ĐH 094

töø tröôùc tôùi nay vaø daân ñòa phöông quanh vuøng caøng ngaøy
caøng meán ngöôøi tuø chaùnh trò Vieät Nam Coäng Hoøa hôn. Moät
soá ngöôøi daân taâm söï vôùi chuùng toâi nhö sau:

- Chuùng toâi noùi thaät, chuùng toâi töôûng caùc anh laø thaønh
phaàn aùc oân, gieát ngöôøi khoâng gôùm tay, boïn coù nhieàu nôï
maùu vôùi nhaân daân mieàn Nam, vì vaäy phaûi vaøo Nam ñeå giaûi
phoùng nhaân daân mieàn Nam. Nay chuùng toâi tieáp xuùc vôùi caùc
anh vaø gia ñình caùc anh cuõng nhö thaân nhaân töø mieán Nam
ra thaêm nuoâi, haàu nhö ai cuõng hieàn laønh vaø raát deå thöông.
Coù ngöôøi coøn cho bieát nhö sau:

- Nhaø toâi coù ñöùa chaùu vaøo Nam, noù vieát thö veà ca tuïng
mieàn Nam, ngöôøi daân mieàn Nam soáng raát sung söôùng hôn
ngoaøi Baéc chuùng toâi nhieàu, nhaát laø ñaøi, TV raát nhieàu, saùch
baùo ñuû loaïi, roõ laø ngöôøi daân mieàn Nam coù ñôøi soáng sung
tuùc chöù khoâng coù ngheøo naøn laïc haäu nhö chuùng toâi töôûng.
Khaùc hoaøn toaøn nhöõng gì ñöôïc hoïc taäp!

Ngöôøi khaùc laïi noùi:
Nhìn caùc baø mang quaø cho caùc anh, toâi cuõng ñoaùn ñöôïc
nhaø caùc anh coøn hôn chuùng toâi vaø daân quanh vuøng naày.
Ñaây laø moät soá yù kieán maø nhöõng ngöôøi daân quanh vuøng
noùi ra khi thaáy caûnh gia ñình mang quaø ra tieáp teá cho thaân
nhaân trong caùc traïi tuø ôû Taân Laäp thuoäc tænh Vónh Phuù.
Toâi ñaõ hieåu taïi sao khi chuùng toâi bò ñöa töø Nam ra Baéc,

ÑA HIEÄU 94 251

khi xuoáng taøu thuûy vaø leân xe löûa taïi Haûi Phoøng, taïi caùc coång
xe löûa, daân chuùng ñöôïc toå chöùc ñöùng hai beân ñöôøng vöøa
neùm ñaù vöøa chöûi “Myõ Nguïy“ luoân mieäng. Trong khi treân
chuyeán xe löûa xuoâi mieàn Nam ñeå veà Haøm Taân traïi Z30D
thì daân ñöùng hai beân ñöôøng, hoï lieäng toaøn laø thöùc aên vaø
thuoác laù, khieán caùc coâng an phaûi ñoùng caùc cöûa xe. Ngöôøi
daân mieàn Baéc aét haún ñaõ nhaän ra söï thaät nhö theá naøo.

3-Chieác lon Guigoz

Tröôùc naêm 75, söõa boät Guigoz thöôøng laø moät moùn söõa
ñöôïc caùc baø meï thuoäc giôùi trung löu öa duøng ñeå nuoâi treû sô
sanh thay cho söõa meï cho ñeán khi caùc em leân moät, hai tuoåi.
Söõa Guigoz bao goàm hai loaïi söõa maøu traéng vaø maøu ngaø
vaøng. Nhöng sau thaùng tö naêm 1975, maáy ai nghæ raèng, caùi
lon Guigoz laïi coù coâng duïng raát caàn thieát cho taát caû ngöôøi
tuø töø Nam ra Baéc.

Töø khi coù quaø tieáp teá töø gia ñình, söùc khoûe ngöôøi tuø ñöôïc
khaù hôn, nhôø anh em chia seõ cho nhau thuoác men vaø thöùc
aên. Ñoái vôùi taát caû ngöôøi tuø, moät vaät duïng luùc naøo cuõng gaén
lieàn beân ngöôøi, ñoù laø chieác lon Guigoz. Moät vaät vuïng toái
caàn thieát trong sinh hoaït haèng ngaøy, khoâng coù noù laø khoâng
ñöôïc. Thaät vaäy, moãi ngöôøi ít nhaát laø phaûi coù 2 caùi. Moät caùi
ñeå saïch duøng ñöïng nöôùc uoáng, nöôùc ñaùnh raêng, röûa maët moãi
buoåi saùng. Caùi naày thöôøng ñeå treân ñaàu naèm. Haèng ngaøy
moät lon nöôùc saïch duøng ñeå uoáng moãi ngaøy vaø daønh laïi moät
phaàn ñeå laøm coâng taùc veä sinh raêng mieäng vaøo buoåi saùng.
Moät lon Guigoz thöù hai thì phong traàn hôn. Coâng duïng noù
nhö moät caùi noài thaäp caåm, nghæa laø naáu ñuû thöù, naáu töø con
eách con nhaùi, con chuoät, con raén vaø ñuû loaïi canh rau, cheø,
chaùo...v.v... Khoâng coù noù laø bao töû ñoùi, noù luoân luoân hieän
höõu trong sinh hoaït. Haøng ngaøy, moãi ngöôøi tuø ñeàu mang
theo khi ñi lao ñoäng. Hoï cho thöùc aên caàn naáu, caên daën anh
tuø phuï traùch naáu nöôùc cho ñoäi uoáng. Khi anh aáy naáu thuøng
nöôùc uoáng chung cho ñoäi anh aáy naáu duøm caùi lon Guigoz
ñöïng thöùc aên cho mình luoân. Vì vaäy, khi ñöôïc nghæ giaûi

252 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

lao, moãi ngöôøi coù saún thöùc aên maø aên. Caùi lon Guigoz qua
nhieàu naêm trui reøn trong khoùi löûa, maøu noù ñen ngoøm, noù
giöõ moät nhieäm vuï raát quan troïng nhö moät caùi noài trong nhaø
beáp. Lon Guigoz ñöïng nöôùc uoáng töông ñoái saïch seõ, thöôøng
ñöôïc laøm theâm caùi quai xaùch cho tieän vaø thöôøng ñöôïc khaéc
teân moãi ngöôøi vaø haèng ngaøy ñeå laïi ôû nhaø cho ngöôøi tröïc
phoøng. Anh tröïc phoøng haøng ngaøy khoâng ñi theo ñoäi, anh
aáy coù nhieäm vuï gaùnh nöôùc soâi töø nhaø beáp chaâm ñaày caùc
lon Guigoz moãi ngaøy, moãi ngöôøi moät lon theo tieâu chuaån.
Vì vaäy lon nöôùc saïch naày vöøa ñeå uoáng, vöøa ñeå laøm veä sinh
haèng ngaøy. Vieát ñeán ñaây, toâi khoâng queân ôn ngöôøi vuù nuoâi
cuûa toâi. Khi toâi töø giaû gia ñình ñi tuø vaøo ngaøy 16-6-75, Vuù
Naêm cuûa toâi laøm saün cho toâi hai lon Guigoz muoái meø vaø
muoái ñaäu, luùc ñaàu toâi ñònh khoâng mang theo. Ngöôøi Vuù
nuoâi toâi raày vaø baûo toâi:

Con ñöøng coù caûi Vuù, neáu con ôû laâu thì sao? Caùi naày
caàn cho con laém!

Thaät vaäy, Vuù toâi noùi raát ñuùng, toâi ñaõ traûi qua 10 naêm tuø
vaø hai caùi lon Guigoz thay theá ngöôøi Vuù luùc naøo cuõng beân
caïnh toâi vaø neáu khoâng coù noù khoâng theå naøo ñöôïc. Nay Vuù
toâi khoâng coøn maø luùc naøo toâi cuõng nhôù ôn Vuù nhö moät ñaáng
sanh thaønh thay Meï
toâi saên soùc söùc khoûe
cho toâi.

Con luùc naøo
cuõng nhôù Vuù, Vuù ôi!

Lon Guigoz
khoâng nhöõng laø moät
vaät duïng caàn thieát
cuûa ngöôøi tuø, khoâng
coù noù khoâng ñöôïc
maø coøn laø vaät duïng
caàn thieát cho caû caùn
boä cai tuø nöõa. Thænh thoaûng chuùng baøy troø khaùm xeùt, neáu
ngöôøi tuø naøo coù treân hai caùi thì bò chuùng töôùc ñoaït bôùt. Cho

ÑA HIEÄU 94 253

neân haàu nhö teân naøo cuõng coù moät caùi ñeå xöû duïng.
Ngaøy nay, chuùng ta ñöøng bao giôø queân raèng, coù nhöõng

luùc chuùng ta soáng baèng caùi lon Guigoz vôùi con nhaùi, con
chuoät ñeå hieåu raèng coù nhöõng luùc gian nan maø caàn suy gaãm
cuoäc ñôøi…

4-Nieàm hy voïng:

Tin töùc töø nguoàn thaêm nuoâi cuûa gia ñình raát quan troïng
ñoái vôùi cuoäc soáng trong tuø. Tin ñöôïc chuyeàn mieäng töø ngöôøi
naày tôùi ngöôøi kia. Töø nhöõng tin hoaït ñoäng cuûa Töôùng Hoaøng
Cô Minh, khi coøn ôû traïi K1 Taân Laäp Vónh Phuù taïi Mieàn Baéc
vaøo nhöõng naêm 79-80 laøm cho nhöõng ngöôøi tuø caûm thaáy
leân tinh thaàn duø aáy laø moät tin thaät mong manh, khoâng theå
kieåm chöùng. Luùc baáy giôø trong traïi, caùc só quan haûi quaân
ñöôïc goïi leân laøm vieäc vôùi toaøn laø caùc caâu hoûi xoay quanh
veà töôùng Hoaøng Cô Minh, nhöng sau ñoù tin töùc naày haàu
nhö bò chìm læm trong laûng queân. Hoaëc nhöõng tin töùc nhaän
ñöôïc do moät vaøi anh em tuø ñöôïc traïi xöû duïng trong laõnh
vöïc chuyeân moân nhö vieäc söûa chöûa caùc radio cuõ maø hoï ñem
ñöôïc töø Mieàn Nam ra Baéc. Tin ñöôïc anh em hy voïng nhaát
laø vaán ñeà Chaùnh phuû Myõ seõ baûo laõnh caùc ngöôøi tuø chaùnh
trò cuûa Vieät Nam Coäng Hoøa vaø ñang coù nhöõng tin töùc veà
cuoäc ñaøm phaùn naày, nhöõng tin töùc coù luùc raát soâi suït, coù luùc
xeïp xuoáng laøm cho ngöôøi tuø khi thì hy voïng raát nhieàu khi
thì buoàn naûn tuyeät voïng. Rieâng baûn thaân toâi, toâi cöù hy voïng
ngöôøi tuø chaùnh trò roài ñaây seõ coù nhöõng ngaøy ra khoûi tuø vôùi
moät tình hình thay ñoåi saùng suûa hôn. Toâi chæ sôï cheá ñoä coâng
saûn Vieät Nam ñi ñuùng ñöôøng, coøn mình ñi sai ñöôøng maø
thoâi. Daàu sao nhöõng tin töùc töø nguoàn thaêm nuoâi cuõng laøm
cho ngöôøi tuø moät nieàm hy voïng ñeå maø soáng.

5-Ôn Treân che chôû:

A- Ñoái ñaàu vôùi caùn boä

Khi chuyeån veà traïi K1/Z30D taïi Haøm Taân, toâi gaëp laïi
anh TVX nguyeân laø ñaïi uùy caûnh saùt quoác gia trong moät ñoäi
maø anh aáy laøm ñoäi phoù. Toâi ñaõ coù thôøi gian ôû chung vôùi anh
TVX cuøng moät khi coøn ôû traïi mieàn Baéc traïi K1 Taân Laäp

254 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

Vónh Phuù. Moät con ngöôøi maát phaåm chaát cam taâm laøm tay
sai cho boïn cai tuø, haøng ngaøy tìm cô hoäi baùo caùo anh em
vôùi caùn boä. Toâi bieát roõ teân naøy neân khi gaëp laïi anh ta toâi
coá traùnh moïi söï ñuïng chaïm. Theá maø khoâng laøm sao traùnh
ñöôïc. Söï vieäc xaûy ra nhö sau:

Ngaøy chuû nhaät, thay vì ñöôïc nghæ caùn boä baûo anh daãn
ñoäi ñi lao ñoäng thay cho anh ñoäi tröôûng nghæ beänh, ñoäi laïi
ñöôïc caùn boä quaûn giaùo phaân coâng taùc ñaøo ao maø chæ tieâu
ñöa ra raát naëng. Duïng cuï thì raát moøn, cuøn maèng khoù maø
ñaøo vaø duøng raát maát söùc, nhaát laø thôøi tieát raát noùng. Toâi bieát
moät ñoäi beân caïnh hoâm nay nghæ neân ñeà nghò anh TVX sang
nhaø loâ ñoäi ñoù möôïn theâm duïng cuï cho anh em laøm cho ñôõ
meät. Anh ta chaúng nhöõng khoâng ñi vaø möôïn caùn boä ñeå noùi
nhö sau:

Caùn boä baûo duïng cuï nhö theá naøo thì cöù laøm nhö theá aáy
Thaáy anh ta khoâng ñi trình caùn boä duø oâng caùn boä quaûn giaùo
ngoài khoâng xa maáy khu ñoäi ñang ñaøo ao. Toâi noùi vôùi anh ta:

Anh chöa gaëp caùn boä sao anh laïi noùi caùn boä baûo duïng
cuï nhö theá naøo thì laøm nhö theá aáy.

Toâi vöøa noùi xong thì anh ta chæ vaøo maët toâi vaø noùi:
Anh laø ngöôøi xaùch ñoäng nhaát trong ñoäi. Ñaây laø caâu noùi
hoaøn toaøn coù taùnh chuïp muõ ñeå coá tình laøm haïi toâi. Töø laâu
toâi raát roõ teân heøn haï naày neân toâi coá traùnh söï ñuïng chaïm vôùi
haén ta, nhöng hoâm nay haén laïi chæ vaøo maët toâi vaø noùi moät
caâu nhö vaäy. Toâi noåi noùng vaø khoâng theå naøo daèn ñöôïc, saün
coù caùi cuoác trong tay toâi ñaäp haén ngay. Söï vieäc xaûy ra tröôùc
caëp maét cuûa caùn boä quaûn giaùo. Teân TVX bò raùch caû caùi aùo
vì caùi cuoác cuûa toâi. Theá laø toâi bò caùn boä quaûn giaùo baét vaøo
vaên phoøng cuøng vôùi teân TVX. Vaøo tôùi vaên phoøng moät teân
caùn boä ñoäi khaùc thaáy quaûn giaùo daãn toâi vaøo cuøng vôùi anh
TVX, haén lieân hoûi teân quaûn giaùo cuûa toâi :
Anh naày laøm sao theá?
Teân quaûn giaùo traû lôøi:
Anh aáy ñaùnh anh TVX.
Teân quaûn giaùo ñoäi khaùc noùi:

ÑA HIEÄU 94 255

Gôùm daùm thaùch ñoá, cho noù vaøo cuøm muïc xöông luoân.
Noùi xong, haén böôùc ra khoûi phoøng, coøn toâi vôùi anh TVX
vaø teân quaûn giaùo. Caàn noùi theâm, trong tuø neáu ñaùnh nhöõng
ngöôøi ñöôïc caùn boä chæ ñònh trong haøng nguû töï quaûn laø vi
phaïm kyû luaät vaø bò voâ cuøm kieân giam. Söï vieäc laïi xaûy ra
luùc gaàn teát maø vôï toâi nhaén tin laø seõ daãn caùc con toâi ra thaêm
toâi vaøo dòp teát. Ñoái vôùi toâi moïi chuyeän goâng cuøm toâi coù theå
chòu ñöïng ñöôïc, mình chaáp nhaän taát caû. Nhöng moät vieäc
maø toâi lo neáu toâi bò vaøo cuøm, bò kyû luaät thì khi ra thaêm toâi,
vôï con toâi khoâng ñöôïc thaêm toâi maø hay tin toâi bò kyû luaät,
bò cuøm kieân giam thì vôï con toâi seõ khoå taâm laø döôøng naøo.
Ñoù laø ñieàu toâi lo laéng nhaát, nhöng söï vieäc ñaõ xaûy ra roài thì
laøm sao ñaây, thaät laø voâ cuøng khoå taâm.
Teân caùn boä khi voâ phoøng baûo toâi ngoài xuoáng vaø haén
baét ñaàu laáy giaáy laäp bieân baûn veà vieäc toâi ñaùnh anh TVX.
Khi haén vieát xong vaø ñöa bieân baûn cho toâi ñoïc vaø baûo toâi
kyù teân vaøo vaø sau ñoù haén seõ daån toâi vaøo phoøng kieân giam
vaø cuøm chaân toâi nhö nhöõng ngöôøi khaùc.
Toâi coá gaéng bình tónh, tìm caùch ñoái phoù. Khi toâi ñoïc
bieân baûn xong, toâi thaáy bieân baûn ghi nhö sau:
Trong luùc ñaøo ao, anh Tröïc ñaùnh anh TVX laø töï quaûn
cuûa ñoäi, vi phaïm noäi quy vaø kyû luaät cuûa traïi.
Toâi caàm bieân baûn vaø ñaàu loùe leân moät yù töôûng laø phaûi
lieàu maïng ñeå voâ hieäu quaù caùi bieân baûn naày. Toâi quyeát ñònh
phaûi laøm. Toâi nhìn teân caùn boä vaø noùi:
Thöa caùn boä, bieân baûn naày khoâng trung thöïc neân toâi
khoâng kyù.
Teân caùn boä nghe toâi noùi hoûi laïi:
Anh noùi sao maø khoâng trung thöïc, anh ñaùnh anh TVX
thì toâi ghi laø anh ñaùnh anh T V X, nhö vaäy taïi sao anh baûo
raèng khoâng trung thöïc?...
Toâi nhìn teân caùn boä vaø traû lôøi:
Coù khi naøo boång döng caùn boä ñi ñaùnh moät ngöôøi maø
khoâng coù lyù do? vaø toâi noùi theâm söï vieäc xaûy ra tröôùc maët
moïi ngöôøi. Toâi khoâng ñöông nhieân maø ñaùnh anh TVX.

256 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

Teân heøn haï TVX thaáy theá xen vaøo, y noùi nhö sau:
Toâi thaáy caùn boä ghi bieân baûn nhö vaäy laø hoaøn toaøn
trung thöïc.
Haén ta noùi vôùi yù coá tình loâi toâi vaøo cuøm. Toâi quay laïi
teân heøn naày vaø noùi:
Anh X caùn boä ñang laøm vieäc vôùi toâi, toâi bieát caùn boä coù
ñaày ñuû thaåm quyeàn ñeå giaûi quyeát coâng vieäc, toâi nghó khoâng
caàn anh phaûi xen vaøo.
Teân caùn boä quay sang anh X vaø baûo haén veà coi ñoäi
ñang ñaøo ao.
Laàn naày haén nhìn toâi vaø noùi:
Anh ñöøng töôûng anh khoâng kyù bieân baûn maø toâi khoâng
kyû luaät anh ñöôïc, anh cuõng ñöøng töôûng anh kyù bieân baûn maø
toâi kyû luaät anh. Tuøy vaøo thaùi ñoä cuûa anh maø thoâi.
Toâi quay sang haén vaø traû lôøi sau khi nghæ raèng theá naøo
mình cuõng kyù bieân baûn. Toâi nhìn haén vaø noùi:
Neáu caùn boä muoán toâi kyù bieân baûn xin caùn boä cho toâi
ghi yù kieán roài toâi seõ kyù.
Anh ta nghe nhö vaäy lieàn noùi:
Ñöôïc anh cöù vieát.
Toâi laáy caùi bieân baûn vaø vieát vaøo maáy caâu yù kieán cuûa
toâi vaø giao laïi cho haén. Khi haén ñoïc xong, haén xeù naùt caùi
bieân baûn vaø ñaäp baøn moât caùi raàm.
Haén quaùt lôùn:
Anh daùm vieát nhö vaäy aø.
Khi thaáy haén noùng ñaäp baøn moät caùi raàm, toâi nghó ngay
laø haén seõ ñaùnh toâi, maø neáu haén ñaùnh thì mình khoâng theå
naøo ñaùnh haén ñöôïc. Toâi voäi la leân:
Neáu caùn boä ñaùnh toâi, toâi seõ chaïy leân ban giaùm thò ngay!
Nghe toâi noùi haén noùi laïi:
Naøo toâi, toâi coù ñaùnh anh ñaâu.
Theá laø toâi ñaõ chaän ñöôïc tay haén.
Toâi nghieâm maët, nhìn haén vaø noùi:
Khi toâi vieát toâi hoaøn toaøn chòu traùch nhieäm nhöõng gì toâi
ñaõ vieát, ñoù laø söï thaät.

ÑA HIEÄU 94 257

Laàn naày haén nhìn toâi vaø dòu gioïng, haén hoûi toâi:
Anh ôû toå naøo ?
Toâi ñaùp:
Thöa caùn boä toâi ôû toå 3.
Haén noùi:
Toái nay anh veà sinh hoaït toå 3 vaø sau ñoù toâi seõ coù yù kieán
vaø bieän phaùp ñoái vôùi anh. Anh roõ chöa?
Toâi ñaùp:
Daï roõ!
Theá laø toâi ñaõ traùnh ñöôïc vaøo cuøm tröôùc maét vaøo ngaøy
hoâm ñoù.
Toái veà thay vì ñöôïc nghæ ngôi, caùi toå 3 cuûa toâi phaûi sinh
hoaït baát thöôøng ñeâm thöù naêm hoâm ñoù. Trong sinh hoaït, taát
caû yù kieán ñeàu beânh vöïc toâi vaø ñeàu cho laø loãi cuûa anh TVX.
Saùng hoâm sau nhaàm ngaøy thöù saùu, anh TVX mang bieân
baûn sinh hoaït toå 3 noäp cho caùn boä quaûn giaùo xem thì vaøo
chieàu thöù saùu, khi toâi ñang lom khom cuoác ñaát teân quaûn giaùo
laïi phía sau toâi, tay haén caàm moät saép hoà sô cuûa toâi vaø hoûi:
Anh Tröïc hoâm nay anh ñang suy nghó gì. Toâi quay laïi
vaø traû lôøi vôùi haén:
Toâi raát meät neân khoâng suy nghó gì caû.
Haén baûo toâi ngöng cuoác vaø haén cho toâi xem xaáp hoà sô
maät maø haén ñaùnh giaù veà toâi, haén noùi:
Anh xem neø, toâi ñaâu coù thaønh kieán gì vôùi anh ñaâu, toâi
ghi anh moïi thöù ñeàu toát heát, nhaát veà maët tö töôûng, lao ñoäng
..v..v..Toái nay thöù saùu trong sinh hoaït ñoäi, anh ñöøng neâu
vaán ñeà giöõa anh vaø anh TVX, coi nhö toâi ñaõ giaûi quyeát
xong moïi chuyeän.
Thaät laø chuyeän baát ngôø, haén ñaõ mang cho toâi xem hoà sô
maät veà toâi moät vieäc laøm khoâng bao giôø coù theå xaûy ra giöõa
moät teân quaûn giaùo vôùi ngöôøi tuø.
Nhö vaäy, haén ñaõ hoaøn toaøn lo sôï nhöõng gì toâi vieát trong
bieân baûn vaø caùi lieàu maïng trong ñöôøng cuøng cuûa toâi, nhöõng
gì toâi baïo daïn vieát ra thaät söï ñaõ giuùp cho toâi thoaùt khoûi vieäc
kieân giam, goâng cuøm vaø khoâng laøm cho vôï con lo sôï khi

258 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

hay tin toâi bò kyû luaät. Thaät khoâng ngôø!
Trong bieân baûn toâi vieát nhö sau:
Caùn boä quaûn giaùo duøng anh TVX laøm ñieàu baát hôïp

phaùp. Duøng anh Xuaân baûo caùc anh em tuø noäp laïi quaàn aùo
tuø maø traïi vöøa phaùt, ñeå ñem ra nhaø daân ñoåi choù veà ñem veà
nhaø loâ laøm thòt aên nhaäu baèng quaàn aùo cuûa tuø vaø duøng anh
TVX laøm nhieàu vieäc baát hôïp phaùp naày, khieán cho tuø nhaân
khoâng tin töôûng vaøo chaùnh saùch cuûa ñaûng vaø nhaø nöôùc trong
vieäc hoïc taäp caûi taïo.

Thaät vaäy, nhöõng haønh ñoäng naày ñöôïc teân quaûn giaùo chæ
thò cho teân TVX laøm vôùi moät thôøi gian ngaén maø thoâi khi
traïi vöøa phaùt quaàn aùo môùi cho tuø.

Thaät khoâng ngôø caùi lieàu maïng cuûa toâi khi vieát ra ñieàu
naày, laøm cho teân quaûn giaùo reùt thaät vaø giuùp cho toâi thoaùt
ñöôïc moät tai naïn. Toâi khoâng bò moät hình thöùc kyû luaät naøo vaø
moïi vieäc nhö khoâng coù gì xaûy ra, nhöng daàu sao ñaây cuõng laø
söï ñoái ñaàu raát caêng thaúng cuûa toâi trong voøng 10 naêm tuø ñaøy.

B-Thoaùt cheát:

Nhöõng naêm thaùng thaät laø cöïc kyø ñoùi reùt ôû mieàn Baéc ñaõ
qua, toâi may maén ñaõ chòu ñöïng ñöôïc trong khi nhieàu ngöôøi
ñaõ boû mình taïi caùc traïi tuø raûi raùc khaép nôi. Cuoái naêm 82, toâi
ñöôïc chuyeån traïi töø Taân Laäp Vónh Phuù veà traïi Z30D thuoäc
Haøm Taân, Thuaän Haûi, coù ñieàu kieän cho gia ñình toâi thaêm
nuoâi vì gaàn guõi hôn. Tuy nhieân toâi ñaõ traûi qua moät côn baïo
beänh thaäp töû nhaát sinh, toâi bò côn beänh maø traïi aáy thöôøng
goïi laø soát Haøm Taân, vôùi nhöõng trieäu chöùng gaàn nhö soát reùt.
Ngöôøi toâi oám haún, nöôùc da vaøng, xanh xao. Trong suoát 20
ngaøy, ban ñeâm toâi khoâng nguû ñöôïc chuùt naøo, toâi meät daàn
nhöng coá gaéng chòu ñöïng vì nghó mình seõ löôùt qua vaø khoâng
muoán nhaén tin gia ñình vì toâi ngaïi gia ñình seõ lo. Ngaøy toâi
quaù kieät söùc, ñi ñöùng khoâng noåi vì moûi meät, söùc khoûe nhö
kieät queä daàn. Moät ñeâm, toâi quaù meät, anh em laøm moïi caùch
nhö xoa daàu, chaâm cöùu, caïo gioù, nhöng toâi quaù meät neân vaøo
10 giôø ñeâm caùc anh trong phoøng baùo caùo caáp cöùu laàn thöù
nhaát. Toâi ñöa tay ra ngoaøi ñeå teân caùn boä cho thuoác. Ngöôøi

ÑA HIEÄU 94 259

daãn teân caùn boä treân beänh xaù tôùi laïi laø ngöôøi khoùa ñaøn anh
trong tröôøng ñoù laø Nieân Tröôûng K/19 Hoaøng Gia Hieáu, anh
aáy nhaän dieän ra toâi laø khoùa ñaøn em neân heát söùc lo laéng,
anh aáy bieát toâi raát nhieàu khi coøn hoïc ôû trong tröôøng Voõ Bò.

Sau khi caáp cöùu laàn thöù nhöùt toâi laïi quaù meät, trong côn
beänh toâi suy nghó raát nhieàu, toâi nghó ñeán caùc Ñaáng Thieâng
Lieâng nhaát nhö Trôøi, Phaät, Chuùa...v.v... Toâi nghó laïi mình
khoâng bieát toâi ñaõ phaïm loãi laàm gì maø ngaøy nay toâi laïi nhö
theá naày. Sau khi nghó ñeán caùc Ñaáng Thieâng Lieâng, toâi baét
ñaàu nghó ñeán soá maïng vaø toâi keát luaän coù leõ phaàn soá toâi ñeán
ñaây laø chaám döùt vaø moïi ngöôøi ñeàu phaûi chaáp nhaän caùi soá
cuûa mình. Khi nghó ñeán caùi soá meänh, toâi khoâng coøn sôï nöõa.
Toâi baét ñaàu chuaån bò cho söï ra ñi cuûa toâi, Toâi caùm ôn taát caû
söï giuùp ñôõ cuûa moïi ngöôøi vaø toâi yeâu caàu anh em giuùp toâi laàn
cuoái cuøng tröôùc khi toâi nhaém maét. Toâi xin moïi ngöôøi ghi laïi
lôøi traên troái cuûa toâi nhö sau ñeå ñem veà cho vôï con cuûa toâi:

Xin anh em ghi ngaøy vaø giôø ra ñi cuûa toâi.
Nhôø noùi giuøm vôùi vôï con toâi laø toâi vaãn xöùng ñaùng laø
moät quaân nhaân tôùi giôø phuùt cuoái cuøng.
Vónh bieät em vaø caùc con!
Sau khi nghe lôøi traên troái cuûa toâi, moät vaøi anh baïn thaân
baät khoùc vaø hoï noùi:
Anh Tröïc, anh raùng soáng, anh khoâng cheát ñaâu.
Caùc anh em voäi keâu caáp cöùu laàn thöù hai trong ñeâm gaàn
hai ba giôø saùng. Khi Nieân Tröôûng Hoaøng Gia Hieáu daãn teân
caùn boä ñeán. Toâi ñöa tay ra vaø nhìn teân caùn boä beân ngoaøi
ñang roïi ñeøn pin. Nhö loøng uaát ngheïn daâng traøn töø laâu, toâi
nhìn teân caùn boä beân ngoaøi vaø chöûi raát lôùn:
Coäng saûn voâ nhaân ñaïo! Cheá ñoä CS seõ bò ñaäp tan, CS
taøn baïo ..v..v..
Khi nghe toâi chöûi lôùn trong ñeâm khuya vaø bieát thaèng
khoùa ñaøn em ñang beänh naëng. Nieân Tröôûng Hoaøng Gia
Hieáu voäi ñôõ lôøi:
Baùo caùo caùn boä, anh aáy soát cao quaù, anh aáy meâ man
khoâng coøn bieát gi heát

260 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

Teân caùn boä sau khi nghe toâi chöûi nhö vaäy, haén ta noùi
vôùi Nieân Tröôûng Hoaøng Gia Hieáu :

Khoâng coù cheá ñoä naøo cho anh aáy leân beänh xaù vaøo giôø
naày, saùng mai anh xuoáng ñöa anh aáy leân beänh xaù.

Saùng hoâm sau, sau khi ñieåm danh vaøo buoåi saùng, NT
Hieáu xuoáng coûng toâi leân beänh xaù. Hôn 3 thaùng röôûi qua
beänh xaù khoâng coøn thuoác, môùi laûnh ñöôïc thuoác ngaøy hoâm
qua thì toâi ñöôïc ñöa leân beänh xaù. Beänh xaù coù taát caû laø 3 chai
nöôùc bieån, khi coûng toâi ñeán nôi maïch toâi raát yeáu. Nhöng
thaät laø may cho toâi saùng hoâm aáy teân caùn boä phuï traùch beänh
xaù vaøo traïi raát sôùm. Sau khi xem maïch xong, teân caùn boä
baûo NT Hieáu chuyeàn cho toâi moät chai nöôùc bieån. Khi chai
nöôùc bieån heát, maïch toâi coøn yeáu, anh ta cho theâm moät chai
nöõa. Coøn chai thöù 3 thì mang voâ cho moät chò hình söï ñang
bò xuaát huyeát töû cung. Nhôø hai chai nöôùc bieån maø toâi thaáy
khoûe haún laïi. Trong thôøi gian naày, hai ngöôøi baïn cuøng khoùa
laø Traàn Coâng Haïnh vaø Nguyeãn vaên Loan naèm treân beänh xaù
lo cho toâi moïi thöù töø mieáng aên vaø giaët quaàn aùo. Côm nöôùc
thì coù baïn Haïnh lo, giaët giuõ laøm veä sinh thì baïn Loan giuùp
ñôõ. Khi toâi baét ñaàu phuïc hoài, khoaûng hai tuaàn sau, teân caùn
boä phuï traùch caáp cöùu ñeâm ñeán beänh xaù, gaëp toâi haén nhìn
toâi vaø hoûi:

Sao anh khoûe chöa?
Toâi chöa kòp traû lôøi, teân aáy laïi noùi:
Gôùm ñeâm ñoù anh chöûi chuùng toâi quaù.
Toâi nhìn haén vaø laøm boâ ngaïc nhieân toâi noùi:
Uaû sao laï vaäy caùn boä, toâi khoâng bieát gì heát.
Sau ñoù toâi ngoû lôøi caùm ôn haén veà söï caáp cöùu toâi trong
ñeâm ñoù. Haén chuùc toâi mau bình phuïc vaø khoâng noùi gì theâm.
Sau ñeâm toâi troái traên vaø coù lôøi chöûi bôùi, baïn beø haàu nhö ai
cuõng nghó raèng toâi seõ khoâng qua khoûi côn beänh vaø neáu coù
qua thì khoâng traùnh khoûi nhöõng haäu quaø veà nhöõng lôøi chöûi
bôùi cuûa toâi trong ñeâm. Nhöng nhö moät söï nhieäm maàu cuûa
Ôn Treân che chôû, moïi chuyeän ñeàu bình yeân cho tôùi ngaøy
toâi ñöôïc ra traïi. Moät söï nhieäm maàu naøo ñoù maø toâi vaãn tin

ÑA HIEÄU 94 261

töôûng mình ñaõ ñöôïc söï ñoä trì cuûa Ôn Treân.
Nieân Tröôûng Hoaøng Gia Hieáu noùi vôùi toâi:
Anh laø ngöôøi quaù may maén, toâi chöa thaáy ai laø ngöôøi

may maén nhö anh. Raát may cho anh laø teân caùn boä ñoù tröïc
taïi beänh xaù ñeâm hoâm ñoù, maø teân naày laø moät teân raát toát, noù
raát coù löông taâm, maáy chò hình söï ra maùu, noù khoâng heà sôï
dô vaø giuùp raát taän tình. Neáu anh gaëp ngöôøi khaùc laø roài ñôøi!

C-Ly cam vaét nhôù ñôøi.

Sau hai ngaøy naèm treân bònh xaù thì ñöôïc tin vôï toâi ra
thaêm. Toâi thaät khoâng ngôø vì khoâng ñöôc thoâng baùo tröôùc.
Nhöng khi nhaän ñöôïc tin thoâng baùo toâi chuaån bò ra nhaø thaêm
nuoâi ñeå gaëp ngöôøi nhaø. Luùc aáy toâi vaãn coøn meät laém vaø ngaïi
ñoaïn ñöôøng raát xa töø trong traïi ra nhaø thaêm nuoâi. Baïn Traàn
Coâng Haïnh phaûi dìu toâi. Doïc ñöôøng coù moät coâ hình söï thaáy
toâi quaù xanh xao, coâ ta baûo toâi vòn vaøo vai coâ ta vaø coâ aáy
ñi moät beân ñeå cuøng toâi vaø moät ngöôøi baïn cuøng khoùa ra nhaø
thaêm nuoâi. Khi ñeán nhaø thaêm nuoâi, sau moïi thuû tuïc, toâi ngoài
ñoái dieän vôùi vôï toâi vaø ngöôøi chò ruoät cuûa toâi. Chò toâi laø moât
y taù laâu naêm laøm vieäc taïi beänh vieän Chôï Raåy. Vôï toâi ñöôc
ngöôøi nhaø cuûa baïn beø toâi ñi thaêm nuoâi veà thoâng baùo raèng
toâi ñang bò beänh naëng, söùc khoûe yeáu laém neân vôï toâi vaø chò
toâi voäi vaõ ra thaêm. Khi nhìn thaáy toâi, baø xaõ toâi, sau naày cho
toâi bieát, baø aáy raát lo vì toâi hoaøn toaøn xuoáng saéc, maát sinh
löïc. Vôï toâi noùi toâi uoáng ly cam vaét maø baø aáy laøm saün. Phaàn
toâi luùc aáy khaù meät neân ngoài vaøo baøn maø chöa noùi gì ñöôïc.
Toâi caàm ly cam vaét vaø hôùp moât nguïm. Thaät laø tuyeät vôøi toâi
nghe nöôùc cam chaïy ngoït ngaøo xuoáng coå hoïng, uoáng theâm
vaøi nguïm keá tieáp toâi coù caûm giaùc tænh taùo haún ra. Toâi nhö
coù theâm « power », toâi nhö ñöôc phuïc hoài söùc khoûe nhanh
choùng chaúng khaùc naøo caây coû treân sa maïc gaëp ñöôïc côn
möa raøo. Ly cam vaét sao maø thaàn dieäu quaù \! Noù nhö tieáp
theâm sinh khí cho toâi vaø toâi ngoài keå laïi cho vôï vaø chò toâi
moät caùch caën keû veà côn beänh cuûa toâi.

Sau khi nghe toâi keå, chò toâi môùi laàn löôït laáy thuoác maø
vôï vaø chò mang cho toâi, chò toâi noùi:

262 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

Em veà ñeå daønh thuoác cuûa traïi cho, chæ uoáng thuoác cuûa
chò, neáu côn soát giaûm ñi töø töø thì toát. Neáu côn soát taêng, giaûm
baát thöôøng thì nguy hieåm. Chò aáy chæ cho toâi raát chi tieát
caùch xöû duïng cuûa töøng loaïi thuoác maø chò aáy mang cho toâi.

Khi nhìn thaáy toâi luùc thaêm nuoâi, baø xaõ toâi raát lo treân
ñöôøng veà nhaø. Baø aáy raát lo sôï khi nghe tin chaúng laønh veà
toâi, vì khi nhìn thaáy toâi roài baø khoù tin toâi coù theå vöôït qua
caên beânh hieåm ngheøo. Baø chæ bieát caàu nguyeân cho toâi vaø
hy voïng vôùi thuoác men maø gia ñình mang ra cho toâi, toâi seõ
mau bình phuïc.

Sau khi heát giôø, toâi trôû veà traïi vaø uoáng thuoác theo lôøi
daën cuûa chò toâi vaø toâi daàn hoài phuïc. Moïi côn beänh hoaïn ñaõ
vöôït qua vaø söùc khoûe trôû laïi bình thöôøng. Toâi ñöôïc traû veà
ñoäi cuõ lao ñoäng trôû laïi bình thöôøng...

Taïi traïò Z30D hai bieán coá xaûy ra cho toâi vöøa keå ôû treân
coù theå noùi raát nguy hieåm cho toâi, nhöng coù leû nhôø Ôn Treân
che chôû neân cuoái cuøng toâi ñeàu vöôït qua moät caùch thaät laø may
maén. Baây giôø ngoài nghó laïi toâi khoâng theå naøo ngôø ñöôïc...

6-Sum hoïp gia ñình:

Vaøo nhöõng ngaøy cuoái naêm 1984 vaø ñaàu thaùng naêm 1985,
nhöõng tin töùc do gia ñình thaêm nuoâi lieân tuïc voâ traïi laø phía
Myõ vaø Vieät Nam coäng saûn lieân tuïc gaëp nhau veà vieäc Myõ seõ
röôùc caùc ngöôøi tuø chaùnh trò ñang hoïc taäp caûi taïo. Chaùnh phuû
cuûa hai nöôùc vaån ñang tieáp tuïc ñaøm phaùn. Tin töùc naày laø
moät nieàm tin maø moïi ngöôøi tuø ñeàu hy voïng seõ thaønh söï thaät.
Cöù vaøo cuoái tuaàn, anh em trong tuø thöôøng quaây quaàn cuøng
nhau nhoû to nhöõng chuyeän chung quanh vieäc Myõ seõ nhaän
nhöõng ngöôøi thuoäc cheá ñoä Vieät Nam Coäng Hoøa. Hình nhö
treân göông maët ai cuõng raïng rôõ khi tieáp nhaän tin töùc treân vaø
ai cuõng soáng trong hy voïng töø nhöõng tin töùc töø nguoàn thaêm
nuoâi cuûa gia ñình. Beân caïnh ñoù, taïi traïi coù nhieàu tin ñoàn
seõ coù nhöõng ñôït phoùng thích moät soá ñoâng caùc tuø chaùnh trò.
Thænh thoaûng cuõng coù nhöõng ñôït phoùng thích lai rai nhöng
khoâng nhieàu laém.

Ngaøy 6-1-1985, nhaàm ngaøy chuùa nhaät, chuùng toâi ñöôïc

ÑA HIEÄU 94 263

leänh taäp trung leân hoäi tröôøng ñeå nghe ñoïc leânh tha. Taát
caû ñeàu leân hoäi tröôøng. Rieâng toâi nhö moïi khi toâi khoâng ñi
nghe, ôû laïi phoøng naèm nghæ vì toâi khoâng nghó mình coù teân.
Khi nghe tieáng noùi oàn aøo beân ngoaøi toâi bieát vieäc ñoïc leânh
tha ñaõ xong, toâi ra ngoaøi ñeå xem coi coù ai quen ñöôïc veà
laàn naày hay khoâng. Khi toâi vöøa böôùc ra tôùi cöûa thì gaëp anh
Thaõ cuøng ñoäi, moät ngöôøi baïn tuø vöøa veà tôùi. Khi thaáy toâi
anh chaïy ngay laïi, anh noùi:

Anh Tröïc haûy côûi aùo ra cho toâi, côûi, côûi caùi aùo ra cho
toâi mau.

Vöøa noùi anh vöøa ñöa tay côûi nuùt aùo toâi.
Toâi ngaïc nhieân hoûi laïi anh ta:
Laøm gì kyø cuïc vaäy anh Thaõ?
Anh ta noùi:
Anh ñöïoc ñoïc teân ñeå veà roài, phaûi ñeå caùi aùo naày laïi cho
toâi chöù.
Toâi noùi vôùi anh ta:
Thoâi ñöøng giôûn chôi oâng noäi, phaù toâi hoaøi!
Anh noùi vôùi toâi veû maët nghieâm nghò :
Toâi noùi thieät ñaáy, anh ñöôïc ñoïc teân sôùm nhaát. Anh neân
leân hoäi tröôøng ngay ñi, nhöõng ngöôøi coù teân ôû laïi hoäi tröôøng
laøm thuû tuïc ra traïi ngay ñaáy. Anh leân treân hoäi tröôøng ngay ñi!
Toâi coøn ñang baùn tín, baùn nghi thì moât chuù tuø hình söï
chaïy veà noùi:
Chuù Tröïc, chuù ñi leân ngay hoäi tröôøng, nhöõng ngöôøi coù
teân ñang taäp trung ñeå laøm thuû tuïc ra traïi ñaáy.
Khi nghe chuù beù tuø hình söï noùi toâi môùi tin laø thaät vaø
toâi côûi caùi aùo ra trao cho anh Thaõ, vaøo luïc moät caùi aùo cuõ
maëc vaøo vaø ñi leân hoäi tröôøng. Khi tôùi hoäi tröôøng toâi gaëp
anh Ñöùc, anh aáy cuõng coù teân nhö toâi, ngöôøi baïn naèm beân
caïnh cuøng ñoäi, anh aáy oâm toâi vaø noùi:
Anh Tröïc xong roài, laùt nöõa anh em mình veà moät löôït nheù.
Khi nghe nhö vaäy toâi möøng laém vaø toâi noùi vôùi anh aáy:
Hoài naûy toâi khoâng coù leân nghe, anh Thaõ veà phoøng gaëp
toâi vaø môùi noùi cho toâi bieát neân toâi môùi vöøa leân ñaây.

264 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

Anh Ñöùc xaùc nhaän:
Ñuùng roài, baây giôø mình ñang chôø laøm thuû tuïc roài veà
ngay hoâm nay.
Khi laøm giaáy tôø xong, toâi nhaän laïi caùi ñoàng hoà seiko
cuõ maø toâi gôûi laïi traïi khi môùi vaøo, nhaän moät ít tieàn laøm loä
phí vaø moät tôø giaáy ra traïi. Ñôït toâi ñöôïc tha khoaûng hôn 50
ngöôøi, coi nhö laø ñôït ñoâng nhaát vaø ñöôïc cho ra traïi sau khi
ñoïc leânh tha. Töø tröôùc tôùi giôø chöa coù laàn naøo nhö theá, nhieàu
khi phaûi ôû laïi moät vaøi ngaøy, moât tuaàn vaø ñoâi khi caû thaùng
vôùi lyù do lao ñoäng löu nieâm.
Anh Ñöùc, moät ñaïi uùy laøm vieäc taïi phoøng nhì Tieåu Khu
Gia Ñònh, moät ngöôøi Vieät goác Hoa, anh noùi:
Anh nhôù laáy theo ñoâi ñuõa khi ra khoûi traïi, nhôù nheù!
Toâi ngaïc nhieân hoûi laïi:
Mình ñöôïc veà roài maø mang theo ñoâi ñuõa laøm gì?
Anh giaûi thích veà söï thaéc maéc cuûa toâi:
Baø ngoaïi toâi leân thaêm, baø daën toâi khi ra veà nhôù mang
theo ñoâi ñuõa ñeå khi ra khoûi coång traïi tuø, mình beû noù ra laøm
ñoâi vaø lieäng noù laïi. Nhö vaây mình seõ khoâng bao giôø trôû laïi
vaøo traïi tuø nöûa.
Nghe nhö vaäy, toâi laáy ñoâi ñuõa caàm theo khi ra khoûi traïi.
Toâi vaø anh Ñöùc töø giaõ caùc baïn coøn laïi, nhìn caùc baïn maø
loøng buoàn buoàn. Toâi soaïn nhöõng gì coøn laïi nhö hai con gaø
maùi, moät con gaø ñang ñeû tröùng maø caùc baïn giao cho toâi giöõ
vaø baøn giao laïi, taát caû nhöõng gì coøn xaøi ñöôïc chia heát cho
caùc baïn. Nhaän ñòa chæ nhaø caùc baïn ñeå veà nhaén tin giuøm vaø
sieát tay töøng ngöôøi. Anh Ñöùc vaø toâi leân ñöôøng ra coång traïi
vôùi loøng haân hoan voâ cuøng. Thaât khoâng ngôø toâi coù ngaøy
gaëp laïi vôï con sau 10 naêm xa caùch!
Khi ra khoûi coång traïi, caû hai beû ñoâi ñuõa vaø lieäng veà phía
coång tröôøng. Anh Ñöùc noùi vôùi toâi, anh cho toâi gheù vaøo moât
vaøi nhaø daân gaàn ñaây maø toâi quen bieát ñeå toâi töø giaû hoï vì
hoï raát töû teá vôùi toâi. Toâi vaø anh Ñöùc laàn löôït vaøo 3 nhaø gaàn
traïi, hoï raát möøng khi hay tin chuùng toâi ñöôïc veà vôùi gia ñình.
Hoï ñeà nghò chuùng toâi ôû laïi qua ñeâm vaø saùng sôùm mai leân

ÑA HIEÄU 94 265

ñöôøng vì baây giôø ñaõ hôn 4:30 chieàu sôï khoâng coøn xe. Toâi
caùm ôn, vaø xin pheùp ñöôc caùo töø. Töø traïi ra ñeán quoác loä
cuõng khaù xa, khi chuùng toâi ra ñeán nôi thì thaáy loá nhoá treân
quoác loâ laø ngöôøi tuø ñoùn xe doïc hai beân ñöôøng. Cuoái cuøng
chuùng toâi ñöôïc moät chieác xe ñoø chaïy ñöôøng Phan Thieát –
Saigon döøng laïi duø xe ñaõ khaù ñaày ngöôøi.

Khi leân xe, ngöôøi taøi xeá bieát taát caû chuùng toâi laø nhöõng
ngöôøi tuø ôû traïi Z30D môùi ñöôïc tha. Anh ta noùi:

Xin chuùc möøng taát caû caùc anh ñöôïc veà ñoaøn tuï vôùi gia
ñình. Chuùc caùc anh maïnh khoûe vaø ñöôïc nhieàu may maén.
Caùc anh khoûi phaûi traû tieàn, chuùng toâi chæ mong cho caùc anh
luoân ñöôïc an laønh.

Xe veà ñeán beán xe mieàn Ñoâng hôn 10 giôø ñeâm. Toâi leân
moät chieác xe xích loâ maùy chaïy veà nhaø baø chò vôï toâi ôû ñöôøng
Traàn Bình Troïng. Toâi nghæ raèng theo sinh hoaït haèng ngaøy,
vôï toâi gôûi caùc con aên hoïc vaø moãi buoåi toái vôï toâi môùi ñoùn
chuùng veà ôû nhaø toâi. Khi toâi veà ñeán nôi, toâi traû tieàn xe xong
vaø böôùc vaøo nhaø baø chò vôï cuûa toâi, thaät may soá tieàn maø traïi
phaùt chæ vöøa ñuû traû tieàn xe xích loâ. Nhaø chò vôï toâi ñaõ ñoùng
cöûa nhaø vaø ñeøn nhaø ñaõ taét, chöùng toû vôï toâi vaø con toâi ñaõ veà
nhaø toâi roài. Toâi goïi chò toâi, chò aáy khoâng nghe, nhöng moät
ñöùa chaùu nhaø keá beân nghe tieáng toâi khi môû cuûa ra thaáy toâi
chaùu raát möøng vaø goõ maïnh cöûa. Chò toâi môû cöûa ra nhìn thaáy
toâi chò aáy oâm toâi vaø möøng ñeán rôi nöôùc maét. Ngöôøi chaùu
keá beân nhaø voâi laáy xe gaén maùy chaïy leân nhaø toâi chôû vôï toâi
tôùi nhaø baø chò. Toâi vaøo nhaø vaø ngoài noùi chuyeän vôùi ngöôøi
chò vôï trong khi chôø ñôïi vôï toâi. Moät laùt sau, chaùu AÅn chôû
vôï toâi tôùi nhaø baø chò, baø xaõ toâi oâm chaàm laáy toâi vaø caû hai
chuùng toâi möøng nhö rôi nöôùc maét...

Sau cuøng vôï toâi vaø caùc con toâi nhìn thaáy toâi hieän dieän
taïi nhaø sau 10 naêm xa caùch. Khi veà tôùi nhaø, toâi nhìn vôï vaø
caùc con, nhìn laïi caên nhaø maø nhö moät giaác mô. Toâi khoâng
theå töôûng töôïng mình ñaõ traûi qua 10 naêm xa caùch caên nhaø
thöông yeâu. Toâi möøng vì thaáy caùc con hieän nay ñaõ lôùn haún
ra vaø coøn ñöôïc ñi hoïc. Toâi hieåu raèng vôï toâi phaûi coá gaéng

266 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

heát söùc trong suoát thôøi gian vöøa qua cho neân caùc con toâi
môùi ñöôïc nhö vaäy. Haøn huyeân taâm söï vôùi vôï vaø caùc con roài
cuõng phaûi ñoái ñaàu vôùi moät thöïc teá trong cuoäc soáng saép tôùi
trong töông lai. Toâi phaûi trình dieän chaùnh quyeàn ñòa phöông
vaø chòu söï quaûn cheá trong thôøi gian moät naêm.

Haøng ngaøy phaûi vieát moïi hoaït ñoäng cuûa chính mình trong
cuoán soå vaø haøng tuaàn phaûi trình dieän taïi phöôøng. Ñi ñaâu
hoaëc vaéng maët thì phaûi baùo caùo vôùi coâng an khu vöïc theo
moät quy cheá taïm truù, taïm vaéng. Thænh thoaûng teân coâng an
khu vöïc ñeán nhaø nhö ñeå kieåm soaùt hoaëc hoûi thaêm caùc hoaït
ñoäng cuûa mình chöa keå laø phaûi sinh hoaït hoïp toå daân phoá,
moät hình thöùc kieåm soaùt ngaàm.

Nhöõng ngöôøi coù lyù lòch laø só quan «Nguïy» nhö toâi haàu
nhö khoâng xin ñöôïc vieäc laøm ôû caùc cô quan nhaø nöôùc. Baïn
beø toâi, ngöôøi thì ñaïp xích loâ, ngöôøi thì chaïy xe ba gaùc, ngöôøi
thì ñi daïy Anh vaên chui, ngöôøi thì vaù xe ñaïp. Coøn toâi nhôø
gia ñình neân laøm coâng nhaân cho moät toå hôïp laøm nöôùc ñaù
beân Gia Ñònh, laøm coâng nhaân cho moät coâng ty xuaát caûng
gaïo qua ngaøy.

7-Huynh ñeä chi binh hay tình töï Voõ Bò

Ñoái vôùi toâi moät trong caùi quyù nhaát cuûa con ngöôøi laø söï
töï do, caùi maø toâi vaø caû daân toäc Vieät Nam, mieàn Baéc keå töø
naêm 1954 vaø mieàn Nam töø sau ngaøy 30-4-75 ñaõ bò maát hoaøn
toaøn. Maát töï do laø maát taát caû. Heä thoáng coâng an kìm keïp
khaép nôi trong ñoù coâng an phöôøng xaõ vaø coâng an khu phoá
luoân luoân theo doõi moïi ngöôøi keøm theo toå daân phoá. Nhöõng
gia ñình dính líu ñeân cheá ñoä mieàn Nam ñöôïc ñaëc bieät quan
taâm keøm theo moät cheá ñoä phaân bieät ñoái xöû. Lyù lòch con caùi
tuø chaùnh trò laø moät trôû ngaïi trong vieäc hoïc haønh. Moïi cuoäc
soáng ñeàu bò ñaûo loän vaø thaät nhieàu vaát vaû khoù khaên. Trong
hoaøn caûnh naày nhieàu gia ñình rôi vaøo caûnh baàn haøn: Chaïy
côm haèng böûa toaùt moà hoâi! Hoaøn caûnh anh em chuùng ta
thaät laø bi ñaùt vì cuoäc soáng gia ñình, chuùng ta phaûi laøm baát
cöù coâng vieäc gì. Nhieàu ngöôøi haøng ngaøy phaûi ñaïp xích loâ,
ñaïp xe ba baùnh, mua baùn thuoác taây chui, baùn thuoác laù, daïy

ÑA HIEÄU 94 267

Anh vaên, giöõ xe ñaïp vaø xe gaén maùy hoaëc haøng ngaøy laên
loùc chôï trôøi...v.v...

Ngaøy xöa chuùng toâi cuøng moät quaân tröôøng cuøng ñöôïc
huaán luyeän gian truaân ñeå trôû thaønh moät quaân nhaân. Tình
huynh ñeä trong ñôøi lính ñaõ laøm cho chuùng toâi thöông nhau
nhö anh em ruoät cuøng chung maùi nhaø, maùi nhaø ñoù chính laø
tröôøng Meï, tröôøng Voõ Bò Quoác Gia. Chính vì vaäy maø chuùng
toâi saùt caùnh nhau ngoaøi chieán traän, chaúng neà moïi hieåm nguy
giöõa laèn teân muõi ñaïn cuûa keû thuø ñeå yeåm trôï cho nhau, caùi
soáng gaàn vôùi caùi cheát. Chuùng toâi lo laéng thöông yeâu nhau
töø trong nhaø tuø chia töø maåu saén mieáng khoai.

Ngaøy giôø naày, buoâng suùng vaø soáng trong söï maát töï do
trong vaø ngoaøi nhaø tuø, chuùng toâi caøng thöông nhau hôn; vaø
vì vaäy chuùng toâi laïi caøng tìm ñeán nhau duø raèng heä thoáng
nhaø caàm quyeàn luoân luoân theo doõi.

Tình baïn, tình chieán höõu nhö anh em ruoät thòt. Do ñoù
trong nöôùc chuùng toâi thöôøng toå chöùc gaëp gôõ vaø thaêm vieáng
nhau, chia seõ buoàn vui, lo laéng töông trôï laãn nhau. Ngoaøi
nöôùc caùc baïn toâi, nhöõng ngöôøi baïn may maén thoaùt ñöôïc
löôùi coäng saûn vaø hieän ñònh cö ôû nöôùc ngoaøi, nhieàu nhaát laø
ôû Myõ, duø coøn nhieàu khoù khaên vaãn daønh duïm, goùi töøng goùi
quaø gôûi veà Vieät Nam cho nhöõng thaèng baïn ñang gaëp khoán
khoù. Nhöõng goùi quaø vôùi teân Nguyeãn Höõu Thoï, Ñaëng Ñình
Trí sao maø quyù giaù voâ cuøng cho nhöõng thaèng baïn trong nöôùc,
nhöõng thaèng baïn trong tuø. Caùc baïn neân bieát theâm raèng anh
Nguyeãn Höõu Thoï, ngöôøi baïn cuøng khoùa cuûa chuùng toâi ñaõ
bò maát moät chaân taïi chieán tröôøng. Maëc duø taøn pheá, anh vaãn
nhen nhuùm tí tieàn coøm ñeå mua quaø gôûi veà nhöõng ngöôøi baïn
khoán khoù ôû queâ nhaø. Qua ñoù caùc baïn thaáy thaät laø cao quyù
thay cho nhöõng ngöôøi chieán só Quaân Löïc Vieät Nam Coäng
Hoøa. Söï hy sinh, loøng haøo hieäp cuûa hoï thaät saùng ngôøi…

Tuy nhieân vì hình thöùc cuûa goùi quaø laøm raát gioáng nhau,
nhaát laø cuøng ñeå teân moät ngöôøi gôûi, nhöõng ngöôøi ñi nhaän
quaø töø böu ñieän khoâng qua ñöôïc con maét cuûa ñaùm coâng
an kieåm soaùt taïi böu ñieän vaø chuùng sinh nghi ngôø neân baét

268 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

ñaàu löu yù ngöôøi ñi nhaän quaø. Moät soá ngöôøi bò phieàn toaùi
khi nhaân quaø. Vì vaäy, anh em coøn ôû Vieät Nam mong muoán
coù nhöõng goùi quaø ñeå caàm hôi, nhöng töø khi boïn Vieät coäng
sinh nghi anh em raát lo ngaïi khi coù goùi quaø döôùi caùi teân laø
Nguyeãn Höõu Thoï.

8-Tình thöông yeâu cuûa caùc naøng daâu Voõ Bò noùi
rieâng vaø cuûa Quaân Löïc Vieät Nam Coäng Hoøa noùi
chung.

Trong phaïm vi Saigon vaø Chôï Lôùn, anh em khoùa 20
thöôøng xuyeân gaëp gôû, nay taïi nhaø ngöôøi naày, ngaøy hoâm sau
taïi nhaø ngöôøi khaùc. Tuy raèng hoïp maët ñoâng ngöôøi thöôøng bò
theo doõi, nhöng khoâng vì theá maø anh em chuùng ta e ngaïi.
Chuùng ta bieát ñieàu naøy, nhöng vì caùi tình huynh ñeä, tình
chieán höõu nhaát laø caùi tình ñoàng khoùa ñaõ khoâng laøm cho
chuùng ta e ngaïi moïi hieåm nguy. Ñaây laø moät sôïi daây thieâng
lieâng cuûa nhöõng chaøng trai Voõ Bò, moät truyeàn thoáng cuûa
nhöõng ngöôøi con cuøng xuaát thaân nôi tröôøng Meï Voõ Bò Quoác
Gia. Nhôù laïi thôøi gian qua, chuùng ta khoâng bao giôø queân
nhöõng ñòa ñieåm hoïp maët raát vui, moät caùch kín ñaùo taïi nhaø
anh chò Ngoâ Vaên Nieáu, taïi nhaø baïn Leâ Quang Lieãn, taïi nhaø
baïn Hoaøng Vaên An, taïi nhaø chò Hoaøng Ñình Ñaït, chò Nguyeãn
Phuù Höõu, chò Leâ Xuaân Traïch, hoaëc keùo nhau leân Taây Ninh
thaêm vieáng hai baïn Voõ Coâng Danh vaø Nguyeãn Höõu Phöôùc
vaø nhaát laø taïi toå hôïp nöôùc ñaù ôû ñöôøng Nguyeãn Duy, Gia
Ñònh, nôi toâi laøm vieäc laø traïm lieân laïc thöôøng xuyeân...v.v...
Nhöõng kyû nieäm naày toâi khoâng bao giôø queân, ñoái vôùi toâi noù
voâ cuøng coù yù nghóa vaø toâi khoâng bao giôø queân khi chuùng
ta phaûi ñau buoàn tieãn ñöa hai baïn Ngoâ Vaên Nieáu vaø Phaïm
Gia Quang, nhöõng ngöôøi baïn chöa bao giôø ñöôïc thôû khoâng
khí töï do sau ngaøy maát nöôùc 30-4-75...

Chuùng ta nhöõng ngöôøi chieán binh cuûa Quaân Löïc Vieät
Nam Coäng Hoøa, khoâng hoaøn thaønh chí tang boàng nhö mong
öôùc, treân böôùc ñöôøng chinh chieán giöõa ñöôøng gaûy gaùnh, sa
cô thaát theá buoâng suùng theo vaän nöôùc, ñaønh cam caûnh caù
chaäu chim loàng, mang taám thaân soáng kieáp tuø ñaøy, nhöng

ÑA HIEÄU 94 269

loøng vaãn khoâng heà nguoâi chí ñaáu tranh. Neáu khoâng coù söï
thuûy chung, chòu ñöïng bao gian truaân, nuoâi choàng trong tuø
vaø saên soùc con thô cuøng cha, meï giaø cuûa vôï hieàn thì ngöôøi tuø
chính trò ñaõ boû thaân ôû choán röøng nuùi aâm u giaù laïnh. Caùc chò
em, naøng daâu Voõ Bò cuûa khoùa 20 noùi rieâng vaø cuûa Tröôøng
Voõ Bò Quoác Gia hay noùi roäng ra cuûa caùc naøng daâu cuûa Quaân
Löïc Vieät Nam Coäng Hoøa raát ñaùng traân quyù.

9- Trôû laïi traïi tuø Z30D thaêm baïn:

Maëc duø ñöôïc soáng ôû lôùp tuø ngoaøi ñeå gaàn vôùi gia ñình,
toâi khoâng vì theá maø queân caùc baïn coøn trong tuø, noù nhö caùi
tình caûm khoâng theå thieáu. Toâi nghó raèng, ngaøy coøn mang hia
ñoäi maõo, vôùi lon laù treân vai, chuùng toâi ñeán vôùi nhau khoâng
coù ñöôïc caùi yù nghóa baèng trong tình traïng taát caû ñeàu ngaõ
ngöïa. Chính luùc naày, ñeán vôùi nhau coøn quyù bieát bao. Toâi
laïi quay trôû veà traïi Z30D cuõ ñeå thaêm caùc baïn trong tuø haàu
tieáp teá cho baïn. Toâi xin giaáy pheùp thaêm nuoâi vaø ñeà teân moät
ngöôøi baïn cuøng khoùa laø Nguyeãn Vaên Maêng. Toâi mang quaø
leân traïi thaät sôùm ñeå kòp giôø thaêm nuoâi. Khi ñeán nhaø thaêm
nuoâi, toâi gaëp Trung Taù Leâ Xuaân Quang, moät nieân tröôûng
khoùa 12, NT Quang laïi laøm chung moät ñôn vò vôùi toâi taïi
Voõ Phoøng Phuû Phoù Toång Thoáng. NT Quang ñöôïc caùn boä
chæ ñònh laøm taïi nhaø tieáp thaân nhaân thaêm nuoâi. Khi thaáy toâi
NT Quang möøng laém vaø hoûi toâi:

Anh leân thaêm ai?
Toâi noùi:
Thöa NT, toâi leân thaêm caùc baïn khoùa 20, toâi xin gaëp
thaèng Maêng cuøng khoùa 20 ñeå trao quaø cho noù mang vaøo
chia cho anh em.
Nghe nhö vaäy, NT Quang voäi noùi vôùi toâi nhö sau:
Tröïc ôi, caån thaän, tuïi noù ñang nghi ngôø chuùng mình tieáp
teá cho nhau neân khoùa 20 ñang bò cuøm tuøm lum, trong soá
coù thaèng Maêng, nhö vaäy khoâng xin gaëp ñöôïc noù ñaâu vì noù
ñang trong cuøm. Tröïc neân caån thaän ñoù!
Nghe tin naày toâi buoàn voâ cuøng, nhö vaäy vieäc tieáp teá cho
baïn beø coi nhö khoâng coøn hy voïng. Toâi suy nghó khoâng bieát

270 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

laøm sao söûa ñoåi teân ngöôøi khaùc, moät trong caùc thaèng baïn
khoâng bò cuøm ñeå thay theá thaèng Maêng. Toâi hoûi NT Quang:

NT Quang ôi, coøn thaèng khoùa 20 naøo chöa bò cuøm hay
khoâng?

NT Quang cho toâi bieát nhö sau:
Tính heát khoùa 20 chæ coøn moät mình Leâ Höõu Chí thöôøng
goïi laø Chí Beäu maø thoâi.
Nghe vaäy nhöng toâi khoâng bieát laøm sao coù theå gaëp
ñöôïc Chí vì teân trong giaáy thaêm nuoâi laø teân Nguyeãn Vaên
Maêng, giaáy traéng möïc ñen ghi trong soå taïi phöôøng coâng an
thì laøm sao thay ñoåi baây giôø, neáu tuøy tieän söûa aåu thì voâ tuø
laïi nhö chôi.
Luùc baáy giôø taïi nhaø thaêm nuoâi chæ coù mình toâi vaø NT
Quang maø khoâng nghó ñöôïc caùch naøo khaùc. Loøng toâi buoàn
voâ haïn, chaéc laø phaûi mang quaø trôû veà xin caùi ñôn thaêm nuoâi
khaùc maø khoâng bieát coù ñöôïc hay khoâng!
Khoâng coøn caùch naøo hôn, toâi keå nhö voâ voïng ñaønh quay
trôû veà! Nhaø thaêm nuoâi moãi luùc moät ñoâng hôn. Trong khi NT
Quang baän laøm thuû tuïc ghi teân caùc thaân nhaân vaø teân ngöôøi
tuø ñöôïc thaêm nuoâi ngaøy hoâm aáy.
Giôø thaêm nuoâi saép tôùi, ñaàu oùc toâi ñang suy nghæ xem
coù ai quen bieát nhôø gôûi vaøo cho caùc baïn, nhöng trong danh
saùch ngaøy hoâm ñoù toaøn laø ngöôøi khoâng quen.
Chôït teân caùn boä phuï traùch nhaø thaêm nuoâi ra ñeán. Nhìn
teân naày toâi möøng laém vì vôùi teân naày toâi bieát choã ngöùa cuûa
noù, toâi raát böïc teân naày moãi laàn ra thaêm nuoâi vì teân naày boá
laùo. Haén ta cöù khoe vôùi thaân nhaân laø caùc anh tuø naày laø hoïc
troø cuûa haén. Nhöng laàn naày toâi seõ gaõi ñuùng vaøo choã ngöùa
cuûa noù ñeå toâi tieáp teá cho baïn beø. Vì vaäy khi gaëp noù, toâi
laáy saün moät goùi thuoác ba soá 555 vaø chaïy ngay laïi noù tröôùc
nhaát. Toâi laøm nhö thaät möøng rôõ, toâi noùi vôùi noù moät caùch
voàn vaõ nhö sau:
Chaøo thaày, hoâm nay em leân thaêm thaèng baïn may quaù
em laïi gaëp ñöôïc thaày, thaày coøn nhôù em khoâng?
Vöøa noùi toâi vöøa ñöa goùi thuoác ba soá 5:

ÑA HIEÄU 94 271

Môøi thaày huùt thuoác.
Haén ta nghe toâi noùi, maët thaät hôùn hôû vaø hoûi toâi:
Anh teân gì, tröôùc ôû ñoäi naøo, hoâm nay leân thaêm ai?
Khi nghe toâi traû lôøi xong, haén quay veà phía thaân nhaân
khoe khoang vôùi taát caû thaân nhaân vôùi moät gioïng lôùn tieáng:
Anh Tröïc naày laø hoïc troø cuûa toâi, anh aáy caûi taïo toát vaø
ñaõ ñöôïc tha nay anh aáy veà traïi thaêm toâi. Ñaây laø caùch teân
caùn boä naày thöôøng laøm taïi nhaø thaêm nuoâi. Noù thöôøng khoe
noù laø thaày cuûa caùc ngöôøi tuø. Ñoâi khi moät vaøi thuû thuaät nhoû
khieán cho ta laøm neân vieäc, phaûi khoâng caùc baïn?.
Nghe haén ta reâu rao nhö vaäy chaéc trong soá caùc thaân
nhaân cuõng giaän toâi. Nhöng teân caùn boä naày muoán noùi gì thì
noùi, mieãn laø toâi thaêm ñöôïc baïn toâi laø ñuû roài.
Sau khi chôø teân caùn boä noùi xong, toâi noùi vôùi haén:
Thaèng Maêng beâ boái quaù, noù laøm gì ñeå bò kyû luaät thaät laø
beâ boái, xin thaày cho toâi thaêm ngöôøi baïn khaùc teân Leâ Höõu
Chí nha thaày.
Haén traû lôøi toâi moät caùch vui veõ:
ÖØ ñöôïc roài, ñeå toâi goïi anh aáy ra cho anh gaëp
Quay sang NT Quang haén noùi:
Ghi teân anh Leâ Höõu Chí cho ra gaëp anh Tröïc.
Theá laø toâi thôû ra moät caùi nheï nhoûm vaø sau ñoù baïn Leâ
Höõu Chí ra gaëp toâi. Khi gaëp toâi Chí Beäu raát ngaïc nhieân vaø
noùi nhoû vöøa ñuû cho toâi nghe:
Tröïc ôi, caån thaân nha, tuïi noù ñang nghi ngôø tuïi mình tieáp
teá cho nhau, ñaùm mình laàn löôït vaøo cuøm, coøn moät mình tao
khoâng bieát luùc naøo. Luùc naày caêng laém!
Thaät laø moät kyû nieäm khoù queân trong ñôøi.

10-Rôøi queâ höông tìm töï do vaø töông lai cho
con caùi:

A-Caùi LOI
Sau khi ra khoûi tuø, toâi phaûi traûi qua moät naêm goïi laø quaûn
cheá taïi ñòa phöông. Haøng ngaøy toâi phaûi ghi laïi nhöõng gì toâi
ñaõ laøm. Ñi nôi ñaâu phaûi ghi laïi, haøng tuaàn phaûi trình dieän
taïi phöôøng coâng an vôùi cuoán soå. Coâng vieäc naày keùo daøi moät

272 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

naêm cho ñeán khi toâi nhaän ñöôïc tôø giaáy xaùc nhaän phuïc hoài
quyeàn coâng daân. Rôøi khoûi tuø trong, toâi ñang soáng taïi lôùp tuø
ngoaøi vôùi ñaàu oùc luùc naøo cuõng caêng thaüng. Toâi muoán vöôït
bieân nhöng khoâng coù ñieàu kieän. Toâi vaø gia ñình toâi chæ coøn
moät hy voïng cuoái cuøng laø ñöôïc ra ñi chính thöùc theo con
ñöôøng HO do chaùnh phuû Myõ baûo laõnh.

Luùc baáy giôø, tình hình veà vaán ñeà HO caøng ngaøy caøng
saùng toû hôn giöõa chaùnh phuõ Hoa Kyø vaø CS Vieät Nam. Vieät
Nam ñaõ tieán haønh caùc trung taâm dòch vuï xuaát caûnh vaø cho
noäp ñôn moät caùch chaùnh thöùc. Ñaây laø moät nieàm hy voïng,
moät caùi phao nhaân ñaïo keùo toâi vaø gia ñình toâi veà aùnh saùng
töï do.

Caùi may maén cho toâi laø vôï toâi sau ngaøy 30-4-75 vaãn coøn
giöõ cho toâi thaät ñaày ñuû hoà sô quaân baï, baèng caáp toâi du hoïc
taïi Myõ cuøng ñaáy ñuû hình aûnh, Vì vaäy sau khi gôûi chui hoà sô
qua Toøa Ñaïi Söù Myõ taïi Thaùi Lan thì chaúng bao laâu sau toâi
nhaän ñöôïc moät thö cuûa Toøa Ñaïi Söù Myõ taïi Thaùi Lan caáp
cho toâi moät caùi Letter of Introduction thöôøng goïi taét laø caùi
LOI. Khi nhaän ñöôïc caùi LOI, ñoái vôùi toâi luùc baáy giôø khoâng
coù caùi möøng naøo hôn. Toâi ñoïc ñi ñoïc laïi khoâng soùt moät chöõ
vaø thaáy ñaày ñuû teân hoï vôï con. Loøng toâi roän leân moät nieàm
vui khoân taû, moät nieàm hy voïng daâng leân vaø mong cho tôùi
ngaøy noäp ñôn ñeå xin xuaát caûnh.

B-Rôøi queâ höông ra ñi
Thôøi gian noân noùng chôø ñôïi laâu daøi, töø khi noäp hoà sô
taïi quaän 10, chaïy dòch vuï ñeå laáy xuaát caûnh, qua phoûng vaán,
khaùm söùc khoûe thaät laø nhieâu kheâ vaø thaät toán keùm. Gia ñình
chuùng toâi raát vui möøng chôø ñôïi ngaøy leân ñöôøng sau khi ñaõ
tieãn ñöa moät vaøi ngöôøi baïn leân ñöôøng taïi phi tröôøng Taân
Sôn Nhaát. Khoùa 20, taïi Saigon coù leû baïn Hoaøng Vaên An
leân ñöôøng sôùm nhaát HO/1.
Luùc baáy giôø, taïi Chôï Lôùn, nhaát laø doïc ñöôøng Nguyeãn
Traõi moïc ra moät soá tieäm ñoùng thuøng thieác. Nhöõng chieác
thuøng vuoâng vöùc beân ngoaøi ghi ñòa chæ ngöôøi ñi vaø ñòa chæ
ñeán cuøng vôùi hai chöõ HO. Haàu ai ra ñi cuõng coù ít nhaát hai

ÑA HIEÄU 94 273

thuøng thieác naày, gia ñình toâi sau khi qua phoûng vaán ñeå laøm
thuû tuïc xuaát caûnh cuõng laøm 3 thuøng nhö theá. Baây giôø nghó
laïi cuõng thaáy vui vui khi nhaéc tôùi kyû nieäm naày...

Chöông trình HO ñöôïc tieán haønh theo töøng ñôït, gia ñình
toâi may maén nhö bao gia ñình caûi taïo khaùc ñöôïc chaùnh thöùc
ra ñi theo dieän HO/ 7 vaøo ngaøy 28-8-1991. Ngaøy chuùng toâi
ra ñi, ngoâi nhaø cuûa toâi bò tòch thu, duø raèng toâi ñeå laïi cho
ngöôøi nhaø nhöng khoâng ñöôïc. Toâi hoaøn toaøn maát caên nhaø
thaân yeâu cuûa hai vôï choàng toâi ñeå ñaùnh ñoåi söï töï do cho gia
ñình vaø cho töông lai caùc con toâi.

Khoâng coøn caùch naøo hôn, vì söï töï do vaø töông lai con
caùi chuùng toâi ñaønh phaûi rôøi xa ñaát nöôùc thaân yeâu, rôøi xa
nôi choân nhau caét ruùn. Ngaøy nay, nhìn laïi queâ nhaø maø loøng
vaãn coøn mang moät noåi buoàn naëng tróu duø raèng ngaøy nay
cuoäc soáng cuûa gia ñình toâi 20 naêm ñaõ ñi vaøo oån ñònh. Hai
vôï choàng chuùng toâi vaø gia ñình baây giôø trôû thaønh coâng daân
Myõ, caùc con toâi ñaõ toát nghieäp ñaïi hoïc nhôø söï coá gaéng vaø ñaõ
coù coâng aên vieäc laøm oån ñònh. Nöôùc ngöôøi khoâng coù chaùnh
saùch phaân bieät ñoái xöû, moïi ngöôøi ñöôïc bình ñaúng tröôùc
phaùp luaät, nhaân taøi ñöôïc troïng duïng, vì vaây maø hoï trôû neân
moät nöôùc huøng maïnh veà moïi maët. Trong khi nhìn laïi queâ
höông mình vôùi moät cheá ñoä ñoäc taøi ñaûng trò, moïi ngöôøi daân
khoâng coù daân chuû töï do thaät söï. Nhuïc nhaõ hôn nöõa laø nhaø
caàm quyeàn CSVN haàu nhö khieáp nhöôïc tröôùc söï xaâm laêng
thoâ baïo cuûa boïn baønh tröôùng phöong Baéc.

11-Cuoäc chieán chöa taøn

Ñaûng coäng saûn Vieät Nam ñaõ löøa doái ngöôøi daân suoát ba
möôi saùu naêm qua sau ngaøy 30-4-75, gaây moät haäu quaû thaät
nghieâm troïng. Daân Vieät Nam trong nöôùc caøng ngaøy caøng
ngheøo khoù trong khi ba trieäu ñaûng vieân coäng saûn Vieät Nam
caøng ngaøy caøng giaøu. Naïn tham nhuõng caøng ngaøy caøng traàm
troïng. Nhaát laø ñaûng coäng saûn Vieät Nam ñaõ aâm thaàm daâng
caû ñaát nöôùc, haûi ñaûo cho Taøu Coäng. CSVN ñoái vôùi Trung
Quoác thì heøn nhaùt, nhöng ñoái vôùi daân trong nöôùc thì ñaøn aùp
thaúng tay nhöõng ngöôøi daùm leân tieáng choáng Trung Quoác

274 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

xaâm löôïc ñaát nöôùc Vieät Nam. Söï thaät khoâng bao giôø che
giaáu ñöôïc tröôùc lòch söû. Nhöõng gì khoâng phuø hôïp vôùi loøng
daân seõ bò ñaøo thaûi, duø döôùi baát cöù baïo löïc nhö theá naøo. Ñaûng
coäng saûn Vieät Nam seõ khoâng toàn taïi, vì hieän nay ngöôøi daân
trong nöôùc ñaõ thaät söï chaùn gheùt roài. Söï choáng ñoái ñang daâng
traøo vôùi bao laøn soùng ngaàm vì moïi thaønh phaàn daân chuùng
ñaõ khoâng coøn sôï haõi tröôùc baïo löïc khi maø ngöôøi daân ñang
bò doàn vaøo con ñöôøng cuøn...

Trong hình treân boïn coâng an coäng saûn Vieät Nam ñaønh
guïc maët tröôùc nhöõng caâu hoûi ñanh theùp cuûa ngöôøi thanh
nieân treû yeâu nöôùc trong cuoäc bieåu tình boäc phaùt vaøo ngaøy
5-6-11 taïi Saigon vaø Haø Noäi. Ñaây laø söùc maïnh cuûa loøng
daân baùo hieäu söï suïp ñoå hoaøn toaøn moät cheá ñoä ñoäc taøi ñaûng
trò coäng saûn Vieät Nam, ñang laøm ñieâu ñöùng ngöôøi daân Vieät
Nam trong nöôùc...

Hieän nay caùc cheá ñoä ñoäc taøi treân theá giôùi mang laïi cho
ngöôøi daân söï baát haïnh, ngheøo ñoùi trieàn mieân. Maëc khaùc hoï
luoân bò ñaøn aùp, phaân bieät ñoái xöû moät caùch baát coâng. Söï chòu
ñöïng ñau khoå thöôøng coù giôùi haïn vôùi söùc chòu ñöïng cuûa con
ngöôøi. Hôn nöûa, theá giôùi ngaøy nay khoâng coøn laø moät theá
giôùi ñoùng kín trong böùc maøn saét ngaøy naøo. Khoa hoïc kyû
thuaät treân phöông dieän truyeàn thoâng tieán raát xa. Moïi bieán
ñoäng treân theá giôùi khoâng coøn che maét ñöôïc ai nöõa, nhaát laø
caùc cao traøo töï do daân chuû ñang nôû roä vaø laø neàn taûng cho söï
tieán boä cuûa con ngöôøi. Töùc nöôùc thì vôõ bôø khi maø ngöôøi daân
ñang bò doàn vaøo chaân töôøng. Cuoäc caùch maïng nhanh choáng
taïi Tunisia laø moät ñieån hình Cuoäc caùch maïng Hoa Laøi taïi
Tunisia, theâm moät laàn nöõa, ñaõ cho chuùng ta tin töôûng raèng
moïi cheá ñoä ñoäc taøi ñaûng trò ñi ngöôïc laïi nguyeän voïng cuûa
soá ñoâng quaàn chuùng tröôùc sau gì cuõng bò suïp ñoå, bôûi nhöõng
cuoäc ñoät bieán xaûy ra töø söï caêm phaãn toät cuøng cuûa ngöôøi
daân. Nhöõng hy sinh vaø nhöõng noã löïc tranh ñaáu cuûa caùc nhaø
daân chuû taïi Vieät Nam trong thôøi gian qua, ñaõ vaø ñang taïo
nhöõng chuyeån ñoäng lôùn maø chính cheá ñoä Haø Noäi ñang raát
lo sôï. Trong ñoù, vieäc Hoøa Thöôïng Thích Quaõng Ñoä, Linh
Muïc Nguyeãn Vaên Lyù, BS Nguyeãn Ñan Queá, luaät sö Leâ Thò

ÑA HIEÄU 94 275

Coâng Nhaân..v..v..vaø raát nhieàu trí thöùc, sinh vieân hoïc sinh,
nhaát laø gaàn ñaây Luaät Sö Cuø Huy Haø Vuõ ñaõ ñöa ra Lôøi Keâu
Goïi ñoàng baøo trong vaø ngoaøi nöôùc, cuøng tranh ñaáu, giaønh
laïi quyeàn daân laøm chuû ñaát nöôùc thaät söï töø cuoái naêm 2010.
Ñaây chính laø nhöõng laøn soùng ngaàm vaø noù seõ laøm saäp cheá ñoä
baát cöù luùc naøo. Söï suïp ñoå cuûa cheá ñoä coäng saûn Vieät Nam laø
ñieàu taát yeáu vaø khoâng traùnh khoûi ñöôïc. Sinh vieân, hoïc sinh
vaø moïi thaønh phaàn trí thöùc yeâu nöôùc ñaõ xuoáng ñöôøng bieåu
tình maëc cho röøng coâng an daøy daëc theo doõi. Khí theá ñang
daâng traøo troâng nöôùc vaøo ngaøy 5-6-11 vöøa qua. Ñieàu naày laø
daáu hieäu cho thaáy söï suïp ñoå cuûa cheá ñoä coäng saûn Vieät Nam
chæ laø vaán ñeà thôøi gian khoâng coøn bao laâu nöõa. Khi loøng daân
noåi daäy thì khoâng coù söùc maïnh naøo coù theå ngaên caûn ñöôïc.
Trong ñoù, cheá ñoä ñoäc taøi coäng saûn Vieät Nam trong nöôùc
cuõng khoâng traùnh khoûi. Cuoäc chieán choáng coäng saûn Vieät
Nam vaãn ñang tieáp tuïc khoâng ngöøng. Cuoäc chieán naày vaãn
tieáp tuïc cuoäc chieán tröôùc ngaøy 30-4-75 vaø seõ chaám döùt khi
naøo ñaûng coäng saûn Vieät Nam bò tieâu dieät hoaøn toaøn. Ñoù laø
moät ñieàu hieån nhieân vaø taát yeáu.

Nguyeãn Chaùnh Tröïc K20

276 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

Quyeån ngoaïi söû vieát veà
chieán tranh Vieät Nam

Nguyeãn Ñaït Thònh K6
Toâi bieát, coù 4 ñoäc giaû Vieät Nam khoâng coi trung uùy
Bernard de Lattre de Tassigny, con trai duy nhaát cuûa
thoáng cheá Jean de Lattre de Tassigny, laø moät quaân nhaân
anh huøng, trong luùc caû theá giôùi ngöôõng moä caùi cheát cuûa
anh trong cuoäc giao tranh taïi Ninh Bình, giöõa naêm 1951
Bernard, moät quaân nhaân COCC (con oâng chaùu cha) chính
thoáng, coù thöøa ñieàu kieän ngoài maùt taïi Haø Noäi maø vaãn thaêng
caáp nhanh hôn nhöõng baïn ñoàng ñoäi khaùc laën loäi, soáng cheát
treân chieán tröôøng.

ÑA HIEÄU 94 277

Boán ñoäc giaû ñoù laø coâ Quyønh Nhö, vaø caùc caäu Khoâi,
Tuaán, Laân, laø nhöõng ngöôøi con anh Quang ñöôïc ñaëc quyeàn
ñoïc chieán söû Vieät Nam qua moät taùc phaåm ngoaïi söû, vieát
vôùi goùc nhìn voâ cuøng gaàn vôùi hoï, quyeån ngoaïi söû maø hoï
yeâu thöông hôn caû chính söû, quyeån saùch daày vaø cao nhö
nuùi xöông, ghi cheùp cuoäc noäi chieán Vieät Nam daøi 7,300
ngaøy, ngaøy naøo cuõng ñaày nhöõng con soá khoâ khan, nhöõng
giao tranh ñaãm maùu, vaø laøng naøo, quaän naøo, tænh naøo cuõng
chæ traéng xoùa maàu khaên tang.

Toâi muoán giôùi thieäu vôùi baïn ñoïc quyeån "TÖØ SOÂNG
NHUÏEÂ TÔÙI BÔØ MISSISSIPPI", taùc phaåm maø anh Vuõ Quang
baûo rieâng toâi, "saùch khoâng baùn, toâi vieát ñeå laïi cho caùc chaùu
bieát boá chuùng noù suoát ñôøi laøm gì," noùi caùch khaùc, noäi dung
saùch moâ taû cuoäc chieán tranh nhoû cuûa moät con ngöôøi Vieät
Nam, beân trong cuoäc chieán tranh lôùn cuûa caû moät daân toäc.

Caùc chaùu Quyønh Nhö, Khoâi, Tuaán, vaø Laân chæ caàn bieát
boá chuùng, thieáu uùy Vuõ Quang, ñaõ phuïc vuï trong moät ñôn
vò taùc chieán maø Bernard ñaõ töû traän, vaø chính boá chuùng ñaõ
caát giöõ nhöõng kyû vaät cuûa ngöôøi tieàn nhieäm, nhöõng thöù "vaät
baát ly thaân" nhö khaåu suùng caù nhaân, vaøi taám aûnh, laù côø ñaïi
ñoäi, quyeån "nhaät kyù haønh quaân" cuûa ñôn vò, maø sau naøy meï
cuûa Bernard, baø goùa phuï Simonne de Lattre de Tassigny,
tìm kyû vaät cuûa con ñeå caát giöõ nhöõng hình aûnh cuoái cuøng,
xin anh Quang trao laïi qua Boä Tö Leänh Ñeä Tam Quaân Khu
(tröôùc 1954).

Toâi thích thuù ñoïc keù taùc phaåm Vuõ Quang chæ vieát rieâng
cho caùc con, vaø raát xuùc ñoäng trong nhöõng ñoaïn anh keå laïi
moät vaøi tình caûm ñaëc saûn Vieät Nam, khoâng theå tìm ñöôïc
trong xaõ hoäi Myõ.

Moät thí duï: anh vieát, "Möôøi thaùng soáng trong quaân
tröôøng vôùi bao kyû nieäm roài cuõng qua mau. Thaùng thaùng
chuùng toâi ñöôïc laõnh khoaûng treân ngaøn baïc. Toâi göûi veà nhaø
moät nöûa, nöûa kia cuùng caâu laïc boä cuûa oâng Giaø Gaân. Toát
nghieäp (giöõa naêm 1952) toâi choïn ngaønh Giang Thuyeàn."

Toâi khoâng tin coù anh sinh vieân West Point naøo göûi nöûa
löông veà nhaø bieáu cha meï, duø anh ñoù goác Vieät.

278 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

Choïn ngaønh Giang Thuyeàn, nhöng cuoái cuøng Vuõ Quang
vaãn trôû veà ngaønh Boä Binh trong phöông vò moät só quan taùc
chieán, vì 2 naêm tröôùc Ñieän Bieân Phuû, chieán tröôøng Baéc
Vieät chuyeån ñoäng maïnh, toån thaát cuûa caû ñoâi beân ñeàu naëng
neà, nhu caàu só quan boä binh raát cao. Anh ñaëc caùch leân trung
uùy taïi maët traän vaø chæ huy moät ñaïi ñoäi taùc chieán cuûa tieåu
ñoaøn 56 boä binh.

Tieåu ñoaøn caáp cho anh treân chuïc lao coâng chieán tröôøng,
nhöõng nghi phaïm coäng taùc vôùi ñòch, ñeå anh söû duïng trong
vieäc taûi ñaïn; trong soá lao coâng coù moät oâng cuï treân döôùi
60, Quang thöông haïi nhìn cuï coøng löng vaùc ñaïn suùng coái,
trong luùc oáng chaân gaày ngaäp döôùi 3 taác nöôùc; anh cho oâng
cuï veà laøm vieäc nheï: phuïc vuï nhöõng nhu caàu rieâng cuûa anh,
naáu nöôùng, doïn deïp, ñeå traùnh coâng taùc taûi ñaïn naëng nhoïc.

Nhöng roài, thaáy oâng cuï vaãn coøn khoå sôû, thöông vôï, nhôù
con, trong kieáp tuø loûng, anh quyeát ñònh traû töï do cho oâng
ta, vieäc laøm vöôït treân quyeàn cuûa anh.

Vuõ Quang vieát, "Toâi ruùt trong tuùi ra moät ít tieàn, duùi vaøo
tay oâng, caûm ôn oâng ñaõ chaêm soùc toâi trong thôøi gian qua,
vaø chuùc oâng sôùm ñöôïc ñoaøn tuï vôùi gia ñình. Toâi töôûng oâng
cuï seõ vui möøng ra ñi, nhöng cuï laéc ñaàu baûo toâi, “toâi ñi, ai
lo cho trung uùy?”

Toâi chaéc Quyønh Nhö, coâ con gaùi duy nhaát cuûa anh
Quang, thích ñoaïn naøy laém: boá coâ vaãn ñaày tình ngöôøi, duø
moãi ngaøy moãi phaûi gieát ñòch ñeå khoâng bò ñòch gieát.

Nhöng ñoaïn maø nhöõng ñoäc giaû con anh Quang phaûi vöøa
khoùc vöøa ñoïc laø ñoaïn choùt cuoäc chieán Vieät Nam cuûa rieâng
ñaïi taù Vuõ Quang.

Anh vieát, "Tôùi beán Khaùnh Hoäi, xe gheù vaøo coång soá 5,
baám coøi hieäu: coång ñöôïc heù môû, chæ ñuû cho chieác xe laùch
vaøo roài laïi kheùp kín. Moïi ngöôøi ngô ngaùc, taøi xeá haát tay
laøm hieäu chæ chieác phaø ñaäu saùt bôø. Chuùng toâi maïnh ai naáy
chaïy; caùc con oâng Traïc, ñang tuoåi traùng nieân maïnh khoûe,
coõng hoä 3 chaùu nhoû, toâi ñi sau vôùi nhaø toâi vaø oâng baø ngoaïi.

Nhaø toâi noùng ruoät keâu leân, 'sao anh khoâng chaïy theo caùc
con.' Nhö ngöôøi chôït tænh, toâi chaïy ra beán, nhaåy leân ñuùng

ÑA HIEÄU 94 279

luùc chieác phaø töø töø rôøi beán.
Nhaø toâi vaø oâng baø ngoaïi coøn keït laïi treân bôø. Thaáy chieác

phaø thöù hai, khoâng ngöôøi, coøn ñaäu taïi beán, nhaø toâi ñònh leo
leân; coù theå nhaø toâi nghó beà naøo phaø naøy cuõng theo phaø kia ra
bieån ñeå roài cuøng caäp vaøo moät beán naøo ñoù. Tuy nhieân, nhìn
ra thì thaáy khoù loøng leo leân noåi, vì phaø khoâng caäp ngang
beán, maø chóa muõi vaøo bôø; muoán leân phaø phaûi leo qua moät
loã hoång troøn, vöøa ñuû moät ngöôøi chui loït. Thaát voïng nhaø toâi
quay trôû laïi choã cuõ thì gaëp gia ñình anh baùc só Nguyeãn Taán
Hoàng (ñang ôû Canada), cuõng cuøng hoaøn caûnh vaø ñang ngoài
beân ñoáng va li, veû maët buoàn raàu.

Nhaø toâi than, "Anh ôi, anh Quang vaø caùc con toâi ñang ôû
caùi phaø kia, anh baûo toâi laøm sao baây giôø?" Anh Hoàng an uûi
moät caâu raát "hueà voán": "thoâi, chaúng qua soá anh chò noù nhö
vaäy. Toâi khoâng theå ñi kieåu naøy. Chuùng toâi seõ ñi veà ñaây."

Nhaø toâi khoâng boû cuoäc; nhìn bôø soâng phía tröôùc coù moät
baõi troáng, nhaø toâi beøn keùo 2 cuï chaïy ra phía ñoù, vôùi yù ñònh,
neáu khoâng leân ñöôïc phaø thì thueâ thuyeàn naøo gaàn ñoù ñi theo.
Phaàn toâi, sau khi laùch qua röøng ngöôøi, toâi môùi treøo leân ñöôïc
choã cao laøm hieäu cho vôï toâi raùng chaïy theo, ñoàng thôøi leân
phoøng laùi, naên næ anh taøi coâng ngöôøi Phi cho taàu taép trôû vaøo
bôø. Anh ta laéc ñaàu.

Ñöùng treân muõi taàu nhìn vôï toâi, ngöôøi ñaõ beù nhoû, laïi vöøa
chaïy vöøa keùo boá meï, toâi chæ coøn coù caùch trôû laïi naên næ anh
taøi coâng. Coù leõ thaáy coù khoaûng troáng tröôùc maët coù theå gheù
vaøo ñöôïc, hay cuõng coù theå vì thaáy chæ coù 3 ngöôøi ñôn ñoäc,
anh ta beû laùi vaøo bôø.

Cuõng vöøa chaïy tôùi, nhaø toâi nhaåy xuoáng tröôùc, hai cuï
theo sau. Phaø laïi rôøi beán tröôùc khi haøng traêm ngöôøi uøa tôùi."

Toâi nghó khoâng bao nhieâu ngöôøi treû cuûa theá heä tò naïn thöù
nhì bieát roõ caùi giaù maø boá meï chuùng phaûi traû ñeå chuùng ñang
coù cuoäc soáng hoaøn toaøn töï do, maø ña soá thaønh coâng treân
möùc trung bình cuûa xaõ hoäi Hoa Kyø, nhö caùc con anh Quang.

Duø khoâng coù cuoàn phim giuùp chuùng nhìn laïi caûnh chò
Quang daét oâng, baø ngoaïi chaïy ñua vôùi xaø lan, caûnh anh
Quang naên næ ngöôøi taøi coâng ngoaïi quoác, nhöng ñoaïn vieát

280 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

cuûa anh cuõng ñuû laøm chuùng khoùc thöông boá, meï, vaø caû oâng
baø ngoaïi nöõa.

Anh Quang voâ cuøng thaønh coâng vôùi 4 ñoäc giaû maø anh
nhaém vaøo khi vieát laïi binh nghieäp chæ daøi 23 naêm, nhöng
vaãn chieám troïn cuoäc ñôøi anh. Caùc con anh bieát boá thöông
yeâu gia ñình beân noäi ñeán möùc chia ñoâi soá löông lính beù nhoû
ñeå göûi veà; chuùng cuõng bieát boá thöôøng xuyeân ñoàng haønh vôùi
töû thaàn trong suoát nhöõng naêm chinh chieán, khi ñoïc chuyeän
moät ngöôøi baïn ñoàng khoùa thieáu uùy Phan troïng Thieän, anh
ruoät trung töôùng Phan Troïng Chinh maø Vieät Coäng boû laïi
chieán tröôøng, nôi chæ caùch ñoàn cuûa boá chöa ñaày 2 caây soá,
vì töôûng Thieän cheát thaät, trong luùc anh chæ bò troïng thöông
maø boá khoâng theå ñeán tieáp cöùu.

Toâi chæ ñeà caäp ñeán goùc caïnh "kyù thaùc ñeå laïi cho con" cuûa
taùc phaåm anh Quang vieát, trong luùc quyeån saùch 236 trang
coøn raát giaù trò ñoái vôùi quaân söû, chieán söû, vì anh Quang quen
bieát vaø ñeà caäp ñeán nhieàu nhaân vaät coù traùch nhieäm trong
cuoäc chieán Vieät Nam.

Chæ rieâng giaù trò "kyù thaùc" toâi cuõng ñaõ thaáy vaøi traêm
ngaøn cöïu quaân nhaân chuùng ta "thieáu nôï" caùc con moät cuoäc
töôøng thuaät ñaày ñuû veà cuoäc chieán tranh Vieät Nam rieâng cuûa
boá chuùng, meï chuùng; trong soá nhöõng con nôï naøy, coù toâi.

Ñoäc giaû cuûa Vuõ Quang khoâng giôùi haïn vaøo 4 ñöùa con
nhö anh töôûng: ngöôøi ñoäc giaû thöù 5 cuûa quyeån ngoaïi söû,
nguyeân laø moät tieân nöõ treân tieân caûnh Ñaø Laït Hoa Ñaøo, goïi
ñieän thoaïi baûo toâi baø khoâng tin laø ñaõ xuoáng traàn gian laøm
baïn vôùi anh Quang ñeán gaàn 60 naêm; thôøi gian baø thaáy chöa
ñuû daøi ñeå hai ngöôøi vieát chung moät chöõ YEÂU.

Baø baûo, baø ñaõ heïn Quang gaëp nhau theâm moät kieáp nöõa.
Vaø baøi baùo ngaén naøy xin chaám döùt baèng lôøi môøi voâ
duyeân cuûa ngöôøi vieát: xin môøi ñoäc giaû tìm ñoïc quyeån saùch
quyù vò khoâng theå naøo tim ra trong moïi nhaø saùch.

Nguyeãn Ñaït Thònh, K6

ÑA HIEÄU 94 281

THAÙNG NGAØY CUOÁI TRONG CUOÄC CHIEÁN
CUÛA SÖ ÑOAØN 5 BOÄ BINH

TAÏI LAI KHEÂ, BÌNH DÖÔNG

“Toâi vieát nhöõng doøng naøy ñeå töôûng nhôù coá Chuaån töôùng
LEÂ NGUYEÂN VYÕ, Tö leänh Sö Ñoaøn 5 Boä Binh ñaõ tuaãn tieát
khi QL/VNCH bò baét buoäc tan haøng. OÂng töï saùt ñeå baûo toaøn
tieát thaùo vaø danh döï cuûa moät Töôùng Laõnh ngoaøi maët traän,
neâu cao tinh thaàn vì Toå Quoác, Danh Döï, Traùch Nhieäm cuûa
moät quaân nhaân trong QL/VNCH. Khí tieát anh huøng vaø baát
khuaát ñoù ñeå laïi cho haäu theá danh thôm ngaøn ñôøi”.

Töø Vaán, K12/TVBQGVN
______________________________________

I. PHOÁI TRÍ LÖÏC LÖÔÏNG NHIEÄM VUÏ

Sö Ñoaøn 5 Boä Binh laø moät trong 3 Sö Ñoaøn chuû löïc cuûa
Quaân Doaøn 3, coù nhieäm vuï phoøng thuû phía baéc cuûa Thuû Ñoâ
Saøi Goøn yeåm trôï an ninh laõnh thoå cho 3 tænh Bình Döông,
Phöôùc Long vaø Bình Long. Vôùi ñòa hình phöùc taïp cuûa khu
vöïc traùch nhieäm, phaàn lôùn laø röøng raäm, ñoài nuùi, ñoàn ñieàn
cao su baït ngaøn, chaïy doïc theo quoác loä 13 töø Nam leân Baéc
qua Chôn Thaønh, An Loäc, Loäc Ninh tôùi bieân giôùi Mieân. Söï
phoái trí löïc löôïng döïa treân caùc nguyeân taéc: tình hình, ñòa
theá, nhieäm vuï ñoàng luùc phoøng thuû vöõng vaø coù theá coâng phaûn
kích khi tình theá ñoøi hoûi. Sö Ñoaøn toå chöùc thaønh 3 Chieán
Ñoaøn ñöôïc phaân nhieäm nhö sau:

1. Chieán ñoaøn 9: Do Ñaïi Taù Traàn Phöông Queá chæ huy,
phoøng thuû maët Taây vaø Taây-Baéc, baûo veä Chi khu Beán Caùt,
haønh quaân thaùm saùt trong khu vöïc traùch nhieäm cuûng coá heä
thoáng phoøng thuû vaø ñaët Boä Chæ Huy taïi caên cöù Hoaû Löïc
Raïch Baép.

2. Chieán ñoaøn 7: Do Trung Taù Ñoã Ñình Vöôïng chæ

282 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

huy, laøm thaønh phaàn tröø bò cô ñoäng, raûi quaân phía nam cuûa
Sö Ñoaøn taïi Lai Kheâ, phoái hôïp chaët cheõ vôùi Chieán ñoaøn 8
vaø 9 thieát laäp caùc caên cöù hoaû löïc ñeå coù theå yeåm trôï cho 3
höôùng taïo ra nhöõng hoaû löïc tieân lieäu saün saøng di chuyeån
khi coù leänh.

3. Chieán ñoaøn 8: Do Trung Taù Nguyeãn Baù Maïnh Huøng
chieám lónh vuøng Phuù Giaùo, Phöôùc Vónh, phoøng thuû vaø haønh
quaân ôû maët Baéc vaø Ñoâng-Baéc, ngaên chaän ñòch xaâm nhaäp
töø höôùng Soâng Beù vaø coù theå yeåm trôï tieáp caän cho Ñoàng
Xoaøi, Phuù Giaùo an ninh loä trình töø Phuù Giaùo veà Lai Kheâ
Bình Döông.

4. Thieát ñoaøn 1 Kî binh: Do Trung Taù Nguyeãn Vaên
Taùnh chæ huy, laøm thaønh phaàn noøng coát phaûn kích cuûa Sö
Ñoaøn taïi Lai Kheâ ñöôïc tuøng thieát bôûi Trinh Saùt 5 vaø 7.

Hoaû löïc phaùo binh cuûa Sö Ñoaøn ñöôïc phaân nhieäm cho
caùc Chieán ñoaøn ñeå yeåm trôï tröïc tieáp goàm Tieåu Ñoaøn 51,
52, 53. Tieåu Ñoaøn 50 phaùo binh 155 ly yeåm trôï toång quaùt,
theâm vaøo ñoù coù hoaû löïc cuûa 2 khaåu phaùo 175 ly ñöôïc taêng
cöôøng ñaët taïi Lai Kheâ. Vôùi hoaû löïc maïnh vaø chính xaùc,
toaøn heä thoáng phoøng thuû tuyeán ñaàu cuûa Sö Ñoaøn ñöôïc baûo
veä vöõng chaéc.

Trong khu vöïa traùch nhieäm cuûa Sö Ñoaøn, tình hình ñòch

• Sô ñoà phoái trí löïc löôïng SÑ5/BB taïi Lai Kheâ (khoâng
veõ theo tyû leä)

ÑA HIEÄU 94 283

ñaõ gia taêng hoaït ñoäng töø thaùng 8 naêm 1974. ÔÛ phía Baéc
Chôn Thaønh vaø Ñoâng-Baéc Phuù Giaùo, Phöôùc Vónh. Rieâng
vuøng An Loäc ñòch chæ hoaït ñoäng leû teû ôû phía Baéc. Caùc ñôn
vò chính qui Baéc Vieät goàm coù Sö Ñoaøn 7, Sö Ñoaøn 9, moät
Trung Ñoaøn chuû löïc mieàn, moät soá ñôn vò phaùo haïng naëng, xe
thieát giaùp vaø ñaëc coâng xuaát hieän ôû Ñoâng-Baéc Chôn Thaønh
vaø QL 14 vaø 14A bao quanh Ñoân Luaân vaø Phöôùc Long.

II. TRAÄN CHIEÁN ÑOÀNG XOAØI PHÖÔÙC LONG
Tình hình ñòch gia taêng ñöôïc ghi nhaän tôùi taáp gôûi veà Sö
Ñoaøn cuoái thaùng 12/1974. Sö Ñoaøn 3 Coäng Saûn Baéc Vieät
xuaát hieän trong khu vöïc Ñoàng Xoaøi Quoác loä 14 Baéc Phöôùc
Vónh coù yù ñònh taán coâng 2 ñòa ñieåm treân. Do vaäy, BTL/Sö
Ñoaøn döï truø taêng cöôøng cho chi khu Ñoân Luaân moät ñaïi ñoäi
trinh saùt. Ñeâm 25 thaùng 12/1974, Vieät Coäng taán

Sô ñoà traän Phöôùc Long (1/1/75-6/1/75)
coâng Ñoàng Xoaøi nhöng ñaõ bò quaân phoøng thuû ñaåy lui,

284 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

chuùng boû laïi nhieàu xaùc cheát vaø vuõ khí. Nhöng, vôùi yù ñònh
laáy cho baèng ñöôïc chi khu naøy, ngaøy 26/12/1974 chuùng laïi
taán coâng tieáp baèng moät trung ñoaøn vôùi söï yeåm trôï döõ doäi
cuûa phaùo 130 ly vaø coái. Chi khu bò yeáu daàn vaø xin Sö Ñoaøn
taêng vieän. Sö Ñoaøn quyeát ñònh thaû Ñaïi Ñoäi 5 Trinh Saùt vaøo
ñeå trôï giuùp quaän taùi phoøng thuû. Toâi höôùng daãn hôïp ñoaøn
tröïc thaêng tröïc chæ quaän Ñoàng Xoaøi vaøo vuøng. Trröôùc khi
caát caùnh, toâi ñaõ thuyeát trình tình hình ñòch vaø baõi thaû cho
phi haønh ñoaøn cuøng ÑÑT/Ñ5 Trinh Saùt bieát ñeå thi haønh.
Ngoaøi ra, toâi coøn caên daën kyõ löôõng ÑÑT/TS lieân laïc tröïc
tieáp vôùi Chi khu tröôûng ñeå phoái hôïp haønh quaân. Khi xuoáng
baõi tôùi vuøng haønh quaân, taøu chæ huy haï daàn cao ñoä, bay saùt
ngoïn caây ñeå deã beà qua saùt vaø traùnh hoaû löïc phoøng khoâng
cuûa ñòch, bay nhieàu voøng nhöng khoâng lieân laïc ñöôïc vôùi
chi khu. Quang caûnh beân döôùi vaéng laëng ñaùng nghi ngôø.
Ñieåm quan troïng nhaát laø baõi thaû quaân chöa ñöôïc tröïc thaêng
baén doïn baõi neân toâi caøng caån thaän hôn. Khi hôïp ñoaøn tröïc
thaêng gaàn tôùi muïc tieâu, ñoät nhieân hoaû löïc phoøng khoâng
cuûa ñòch baén vaøo ñoäi hình tröïc thaêng döõ doäi. Phi haønh ñoaøn
voäi laùnh khoûi vuøng ñeå chôø leänh. Vôùi tình hình ñoù, toâi cho
leänh khoâng ñoå Ñaïi Ñoäi Trinh Saùt xuoáng ñoù nöõa. Hôïp ñoaøn
beøn quay veà Lai Kheâ. Chuaån Töôùng Tö Leänh cuõng ñoàng
yù vôùi quyeát ñònh neâu treân. Neáu thaû thì cuõng maát vaø coù theå
thieät haïi nhieàu ñeán hôïp ñoaøn tröïc thaêng. Ñòch coù theå ñaõ
laáy ñöôïc quaän vaø chôø vieän binh ñeán ñeå tieâu dieät. Ngoaøi ra
ñòch coøn phuïc kích khi Sö Ñoaøn môû cuoäc haønh quaân tieáp
cöùu töø höôùng Phöôùc Vónh leân.

Ñoàng Xoaøi maát vaøo ngaøy 27/12/1974, töø Quoác loä 14
chaïy veà Phöôùc Long ñòch ñaõ hoaøn toaøn kieåm soaùt. Phöôùc
Long seõ höùng chòu nhieàu aùp löïc ñòch trong nhöõng ngaøy saép
tôùi.

Trung tuaàn thaùng 12/1974, Boä Tö Leänh QÑ III ra leänh
cho SÑ 5 chuaån bò taêng vieän cho Phöôùc Long moät trung
ñoaøn. Nhöng khoaûng 20/12/1974, leänh thaû moät tieåu ñoaøn
xuoáng tröôùc cuøng 4 khaåu 105 ly vaø 2 khaåu 155 ly. Nhaän

ÑA HIEÄU 94 285

leänh, toâi cuøng Trung Taù Vöôïng, Trung Ñoaøn Tröôûng Trung
Ñoaøn 7 bay leân Phöôùc Long gaëp Ñaïi Taù Thaønh, Tieåu Khu
Tröôûng ñeå cho oâng bieát keá hoaïch taêng vieän vaø caùc chi tieát
khaùc neáu Trung Ñoaøn 7 hieän dieän ñaày ñuû. Cuoäc ñoå quaân
taïi saân bay Phöôùc Bình ñöôïc an toaøn theo nhö keá hoaïch
ñaõ ñònh. Trong nhöõng ngaøy keá, Chuaån Töôùng Vyõ Tö Leänh
Sö Ñoaøn coù leân Phöôùc Long xem xeùt tình hình, haàu löôïng
ñònh khaû naêng taêng vieän cuûa Sö Ñoaøn nhö theá naøo. Trong
thôøi gian naøy, tình hình Phöôùc Long ñaõ nguy ngaäp, caùc
ñieåm töïa chung quanh ñaõ bò maát: Ñoàng Xoaøi, caên cöù hoaû
löïc Bunard, Buø Ñoáp vaø Buø Gia Maäp taïo cho Phöôùc Long
bò coâ laäp, bò bao vaây. Boä Tö Leänh Sö Ñoaøn ñaõ nhieàu laàn
nhaéc Quaân Ñoaøn keá hoaïch ñoå Trung Ñoaøn 7 vaøo taêng vieän,
nhöng Quaân Ñoaøn noùi chôø leänh Toång Thoáng. Roài chuyeän gì
xaûy ñeán noù seõ phaûi ñeán. Ngaøy 28/12/1974, ñòch baét ñaàu taán
coâng chi khu Phöôùc Bình vaø saân bay, nhöng bò caùc chieán só
phoøng thuû ñaåy lui, nhaát laø höôùng cuûa tieåu ñoaøn 2/7 phoøng
thuû. Vôùi quyeát taâm, caùc chieán só 2/7 ñaõ truy kích ñaäp tan yù
ñònh cuûa ñòch, chuùng phaûi ñeå laïi 4 tank T54 cuøng nhieàu vuõ
khí ñaïn döôïc. Sau ñôït taán coâng phuû ñaàu döõ doäi nhöng laïi
bò toån thaát naëng, ñòch vaãn khoâng chuøn böôùc. Döïa vaøo söï
vöôït troäi veà quaân soá vaø hoaû löïc, chuùng lieân tieáp taán coâng
vôùi cöôøng ñoä phaùo 130 ly 120 ly caøng luùc caøng aùc lieät. Heä
thoáng phoøng thuû cuûa ta yeáu daàn, chi khu vaø tieåu ñoaøn 2/7
phaûi ruùt lui veà tænh lî coá thuû. Chi khu vaø saân bay loït vaøo
tay ñòch ngaøy 29/12/1974.

Tænh Phöôùc Long naèm treân moät daõy ñoài cao, phía treân
laø nuùi Baø Raù, roäng chöøng 4 caây soá vuoâng. Bao quanh veà
phía Baéc vaø Ñoâng laø Soâng Beù, phía Nam laø khu Sôn Giang,
suoái Dung vaø hoà Laïng Thuyû. Heä thoáng phoøng thuû cuûa tænh
Phöôùc Long tuyø thuoäc vaøo cao ñieåm nuùi Baø Raù do 2 ñaïi
ñoäi Ñòa Phöông Quaân traán giöõ, neáu ñeå ñòch laáy thì Phöôùc
Long khoù ñöùng vöõng. Tieác thay ñeâm hoâm sau, CS/BV söû
duïng moät tieåu ñoaøn ñaëc coâng tieán ñaùnh cao ñieåm naøy vaø
chuùng thaønh coâng.

Ngaøy 2/1/1975, ñòch tung 5 trung ñoaøn cuûa coâng tröôøng

286 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

7 vaø 3 vôùi söï yeåm trôï cuûa phaùo haïng naëng taán coâng nhieàu
höôùng vaøo tænh, nhöng ñòch vaãn bò ñaåy lui. Heä thoáng phoøng
thuû cuûa tieåu ñoaøn 2/7 bò co cuïm laïi veà toaø tænh. Trong thôøi
gian naøy, khoâng quaân ñöôïc goïi tôùi ñeå yeåm trôï treân 50 phi
tuaàn. Keát quaû suùng phoøng khoâng cuûa ñòch bò tieâu dieät gaàn
heát. Nhöng moät quaû bom thaû laàm ñaõ laøm xaäp hoaøn toaøn
trung taâm haønh quaân cuûa tieåu khu, söï lieân laïc voâ tuyeán vôùi
beân ngoaøi bò caét ñöùt. Phöôùc Long bò hoaøn toaøn coâ laäp, chôø
quaân taêng vieän.

Ngaøy 4/1/1975, Trung Töôùng Dö Quoác Ñoáng, Tö Leänh
QÑ III Xin Boä TTM/QLVNCH taêng vieän ñeå giaûm aùp löïc
ñòch baèng moät BCH/Chieán Thuaät, 2 bieät ñoäi BCND ñöôïc
tröïc thaêng vaän xuoáng phía ñoâng tænh. Ñôït ñaàu an toaøn, nhöng
ñôït 2 bò ñòch phaùo kích vaø taán coâng, moät soá chaïy thoaùt vaøo
trong tænh lî baét tay vôùi toaùn ñaàu laäp tuyeán phoøng thuû môùi.
Vò trí naøy coøn coù tieåu ñoaøn 2/7 vaø moät soá anh em ôû chi khu
Phöôùc Bình ruùt lui veà ñang coù maët taïi ñoù.

Ngaøy 6/1/1975, ñòch doác toaøn löïc boä binh, chieán xa, döôùi
söï yeåm trôï cuûa phaùo, naõ haøng ngaøn traùi vaøo vò trí phoøng thuû
cuûa ta. Vôùi yù chí chieán ñaáu kieân cöôøng, duõng maõnh, ta ñaõ
ñaåy lui ñöôïc nhieàu ñôït xung phong bieån ngöôøi. Nhöng vôùi
quaân soá aùp ñaûo 10 choïi 1, ñòch daàn daàn kieåm soaùt toaøn boä
tænh lî. Phöôùc Long chìm trong khoùi löûa ñaïn phaùo cuûa ñòch,
maát vaøo ngaøy 6/1/1975.

Traän chieán keát thuùc, Sö Ñoaøn 5 Boä Binh maát moät nöûa
tieåu ñoaøn 2/7 cuøng 6 phaùo vaø moät soá vuõ khí. Caùc ñôn vò baïn
cuõng cuøng chung soá phaän.

Maát Phöôùc Long, ñieåm töïa chính yeáu cho tænh Quaûng
Ñöùc, Bình Long, Chôn Thaønh, Bình Döông, Quoác Loä 14 14A
vaø caùc giao loä khaùc, CS/BV töï do di chuyeån ngöôøi vaø vuõ
khí ñeå ñaùnh chieám Ban Meâ Thuoät, tieán veà Nha Trang, Phan
Rang vaø Bieân Hoaø. Caùc ñieåm chieán löôïc quan troïng bò maát
daàn, heä thoáng phoøng thuû bò co cuïm, gaàn nöûa löïc löôïng tinh
nhueä cuûa ta bò toån thaát. Maát QK1, QK2, keùo daây chuyeàn
QK3, heä thoáng chæ huy khoâng coøn höõu hieäu, tuyeán phoøng

ÑA HIEÄU 94 287

thuû co cuïm quanh Saøi Goøn, vaø ngaøy 30/4/1975 aäp tôùi moät
caùch nhanh choùng.

III. CUOÄC LUI BINH CUÛA BÑQ/QÑIII vaø TIEÅU KHU
BÌNH LONG – AN LOÄC

Trong thaùng 3 naêm 1975, tình hình chieán söï taïi QKI vaø
QKII caøng ngaøy caøng xaáu ñi, boû Hueá, Ñaø Naüng, QKIII maát
Ban Meâ Thuoät, boû troáng Kon Tum, Pleiku. Bao nhieâu maùu
vaø nöôùc maét cuûa quaân daân ta ñoå xuoáng moät caùch töùc töôûi.
Hôn nöûa löïc löôïng cô höõu cuûa QÑII ruùt lui theo tænh loä 7B
töø Cheo Reo veà Tuy Hoaø. Keát quaû theâ thaûm ñaõ xaûy ra, 2/3
ñôn vò bò toån thaát cuøng quaân trang quaân duïng.

Ruùt tæa nhöõng khuyeát ñieåm cuûa cuoäc lui binh keå treân, Sö
Ñoaøn 5 Boä Binh ñaõ nghieân cöùu vaø ñaït ñöôïc moät keá hoaïch
lui binh cho caùc ñôn vò Bieät Ñoäng Quaân QÑIII vaø tieåu khu
Bình Long ra ñi an toaøn.

Vaøo khoaûng 15/3/1975, Toång Thoáng Nguyeãn Vaên
Thieäu Vaø Trung Töôùng Nguyeãn Vaên Toaøn, Tö Leänh QÑIII
tôùi thaêm SÑ5 taïi Lai Kheâ nhöng sau ñoåi yù, ñeán thaúng BCH
Haønh Quaân cuûa Trung Ñoaøn 9 taïi caên cöù hoaû löïc Raïch Baép.
Taïi ñaây, sau khi nghe Chuaån Töôùng Leâ Nguyeân Vyõ thuyeát
trình veà tình hình ñòch, baïn vaø dieãn tieán haønh quaân trong
vuøng traùch nhieäm, Toång Thoáng ra leänh ruùt boû An Loäc, lui
veà giöõ Chôn Thaønh. Boä Tö Leänh Sö Ñoaøn 5 coù nhieäm vuï
ñaët keá hoaïch thi haønh.

Vì taàm quan troïng cuûa moät cuoäc haønh quaân lui binh, Ch-
uaån Töôùng Vyõ ra leänh tröïc tieáp cho Boä Tham Möu goàm: Ñaïi
Taù Traàn Vaên Thoaøn, Tö Leänh Phoù, toâi Tham Möu Tröôûng,
Ñaïi Taù Nguyeãn Maïnh Töôøng, Só Quan phuï Taù haønh quaân
vaø Trung Taù Toáng Maïnh Huøng CHT/Phaùo Binh Sö Ñoaøn,
phaùc hoaï keá hoaïch haønh quaân lui binh toång quaùt bao goàm
caùc yeáu toá caên baûn: bí maät, baát ngôø; löøa ñòch, nhanh goïn
vaø hôïp nhaát chæ huy keá hoaïch ñöôïc chia ra laøm 3 giai ñoaïn:

1/ Chuaån bò:
- Thieát keá 10 khaåu phaùo 105 ly vaø 155 ly giaû baèng caùc
vaät lieäu töï cheá troâng nhö suùng thaät.

288 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

- Môû 3 cuoäc haønh quaân nghi binh Baéc-Taây Baéc Bình
Long, Ñoâng Baéc Chôn Thaønh, vaø Taây Baéc Raïch Baép vaø
Baàu Giang.

- Loan tin taêng cöôøng 1 LÑ/BÑQ cho An Loäc P2 + Bieät
Ñoäi Quaân Baùo thi haønh.

2/ Thi Haønh:
a- Ngaøy N-1 chuyeån toaøn boä trang thieát bò cao caáp töø
An Loäc veà Lai Kheâ (hoaû tieãn Tow, duïng cuï ñieän trì, duïng
cuï phoøng moå, v.v...).
- Tröïc thaêng vaän töø Lai Kheâ leân An Loäc seõ mang 8
khaåu 105 ly giaû leân laáy 8 khaåu thaät veà.
- Ngaøy N-2 chuyeån 1 LÑ/BÑQ vaø BCH/BÑQ/QÑIII veà
Chôn Thaønh thieát laäp tuyeán phoøng thuû vaø laäp ñaàu caàu ñeå
ñoùn caùc ñôn vò ruùt baèng ñöôøng boä.
- Ngaøy N-3 chuyeån thöông beänh bònh vaø ñôn vò coøn laïi
veà Chôn Thaønh. Khi tröïc thaêng leân An Loäc seõ caâu heát soá
phaùo vaø mang suùng thaät veà. Ngaøy giôø seõ thoâng baùo sau.
Hôïp ñoaøn tröïc thaêng coù maët taïi Lai Kheâ ñeå laõnh nhieäm vuï
khoâng vaän.
b- Ngaøy N+1
- Lieân Ñoaøn BÑQ vaø tieåu khu seõ di chuyeån vaøo ñoäi hình
ruùt lui. Lieân Ñoaøn Tröôûng BÑQ chæ huy toång quaùt.
- N+1 cuõng laø ngaøy ruùt toaøn boä löïc löôïng ra khoûi An
Loäc, phaù huyû taát caû caùc kho taøng (Quaân Ñoaøn bieät phaùi moät
toaùn Coâng Binh chuyeân moân phaù huyû ñaïn döôïc vaø coâng söï
seõ coù maët taïi BCH/BÑQ/QÑIII taïi An Loäc).
3/ Thieát laäp tuyeán phoøng thuû taïi Chôn Thaønh vôùi 2
Lieân Ñoaøn BÑQ vaø Chi Khu (goàm 2 tieåu ñoaøn Ñòa Phöông
Quaân). Boä Chæ Huy BÑQ/QÑIII coù nhieäm vuï phaân nhieäm
caùc tuyeán phoøng thuû cho caùc ñôn vò tröïc thuoäc, chæ huy tröïc
tieáp vaøo heä thoáng chæ huy khi coù leänh
Sô ñoà lui binh cuûa BÑQ/QÑIII
Sau khi nghieân cöùu kyõ löôõng töøng giai ñoaïn, toâi vaø
Ñaïi Taù Töôøng leân An Loäc gaëp Ñaïi Taù Chuaån CHT/BÑQ/
QÑIII ñeå thoâng baùo keá hoaïch haønh quaân (boû An Loäc) vaø
baøn luaän moät vaøi chi tieát giöõ bí maät tuyeät ñoái leänh haønh

ÑA HIEÄU 94 289

quaân lui binh naøy.
Theo keá hoaïch döï truø, ngaøy 18/3 baét ñaàu cuoäc khoâng

vaän töø Lai Kheâ leân An Loäc vaø ngöôïc laïi, töø trang thieát bò
ñieän töû, hoaû tieãn Tow cho tôùi 10 khaåu 105 ly vaø 155 ly ñeàu
hoaøn taát toát, caùc ñôn vò vaøo vò trí aán ñònh. Cuoäc trieät thoaùi
baèng khoâng vaän chaám döùt vaøo ngaøy 21/3/1975.

Cuøng ngaøy ñoù, cuoäc trieät thoaùi baèng ñöôøng boä cuõng tieán
haønh. 7 giôø toái ngaøy 21/3, taát caû caùc ñôn vò vaøo ñoäi hình di
chuyeån. Giôø xuaát phaùt ñuùng, goïn nheï, baát ngôø, di chuyeån
nhanh, yeân laëng tuyeät ñoái. Vôùi ñoaïn ñöôøng daøi hôn 20 caây
soá, tröïc dieän vôùi bao nguy hieåm, vöôït qua moät soá vò trí maø
ta nghi coù choát cuûa ñòch canh chöøng, nhöng thaät may maén,
ñoaøn quaân thoaùt ñi ñöôïc heát.

Vôùi tinh thaàn kyû luaät cao ñoä, ñoaøn quaân tôùi Chôn Thaønh
vaøo tröa ngaøy 22/3/1975. Cuoäc haønh quaân lui binh thaønh
coâng ngoaøi söùc töôûng töôïng nhôø nhöõng yeáu toá maø Chuaån
Töôùng Vyõ vaø Ban Tham Möu ñaõ öôùc tính, nhôø ñoù hoaøn taát
nhieäm vuï caáp treân giao phoù. Chæ coù 5 binh só bò thöông do
löïu ñaïn noå baát ngôø, taát caû ñöôïc ñöa veà Chôn Thaønh an toaøn.

IV. BOÛ CHÔN THAØNH DIEÃN TIEÁN CUOÄC TRIEÄT
THOAÙI LAÄP TUYEÁN PHOØNG THUÛ MÔÙI

Sau khi hoaøn taát cuoäc haønh quaân lui binh khoûi An Loäc,
Boä Chæ Huy BÑQ/QÑIII ñaët döôùi quyeàn chæ huy tröïc tieáp
cuûa SÑ5/BB ñieàu ñoäng trong khu vöïc traùch nhieäm. Tuyeán
phoøng thuû Taây Baéc Chôn Thaønh do moät tieåu ñoaøn BÑQ traán
giöõ cuøng vôùi löïc löôïng phoøng thuû cuûa chi khu Chôn Thaønh
ngaên chaän ñòch xaâm nhaäp vaø taán coâng. Caùc tieåu ñoaøn 52,
31, 36 traán giöõ phía Ñoâng Baéc vaø Ñoâng Nam. Ñaïi Ñoäi Trinh
Saùt baûo veä BCH Lieân Ñoaøn vaø BCH/BÑQ/QÑIII taïi khu
saân tröïc thaêng. Moät Lieân Ñoaøn naèm aùn ngöõ taïi maët Taây vaø
Ñoâng Nam doïc Quoác Loä 13 veà höôùng nam. Nhöõng ngaøy ñaàu
caùc ñôn vò ra söùc cuûng coá vò trí phoøng thuû, ñaøo haøo choáng
taêng, ñaëc bieät tuyeán phoøng thuû cuûa tieåu ñoaøn 52 vaø chi khu.
Giuùp ñôõ daân chuùng söûa chöõa nhaø cöûa vaø tröôøng hoïc. Cuoäc

290 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

soáng ñaõ hoài sinh.
Theo tin tình

baùo, ñòch taäp trung
moät löïc löôïng lôùn
chuaån bò taán coâng
Chôn Thaønh. Caùc
ñôn vò ta ñaõ ôû trong
tö theá chieán ñaáu
toát. Ngaøy 6/4/1975,
coäng saûn Baéc Vieät
môû cuoäc taán coâng
thaêm doø vaøo tuyeán
phoøng thuû cuûa tieåu
ñoaøn 52 BÑQ. Nhôø
heä thoáng phoøng
thuû vöõng chaéc vaø
hoaû löïc maïnh, caùc
chieán só tieåu ñoaøn
52 vaø Ñòa Phöông Quaân ñaõ ñaåy lui nhieàu ñôït taán coâng oà
aït cuûa ñòch. Cuøng thôøi gian, BCH/BÑQ/QK vaø BCH/LÑ30
cuøng bò phaùo kích naëng neà vaøo saân tröïc thaêng vaø vò trí phaùo
ñoäi 105 ly coù nhieäm vuï yeåm trôï tröïc tieáp cho caùc tieåu ñoaøn.
Coäng quaân tieáp tuïc taán coâng maët Baéc vôùi söï trôï giuùp cuûa
chieán xa T54 vaø phaùo 130 ly. Tieåu ñoaøn 52 xin yeåm trôï phaùo
nhöng khoâng ñöôïc thoaû maõn vì phaùo cuûa Sö Ñoaøn ngoaøi
taàm yeåm trôï, chæ coøn 175 ly coù theå vôùi tôùi nhöng khoâng coù
hieäu quaû cao. Tuyeán phoøng thuû Taây Baéc vaø Baéc cuûa tieåu
ñoaøn 52 co cuïm laïi ñeå taûi thöông vaø coá thuû. Phi cô quan
saùt ñöôïc gôûi tôùi, toâi laø ngöôøi bay ñeå xem coù theå giuùp döôïc
gì cho tieåu ñoaøn 52 hay khoâng. Khi vöøa môùi vaøo vuøng thì
hoaû löïc phoøng khoâng 37 ly cuûa ñòch baén chaän döõ doäi. Phi
coâng phaûi rôøi vuøng ngay neân khoù beà quan saùt. Toâi lieân laïc
ñöôïc vôùi tieåu ñoaøn 52 qua heä thoáng L19, xin phi tuaàn oanh
kích. Nhöng coù leõ phi cô bay quaù cao neân thaû bom khoâng
hieäu quaû. Toâi bay hôn moät tieáng ñoàng hoà bao vuøng roài trôû
veà baùo caùo cho Chuaån Töôùng Tö Leänh hay. Theo lôøi Thieáu

ÑA HIEÄU 94 291

Taù Traàn Ñình Nga cho bieát coäng saûn Baéc Vieät taán coâng
nhieàu laàn baèng chieán xa vaø boä binh, nhöng bò caùc chieán só
tieåu ñoaøn 52 söû duïng M72, hoaû tieãn Tow, 105 ly tröïc xaï
haï nhieàu xe taêng ñòch. Moät soá naèm uï döôùi giao thoâng haøo,
khoâng di chuyeån ñöôïc, laøm moác cho hoaû löïc cuûa ta tieâu dieät.

Ngaøy 8/4/1975, BTL/QÑIII ra leänh ruùt ruùt moät Lieân
Ñoaøn BÑQ veà taêng cöôøng cho maët traän Xuaân Loäc baèng
tröïc thaêng töø Chôn Thaønh veà Lai Kheâ. Lôïi duïng cô hoäi
naøy, BCH/BÑQ/QÑIII ñöa moät soá thöông binh veà Lai Kheâ
chöõa trò vaø chuyeån veà Quaân Y Vieän. Tình hình chieán söï
caøng ngaøy caøng xaáu ñi. Caùc tuyeán phoøng thuû bò boû troáng,
luøi daàn veà phía sau. Vaøo khoaûng 11/4/1975, Quaân Ñoaøn
ra leänh ruùt boû Chôn Thaønh. Ñaïi Taù Töôøng, Só Quan Phuï
Taù Haønh Quaân coù leân gaëp Ñaïi Taù Chuaån ñeå baøn soaïn keá
hoaïch trieät thoaùi, BCH cuøng Lieân Ñoaøn 30 BÑQ, chi khu
ra khoûi Chôn Thaønh ñöôïc an toaøn. Boä Tö Leänh SÑ seõ toå
chöùc moät cuoäc haønh quaân caáp Chieán Ñoaøn, söû duïng Thieát
Ñoaøn 1 laøm noã löïc chính, tieán theo QL13 leân höôùng Chôn
Thaønh ñeå laøm ñaàu caàu tieáp ñoùn caùc ñôn vò trietä thoaùi. Thieát
laäp caên cöù hoaû löïc ôû Baàu Baøng yeåm trôï tröïc tieáp cho cuoäc
haønh quaân. Ngoaøi ra, moät tieåu ñoaøn cuûa trung ñoaøn 7 ñöôïc
taêng cöôøng ÑÑ5 Trinh Saùt, tieán song song vôùi thieát ñoaøn
deå yeåm trôï vaø tuøng thieát. Trong thôøi gian naøy, chieán ñoaøn
9 môû cuoäc haønh quaân thaùm saùt phía Baéc vaø Taây Baéc caên cöù
Raïch Baép. Cuoäc haønh quaân khai dieãn vaøo ngaøy 12/4/1975
sau moät naøy coù leän ruùt boû Chôn Thaønh.

Cuoäc trieät thoaùi caùc ñôn vò ra khoûi Chôn Thaønh khoâng
theo nhö keá hoaïch ñaõ ñònh, voäi vaøng, heä thoáng chæ huy khoâng
thoáng nhaát, tin töùc bò tieát loä, do ñoù coäng saûn Baéc Vieät baùm
saùt caùc ñôn vò trieät thoaùi gaây nhieàu thieät haïi ñaùng keå. Ñôn
vò tieàn ñaïo cuûa BÑQ rôøi vò trí sôùm hôn döï ñònh, caùc ñôn vò
sau nhö tieåu ñoaøn 52 khoâng theo kòp vaø maát lieân laïc. Tình
hình maát oån ñònh, caùc ñôn vò maát phöông höôùng ruùt lui, cöù
höôùng ñoâng maø chaïy neân gaëp nhieàu nguy hieåm. Ñaïi Taù
Töôøng, Ñaïi Taù Thoaøn thay nhau bay ñi tìm kieám caùc ñôn
vò, ñaëc bieät khoâng lieân laïc ñöôïc vôùi Ñaïi Taù Chuaån, Ñaïi Taù

292 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

Bieát, LÑT/LÑ30/BÑQ. Nhöng ñeán ngaøy thöù 4 thì phaùt hieän
ñöôïc vò trí cuûa caùc ñôn vò trieät thoaùi, trong ñoù coù BCH/BÑQ/
QÑIII. Sau ñoù, caùc só quan vaø binh só ñöôïc tröïc thaêng boác
veà Lai Kheâ an toaøn. Rieâng caùc caùnh quaân cuûa thieát ñoaøn
cuõng tieáp nhaän ñöôïc moät soá ñoâng caùc quaân nhaân ñi laïc sau
gaàn 5 ngaøy ôû trong röøng.

Chôn Thaønh loït vaøo tay ñòch ngaøy 13/4/1975, voøng ñai
phoøng thuû thu heïp, cöûa ngoõ vaøo Bieân Hoaø Saøi Goøn xích
laïi gaàn. VC seõ di chuyeån veà höôùng Taân Uyeân Dó An, uy
hieáp caùc giao loä ñeå veà Bieân Hoaø Bình Döông moät caùch deã
daøng. Theo öôùc tính cuûa SÑ, coäng saûn Baéc Vieät seõ khoâng
taán coâng tuyeán phoøng thuû cuûa ta maø ñi höôùng khaùc thuaän
lôïi hôn, traùnh ñuïng ñoä vôùi Sö Ñoaøn 5 Boä Binh taïi Lai Kheâ.

GIÔØ PHUÙT SAU CUØNG CUÛA CHUAÅN TÖÔÙNG LEÂ
NGUYEÂN VYÕ, TÖ LEÄNH SÑ/5BB TAÏI LAI KHEÂ – BÌNH
DÖÔNG

Tình hình chieán söï caøng ngaøy caøng soâi ñoäng vaø xaáu ñi
sau khi tuyeán phoøng thuû Long Khaùnh ruùt boû, Quoác Loä töø
Taây Ninh veà Saøi Goøn bò boû troáng. Quaân Ñoaøn III boû Bieân
Hoaø veà truù ñoùng taïi traïi Thieát Giaùp ôû Goø Vaáp. Tuyeán phoøng
thuû cuûa Sö Ñoaøn 5 taïi Baéc Saøi Goøn vaãn nguyeân veïn. Ngaøy
28/4/1975, Sö Ñoaøn maát lieân laïc vôùi Quaân Ñoaøn, may nhôø
Trung Taù Taùnh, Thieát Ñoaøn Tröôûng Thieát Ñoaøn 1 lieân laïc
vôùi Löõ Ñoaøn 3 Thieát Giaùp, khi ñoù môùi bieát Boä Tö Leänh
QÑIII ñaõ veà Goø Vaáp. Tröôùc tình hình nguy ngaäp ñoù, Chuaån
Töôùng Vyõ ñieàu ñoäng Trung Ñoaøn 8 taêng cöôøng moät Chi
Ñoaøn chieán xa 41, phaùo binh veà Bình Döông laäp moät tuyeán
phoøng thuû môùi, caûn böôùc tieán cuûa coäng saûn taán coâng Bình
Döông. Boä Tö Leänh nheï, do Ñaïi Taù Thoaøn, Tö Leänh Phoù,
seõ chæ huy toaøn boä löïc löôïng naøy. Ñeå traùm vaøo heä thoáng
phoøng thuû quaän Phuù Giaùo vaø vuøng phuï caän, tænh Bình Döông
di chuyeån moät Lieân Ñoaøn Ñòa Phöông Quaân leân thay theá do
Trung Taù Khoång Troïng Uy ñaûm traùch. Ñöôøng töø Beán Caùt
veà Bình Döông ñaõ bò Vieät coäng ñoùng choát, giao thoâng taïm

ÑA HIEÄU 94 293

giaùn ñoaïn. Ngaøy 29/4/1975, moïi lieân laïc trong noäi boä Sö
Ñoaøn vaãn toát. Rieâng cuoäc hoïp tham möu bò baõi boû vì tình
hình quaù caêng thaúng. Saùng sôùm, toâi qua Trung Taâm Haønh
Quaân, ñaõ thaáy Chuaån Töôùng Vyõ ngoài ñoù vôùi Ñaïi Taù Töôøng.
Troâng oâng coù veû lo laéng, suy tö nhieàu, nhìn leân baûn ñoà haønh
quaân toaøn vuøng vôùi nhieàu öôùc tính: nhöõng gì seõ xaûy ñeán vôùi
ñôn vò baïn. Cuoäc maïn ñaøm dieãn ra caû tieáng ñoàng hoà raát soâi
noåi, song khoâng coù caâu traû lôøi naøo roõ neùt cho töøng söï kieän.
Buoåi chieàu, sau moät cuoäc hoïp ngaén vôùi só quan tham möu,
Chuaån Töôùng Vyõ tuyeân boá töû thuû taïi Lai Kheâ. Hai ngaøy
tröôùc, toâi vaø Ñaïi Taù Töôøng coù trình moät keá hoaïch ruùt quaân
veà vuøng IV, söû duïng toaøn löïc löôïng cô höõu cuûa Sö Ñoaøn
ñeå trieån khai keá hoaïch, nhöng oâng khoâng chaáp thuaän. Toâi
vaø Boä Tham Möu luoân nghó raèng oâng khoâng bao giôø ñaàu
haøng ñòch, neân quyeát ñònh ôû laïi cho tôùi giôø phuùt cuoái cuøng.
Ngay sau ñoù, toâi ra leänh cho Phoøng 1, 2, 3, Thanh Tra SÑ,
An Ninh Quaân Ñoäi tieâu huyû taát caû hoà sô maät, hoà sô SQ, hoà
sô tuø haøng binh, chieâu hoài. Rieâng Phoøng 3 chuaån bò baûn
ñoà vuøng Saøi Goøn Chôï Lôùn, caùc tænh vuøng IV Chieán Thuaät.

Saùng 30/4/1975, trôøi Lai Kheâ coù veû khaùc laï, quang
caûnh im lìm, sinh hoaït cuûa BTL/SÑ nhö laéng ñoïng laïi, thænh
thoaûng nghe tieáng phaùo voïng veà. Chieán tranh ñaõ ñeo ñuoåi
maûnh ñaát naøy ñeán bao giôø. Saùng nay, toâi nhaéc nhôû Ñaïi Uyù
Nguyeân, Chaùnh Vaên Phoøng laø suùng luïc cuûa Chuaån Töôùng
Tö Leänh neân caát ñi, khi naøo oâng ñi ñaâu haõy ñöa.

Möôøi giôø röôõi saùng, ñoät nhieân ñaøi Saøi Goøn phaùt baûn tin
cuûa Töôùng Döông Vaên Minh ra leänh Quaân Ñoäi ñaàu haøng vaø
giao noäp vuõ khí cho Vieät coäng. Khi nghe xong, ai naáy ñeàu
baøng hoaøng, xuùc ñoäng, uaát haän. Taïi sao laïi nhö vaäy? Taát
caû ñeàu xuïp ñoå. Ngöôøi lính ñaõ maát moät caùi gì thieâng lieâng
nhaát trong caû cuoäc ñôøi binh nghieäp. Sau ñoù ít phuùt, Chuaån
Töôùng Tö Leänh cho hoïp caùc só quan cao caáp cuûa Sö Ñoaøn
laïi vaø tuyeân boá giôø phuùt naøy oâng khoâng coøn chæ huy anh
em nöõa. Tieáng noùi roõ raøng vaø döùt khoaùt, oâng ra leänh rieâng
cho toâi ôû laïi coi soùc anh em, xong ñi veà höôùng Trung Taâm

294 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

Haønh Quaân. Vaãn voùc daùng nhanh nheïn, goïn gheõ, ñaày nghò
löïc, boùng oâng xa daàn. Khoaûng nöûa tieáng sau, oâng môøi moät
soá só quan aên côm taïi TTHQ/SÑ, goàm coù toâi, Ñaïi Taù Töôøng,
Trung Taù Vaên, Trung Taù Huøng, Trung Taù Taùnh, Trung Taù
Chaùnh Thanh Tra SÑ, ñeán sau coù Trung Taù Vöôïng vaø Ñaïi
Taù Queá. Khoâng khí trong böõa aên vaãn ñöôïm tình chaân thöïc
cuûa moät ngöôøi anh caû trong gia ñình, vaãn noùi chuyeän nhöng
khoâng ai ñaû ñoäng gì ñeán lôøi tuyeân boá cuûa oâng Döông Vaên
Minh. Vôùi göông maët traàm laëng, vaàng traùn cao vuoâng theå
hieän moät con ngöôøi cöông quyeát laøm heát söùc mình, troïn tình
troïn nghóa vôùi anh em. Ñang aên, oâng ñöùng daäy noùi:

- Anh em cöù aên, toâi xuoáng nhaø coù chuùt vieäc.
Khoaûng 15 phuùt sau, Ñaïi Uyù Nguyeân, Chaùnh Vaên Phoøng
Tö Leänh hôùt haûi chaïy leân baùo cho bieát Chuaån Töôùng Tö
Leänh ñaõ töï saùt roài. Khi ñoù laø 12 giôø 45 tröa 30/4/1975. Moïi
ngöôøi chaïy voäi xuoáng trailer, toâi laø ngöôøi ñaàu tieân böôùc vaøo
caên buoàng nhoû, trong ñoù coù ñaët moät chieác giöôøng lôùn. OÂng
naèm ñoù vôùi tö theá cuûa moät ngöôøi ñang naèm nguû. Chaân duoãi
thaúng coøn mang giaøy traän, caû thaân hình naèm ngay, tay traùi
duoãi theo chieàu xuoâi, ñaàu nghieâng veà beân phaûi, keâ treân moät
chieác goái maøu traéng. Tay phaûi vung veà phía treân. Göông maët
bình thaûn, ñaày cöông nghò, söï kieän ñoù noùi leân loøng can ñaûm
baát khuaát, töï choïn cho mình moät caùi cheát vinh quang. OÂng
naèm ñoù vôùi nguyeân boä quaân phuïc maø tröôùc ñoù coøn ngoài chung
baøn aên vôùi chuùng toâi, moät vaøi veát maùu vöông treân goái vaø ñaàu
giöôøng. Moät veát thöông nhoû töø caèm trôû leân ñaàu, ñöôøng ñaïn
ñi thaúng, maïnh, ñuû gaây töû thöông cho oâng. Toâi laïi gaàn vaø sôø
tay thì coøn hôi noùng, voäi goïi Baùc só Ñaøm Quang Hieån, Tieåu
Ñoaøn Tröôûng TÑ5 Quaân Y laïi. Sau khi xem xeùt veát thöông
vaø baét maïch, Baùc só Hieån noùi: Chuaån Töôùng cheát roài. Trong
baàu khoâng khí ñau thöông ñoù, ai naáy baøng hoaøng ñau xoùt,
maát ñi ngöôøi anh caû cuûa Sö Ñoaøn. Anh em quaân y laøm phaän
söï lau chuøi veát maùu coøn ñoïng laïi treân maët, da coå vaø baêng boù
xong ñaët naèm ngay ngaén treân giöôøng. Toâi leänh cho Ñaïi Uyù
Nguyeân thay quaân phuïc môùi, ñeo huy chöông cho Chuaån
Töôùng. Trong giôø phuùt tang thöông, thôøi gian nhö ñoïng laïi.

ÑA HIEÄU 94 295

Taát caû anh em laëng nhìn Chuaån Töôùng Leâ Nguyeân Vyõ naèm
ñoù, taát caû ñöùng nghieâm, chaøo tay laàn cuoái, vónh bieät ngöôøi
anh huøng. Sau ñoù, trung ñoäi Chung Söï cuûa Sö Ñoaøn ñeán taåm
lieäm vaø mai taùng caïnh saân bay tröïc thaêng. Ñöôïc bieát, 10 ngaøy
sau, gia ñình cuûa Trung Taù Vaên, Tham Möu Phoù CTCT/SÑ
laø anh em coät cheøo cuûa Chuaån Töôùng Vyõ leân laáy xaùc oâng veà
vaø mai taùng taïi nghóa trang Goø Vaáp.

Trong Boä Tö Leänh Sö Ñoaøn luùc naøy vaãn vaéng laëng,
coång Nam vaø Baéc vaãn ñoùng, Vieät coäng chöa thaáy xuaát hieän.
Caùc só quan ñôn vò tröôûng vaãn ôû cuøng ñôn vò, söï kieän naøy
noùi leân tinh thaàn kyû luaät cuûa quaân ñoäi ñöôïc duy trì tôùi phuùt
choùt. 2 giôø 30 chieàu ngaøy 30/4/1975, toâi ra leänh cho Chæ
Huy Tröôûng caên cöù Lai Kheâ môû cöûa phía Nam cho taát caû
anh em ra ñi, chaám döùt ngaøy ñau buoàn nhaát cuûa SÑ5 noùi
rieâng vaø toaøn QL/VNCH kieâu huøng noùi chung. Toâi vaøo vaên
phoøng roài gheù qua nhaø laáy ít quaàn aùo vaø taäp hoïp anh em
cuøng qua Thieát Ñoaøn 1 do Trung taù Taùnh chæ huy di chuyeån
veà höôùng saân bay Phuù Lôïi. Ñi nöûa ñöôøng thì Thieát Ñoaøn
lieân laïc vaø ñoùn nhaän Chi Ñoaøn Thieát giaùp M41 töø Bình
Döông di chuyeån qua, hôïp löïc ñi veà höôùng Phuù Lôïi vôùi yù
ñònh neáu thuaän lôïi thì ñi veà vuøng IV. Nhöng tieác thay, gaàn
ñeán saân bay Phuù Lôïi bò keït laïi vì moät caây caàu saäp gaây giaùn
ñoaïn cuoäc di chuyeån.

7 giôø 30 toái ngaøy 30/4/1975 toâi vaø caùc só quan BTL/SÑ5
bò coäng saûn baét, chaám döùt 20 naêm trong ñôøi binh nghieäp

ñaõ töøng chieán ñaáu khaép 4 vuøng
chieán thuaät.

Tieåu söû Chuaån Töôùng Leâ Nguyeân
Vyõ, Tö Leänh Sö Ñoaøn 5 Boä Binh

Coá Chuaån Töôùng Leâ Nguyeân Vyõ
(1933-1975)

Chuaån Töôùng Leâ Nguyeân Vyõ sinh
naêm 1933 taïi Sôn Taây, Baéc Vieät, xuaát
thaân khoaù 2 (Leâ Lôïi) Tröôøng Voõ Bò ñòa

296 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

phöông Ñaäp Ñaù Hueá (1950-1951).
OÂng ra tröôøng töøng phuïc vuï taïi tieåu ñoaøn 19 Vieät Nam taïi

mieàn Taây do Ñaïi Uyù Ñoã Cao Trí chæ huy (coá Ñaïi Töôùng Ñoã Cao
Trí ñaõ töû naïn vì maùy bay noå taïi Traûng Lôùn, Taây Ninh naêm 1971).
Tieáp ñoù, ñi hoïc nhaûy duø taïi Phaùp. Veà nöôùc, oâng ñöôïc ñieàu ñoäng
veà Löõ Ñoaøn Nhaûy Duø. OÂng töøng giöõ nhöõng chöùc vuï Ñaïi Ñoäi
Tröôûng, Tieåu Ñoaøn Tröôûng, Trung Ñoaøn Tröôûng. Naêm 1969, oâng
veà Sö Ñoaøn 5 laøm Trung Ñoaøn Tröôûng Trung Ñoaøn 8. Naêm 1971
laø Tö Leänh Phoù Sö Ñoaøn 21. OÂng luoân giöõ ñöôïc loøng kính troïng
cuûa thuoäc caáp. Naêm 1972 töû thuû An Loäc, oâng laø ngöôøi ñaàu tieân
söû duïng M72 baén chaùy xe taêng ñòch, taïo moät luoàng gioù môùi cho
binh só caùc caáp thi nhau tìm taêng ñòch ñeå haï, laøm thay ñoåi cuoäc
chieán taïi An Loäc.

Naêm 1973, trong moät cuoäc haønh quaân, tröïc thaêng cuûa oâng
bò rôi laøm oâng bò thöông phaûi vaøo ñieàu trò taïi beänh vieän. Khi veát
thöông laønh, oâng ñöôïc chæ ñònh ñi hoïc chæ huy tham möu cao caáp
taïi Myõ. Trôû veà, oâng phuïc vuï taïi QÑIII vôùi Trung Töôùng Dö Quoác
Ñoáng. Naêm 1974, oâng ñöôïc cöû giöõ chöùc Tö Leänh Sö Ñoaøn 5 Boä
Binh thay theá Chuaån Töôùng Traàn Quoác Lòch. Sau nhieàu chieán
coâng oanh lieät taïi Raïch Baép, Phuù Giaùo, oâng ñöôïc thaêng caáp Chuaån
Töôùng taïi maët traän. OÂng laøm vieäc haêng say, baát keå giôø giaác, ra
söùc cuûng coá ñôn vò, ñaëc bieät xin thöôïng caáp moät soá só quan öu tuù
veà Sö Ñoaøn giöõ nhöõng chuùc vuï quan troïng. Vôùi tính tình côûi môû,
kieân trì, can ñaûm, oâng ñaõ vöôït qua nhieàu thöû thaùch khoù khaên ñeå Sö
Ñoaøn maïnh veà moïi phöông dieän: tinh thaàn taùc chieán cao, toå chöùc
ñôn vò chaët cheõ veà kyõ thuaät, thoáng nhaát chæ huy taïo döïng moät Sö
Ñoaøn coù tieáng trong Quaân Löïc Vieät Nam Coäng Hoaø.

Töø Vaán, K12

ÑA HIEÄU 94 297

Buoåi hoïp maët Voõ Bò
Taïi Detroit ngaøy
7 thaùng 5 naêm 2011

Michigan ñang trong muøa xuaân. Nhöõng ngaøy thaùng
laïnh leõo cuûa muøa ñoâng ñaõ qua ñi vaø baàu trôøi baây giôø ñang
baét ñaàu trôû neân aám aùp, vôùi caùc hoa ñuû loaïi nôû roä treân khaép

298 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM

caùc neûo ñöôøng. Khoâng gian vaø thôøi gian naøy thaät lyù töôûng
cho moät buoåi gaëp maët giöõa caùc ngöôøi baïn, caùc ngöôøi anh
em ñoàng moân ñeå keát chaët theâm tình thaân vaø loøng quí meán.

Vaø nhö theá, buoåi hoïp maët cuûa caùc Cöïu SVSQ tröôøng
VBQGVN taïi Detroit vaø caùc vuøng phuï caän ñaõ ñöôïc dieãn ra
taïi tö gia cuûa Cöïu SVSQ K23 Leâ Khoa Toaøn.

Vuøng ñaát Detroit khoâng coù gì ñaëc bieät ñeå quyeán ruõ caùc
chaøng Cöïu SVSQ tröôøng VBQGVN neân quaân soá ôû ñaây thaät
khieâm nhöôøng, chæ coù 6 anh vaø dó nhieân, cuøng vôùi caùc anh
laø söï hieän dieän vaø haäu thuaãn ñaéc löïc cuûa caùc chò.

Hoâm nay anh nieân tröôûng ñaàu ñaøn Nguyeãn Khoa Loäc
K18 vaø chò cuøng hai chaùu noäi tôùi sôùm nhaát. Roài sau ñoù laàn
löôït tôùi vôï choàng NT Hoà Haïc K19, vôï choàng NT Phaïm
Yeâng K20, vôï choàng NT Nguyeãn Vaên Gio K19, sau cuøng
laø ngöôøi em uùt NÑ Vuõ Tieán Hyû K29. Hyû ñaùng leõ phaûi ñi
laøm nhöng ñaõ goïi ñieän thoaïi vaøo sôû xin nghæ ñeå ñeán goùp
phaàn chung vui cuøng caùc ñaøn anh.

Caùc moùn aên ngaøy hoâm nay do baø xaõ cuûa Cöïu SVSQ Leâ
Khoa Toaøn phuï traùch, vôùi chaùo gaø thì saép kheùt, thòt nöôùng
thì khoâ chæ coù söôøn nöôùng coøn taïm taïm ñöôïc… Ñeå giuùp ñôõ,
chò Loäc phaûi ñoå chaùo qua noài khaùc cho bôùt kheùt, chò Gio söûa
laïi nöôùc maém pha cho bôùt maën, chò Yeâng phuï luoäc buùn, chò
Haïc xaáy buùn trong microware cho bôùt nöôùc vaø ñieàu khieån
chöông trình nhaø beáp…

Thöùc aên duø khoâng xuaát saéc nhöng tình nghóa ñoàng moân
thaät ñaõ tuyeät vôøi. Caùc anh cuøng nhau haøn huyeân, keå chuyeän
ñôøi xöa, ñôøi nay, oân coá tri taân. Caùc chò naáu nöôùng, choïc
gheïo laãn nhau. Sau böõa aên, trong khi caùc anh tieáp tuïc baøn
chuyeän thôøi cuoäc, caùc chò troå taøi ca haùt. Chò Haïc vôùi baûn
Nieäm Khuùc Cuoái naõo neà laøm cho nhöõng ngöôøi ñang soáng
trong haïnh phuùc cuõng phaûi coá gaéng töôûng töôïng ra moät
ngöôøi tình ñaõ maát ñeå coù moät chuùt ñau…

Cuõng trong buoåi tieäc anh Hoà Haïc ñaõ nhaéc nhôû moïi ngöôøi
mua veù uûng hoä buoåi gaây quyõ giuùp caùc Thöông Pheá Binh ñaõ

ÑA HIEÄU 94 299

khoâng ñöôïc may maén nhö chuùng ta, coøn ñang ngheøo khoå, bò
baïc ñaõi vaø soáng vôùi maëc caûm cuûa ngöôøi baïi traän taïi queâ nhaø.

Anh Haïc, xin caùm ôn anh vaãn luoân giöõ vöõng laäp tröôøng
yeâu nöôùc, moät nöôùc VN töï do vaø khoâng Coäng Saûn. Xin
caùm ôn anh ñaõ nhaéc nhôû moïi ngöôøi phaûi nhôù ñeán vaø giuùp
ñôõ nhöõng chieán só ñaõ moät thôøi cuøng chieán ñaáu vôùi caùc anh
cho moät lyù töôûng chung vaø ñaõ hy sinh moät phaàn thaân theå
cuûa hoï cho chính nghóa Töï Do.

NT ñaøn anh, Nguyeãn Khoa Loäc, cuõng ñaõ höùa seõ giuùp
Ban Toå Chöùc gaây quyõ TPB laøm moät slideshow ñeå chieáu
trong ñeâm Vaên Ngheä Tình Thöông seõ ñöôïc toå chöùc vaøo ngaøy
4 thaùng 6 saép tôùi taïi Warren Michigan. Xin caùm ôn anh Loäc.

Vôùi lôøi nhaéc nhôû cuûa NT Haïc, moïi ngöôøi ñeàu vui veû
höôûng öùng vieäc mua veù uûng hoä TPB.

Xin caùm ôn caùc NT, NÑ. Xin caùm ôn ngoâi tröôøng Meï ñaõ
ñaøo taïo ra nhöõng ngöôøi chieán só naøy. Vaãn coøn trong tim caùc
anh moät nöôùc VN töï do vaø ñoäc laäp caàn phaûi baûo veä. Vaãn
coøn trong caùc anh tình huynh ñeä chi binh. Vaãn coøn trong
caùc anh boån phaän vaø loøng bieát ôn ñoái vôùi caùc Thöông Pheá
Binh ñaõ moät thôøi cuøng caùc anh chieán ñaáu cho moät lyù töôûng
chung, lyù töôûng giöõ gìn töï do vaø ñoäc laäp cho moät nöôùc Vieät
Nam khoâng Coäng Saûn.

Buoåi tieäc naøo roài cuõng coù luùc taøn. Moïi ngöôøi ra veà vôùi
nhöõng con tim aám aùp hôn, loøng thaáy vui hôn vaø cuøng heïn
gaëp laïi trong moät töông lai thaät gaàn.

Taïp ghi.

Ñoã Minh Nguyeät, K23B

300 TOÅ QUOÁC - DANH DÖÏ - TRAÙCH NHIEÄM