนในชุมชน เพื่อนำไปสู่การ สร้างรายได้และลดปัญหาของความยากจนในกลุ่มเปราะบางของชุมชน คณะผู้วิจัย จึงได้เสนอให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูลเป้าหมายการเรียนรู้ฐาน สมรรถนะของแต่ละช่วงวัย เพื่อนำไปสร้างหลักสูตรสถานศึกษาของระบบการศึกษาแต่ละระบบในชุมชน ซึ่งจะส่งผลต่อการเกิดระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน โดยมีข้อสรุปของการวิเคราะห์ข้อมูลดังต่อไปนี้ ช่วงวัย กลุ่มสาระการ เรียนรู้ กิจกรรม ที่ สามารถนำไปสร้าง หลักสูตร จะเอาไป ใส่ตรงไหนของ หลักสูตร กิจกรรม จำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ ปฐมวัย -เศรษฐกิจพอเพียง และภูมิปัญญา ท้องถิ่น -รู้จักงานจักสานงานภูมิปัญญา -รู้จักของเล่น รูปทรง -รู้จักวัสดุ -รู้จักชื่อ -ทักษะการนำเสนอ -ทักษะการจดจำเพื่อ นำไปใช้ ทักษะการจดจำ ตนเอง -ทักษะประสาทสัมผัส -เด็กมีความสุขกับการ เรียน -มีความภาคภูมิใจใน ผลงาน -เห็นคุณค่าเครื่องจักสาน ของสิ่งที่ทำ ประถมศึกษา ตอนต้น -กิจกรรมชุมนุม -กิจกรรมพัฒนา ผู้เรียน 40 ชั่วโมง -รู้เข้าใจประวัติความเป็นมางาน จักสาน -เข้าใจความหมายความเข้าใจ ประโยชน์รู้จักลวดลาย -ทักษะการทำงานร่วมกับ ผู้อื่น -ทักษะการสื่อสาร การคิด วิเคราะห์ -ทักษะชีวิต -มีความภาคภูมิใจต่อ ผลงานของตัวเอง - ประถมศึกษา ตอนปลาย -รายวิชาเพิ่มเติม 40 ชั่วโมง -รู้จักขั้นตอนในการจักสาน -รู้จักการค้นคว้าข้อมูลด้านการจัก สาน -รู้จักการใช้ทรัพยากรสิ่งแวดล้อม ธรรมชาติได้อย่างคุ้มค่าและถูกวิธี -ทักษะการเรียนรู้ผ่านการ ปฏิบัติ -ทักษะการแก้ปัญหา -ทักษะการใช้เทคโนโลยี -อนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น -มีความภาคภูมิใจต่อ ผลงานของตัวเอง สพฐ มัธยมต้น -วิชาการงานอาชีพ 40 ชั่วโมง -ประวัติความเป็นมาวัฒนธรรม และประเพณี -บอกเครื่องมือส่วนต่างๆของงาน ประกอบหัตถศิลป์ -บอกส่วนประกอบของชิ้นงาน -การสร้างธุรกิจ -ทักษะการใช้วัสดุอุปกรณ์ -ทักษะการใช้เครื่อง ประกอบ -ทักษะการคิดวิเคราะห์คิด สร้างสรรค์ -ทักษะทางเทคโนโลยี -เห็นคุณค่าของงาน ประณีตศิลป์ -เห็นคุณค่าของตัวเอง -การอนุรักษ์สืบสาน ประเพณีวัฒนธรรม

182 ช่วงวัย กลุ่มสาระการ เรียนรู้ กิจกรรม ที่ สามารถนำไปสร้าง หลักสูตร จะเอาไป ใส่ตรงไหนของ หลักสูตร กิจกรรม จำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ สพฐ มัธยมปลาย -รายวิชาเพิ่มเติม ทุกชั้นปี ปีละ 40 ชั่วโมง 1 หน่วยกิต -ประวัติความเป็นมาวัฒนธรรม และประเพณี -ความรู้เรื่องการต่อยอดพัฒนา เพื่อสร้างรายได้ -ทักษะการคิดวิเคราะห์ การวางแผน ความคิด สร้างสรรค์ การแก้ปัญหา -เห็นคุณค่าของงาน ประณีตศิลป์ -เห็นคุณค่าของตัวเอง -การอนุรักษ์สืบสาน ประเพณีวัฒนธรรม ปวช -หลักสูตรระยะสั้น 40 ชั่วโมง -ประวัติความเป็นมา -แผนธุรกิจ -ช่องทางการตลาด -ทักษะการต่อยอดเพื่อ สร้างรายได้ -ทักษะการเป็น ผู้ประกอบการ -มีความภาคภูมิใจต่อ ผลงานของตัวเอง -ความภาคภูมิใจในความ เป็นไทย ปวส -หลักสูตรระยะสั้น 40 ชั่วโมง -ทำแผนธุรกิจเป็น -ช่องทางการตลาด การส่งออก -ทักษะการต่อยอดการจัก สานสร้างลายใหม่ๆ -ทักษะการเป็น ผู้ประกอบการ -มีความภาคภูมิใจต่อ ผลงานของตัวเอง -ความภาคภูมิใจในความ เป็นไทย กศน -หลักสูตรชั้นเรียน วิชาชีพ 40 ชั่วโมง -ประวัติความเป็นมา -ความรู้เรื่องการสาน -ความรู้เรื่องการค้าออนไลน์ -ทักษะการทำงานร่วมกับ ผู้อื่น -การเรียนรู้จากภูมิปัญญา ท้องถิ่น -มีความภาคภูมิใจต่อ ผลงานของตัวเอง จากการสรุปข้อมูลการนำประเด็นการจักสานและงานใบตองของพื้นที่ชุมชนนำมา สร้างระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชนมีข้อสรุปจากการนำเสนอให้กับนักวิชการจากมหาวิทยาลัยและ ศึกษานิเทศก์ที่เข้าร่วมให้ข้อมูลว่ามีความเหมาะสมและเป็นไปได้ โดยให้นำมาตรฐานทางวิชาการของ สถานศึกษามาเป็นเครื่องมือในการกำหนดแผนการสอนของครูในการออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้และการวัด และประเมินผล ตามข้อสรุปการออกแบบการเรียนรู้เพื่อสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐานชุมชน การนี้ จากข้อสรุปดังที่กล่าวมา คณะผู้วิจัยจึงเสนอให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์การ เทียบโอนหน่วยกิตการศึกษา จากข้อสรุปของการพัฒนาหลักสูตรฐานสมรรถนะของสถานศึกษาแต่ละแห่ง โดยมีสรุปข้อมูลดังต่อไปนี้

183 ระดับ หลักสูตร กิจกรรม หน่วยรับเทียบโอน หน่วยกิตที่เทียบ โอน การวัดและ ประเมินผล หน่วย รับผิดชอบ ปฐมวัย -เศรษฐกิจพอเพียง และภูมิปัญญา ท้องถิ่น -แบบสังเกต -ประเมิน คุณลักษณะอันพึง ประสงค์ -ศพด ตำบลบ้าน ซ่าน ประถมศึกษา ตอนต้น -กิจกรรมชุมนุม -กิจกรรมพัฒนา ผู้เรียน 40 ชั่วโมง -แบบสังเกต -แบบประเมิน ชิ้นงาน -โรงเรียนบ้าน ซ่าน ประถมศึกษา ตอนปลาย -รายวิชาเพิ่มเติม 40 ชั่วโมง -แบบสังเกต -แบบทดสอบ -ประเมินชิ้นงาน -ประเมิน คุณลักษณะอันพึง ประสงค์ -โรงเรียนบ้าน ซ่าน มัธยมต้น -วิชาการงานอาชีพ 40 ชั่วโมง -กศน รายวิชาเลือกเสรี 40 ชั่วโมง - 1 หน่วยกิต 40 ชั่วโมง -การตรวจชิ้นงาน -แบบทดสอบ -แบบสังเกต -แบบประเมิน คุณลักษณะอันพึง ประสงค์ -โรงเรียนบ้านไร่ พิทยาคม มัธยมปลาย -รายวิชาเพิ่มเติม ทุก ชั้นปี ปีละ 40 ชั่วโมง 1 หน่วยกิต -อาชีวศึกษา แผนก อาหารและโภขนาการ - 1 หน่วยกิต 40 ชั่วโมง -การประเมินผล สังเกต ซักถาม ประเมินชิ้นงาน ทดสอบ และ นำเสนอผลงาน -โรงเรียนบ้านไร่ พิทยาคม ปวช -หลักสูตรระยะสั้น 40 ชั่วโมง - -ผ่านเกณฑ์ ประเมิน 60 % -การวัดและ ประเมินชิ้นงาน -สังเกต -วิทยาลัยการ อาชีพศรีสำโรง ปวส -หลักสูตรระยะสั้น 40 ชั่วโมง -ผ่านเกณฑ์ ประเมิน 60 % -การวัดและ ประเมินชิ้นงาน -สังเกต -วิทยาลัยการ อาชีพศรีสำโรง

184 ระดับ หลักสูตร กิจกรรม หน่วยรับเทียบโอน หน่วยกิตที่เทียบ โอน การวัดและ ประเมินผล หน่วย รับผิดชอบ กศน -หลักสูตรชั้นเรียน วิชาชีพ 40 ชั่วโมง -ผลงาน ชิ้นงาน -การประเมินความ พึงพอใจ กศน ศรีสำโรง การสรุปข้อมูลการเทียบโอนหน่วยกิต มีความสอดคล้องกับพื้นที่อื่น เหตุเพราะผู้ให้ ข้อมูลไม่สามารถตัดสินใจทางนโยบายได้ในการจัดทำการเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษา แต่มีข้อสรุปว่าสามารถ เทียบโอนหน่วยกิตการศึกษาได้ในระดับชั้นมัธยมตอนต้นระหว่างการศึกษาขั้นพื้นฐานกับศูนย์การศึกษานอก ระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอ หรือระหว่างการศึกษาขั้นพื้นฐานกับอาชีวศึกษา เหตุเพราะ โครงสร้างหลักสูตรและจุดมุ่งหมายทางการศึกษาสามารถรองรับการกลับ เข้ามาเรียนต่อและมีหลักเกณฑ์ที่เอื้อต่อการเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษา ในอีกด้านของอาชีวศึกษาซึ่งจัด การศึกษาเพื่อสร้างอาชีพและการมีงานทำ จึงเป็นหลักสูตรที่มุ่งเน้นสมรรถนะให้กับผู้เรียนเพื่อประกอบอาชีพ จึงสามารถนำรายวิชาเข้ามารองรับการเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษาได้ จากข้อสรุปที่กล่าวมา คณะผู้วิจัยจึงร่วมกับผู้ให้ข้อมูลเพื่อนำสรุปข้อมูลไปสร้าง หลักสูตรการศึกษา ของแต่ละสถานศึกษาและนำไปทดลองหลักสูตรการศึกษาร่วมกับนักวิชาการจาก มหาวิทยาลัย ศึกษานิเทศก์และผู้ประกอบการในพื้นที่ร่วมกันทดลองหลักสูตรร่วมกับคณะผู้วิจัยต่อไป 8. อำเภอสวรรคโลก 8.1 ลักษณะภูมิศาสตร์ เมืองสวรรคโลกมีลักษณะที่ตั้งอยู่ทิศเหนือของลำน้ำยม เป็นเมืองที่มีความเกี่ยวพัน ประวัติศาสตร์ของเมืองสุโขทัย ซึ่งแต่เดิมถูกเรียกว่า “จังหวัดสวรรคโลก” แทนชื่อจังหวัดสุโขทัย จากลักษณะ ที่ตั้งของพื้นที่ ซึ่งเป็นที่ราบลุ่มและมีแม่น้ำไหลผ่าน จึงทำให้เป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์เหมาะกับการ ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ซึ่งมีพืชเศรษฐกิจที่สำคัญได้แก่ อ้อย ข้าวนาปี ข้าวนาปรัง ข้าวเหนียว ข้าวโพดเลี้ยง สัตว์ ถั่วเหลือง ถั่วเขียวผิวดำ ถั่วเขียวผิวมัน ยาสูบ ฝ้าย งา และถั่วลิสง ส่วนสินค้าเกษตรที่สำคัญอื่นๆ ได้แก่ ส้มเขียวหวาน กล้วยน้ำว้า มะม่วง พุทรา ลางสาด ทุเรียน ละมุด มะปราง ในอีกด้านของการปศุสัตว์สำคัญได้แก่ การเลี้ยงโคเนื้อ โคนม ไก่ เป็ด สุกร กระบือ แพะ แกะ โดยเฉพาะการเลี้ยงโคเนื้อและโคนมเป็นอาชีพที่เริ่มมีบทบาทและมีการเลี้ยงในเชิงพาณิชย์มากขึ้น โดยมีอาณาเขตที่ตั้งติดต่อกับพื้นที่อำเภออื่นดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอศรีสัชนาลัย ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอศรีนคร และอำเภอพิชัย (จังหวัดอุตรดิตถ์) ทิศใต้ติดต่อกับอำเภอพรหมพิราม (จังหวัดพิษณุโลก) และอำเภอศรีสำโรง ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอทุ่งเสลี่ยม

185 ข้อมูลที่พบจึงเป็นข้อมูลสะท้อนลักษณะเชิงพื้นที่ที่เอื้อต่อการประกอบอาชีพ การเกษตรที่ส่งผลต่อการสร้างรายได้ให้กับชุมชนจากการเป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์และเหมาะกับการ ประกอบอาชีพด้านการเกษตรเป็นอย่างยิ่ง ซึ่งมีความน่าสนใจที่จะนำมาสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้บนฐาน ชุมชนให้กับพื้นที่ที่มีกลุ่มเปราะบางที่เกิดจากความยากจนและความด้อยโอกาสของคนในพื้นที่ อย่างไรก็ตาม กลับยังคงพบว่าการเป็นพื้นที่ที่อุดมสมบูรณ์ยังคงพบความยากจนและ ความด้อยโอกาสในพื้นที่ จากข้อมูลการพัฒนาคนแบบชี้เป้า (Thai People Map and Analytics Platform :TPMAP) ซึ่งได้รับการตรวจสอบและยืนยันข้อมูลจากเครือข่ายชุมชนที่คัดเลือกให้พื้นที่ตำบลหนองกลับเป็น พื้นที่วิจัยของอำเภอ เหตุเพราะ เป็นพื้นที่ที่ความยากจนมากที่สุดในอำเภอสวรรคโลก ซึ่งเป็นพื้นที่ ที่มีความอุดมสมบูรณ์ทางการเกษตรของจังหวัดสุโขทัย จากข้อมูลที่พบว่าตำบลหนองกลับ มีจำนวนคนจน 332 คน คิดเป็น 7.13 % จำแนกเป็นด้านสุขภาพ 54 คน ด้านความเป็นอยู่ 32 คน ด้านการศึกษา 78 คน ด้านรายได้ 194 คน ด้านการเข้าถึงบริการภาครัฐ 42 คน จากการให้ข้อมูลของผู้ให้ข้อมูลมีข้อสรุปผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมที่สำคัญ ต่อระบบการศึกษาพบว่าระบบสังคมในชุมชนของพื้นที่ตำบลหนองกลับมีความนิยมที่จะแต่งงานกันในหมู่ เครือญาติและมีความขยันหมั่นเพียรในการประกอบอาชีพเพื่อสร้างรายได้จากการเกษตร แต่ความนิยมของ ระบบสังคมที่ให้การยอมรับในการแต่งงานระหว่างเครือญาติดังที่กล่าวมา มีผลต่อสติปัญญาและพัฒนาการทาง สติปัญญาของผู้เรียนในชุมชน และเป็นปัญหาที่สั่งสมมานานจากรุ่นสู่รุ่น ผู้ให้ข้อมูลได้มีข้อสรุปของการทดสอบพัฒนาการทางสมองพบว่าผู้เรียนไม่ต่ำกว่าร้อย ละยี่สิบของจำนวนนักเรียนมีผลต่อการสงสัยพัฒนาการทางสติปัญญาล่าช้ากว่าปกติ ประกอบกับความ ขยันหมั่นเพียรในการประกอบอาชีพ จึงนิยมศึกษาต่อเพียงเพื่อให้จบการศึกษาภาคบังคับและไปรับจ้าง ประกอบอาชีพการเกษตรหลังจากการประกอบอาชีพในที่ดินหลักของตนเองอย่างไรก็ตามความขยันหมั่นเพียร ดังที่กล่าวไม่สามารถสร้างรายได้ให้พ้นจากกับดักความยากจนได้ เนื่องจากมีนายทุนเข้ามาผูกขาดการประกอบ อาชีพโดยสนับสนุนการประกันราคาให้กับชุมชน แต่ต้องส่งขายให้กับนายทุนเพียงผู้เดียว ซึ่งทำให้มีรายได้ แน่นอนเป็นที่พอใจของผู้รับจ้างแต่เป็นรายได้ต่ำ และเมื่อพบกับปัญหาด้านสุขภาพจึงไม่สามารถก้าวพ้นความ ยากจนที่มีอยู่ได้ การนี้ จึงเป็นข้อสรุปที่มีความสัมพันธ์กันระหว่างระบบสังคมในชุมชนกับระบบ การศึกษาที่ส่งผลต่อความยากจนและความด้อยโอกาสไปพร้อมกัน จนทำให้พบว่าถึงแม้ว่าพื้นที่จะมีความอุดม สมบูรณ์อย่างไรแต่ไม่สามารถพัฒนากำลังคนหรือเตรียมกำลังคนเพื่อรองรับอาชีพและการสร้างรายได้ที่เพิ่มขึ้น การไม่สามารถสร้างการพัฒนาเชิงพื้นที่ได้

186 ประเด็นเดียวกัน หากระบบสังคมยังไม่สามารถเกื้อกูลต่อระบบการศึกษาของชุมชน ได้ ถึงแม้ว่าจะสร้างนวัตกรรมการศึกษาให้มีประสิทธิภาพอย่างไรก็ตาม อาจไม่สามารถสร้างความเจริญงอกงาม จากตัวบุคคลไปสู่สังคมได้เช่นเดียวกัน ดังที่กล่าวมา คณะผู้วิจัยจึงได้เสนอให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูลชุมชนที่มีอยู่ เพื่อนำมาสร้างระบบการศึกษาของชุมชน เพื่อสร้างการหลุดพ้นจากกับดักความยากจนในพื้นที่ชุมชน โดยใช้การศึกษา เป็นเครื่องมือในการพัฒนาคนไปสู่การยกระดับรายได้และคุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่ชุมชน 8.2 ผลการศึกษาข้อมูลคุณค่าภูมิปัญญาทุนทางสังคม และทุนทางเศรษฐกิจในพื้นที่ชุมชน ผู้ให้ข้อมูลได้ร่วมกันวิเคราะห์ทุนทางสังคมและเศรษฐกิจเพื่อนำมาสร้างระบบนิเวศ การเรียนรู้บนฐานชุมชน ซึ่งจากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลพบว่ามีทุนทางเศรษฐกิจจากการเป็นแหล่งพื้นที่ที่มี ความอุดมสมบูรณ์ในการเพาะปลูกหลากหลายชนิด อาทิ ยาสูบ ข้าวโพด ข้าว เป็นต้น แต่บางอยู่ไม่สามารถ สร้างหลักประกันรายได้เบื้องต้นให้กับชุมชนได้ จึงนิยมเพาะปลูกกับพืชเศรษฐกิจที่มีนายทุนเข้ามารับประกัน รายได้เบื้องต้น ถึงแม้ว่าจะเป็นรายได้ที่น้อย เนื่องจากไม่สามารถนำไปแปรรูปเพราะผูกขาดข้อสัญญากับ นายทุนทำให้ต้องส่งผลผลิตทั้งหมดตามเงื่อนไขสัญญา จึงทำให้พืชเศรษฐกิจหลายชนิดไม่สามารถนำมาสร้าง การเรียนรู้ได้ จนมีข้อสรุปร่วมกันพบว่า ยังคงเหลือประเด็นเรื่องกล้วย ซึ่งยังไม่ได้รับการผูกขาดกับนายทุน สามารถสร้างการเรียนรู้และสร้างรายได้ให้กับชุมชน ซึ่งได้ทำการสรุปข้อมูลการวิเคราะห์คุณค่าทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ ในพื้นที่ชุมชนดังต่อไปนี้ ทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ พื้นที่มีดีอะไรบ้าง ด้านสังคม ด้าน เศรษฐกิจ วัฒนธรรม ประเพณี คุณค่า มีประโยชน์อะไรบ้าง อะไรคือสิ่งสำคัญที่จะนำเอามา ไว้ในระบบการศึกษา ด้านสังคม -โอบอ้อมอารี -ขยัน -ช่วยเหลือเกื้อกูล -พึ่งพาตนเอง -มีความเป็นวัฒนธรรมสูง -เด็กมีทักษะชีวิตสูง -มุ่งเน้นการประกอบอาชีพมากกว่า การศึกษาต่อ -มีความนิยมแต่งงานในเครือญาติ มีผลต่อพัฒนาการการเรียนรู้ -ชุมชนสามารถช่วยเหลือและ ดูแลตัวเองได้ -ลดค่าใช้จ่ายด้านแรงงานจาก การสนับสนุนด้านแรงงานใน ชุมชน -การสืบสานวัฒนธรรมประเพณี -การจัดการศึกษาเรื่องกล้วย เพื่อการมีงานทำ ด้านเศรษฐกิจ -ข้าวโพดหวาน (ส่งออกแต่ถูกควบคุมการ ผลิตจากนายทุน) -ยาสูบ -แรงงานไม่ได้ออกนอกพื้นที่ -มีเศรษฐกิจหมุนเวียนในชุมชน -ไม่มีภาวะการว่างงานในชุมชน

187 ทุนทางสังคม และเศรษฐกิจ พื้นที่มีดีอะไรบ้าง ด้านสังคม ด้าน เศรษฐกิจ วัฒนธรรม ประเพณี คุณค่า มีประโยชน์อะไรบ้าง อะไรคือสิ่งสำคัญที่จะนำเอามา ไว้ในระบบการศึกษา -แตงโม -ข้าว -ปลูกพืชหมุนเวียนจากการใช้พื้นที่อื่นต่าง อำเภอ แต่เนื่องจากค่าใช้จ่ายจากต้นทุน การผลิตสูง ทำให้รายรับน้อย -กล้วย ด้านวัฒนธรรม -บวชพระ -แต่งงาน -ประกวดร้องเพลงพื้นเมือง -นางด้ง -เพลงกล่อมเด็ก -รำกลองยาว -เอกลักษณ์ อัตลักษณ์ชุมชน -ความสามัคคีในชุมชน -สร้างความสัมพันธ์ระบบเครือ ญาติ การร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูลร่วมกันระหว่างสถานศึกษา เครือข่ายชุมชน นักวิชาการ จากมหาวิทยาลัย และผู้ประกอบการในพื้นที่ชุมชน ทำให้พบว่าระบบการศึกษาควรจะนำเอาทุนทางสังคมมา สร้างกิจกรรมการเรียนรู้ เพื่อสร้างประสบการณ์และขีดความสามารถจากการเรียนรู้ผ่านการลงมือปฏิบัติ โดยมี แหล่งเรียนรู้และการสนับสนุนของชุมชนและผู้ปกครอง ซึ่งจะสามารถนำความรู้ทางวิชาการ มาสร้างทักษะชีวิต และทักษะอาชีพให้กับตนเองได้ จึงจะส่งผลต่อความยั่งยืนของระบบการศึกษาและระบบสังคมในชุมชน ดังที่กล่าวมา คณะผู้วิจัยจึงได้เสนอให้ผู้ให้ข้อมูลร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูลในประเด็น เรื่องกล้วยเพื่อกำหนดเป้าหมายการเรียนรู้ และผลการเรียนรู้ เพื่อนำไปสู่การออกแบบการจัดการศึกษา โดยมีหลักสูตรสถานศึกษาและมาตรฐานทางวิชาการรองรับผลลัพธ์ที่เกิดกับผู้เรียนแต่ละระดับ ซึ่งจะถูกกำกับ ติดตามและให้คำแนะนำโดยมีศึกษานิเทศก์และผู้บริหารสถานศึกษาของหน่วยงานต้นสังกัดเป็นผู้ติดตามให้ คำแนะนำและประเมินผลการจัดการศึกษาทั้งระดับชั้นเรียนและระดับสถานศึกษา โดยมีข้อสรุปข้อมูลร่วมกัน ดังต่อไปนี้ ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไป ใส่ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ ปฐมวัย -สิ่งแวดล้อมรอบตัว -รู้จักชื่อกล้วย -ลักษณะของกล้วย -สีของกล้วย -ทักษะจดจำเพื่อให้งาน -ทักษะการบอกเล่า เรื่องราว -ความภาคภูมิใจ ในผลงานของตนเอง

188 ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไป ใส่ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ -ประโยชน์ของกล้วย -ทักษะการสัมผัส -ทักษะการกำกับตนเอง -เด็กได้ยอมรับ ในผลงานตนเอง ประถมศึกษา ตอนต้น -ลดเวลาเรียนเพิ่มเวลารู้ (กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน) 40 ชั่วโมง -ความรู้ด้านการปลูก กล้วย -ประโยชน์ของกล้วย -ทักษะความคิดวิเคราะห์ -ทักษะชีวิต -ทักษะการแก้ปัญหา -ทักษะความคิด สร้างสรรค์ -ความภาคภูมิใจ ในผลงานของตนเอง ประถมศึกษา ตอนปลาย -ลดเวลาเรียนเพิ่มเวลารู้ (กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน) 40 ชั่วโมง -ความรู้ด้านพันธุ์ กล้วย -การดูแลกล้วย -ความรู้เบื้องต้นด้าน การตลาด -ทักษะความคิดวิเคราะห์ -ทักษะชีวิต -ทักษะการแก้ปัญหา -ทักษะความคิด สร้างสรรค์ -ทักษะทางเทคโนโลยี -ทักษะการสื่อสาร -ความภาคภูมิใจใน ผลงานของตนเอง -การสำนึกด้านการรู้ คุณค่าและอนุรักษ์ สิ่งแวดล้อม สพฐ มัธยมต้น -วิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี วิชา วิทยาศาสตร์พื้นฐาน 1.5 หน่วยกิต 60 ชั่วโมง -ส่วนประกอบของ กล้วย -การขยายพันธุ์พืช -ความรู้ด้านการตลาด เกี่ยวกับกล้วย -ทักษะความคิดวิเคราะห์ -ทักษะชีวิต -ทักษะการแก้ปัญหา -ทักษะความคิด สร้างสรรค์ -ทักษะทางเทคโนโลยี -ทักษะการสื่อสาร -คุณค่าประโยชน์ของ การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม - สพฐ มัธยมปลาย -การงานอาชีพ รายวิชา การงานอาชีพ 1 หน่วย กิต 40 ชั่วโมง -การนำกล้วยมาแปร รูป -บัญชีเบื้องต้น -ทักษะความคิดวิเคราะห์ -ทักษะชีวิต -ทักษะการแก้ปัญหา -ทักษะความคิด สร้างสรรค์ -ทักษะทางเทคโนโลยี -ทักษะการสื่อสาร -ความรักในอาชีพตาม ความสนใจของตนเอง -ใช้ทรัพยากรให้เกิด ประโยชน์และคุณค่า กศน ต้น -กิจกรรมพัฒนาคุณภาพ ผู้เรียน การเรียนรู้จากภูมิ ปัญญา -แปรรูปผลิตภัณฑ์ จากกล้วย -ทักษะความคิด สร้างสรรค์ -ทักษะความคิดวิเคราะห์ -การอนุรักษ์และใช้ ประโยชน์จาก ทรัพยากรในชุมชน

189 ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไป ใส่ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ -การขายและ การตลาดเบื้องต้น -ทักษะชีวิต -ทักษะการแก้ปัญหา -ทักษะความคิด สร้างสรรค์ -ทักษะทางเทคโนโลยี -ทักษะการสื่อสาร กศน ปลาย -กิจกรรมพัฒนาคุณภาพ ผู้เรียน การเรียนรู้จากภูมิ ปัญญา -แปรรูปผลิตภัณฑ์ จากกล้วย -การขายและ การตลาดเบื้องต้น -การขายโดยใช้สื่อ เทคโนโลยีทางด้าน ดิจิตอล -ทักษะความคิด สร้างสรรค์ -ทักษะความคิดวิเคราะห์ -ทักษะชีวิต -ทักษะการแก้ปัญหา -ทักษะความคิด สร้างสรรค์ -ทักษะทางเทคโนโลยี -ทักษะการสื่อสาร -การอนุรักษ์และใช้ ประโยชน์จาก ทรัพยากรในชุมชน ปวช -รายวิชาสาขาพืชศาสตร์ วิชาการขยายพันธุ์พืช 2 หน่วยกิต 72 ชั่วโมง -รายวิชาธุรกิจและการ เป็นผู้ประกอบการ 2 หน่วยกิต 54 ชั่วโมง -รายวิชาอุสาหกรรม เกษตรเบื้องต้น 2 หน่วย กิต 36 ชั่วโมง -ปัจจัยการขยายพันธุ์ -วิธีการขยายพันธุ์ -การดูแล -หลักการการเป็น ผู้ประกอบการ -เขียนแผนธุรกิจ -ช่องทางการตลาด -แปรรูประดับ อุสาหกรรม -ทักษะการเป็น ผู้ประกอบการที่ดี -ทักษะการวางแผนด้าน การเงินการลงทุน -ทักษะด้านการ รับผิดชอบธุรกิจต่อสังคม -ทักษะการแปรรูป ผลผลิตทางการเกษตร -ทักษะการขยายพันธุ์พืช -การเป็น ผู้ประกอบการที่ดี -การสำนึกรักบ้านเกิด ในชุมชน -อนุรักษ์พันธุ์พืชและ สิ่งแวดล้อม ปวส -รายวิชาการเป็น ผู้ประกอบการ 3 หน่วย กิต 54 ชั่วโมง -รายวิชาการขยายพันธุ์ พืชด้านการค้า 3 หน่วย กิต 90 ชั่วโมง -หลักการวางแผน เป้าหมายทางธุรกิจ -การเพิ่มผลผลิต -การเขียนแผนธุรกิจ -ช่องทางการขาย สินค้าออนไลน์ -ทักษะการเป็น ผู้ประกอบการ -ทักษะด้านวงจรทาง ธุรกิจ -การเป็นผู้ปะกอบการ ที่มีความรับผิดชอบต่อ สังคมสิ่งแวดล้อมและ ชุมชน

190 ช่วงวัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรม ที่สามารถนำไป สร้างหลักสูตร จะเอาไป ใส่ตรงไหนของหลักสูตร กิจกรรมจำนวนชั่วโมง เป้าหมายการเรียนรู้ เรียนแล้วได้อะไร ความรู้ ทักษะ ทัศนคติ -การโฆษณาสินค้า และการออกแบบ บรรจุภัณฑ์ - ผลสรุปข้อมูลพบว่า การวิเคราะห์เป้าหมายการเรียนรู้สามารถนำไปบรรจุใน โครงสร้างหลักสูตรการศึกษาของแต่ละสถานศึกษาได้ โดยมีการเชื่อมต่อกันของเป้าหมายการเรียนรู้และ ผลลัพธ์การเรียนรู้ซึ่งจะสร้างความเปลี่ยนแปลงกับผู้เรียนให้มีทักษะ ความรู้ และเจตคติได้ตามช่วงวัย โดยใช้ มาตรฐานทางวิชาการของแต่ละสถานศึกษา ประกอบกับระบบประกันคุณภาพของสถานศึกษา เป็น หลักประกันการจัดทำหลักสูตรฐานสมรรถนะจากทุนทางสังคมและเศรษฐกิจได้ การเชื่อมต่อของเป้าหมายการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น ยังส่งผลต่อการเทียบโอนหน่วยกิต การศึกษาของสถานศึกษาที่สามารถเทียบโอนผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียนร่วมกันระหว่างสถานศึกษาได้ โดยคณะผู้วิจัยได้นำเสนอให้สถานศึกษาร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูลการเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษาเพื่อสร้าง โอกาสและการเข้าถึงระบบการศึกษาให้กับผู้เรียน หากเกิดกรณีที่ผู้เรียนต้องเปลี่ยนระบบการศึกษา ซึ่งมีสรุปผลการวิเคราะห์ข้อมูลการเทียบโอนหน่วยกิตการศึกษาร่วมกันดังต่อไปนี้ ระดับ หลักสูตร กิจกรรม หน่วยรับ เทียบโอน หน่วยกิตที่ เทียบโอน การวัดและ ประเมินผล หน่วยรับผิดชอบ ปฐมวัย -เศรษฐกิจพอเพียง และภูมิปัญญา ท้องถิ่น -แบบสังเกต -ประเมินคุณลักษณะ อันพึงประสงค์ -ศพด ตำบลบ้าน ซ่าน ประถมศึกษา ตอนต้น -กิจกรรมชุมนุม -กิจกรรมพัฒนา ผู้เรียน 40 ชั่วโมง -แบบสังเกต -แบบประเมินชิ้นงาน -โรงเรียนบ้านซ่าน ประถมศึกษา ตอนปลาย -รายวิชาเพิ่มเติม 40 ชั่วโมง -แบบสังเกต -แบบทดสอบ -ประเมินชิ้นงาน -ประเมินคุณลักษณะ อันพึงประสงค์ -โรงเรียนบ้านซ่าน

191 ระดับ หลักสูตร กิจกรรม หน่วยรับ เทียบโอน หน่วยกิตที่ เทียบโอน การวัดและ ประเมินผล หน่วยรับผิดชอบ มัธยมต้น -วิชาการงานอาชีพ 40 ชั่วโมง -กศน รายวิชา เลือกเสรี 40 ชั่วโมง - 1 หน่วยกิต 40 ชั่วโมง -การตรวจชิ้นงาน -แบบทดสอบ -แบบสังเกต -แบบประเมิน คุณลักษณะอันพึง ประสงค์ -โรงเรียนบ้านไร่ พิทยาคม มัธยมปลาย -รายวิชาเพิ่มเติม ทุก ชั้นปี ปีละ 40 ชั่วโมง 1 หน่วยกิต -อาชีวศึกษา แผนกอาหาร และโภขนา การ - 1 หน่วยกิต 40 ชั่วโมง -การประเมินผล สังเกต ซักถาม ประเมินชิ้นงาน ทดสอบ และนำเสนอ ผลงาน -โรงเรียนบ้านไร่ พิทยาคม ปวช -หลักสูตรระยะสั้น 40 ชั่วโมง - -ผ่านเกณฑ์ประเมิน 60 % -การวัดและประเมิน ชิ้นงาน -สังเกต -วิทยาลัยการอาชีพ ศรีสำโรง ปวส -หลักสูตรระยะสั้น 40 ชั่วโมง -ผ่านเกณฑ์ประเมิน 60 % -การวัดและประเมิน ชิ้นงาน -สังเกต -วิทยาลัยการอาชีพ ศรีสำโรง กศน -หลักสูตรชั้นเรียน วิชาชีพ 40 ชั่วโมง -ผลงาน ชิ้นงาน -การประเมินความพึง พอใจ กศน ศรีสำโรง ผลสรุปการวิเคราะห์ข้อมูล มีความสอดคล้องกันในประเด็นของการเทียบโอนหน่วย กิตกับพื้นที่วิจัยอื่น ที่ต้องนำข้อมูลเข้าสู่กลไกบูรณาการทางนโยบาย ซึ่งจะสามารถสร้างข้อกำหนดของการ เทียบโอนและลดปัญหาที่จะเกิดขึ้นกับผู้สอนได้ ประกอบกับข้อกังวลของครูผู้สอนมีความกังวลที่จะกระทบกับ การตัดสินใจทางนโยบายของผู้บริหารสถานศึกษาและการเพิ่มภาระงานให้กับผู้รับผิดชอบงานทะเบียนและ วัดผล ยิ่งไปกว่านั้นการจัดทำการเทียบโอนหน่วยกิตต้องผ่านการพิจารณาในรูปของคณะกรรมการการเทียบ โอนจำนวนไม่น้อยกว่า3 คน แต่ไม่ควรเกิน 5 คน โดยมีเงื่อนไขดังนี้