01.09.2023 18:41:03 01.09.2023 18:41:03 Sayfa Sayfa Origami AYT Kimya Ders Anlatım Föyü

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ AKILLI TAHTA UYUMLU VİDEO ÇÖZÜMLÜ Çek kopart Yeni nesil sorular ÖSYM çıkmış sorular ilaveli

1 MODERN ATOM TEORİSİ-I 1. FÖY ✔ Bohr Atom Modeli ✔ Modern Atom Teorisi ✔ Atomun Kuantum Sayıları AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Bohr Atom Modeli E.Rutherford atomun yapısını açıklamak için alfa ışınları kullanarak yaptığı deneyde atomun büyük kısmının boşluk olduğunu, kütlenin çok küçük bir hacimde (çekirdekte) toplandığını bulmuş, elektronların çekirdek etrafında yüzdüğünü belirtmişti. N. Bohr bu bilgilerden de yararlanarak Bohr Atom Modeli'ni geliştirmiştir. Bohr Atom Modeli'ne göre, „ Elektronlar çekirdekten belli uzaklıkta dairesel yörüngelerde bulunur. Bu yörüngeler n = 1, 2, 3, 4, ... gibi tam sayılar veya K, L, M, N, ... gibi harflerle gösterilir. „ Bir yörüngenin enerjisi En = –2,18.10–18 Z2 n2 joule'dur. „ (n = yörünge, Z = Atom no) „ Çekirdekten uzaklaştıkça yörünge enerjisi artar, elektronun çizgisel hızı azalır. „ Atomun en düşük enerjili durumuna temel hal denir. Enerji alan atomdaki bir elektron yüksek enerji seviyesine geçerse uyarılmış olur. Uyarılmış atomlar yüksek enerjili ve kararsızdırlar. Temel hale geçerken ışıma yaparlar. n = 1 Çekirdek a x y z b c n = 2 n = 3 n = 4 e– e– e– e– e– e– x, y ve z olaylarında atom enerji alır. a, b ve c olaylarında atom ışıma yapar. Tanım E @ 2,18.10–18. f 1 n2 iç – 1 n2 dış p . Z2 Elektronun yörünge geçişlerinde aldığı veya verdiği enerji değeri bu formülle hesaplanır. fE = enerji (joule) R = 2,18.10–18(sabit)p n = Yörünge (enerji seviyesi) Z = Atom numarası NOT Bohr Atom Modeli 1H, 2He+, 3Li2+ gibi tek elektronlu taneciklerin spektrumlarını açıklarken, çok elektronlu taneciklerin spektrumlarını açıklayamamaktadır. NOT Örnek 1 : N. Bohr çekirdekten belli uzaklıktaki yörüngeleri n = 1, 2, 3, 4, ... gibi tam sayılarla veya K, L, M, N, ... gibi harflerle ifade etmiştir. Bir yörüngede en çok 2n2 tane elektron bulunmaktadır. Buna göre, I. K yörüngesinde en çok 2 elektron bulunur. II. M yörüngesinde en çok 8 elektron bulunur. III. 3.yörüngedeki elektronun enerjisi, 1.yörüngedekinden küçüktür. IV. İlk dört yörüngenin alabileceği toplam elektron sayısı 60 tır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 2 : Bohr Atom Modeli ile ilgili, I. Elektronlar çekirdek etrafındaki dairesel yörüngelerde bulunur. II. 1. yörüngedeki elektronun hızı, 2.yörüngedekinden büyüktür. III. 2. yörüngedeki elektronun enerjisi, 3.yörüngedekinden düşüktür. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? Çözüm:

2 1. FÖY: MODERN ATOM TEORİSİ-I MODERN ATOM TEORİSİ-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 3 : I. 2He+ II. 3Li2+ III. 10Ne IV. 1H V. 13Al2+ VI. 18Ar Uyarılmış haldeki yukarıdaki taneciklerden hangilerinin yaptığı ışıma spektrumları Bohr Atom Modeliyle açıklanabilir? Çözüm: Atomun Kuantum Modeli Günümüzdeki modern atom teorisini açıklayan modeldir. 1924 yılında Luis de Broglie, elektron gibi küçük parçacıkların dalga özelliği gösterdiğini belirtmiştir. 1927 yılında W.Heisenberg, atomdaki bir elektronun yerini ve hızını aynı anda hatasız olarak belirlemek olanaksız olduğunu belirtmiştir. (Belirsizlik ilkesi) 1926 yılında E.Schrödinger, atomdaki elektronların bulunma olasılıklarının yüksek olduğu uzay bölgelerini matematiksel denklemlerle ifade etmiştir. Schrödinger'e göre atomdaki elektronun bulunma ihtimalinin en yüksek olduğu yer, dalga fonksiyonunun karesinin en yüksek olduğu yerdir. Atomdaki elektronun bulunma olasılığının yüksek olduğu hacimsel bölgelere orbital denir. s, p, d, f olmak üzere dört tür orbital vardır. Bir enerji seviyesinde orbital enerjileri s < p < d < f şeklindedir. Bir enerji seviyesinde s'den 1 tane, p'den 3 tane, d'den 5 tane, f'den 7 tane orbital bulunur. Bir orbitalde en çok 2 elektron bulunur. s → → : 2e– p → → : 6e– d → → : 10e– f → → : 14e– Enerji Seviyesi (n) Orbital Türü Orbital Sayısı (n2) En fazla elektron sayısı (2n2) n = 1 s 12 = 1 tane 2e– n = 2 s, p 22 = 4 tane 8e– n = 3 s, p, d 32 = 9 tane 18e– n = 4 s, p, d, f 42 = 16 tane 32e– Tanım ORBİTAL TÜRLERİ VE ŞEKİLLERİ Orbitallerin şekilleri tam olarak tanımlanabilmiş değildir. Buna rağmen elektronların bulunma ihtimalinin en yüksek olduğu orbitallerin özgün şekillere sahip olduğu varsayılmaktadır. Orbital türleri; s, p, d ve f şeklinde ifade edilir. Orbitallerin varsayılan şekilleri ve bazı özellikleri aşağıdaki görsellerde verilmiştir. s orbitalleri, en fazla 2 elektron alabilen küresel yapıdadır. Katman sayısı arttıkça s orbitallerinin büyüklüğü artar. 1s 2s 3s p orbitalleri, çekirdeğin her iki tarafından zıt yönlere yönelmiş elektron bulutlarından oluşur. Px , Py ve Pz sembolleriyle gösterilen ve özdeş özellikte 3 tane p orbitali bulunur. P orbitalleri en fazla 6 elektron alabilir. Px P y Pz d orbitalleri, s ve p orbitallerine göre daha kompleks yapılara sahiptir. Özdeş enerji değerine sahip 5 tane d orbitali bulunur. d orbitalleri en fazla 10 elektron alabilir. d orbitallerinin uzaydaki yönelişleri aşağıda gösterilmiştir. dyz dxz dxy dx d 2 x2 – y2 f orbitallerinin şekilleri d orbitallerinden de karmaşık şekillere sahiptir. En fazla 14 elektron alabilen f orbitalleri 7 tanedir. Tanım

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 4 : Temel haldeki bir atomun n = 2 deki tüm orbitallerinin diyagramları, y y y y 2s 2pX 2pY 2pZ z z z z x x x x şeklinde gösterilmektedir. Buna göre, I. 2. enerji seviyesinde 4 tane orbital bulunur. II. 2pZ'deki elektronun enerjisi 2pX'tekinden yüksektir. III. 2s orbitalinin enerjisi 2pY'ninkinden küçüktür. IV. p orbitallerinde en çok 3 elektron bulunur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Atomun Kuantum Sayıları Atomun kuantum sayıları n, æ, mæ ve mS olmak üzere 4 çeşittir. Bunlardan n, æ ve mæ konum ifade ederken, mS ise elektronun dönüş yönünü ifade eder. n (Baş kuantum sayısı): Birincil kuantum sayısı olarak da bilinir. n, çekirdekten belli uzaklıktaki enerji seviyelerini (katmanları) ifade eder. n = 1, 2, 3, 4, ... gibi sayılarla gösterilir. çekirdek n = 1 n = 2 n = 3 n = 4 æ (Açısal Momentum Kuantum Sayısı): İkincil ya da yan kuantum sayısı olarak da bilinir. æ, alt kabukları yani orbital türleri ifade eder. æ, 0'dan (n – 1)'e kadar değerler alabilir. æ = 0, 1, 2, 3 gibi sayılarla gösterilir. Her bir æ değeri, bir orbital türünü ifade etmektedir. Alt kabuk 1s 2s 2p 3s 3p 3d n 1 2 2 3 3 3 æ 0 0 1 0 1 2 æ = 0 ´ s æ = 2 ´ d æ = 1 ´ p æ = 3 ´ f mæ (Manyetik Kuantum Sayısı): Orbitallerin uzaydaki yönelimlerini yani bir orbital türünün kaç adet olabileceğini ifade eder. Bir orbital türünün kaç tane olabileceği (2æ + 1) ifadesiyle bulunur. mæ , – æ ile +æ arasında değerler almaktadır. Tanım Orbital Türü æ Orbital Sayısı (2æ + 1) mæ (– æ ... +æ) s 0 1 adet 0 p 1 3 adet (pX, pY, pZ) –1, 0, +1 d 2 5 adet (dX2Y2, dZ2, dXY, dXZ, dYZ) –2, –1, 0, +1, +2 f 3 7 adet –3, –2, –1, 0, +1, +2, +3 mS (Spin Kuantum Sayısı): Bir orbitaldeki elektronun dönüş yönünü ifade eder. mS, + 1 2 ve – 1 2 sayılarıyla gösterilir. Bir orbitaldeki iki elektronun spinleri zıt olmak zorundadır. mS = + 1 2 mS = – 1 2 Örnek 5 : Bohr Atom Modeli, I. Uyarılmış 1H atomunun ışıma spektrumlarını II. Uyarılmış 6C atomunun ışıma spektrumlarını III. Uyarılmış 3Li2+ iyonunun ışıma spektrumlarını hangilerini açıklamada yetersiz kalmaktadır? Çözüm: Örnek 6 : Atomun kuantum sayılarıyla ilgili, I. Bir atomun n, æ, mæ ve mS kuantum sayılarının tamamı aynı olan iki elektronu yoktur. II. n = 3 enerji seviyelerinde açısal momentum kuantum sayısı æ = 0, 1, 2, 3 değerlerine sahip orbitaller bulunmaktadır. III. Bir enerji seviyesinde æ = 2 olan orbitalden 5 adet bulunmaktadır. IV. æ = 3 olan orbitallerin bir enerji seviyesinde mæ değerleri –3, –2, –1, 0, +1, +2, +3 olabilir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

4 1. FÖY: MODERN ATOM TEORİSİ-I MODERN ATOM TEORİSİ-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 7 : 12X : 1s2 2s2 2p6 3s2 Yukarıda temel haldeki X atomunun elektron dizilimi verilmiştir. Buna göre, X atomuyla ilgili, I. Tam dolu orbital sayısı 6'dır. II. n = 2 olan orbital sayısı 4'tür. III. æ = 1 olan elektron sayısı 6'dır. IV. mæ = –1 olan elektron sayısı 1'dir. V. mS = + 1 2 olan elektron sayısı 6'dır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 8 : Atomun kuantum sayılarıyla ilgili, I. n = 4 ise æ = 2 olabilir. II. n = 2 ise æ = 2 olabilir. III. æ = 2 ise mæ = –2 olabilir. IV. mæ = 0 ise æ = 1 olabilir. yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 9 : Spin kuantum sayıları ile ilgili, I. + 1 2 ve – 1 2 olarak iki sayı ile ifade edilir. II. Elektron için bir konum belirtmez. III. Bir orbitalde aynı spin sayılı en çok iki elektron bulunabilir. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 10 : Baş kuantum sayısı n olan X atomu ile ilgili, I. Açısal momentum kuantum sayısı 0'dan (n – 1)'e kadar değerler alır. II. n = 3 ise æ = 1 olabilir. III. n = 2 ise mæ = +2 olabilir. IV. æ = 0 ise n = 5 olamaz. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Orbital Enerjilerinin Karşılaştırılması Bir enerji seviyesindeki orbitallerin enerjileri arasındaki ilişki s < p < d < f dir. Orbitallerin enerjilerinin karşılaştırılmasında n + æ değerlerine bakılır. n + æ değeri büyük olan orbitalin enerjisi yüksektir. n + æ değerleri eşit olan orbitallerde n değeri büyük olan orbitalin enerjisi yüksektir. (Madelung - Kletchkowski) Orbital n n + 1s 1 0 1 2s 2 0 2 2p 2 1 3 3s 3 0 3 3p 3 1 4 3d 3 2 5 4s 4 0 4 4p 4 1 5 4d 4 2 6 4f 4 3 7 Tabloya göre orbitallerin enerjileri arasındaki ilişki, 1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 4d < 4f şeklindedir. Tanım

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Örnek 11 : I. 3d II. 4s III. 5f IV. 6p Yukarıdaki orbitallerin potansiyel enerjilerini büyükten küçüğe doğru sıralayınız. Çözüm: Örnek 12 : I. 4f II. 5s III. 5p IV. 6s Yukarıdaki orbitallerin potansiyel enerjilerinin küçükten büyüğe doğru sıralanışı nasıldır? Çözüm: Örnek 13 : n = 3 enerji seviyesi ile ilgili, I. 3 tür orbital içermektedir. II. 9 adet orbital içermektedir. III. En çok 8 elektron bulundurabilir. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 14 : 3d orbitalleriyle ilgili, I. Baş kuantum sayısı 3'tür. II. Açısal momentum kuantum sayısı 2'dir. III. Enerjileri eşit 3 adet orbital içermektedir. IV. En fazla bulundurabileceği elektron sayısı 10'dur. V. Spin kuantum sayısı – 1 2 olan en fazla 5 elektrona sahip olabilir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 15 : 4. enerji seviyesiyle ilgili, I. 4 tür orbital bulunmaktadır. II. 4d orbitallerinin enerjisi, 4p orbitallerinin enerjisinden yüksektir. III. 4s orbitalindeki iki elektronun spinleri aynıdır. IV. 4pX, 4pY ve 4pZ orbitallerinin enerjileri arasındaki ilişki 4pZ > 4pY > 4pX tir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

6 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 7. Aşağıdakilerden hangisinde orbital enerjilerinin karşılaştırılması yanlış verilmiştir? A) 2p > 2s B) 3d > 4s C) 5d > 4p D) 7s > 5f E) 6p > 5d 8. X : Temel haldeki X atomuna ait orbital şeması yukarıda verilmiştir. Buna göre, X elementi ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Atom numarası 20'dir. B) Tam dolu orbital sayısı 10'dur. C) n = 4 olan elektron sayısı 2'dir. D) = 1 olan elekton sayısı 12'dir. E) = 0 olan elektron sayısı 6'dır. 6. Atomun kuantum sayıları ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) n, atom çekirdeğinden belli uzaklıktaki katmanları ifade eder. B) æ, orbital türlerini ifade eder. C) mæ , orbitallerin manyetik alan etkisiyle uzaydaki yönelimleri ifade eder. D) mS, orbitaldeki elektronların dönme hızlarını ifade eder. E) Bir atomda herhangi iki elektronun tüm kuantum sayıları aynı olamaz. 5. Manyetik kuantum sayısı (m ) ile ilgili, I. Orbital türünü ifade eder. II. Bir orbital türünün kaç tane olduğunu belirtir. III. –æ 'den +æ'ye kadar değerler alır. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 3. Aşağıdaki orbitallerden hangisinin potansiyel enerjisi diğerlerininkinden büyüktür? A) 4f B) 3d C) 5p D) 5d E) 6s 4. 4p orbitalleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Baş kuantum sayısı 4'tür. B) Açısal momentum kuantum sayısı 1'dir. C) 4PX, 4PY ve 4PZ olarak üç orbitalden oluşmaktadır. D) 4PZ'nin potansiyel enerjisi 4PX'inkinden büyüktür. E) En çok 6 elektron bulundurur. 2. K Çekirdek a b c d L M N Hidrojen atomuna ait bir elektronun katmanlara geçişleri a, b, c ve d ile gösterilmektedir. Bohr Atom Modeli'ne göre elektronun katmanlar arasında geçişleri sırasında aldığı ya da verdiği enerji, (DE = 2,18.10–18. 1 niç 2 – 1 ndış 2 . Z2 formülüyle hesaplanır.) Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? (n: katman sayısı, Z: atom numarası) A) a ile b'nin enerjileri eşittir. B) b'deki enerji, c'dekinden büyüktür. C) c ile d'nin enerjisi eşittir. D) a ile d'de atom ışıma yapmaktadır. E) b olayında hidrojen atomu kararsız yapıya geçmektedir. 1. Bohr Atom Modeli, I. Temel enerji seviyeleri II. Alt enerji seviyeleri III. Tek elektronlu taneciklerin spektrumları yukarıdakilerden hangileri hakkında doğru bilgi vermektedir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III

7 www.netlerikatla.com 1-D 2-C 3-D 4-D 5-E 6-D 7-D 8-E 9-E 10-C 11-B 12-A 13-E 14-E 15-E 15. Atomun kuantum modeline göre bir atomdaki elektronun kuantum sayıları aşağıdakilerden hangisi gibi olamaz? n æ mæ A) 1 0 0 B) 2 0 0 C) 2 1 –1 D) 3 2 +1 E) 4 2 –3 14. 4p alt kabuğunda bulunan bir elektron ile ilgili, I. Açısal momentum kuantum sayısı 1'dir. II. 4py orbitallerinde bulunma olasılığı, y z x diyagramı ile ifade edilir. III. 4px orbitali yerine 4pz orbitaline geçerse potansiyel enerjisi değişmez. yargılarınadn hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 13. Bohr Atom Modeli'ndeki, I. Bir elektron çekirdekten uzaklaştıkça potansiyel enerji artar. II. Atomlar temel haldeyken ışıma yapmazlar. III. Uyarılmış atomlar yüksek enerjilidir. ifadelerden hangileri günümüzde geçerliliğini korumaktadır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 11. Atom numarası 29 olan temel haldeki X atomu ile ilgili, I. Küresel simetri özelliğine sahiptir. II. Açısal momentum kuantum sayısı (æ) 0 olan elektron sayısı 7'dir. III. n = 3 olan elektron sayısı 17'dir. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 12. Baş kuantum sayısı (n) 3 olan enerji seviyesi ile ilgili, I. Açısal momentum kuantum sayısı (æ ) 0, 1 ve 2 olan orbitaller bulunur. II. En fazla 8 elektron bulundurabilir. III. Potansiyel enerjisi, n = 4 olan enerjisi seviyesinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 10. Açısal momentum kuantum sayısı æ = 1 olan orbitallerinde 15 tane elektron bulunan temel halde X atomu ile ilgili, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Atom numarası 33'tür. B) Değerlik elektron sayısı 5'tir. C) IUPAC sistemine göre 5.grup elementidir. D) n = 4 olan elektron sayısı 5'tir. E) Manyetik kuantum sayısı (m ) 0 olan elektron sayısı 15'tir. 9. Baş kuantum sayısı n = 3 olan orbitallerinde toplam 10 tane elektron bulunan temel haldeki X atomu ile ilgili, I. n = 4 olan elektron sayısı 2'dir. II. Yarı dolu orbitali yoktur. III. Atom numarası 22'dir. IV. Değerlik elektron sayısı 4'tür. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) I, II ve III E) I, III ve IV

8 ÇIKMIŞ SORULAR www.netlerikatla.com 1-B 2-D 3-D 3. Temel hâldeki 22Ti atomunun elektron dizilimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) p orbitallerinde toplam 14 elektron bulunur. B) d orbitallerinde toplam 4 elektron bulunur. C) Baş kuantum sayısı (n) 4 olan toplam 4 elektron vardır. D) s orbitallerinde toplam 8 elektron bulunur. E) Açısal momentum kuantum sayısı (æ) 3 olan toplam 2 elektron vardır. 2020 - AYT 2. Temel hâldeki bir atomun enerji seviyesi en yüksek orbitalinde 1 elektron vardır ve bu elektronun kuantum sayıları aşağıda verilmiştir. • Baş kuantum sayısı (n) = 4 • Açısal momentum kuantum sayısı (æ) = 0 Bu atomda manyetik kuantum sayısı (mæ ) = 0 olan toplam kaç elektron vardır? A) 7 B) 9 C) 10 D) 11 E) 12 2020 - AYT 1. Temel durumdaki 5B atomundaki elektronların baş kuantum (n), açısal momentum kuantum (æ), manyetik kuantum (mæ ) ve spin kuantum (ms) sayılarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur? A) Değerlik elektronları için n değeri 1’dir. B) Dört tane elektronun æ değeri 0’dır. C) Birinci enerji düzeyinde bulunan elektronlar için æ değeri 1’dir. D) İkinci enerji düzeyinde bulunan elektronlar için mæ değeri +2’dir. E) Dört tane elektronun ms değeri +1/2’dir. 2019 - AYT

1 MODERN ATOM TEORİSİ-II 2. FÖY ✔ Atomların ve İyonların Elektron Dizilimleri ✔ Değerlik Elektronu ve Orbitaller ✔ Elementlerin Grup ve Periyotları ✔ Periyodik Özellikler AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Elektron Dizilimi „ Elektronlar düşük enerjili orbitalden başlayarak dizilirler. (Aufbau İlkesi) 1s 2s 2p 3s 3p 3d 4s 4p 4d 4f 5s 5p 5d 5f 6s 6p 6d 7s 7p 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s 5f 6d 7p orbitallerin enerjisi artar. „ Bir orbitale spinleri zıt en fazla iki elektron yerleşir. Atomdaki herhangi iki elektronun tüm kuantum sayıları (n, æ, mæ ve ms ) eşit olamaz. (Pauli ilkesi) „ ns2 „ np6 „ nd10 „ nf14 Örneğin 7N : 1s2 2s2 2p3 ´ 2 tam dolu, 3 yarı dolu orbitali var. 8O : 1s2 2s2 2p4 ´ 3 tam dolu, 2 yarı dolu orbitali var. „ Elektronlar eş enerjili orbitallere yerleşirken önce birer birer aynı yönlü olanlar (paralel spinli) dizilir. Daha sonra ters yönlü olanlar yerleşir. (Hund kuralı) Örneğin 7N : 1s2 2s2 2p3 ´ 2 tam dolu, 3 yarı dolu orbitali var. 8O : 1s2 2s2 2p4 ´ 3 tam dolu, 2 yarı dolu orbitali var. Tanım Örnek 1 : Atom numarası 28 olan temel haldeki Ni atomunun elektron diziliminde, I. Tam dolu orbital sayısı 14'tür. II. Yarı dolu orbital sayısı 2 dir. III. n = 3 olan elektron sayısı 16'dır. IV. æ = 2 olan elektron sayısı 8'dir. V. mS = + 1 2 olan en çok 15 elektronu olabilir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 2 : Temel halde 7 tam dolu orbitali olan X atomu ile ilgili, I. Atom numarası 14'tür. II. Yarı dolu orbital sayısı 2'dir. III. n = 3 olan elektron sayısı 4'tür. IV. æ = 1 olan elektron sayısı 10'dur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

2 2. FÖY: MODERN ATOM TEORİSİ - II MODERN ATOM TEORİSİ-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Küresel Simetri ve Uyarılma Temel haldeki atomda eş enerjili orbitallerin hepsi tam dolu ya da hepsi yarı dolu ise o atom küresel simetri özelliğine sahiptir. Küresel simetriye sahip atomlar diğerlerine oranla daha kararlıdır. s1 s2 p3 p6 d5 d10 Elektron dizilimleri bu şekilde biten atomlar küresel simetri özelliği gösterir. Örneğin, 10Ne : 1s2 2s2 2p6 ´ Ne küresel simetri gösterir. 15P : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3 ´ P küresel simetri gösterir. 9F : 1s2 2s2 2p5 ´ F küresel simetri göstermez. Özel Durum: Elektron dizilimi ns2(n – 1)d4 ile sonlanması beklenen atomlar kendiliğinden elektron dizilimini ns1(n – 1)d5 yaparken, ns2(n – 1)d9 ile sonlanması beklenen atomlar elektron dizilimini ns1(n – 1)d10 yaparlar. Bu durum uyarılma değildir. 24Cr : [18Ar] 4s2 3d4 → değil 24Cr : [18Ar] 4s1 3d5 → şeklindedir. 29Cu : [18Ar] 4s2 3d9 → değil 29Cu : [18Ar] 4s1 3d10 → şeklindedir. Tanım Örnek 3 : I. 3X II. 13Y III. 24Z IV. 34T Yukarıdaki atomlardan hangileri temel halde küresel simetriye sahiptir? Çözüm: Örnek 4 : Temel haldeki 19X ve 29Y atomları ile ilgili, I. İkisi de küresel simetri özelliği göstermektedir. II. Yarı dolu orbital sayıları farklıdır. III. s orbitallerindeki elektronları eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Uyarılma Dışarıdan enerji alan atomda bir elektronun düşük enerjili orbitalden yüksek enerjili orbitale geçmesine uyarılma denir. Uyarılmış atomlar yüksek enerjili ve kararsız olup ışıma yaparlar. 4Be : 1s2 2s2 Temel hal 4Be : 1s2 2s1 2p1 Uyarılmış hal Tanım Örnek 5 : Temel halde 10 tam dolu, 3 yarı dolu orbitali bulunan X atomuyla ilgili, I. Elektron dizilimi 4p3 ile sonlanır. II. Küresel simetri özelliği göstermez. III. 3.enerji seviyesinde toplam 11 elektronu vardır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 6 : X : 1s2 2s2 2p2 Y : 1s2 2s1 2p3 Z : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d5 Nötr X, Y ve Z atomlarıyla ilgili, I. X, temel haldedir. II. Y, X'in uyarılmış halidir. III. Z, uyarılmış atomdur. IV. X, ışıma yapar. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: İyonların Elektron Dizilimi Nötr atomlarda proton ve elektron sayıları birbirine eşittir. Atom elektron alışverişi yaptığında proton sayısı değişmez. Nötr atom elektron aldığında bu elektron yarı dolu orbitale yerleşir. 9F : 1s2 2s2 2p5 Flor atomunun elektron dağılımı 9F – : 1s2 2s2 2p6 F – iyonunun elektron dağılımı Nötr atomdan elektron koparılırken çekirdeğe en uzak elektrondan başlanır. 13Al : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p1 Al atomunun elektron dağılımı 13Al+ : 1s2 2s2 2p6 3s2 Al+ iyonunun elektron dağılımı Tanım Atom numarası 20'den büyük olan katyonların elektron dizilimi yapılırken öncelikle nötr atomun elektron dağılımını yazıp elektron koparmayı bu dağılım üzerinden yapmak daha doğru olur. Örneğin, 22Ti2+ iyonunun elektron dağılımı; 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 şeklinde değil, 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d2 şeklindedir. Çünkü çekirdeğe en uzak olan elektronlar 3d2 değil, 4s2'deki elektronlardır. NOT Örnek 7 : 25X ve 27Y2+ tanecikleri ile ilgili, I. Elektron sayıları eşittir. II. Birbirinin izoelektroniğidirler. III. Tam dolu orbital sayıları eşittir. IV. æ = 0 olan elektron sayıları farklıdır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

4 2. FÖY: MODERN ATOM TEORİSİ - II MODERN ATOM TEORİSİ-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 8 : I. 7N3– ile 12Mg2+ II. 23V ile 25Mn2+ III. 30Zn2+ ile 31Ga3+ Yukarıdakilerden hangilerinde birbirinin izoelektroniği olan tanecikler bulunmaktadır? Çözüm: Örnek 9 : 16X2– : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 26Y3+ : 1s2 2s2 2p6 3s2 2p6 4s2 3d3 28Z2+ : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d8 32T4+ : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d10 Yukarıdaki iyonlardan hangilerinin elektron dizilimleri doğru olarak verilmiştir? Çözüm: Değerlik Elektronları ve Orbitalleri Nötr atomun çekirdeğe en uzak olan katmanı değerlik kabuğudur. Bu kabukta bulunan elektronlarına değerlik elektronları, orbitallerine ise değerlik orbitalleri denilmektedir. Örneğin; 15P : 1s2 2s2 2p6 / 3s2 3p3 son katman Değerlik elektron sayısı = 5 Değerlik orbitalleri = 3s, 3p 19K : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 / 4s1 son katman Değerlik elektron sayısı = 1 Değerlik orbitali = 4s Atom numarası 20'den büyük olup elektron dizimi d ile bitenlerde en sondaki s ve d orbitalleri, p ile bitenlerde ise en sondaki s ve p orbitalleri değerlik orbitalleridir. Tanım 21Sc : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 / 4s2 3d1 Değerlik elektron sayısı = 3 Değerlik orbitalleri = 4s, 3d 35Br : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 / 4s2 3d10 4p5 Değerlik elektron sayısı = 7 Değerlik orbitali = 4s, 4p NOT Örnek 10 : 2He : 1s2 4Be : 1s2 2s2 6C : 1s2 2s2 2p2 16S : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p4 Yukarıdaki atomlarla ilgili, I. He ve Be atomlarının değerlik elektron sayıları eşittir. II. C ve S atomlarının değerlik orbitallerinin türleri aynıdır. III. C ve S atomlarının değerlik orbitallerinin enerjileri farklıdır. IV. C atomunun elektron sayısı, S atomunun değerlik elektron sayısına eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Örnek 11 : Temel haldeki X atomuyla ilgili, – Değerlik orbitalleri s ve p'dir. – Değerlik elektron sayısı 5'tir. – n = 3 enerji seviyesi tam olarak dolmuştur. bilgileri verildiğine göre, X'in atom numarası kaçtır? Çözüm: Örnek 12 : 23X ve 33Y atomları ile ilgili, I. Değerlik elektron sayıları, II. Yarı dolu orbital sayıları III. s orbitallerindeki elektron sayıları IV. Katman sayıları yukarıdakilerden hangileri eşittir? Çözüm: Örnek 13 : I. 6C : 1s2 2s2 2p2 II. 7N : 1s2 2s2 2p3 III. 12Mg : 1s2 2s2 2p6 3s2 Temel halde bulunan yukarıdaki atomlardan hangilerinin elektron diziliminde orbital şeması doğru gösterilmiştir? Çözüm: Elementlerin Grup ve Periyotları Modern periyodik tablo elementlerin artan atom numaralarına göre düzenlenmiştir. Her bir elementin periyodik tablodaki yeri bellidir. Periyodik tabloda 7 tane periyot 18 tane grup vardır. 1A 3A 4A 5A 6A 7A 8A 2A 3B 4B 5B 6B 7B 8B 8B 8B 1B 2B Bir elementin periyodik tablodaki yeri bulunurken, „ Nötr atomun elektron dizilimi yapılır. „ En son "s" orbitalinin kat sayısı periyodu verir. „ Elektron dağılımı "s" ile veya "p" ile bitenler A grubu (baş grup) elementidir. (s + p = ?A) 11Na : 1s2 2s2 2p6 / 3s1 3. periyot 1A grubu 17Cl : 1s2 2s2 2p6 / 3s2 3p5 3. periyot 7A grubu „ Elektron dağılımı "d" ile bitenler B grubu (yan grup) elementidir. (s + d = ?B) (s + d) toplamı 8, 9 ve 10 olanlar 8B, 11 olanlar 1B ve 12 olanlar 2B grubu elementidir. 21Sc : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 / 4s2 3d1 4. periyot 3B grubu 26Fe : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 / 4s2 3d6 4. periyot 8B grubu 27Co : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 / 4s2 3d7 4. periyot 8B grubu 30Zn : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 / 4s2 3d10 4. periyot 2B grubu 36Kr : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 / 4s2 3d10 4p6 4. periyot 8A grubu IUPAC sistemine göre; 1A → 1. grup 2A → 2. grup 3A → 13. grup 4A → 14. grup 5A → 15. grup 6A → 16. grup 7A → 17. grup 8A → 18. grup Tanım

6 2. FÖY: MODERN ATOM TEORİSİ - II MODERN ATOM TEORİSİ-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 14 : X : 1s2 2s2 2p4 Y : 1s2 2s2 2p6 3s2 Z : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d2 Yukarıdaki element atomlarıyla ilgili, I. X, 2.periyottadır. II. Y'nin değerlik elektron sayısı 2'dir. III. Z, 4A grubu elementidir. IV. Değerlik elektron sayısı en büyük olanı X'tir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 15 : X : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 Y : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d5 Temel haldeki X ve Y atomları ile ilgili, I. İkisi de metaldir. II. 4.periyot elementleridirler. III. Son katmanlarındaki elektron sayıları eşittir. IV. Değerlik elektron sayıları farklıdır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Atom Yarıçapları Atom çekirdeğinin son katmana olan uzaklığı yarıçap olarak düşünülür. } } r 2 r r 2 1 X metali r 1 : Metalik yarıçap r 2 : Kovalent yarıçap r 3 : Van der Waals yarıçap X metali Y Z soygaz Z soygaz 2 molekülü r 1 r 3 r 3 Aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru atom yarıçapları artar. 3Li : r 1 r 1 = 152 pm 11Na : r 2 r 2 = 186 pm 19K : r 3 r 3 = 227 pm r 3 > r2 > r1 Aynı periyotta soldan sağa doğru genellikle atom yarıçapları azalır. r 5 r 4 r 3 r 2 r 1 1A 3Li r 1 = 152pm r 2 = 113pm r 3 = 88pm r 4 = 77pm r 5 5 = 70pm B 4Be 6C 7N 3A 2A 4A 5A r 1 > r2 > r3 > r4 > r5 Nötr atom elektron aldığında çapı büyür, elektron verdiğinde çapı küçülür. İzoelektronik iyonlarda proton sayısı büyük olanın iyon yarıçapı küçüktür. Tanım Örnek 16 : X2+ : 1s2 2s2 2p6 Y2– : 1s2 2s2 2p6 X2+ ve Y2– iyonlarının elektron dağılımları yukarıdaki gibi olduğuna göre, I. X ile Y elementleri aynı periyottadır. II. X2+ nin iyon yarıçapı Y2– nin iyon yarıçapından küçüktür. III. X atomunun yarıçapı Y atomunun yarıçapından büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur?

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 7 www.netlerikatla.com Çözüm: İyonlaşma Enerjisi (İE) Gaz halindeki nötr atomdan bir elektron koparmak için gereken enerjiye 1.iyonlaşma enerjisi denir. Atomdan elektron koparıldıkça birim elektron başına düşen çekim kuvveti artar, tanecik çapı küçülür, bir sonraki elektronu koparmak zorlaşır, iyonlaşma enerjisi artar. Na(g) + 496 kJ ® Na+(g) + e– 1.iE = 496 kJ/mol Na+(g) + 4560 kJ ® Na2+(g) + e– 2.iE = 4560 kJ/mol Na2+(g) + 6900 kJ ® Na3+(g) + e– 3.iE = 6900 kJ/mol Na(g) + 11956 kJ ® Na3+(g) + 3e– „ Nötr Na atomundan 3 mol elektron koparmak için 11956 kJ enerji gerekir. „ Bir atomun toplam elektron sayısı kadar iyonlaşma enerjisi vardır. „ A grubu elementlerinin ardışık iyonlaşma enerjileri arasındaki artış oranının en yüksek olduğu yerde grup numarası bulunur. „ Atom çapı büyüdükçe iyonlaşma enerjileri genellikle küçülür. „ Aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru iyonlaşma enerjileri azalır. „ Aynı periyotta soldan sağa doğru iyonlaşma enerjileri genellikle artar. (8A > 7A > 5A > 6A > 4A > 2A > 3A > 1A) 1 H B C N F O He Ne Na Al Si P S Cl Ar Mg Li Be İE 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Atom numarası Tanım Örnek 17 : X(g) + 899 kJ X+(g) + e– X+(g) + 1757 kJ X2+(g) + e– X2+(g) + 14850 kJ X3+(g) + e– 2. periyottaki X elementinin iyonlaşma enerjileriyle ilgili denklemler yukarıdaki gibidir. Buna göre, I. X'in 1.iyonlaşma enerjisi 899 kJ/mol'dür. II. X'in 2.iyonlaşma enerjisi 14850 kJ/mol'dür. III. X, toprak alkali metalidir. IV. X'in atom numarası 3'tür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 18 : İ.E.(kj) Z Y X T Atom numarası İyonlaşma enerjisi atom numarası değişimi grafiği yukarıdaki gibi olan baş grup elementlerinin, a. Değerlik elektron sayılarını büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? b. 2. iyonlaşma enerjilerini büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? Çözüm:

8 2. FÖY: MODERN ATOM TEORİSİ - II MODERN ATOM TEORİSİ-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Elektron İlgisi ve Elektronegatiflik Gaz halindeki bir atomun bir elektron alarak anyon oluşması sırasındaki enerji değişimine elektron ilgisi denir. Elektron ilgisi en büyük olan elementler 7A grubundaki halojenlerdir. F(g) + e– ® F –(g) + 328,2 kJ Eİ = –328,2 kj/mol Cl(g) + e– ® Cl –(g) + 348,7 kJ Eİ = –348,6 kj/mol Br(g) + e– ® Br –(g) + 324,5 kJ Eİ = –324,5 kj/mol I(g) + e– ® I –(g) + 295,2 kJ Eİ = –295,2 kj/mol „ Elektron ilgisi en yüksek olan element Cl'dur. „ Periyodik tabloda soldan sağa ve aşağıdan yukarıya genellikle elektron ilgisi artmaktadır. Soygazların elektron ilgisi sıfır kabul edilir. Bir atomun kimyasal bağdaki elektronu çekme ölçüsüne elektronegatiflik denir. Pauling listesinde elementlerin elektronegatiflik değerleri 0,7 (Fransiyum) ile 4,0 (Flor) arasında değişir. „ Periyodik tabloda soldan sağa ve aşağıdan yukarıya doğru genellikle elektronegatiflik artar. „ Elektronegatifliği en yüksek olan elementler F(4,0), O(3,5) ve N(3,0)'dir. „ Ametallerden elektronegatifliği en düşük olan H(2,1)'dir. „ Metallerden elektronegatifliği en düşük olan Fr(0,7) dir. „ He, Ne ve Ar elementlerinin elektronegatifliği sıfırdır. „ İki atom arasında elektronegatiflik farkı büyüdükçe bağın sağlamlığı, bağın polarlığı ve iyonik karakteri artar. Tanım Örnek 19 : Bağ Elektronegatiflik Farkı Bağ Enerjisi (kj/mol) H - F 1,9 565 H - Cl 0,9 431 H - Br 0,7 366 H - I 0,4 299 Yukarıdaki tabloda verilenlere göre, I. Elektronegatiflik farkı arttıkça bağ sağlamlığı artar. II. Br atomunun elektronegatifliği I'nınkinden büyüktür. III. H - F bağının polarlığı, H - Cl bağınınkinden büyüktür. IV. 1 mol H - Cl bağı oluşması sırasında 431 kj enerji harcanır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Metalik ve Ametalik Özellikler Metaller elektron vermeye, ametaller ise elektron almaya yatkın elementlerdir. B gruplarının tamamı, metaldir. A gruplarında ise soldan sağa gidildikçe metalik özellik azalırken ametalik özellik artar. En aktif metal 1A grubundaki fransiyum, en aktif ametal ise 7A grubundaki Flor'dur. Periyodik tabloda sağdan sola ve yukarıdan aşağıya doğru metalik aktiflik artarken, soldan sağa ve aşağıdan yukarıya doğru ametalik aktiflik artar. 1A Fr F 7A Metalik aktiflik artar. Ametalik aktiflik artar. „ Metal oksitler bazik, ametallerin oksijence zengin bileşikleri asidiktir. Örneğin: Li2O, Na2O, K2O, MgO gibi metal oksitler baziktir. CO2, SO2, SO3, N2O5 gibi oksijence zengin ametal oksitleri asidiktir. „ Metalik aktifliğin arttığı yönlerde metal oksitlerin ve metal hidroksitlerin bazlığı, ametalik aktifliğin arttığı yönlerde ametal oksitlerin asitliği artar. Tanım

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 9 www.netlerikatla.com Örnek 20 : X Y W T Z Q Yukarıdaki periyodik tabloda verilen elementlerle ilgili, I. X, Y ve Z elementleri metaldir. II. En aktif ametal T elementidir. III. Elektron verme eğilimi en yüksek olan Z elementidir. IV. Z'nin oksiti, Y'nin oksitinden daha baziktir. V. Y'nin atom yarıçapı W'ninkinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 21 : X(g) + e– ® X–(g) + 141 kJ X(g) + 1314 kJ ® X+(g) + e– Yukarıdaki tepkimelere göre, I. X'in 1.iyonlaşma enerjisi 1314 kj/mol'dür. II. X'in elektron ilgisi –141 kJ/mol'dür. III. 1.olay endotermik, 2.olay ekzotermiktir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 22 : Elektronegatiflik ile ilgili, I. Atomun bağ elektronlarını çekme ölçüsüdür. II. Metallerin elektronegatiflikleri genellikle ametallerinkinden yüksektir. III. Elektronegatiflik farkı arttıkça bağın kovalent karakteri artar. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 23 : X : 1s2 2s2 2p6 3s1 Y : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5 X ve Y elementlerinin elektron dağılımı yukarıdaki gibidir. Buna göre, I. X'in elektron alma eğilimi, Y'ninkinden büyüktür. II. X ile Y arasında iyonik XY bileşiği oluşur. III. X2O bileşiği baziktir. IV. Y2O7 bileşiği asidiktir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 24 : 11X, 12Y ve 19Z elementleri ile ilgili, I. Değerlik elektron sayısı en büyük olan Z'dir. II. X2O, YO bileşiğinden daha baziktir. III. Z'nin elektron verme eğilimi Y'ninkinden yüksektir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

10 2. FÖY: MODERN ATOM TEORİSİ - II MODERN ATOM TEORİSİ-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 25 : X : 3. periyot 2A grubu Y : 3. periyot 5A grubu Z : 4. periyot 7B grubu T : 4. periyot 7A grubu Yukarıda periyodik tablodaki yerleri belirtilen elementlerden hangilerinin oksit bileşiği bazik özelliğe sahiptir? Çözüm: Örnek 26 : X : 1s2 2s2 2p3 Y : 1s2 2s2 2p6 3s1 Z : 1s2 2s2 2p6 3s2 T : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 Nötr haldeki elektron dizilimi verilen X, Y, Z ve T elemenletlerinin en kararlı oksit bileşiklerinin bazlık karakterlerini büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? Çözüm: Örnek 27 : I. 14X : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p2 II. 24Y : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d5 III. 32Z : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d10 4p3 Yukarıdaki elektron dizilimleri verilen X, Y ve Z atomlarından hangisi ya da hangileri uyarılmıştır? Çözüm: Örnek 28 : Temel halde 8 tane tam dolu orbitali bulunan X atomu ile ilgili, I. Yarı dolu orbital sayısı 1'dir. II. Atom numarası 16'dır. III. Değerlik elektron sayısı 7'dir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 29 : Temel haldeki 27Co atomu ile ilgili, I. (2+) yüklü iyonunnun elektron dizilimi 3d5 ile sonlanır. II. n = 4 olan elektron sayısı 2 dir. III. æ = 2 olan elektron sayısı 7 dir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 30 : X : 1s2 Y : 1s2 2s2 Z : 1s2 2s2 2p1 X, Y ve Z atomlarının 1.iyonlaşma enerjilerini büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 11 www.netlerikatla.com Örnek 31 : X+, Y3+ ve Z2– iyonları 10Ne ile izoelektroniktir. a. Bu iyonların hangisinden bir elektron koparmak en zordur? b. Nötr haldeki X, Y ve Z atomlarının 1. iyonlaşma enerjilerini büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? Çözüm: Örnek 32 : r 2 r 2 Cl2 molekülü Fe atomu Fe atomu Cl2 molekülü r 1 r 1 Br2 molekülü } } r 3 r 3 Yukarıdaki taneciklerde gösterilen r1, r2 ve r3 yarıçap değerleriyle ilgili, I. r 1, Fe atomunun metalik yarıçapıdır. II. r 2, Cl2 molekülünün kovalent yarıçapıdır. III. r 3, Br2 molekülünün Van der Waals yarıçapıdır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 33 : Temel haldeki 7X, 12Y ve 15Z atomlarının yarıçaplarını büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? Çözüm: Örnek 34 : 1.İE 2.İE 3.İE 4.İE 5.İE 786 1580 3230 4360 16000 3. periyotta bulunan X elementinin ilk beş iyonlaşma enerjisi kJ/ mol olarak yukarıda verilmiştir. Buna göre; I. X'in değerlik elektron sayısı 5'tir. II. X'in atom numarası 14'tür. III. X'in p orbitallerindeki toplam elektron sayısı 8'dir. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 35 : X : 1s2 2s2 2p6 3s2 Y : 1s2 2s2 2p4 Elektron dağılımları verilen X'in metalik yarıçapı r1, Y'nin kovalent yarıçapı ise r2'dir. Buna göre, I. r 1 > r2'dir. II. XY bileşiğinde X2+'nin iyonik yarıçapı, Y2–'nin iyonik yarıçapından küçüktür. III. Y atomunun değerlik elektron sayısı, X atomununkinden 4 fazladır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

12 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 6. Periyodik özelliklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Aynı periyotta atom numarasının arttığı yönde atom yarıçapı azalır. B) Aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru ametalik aktiflik artar. C) Aynı grupta aşağıdan yukarıya doğru metal sertliği artar. D) Ametalik aktifliğin arttığı yönde elektronegatiflik artar. E) Aynı periyotta iyonlaşma enerjisi en düşük olan element 1A grubundadır. 5. X : 1s2 2s2 2p3 Y : 1s2 2s2 2p4 Z : 1s2 2s2 2p5 Temel haldeki X, Y ve Z atomları ile ilgili, I. Atom yarıçapları arasındaki ilişki X > Y > Z'dir. II. 1. iyonlaşma enerjileri arasındaki ilişki Z > Y > X'tir. III. Elektronegatiflik değerleri arasındaki ilişki Z > Y > X'tir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 4. Aşağıda atom numarası verilen elementlerden hangisinin periyodik sistemdeki yeri yanlıştır? A) 8O : 2.periyot, 6A grubu B) 15P : 3.periyot, 5A grubu C) 25Mn : 4.periyot, 7B grubu D) 28Ni : 4.periyot, 8B grubu E) 34Se : 5.periyot, 6A grubu 3. 4. periyot beşinci grupta bulunan X elementi ile ilgili, I. Atom numarası 23'tür. II. Temel halde küresel simetri özelliğine sahiptir. III. Değerlik orbitalleri 4s ve 3d'dir. IV. Değerlik elektron sayısı 3'tür. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV E) I, III ve IV 2. X3+ : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 (3+) yüklü iyonunun elektron dizilimi yukarıda verilen nötr X atomu ile ilgili, I. Değerlik elektron sayısı 8'dir. II. 4.periyot elementidir. III. Geçiş elementidir. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 1. Aşağıdakilerden hangisinde kimyasal özellikleri benzer elementler bir arada verilmiştir? A) 1X ile 3Y B) 2Z ile 4T C) 4T ile 12Q D) 12Q ile 22W E) 3Y ile 4T

13 www.netlerikatla.com 1-C 2-D 3-B 4-E 5-D 6-B 7-B 8-E 9-C 10-C 11-E 12-E 12. X : 1s2 2s2 2p6 3s1 Y : 1s2 2s2 2p6 3s2 X ve Y elementlerinin elektron dizilimi yukarıdaki gibidir. Buna göre, I. X'in metalik yarıçapı Y'ninkinden büyüktür. II. X'in 1. iyonlaşma enerjisi Y'ninkinden küçüktür. III. X'in 2. iyonlaşma enerjisi Y'ninkinden büyüktür. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 11. L X K Y M Z Yukarıdaki periyodik tabloda yerleri verilen X, Y, Z, K, L ve M elementleri ile ilgili, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) X'in normal erime noktası Y'ninkinden büyüktür. B) K'nın elektronegatifliği L'ninkinden büyüktür. C) L'nin elektron ilgisi, K'nınkinden büyüktür. D) Y'nin atom çapı M'ninkinden büyüktür. E) YK bileşiğinin iyonik karakteri ZK bileşiğininkinden büyüktür. 10. Modern periyodik sistem ve periyodik özelliklerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Aynı grupta atom numarası arttıkça atom yarıçapları büyür. B) Aynı periyotta atom yarıçaplarının büyüdüğü yönde metalik aktiflik artar. C) Elektron dağılımı s orbitali ile biten elementlerin tamamı metaldir. D) Aynı periyottaki A grubu metalleri B grubu metallerinden daha aktiftir. E) Elektronegatifliği en yüksek olan element 7A grubunda bulunur. 9. 10X, 13Y ve 18Z elementlerinin atom yarıçaplarının büyükten küçüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) X > Y > Z B) Z > Y > X C) Y > Z > X D) Y > X > Z E) Z > X > Y 8. İE (kj/mol) K L M N O P R Atom numarası Atom numaraları ardışık olan baş grup elementleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) R, alkali metaldir. B) P, oda koşullarında gaz halinde bulunur. C) M, küresel simetri özelliğine sahiptir. D) K'nın atom yarıçapı N'ninkinden büyüktür. E) Değerlik elektron sayısı en küçük olan K'dır. 7. Element İE1 İE2 İE3 İE4 X 520 7300 11815 – Y 899 1757 14850 21005 Z 801 2430 3660 25000 Yukarıdaki tabloda atom numaraları ardışık olan X, Y ve Z elementlerinin iyonlaşma enerjileri kj/mol olarak verilmiştir. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) X'in atom numarası 3'tür. B) Y'nin değerlik elektron sayısı 4'tür. C) Z, 3A grubundadır. D) Y, küresel simetri özelliğine sahiptir. E) X ile Z'nin yarı dolu orbital sayısı eşittir.

14 ÖDEV TESTİ TEST AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 2 www.netlerikatla.com 4. Temel Enerji Düzeyi Sayısı Değerlik Elektron Sayısı X 1 2 Y 2 7 Z 3 5 T 4 2 Yukarıdaki tabloda temel enerji düzeyi sayısı ve değerlik elektron sayıları verilen baş grup elementleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) X'in çekirdek yükü 2'dir. B) Elektronegatifliği en yüksek olan Y'dir. C) X ile T'nin kimyasal özellikleri benzerdir. D) Z'nin atom numarası 15'tir. E) T, toprak alkali metaldir. 5. İyonlaşma Enerjisi K L M N O P R S Atom numarası 2.periyottaki elementlerin iyonlaşma enerjisi - atom numarası grafiği yukarıda verilmiştir. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) K'nın atom numarası 3'tür. B) R'nin atom yarıçapı O'nunkinden büyüktür. C) S, oda koşullarında tek atomlu gaz halinde bulunur. D) R, oda koşullarında diatomik gaz halinde bulunur. E) K, L, O ve S küresel simetri özelliği gösterir. 6. Atom numarası 24 olan X elementi ile ilgili, I. Temel halde elektron dağılımı 3d4 ile sonlanmaktadır. II. 4.periyot 6B grubu elementidir. III. (1+) yüklü iyonunun elektron dizilimi 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d5 şeklindedir. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 3. X3+ ile Y3– iyonları aynı soygaz ile izoelektroniktirler. Buna göre, X ve Y elementleri ile ilgili, I. X ile Y farklı periyottadırlar. II. X ile Y farklı bloktadırlar. III. Y'nin değerlik elektron sayısı X'inkinden büyüktür. yargılarından hangisi ya da hangileri kesinlikle doğrudur? A) Yalnız I B) Yanlız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 2. X Y T Q Z Yukarıdaki periyodik tabloda gösterilen X, Y, Z, T ve Q elementlerinden hangisinin yeri yanlış ifade edilmiştir? Element Periyodik tablodaki yeri A) X 3. periyot 2A grubu B) Y 2. periyot 15 grup C) Z 4. periyot 1B grubu D) T 5. periyot 3A grubu E) Q 5. periyot 18 grup 1. 12X : 1s2 2s2 2p6 3s2 14Y : 1s2 2s2 2p6 3s1 3p3 24Z : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d5 Yukarıda nötr halde elektron dizilimleri verilen X, Y ve Z atomlarından hangisi ya da hangileri temel halde küresel simetri özelliği göstermektedir? A) Yalnız X B) Yalnız Z C) X ve Y D) X ve Z E) X, Y ve Z

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 15 www.netlerikatla.com 10. X2+, Y3+ ve Z– iyonlarının üçünün de elektron düzeni, 18Ar atomununki ile aynıdır. Buna göre X, Y ve Z elementleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) X ile Z baş grup elementidir. B) X ile Y aynı periyottadır. C) Y ile Z aynı bloktadır. D) Değerlik elektron sayısı en büyük olan Z'dir. E) Y ile Z atomlarının temel halde yarı dolu orbital sayıları eşittir. 11. 4. periyotta bulunan X ve Y elementlerinden sağda olan X'tir. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur? A) 1. iyonlaşma enerjisi büyük olan X'tir. B) Atom yarıçapı büyük olan Y'dir. C) Değerlik elektron sayısı büyük olan X'tir. D) Y metal, X ametaldir. E) X'in çekirdek yükü Y'ninkinden büyüktür. 12. X : 1s2 Y : 1s2 2s2 p4 Z : 1s2 2s2 2p6 3s2 Temel haldeki elektron dizilimleri yukarıdaki verilen nötr X, Y ve Z atomları ile ilgili, I. X ile Z elementleri benzer kimyasal özelliklere sahiptir. II. Oda koşullarında X ve Y gaz, Z katı halde bulunmaktadır. III. X, 18. grup elementidir. IV. Z ile Y arasında oluşan ZY bileşiğinin sulu çözeltisi baziktir. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) II ve III C) I, II ve III D) II, III ve IV E) I, II, III ve IV 9. Orbital türü s p d Elektron Sayısı 8 12 8 Temel haldeki nötr X atomunun orbital türlerinde bulunan toplam elektron sayıları yukarıdaki tabloda verilmiştir. Buna göre, X atomu ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) æ = 0 olan elektron sayısı 8'dir. B) æ = 2 olan elektron sayısı 8'dir. C) n = 3 olan elektron sayısı 16'dır. D) Küresel simetriye sahiptir. E) Atom numarası 28'dir. 8. X Y Q Z T Yukarıdaki periyodik tabloda yerleri belirtilen elementlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Q, Z ve T elementleri 4. periyottadır. B) Z ile T aynı gruptadır. C) Atom yarıçapı en küçük olan element X'tir. D) Q ile Y arasında oluşan QY2 bileşiği oda koşullarında katı haldedir. E) Alkali metallerin ilk üyesi X'tir. 7. X : 1s2 2s2 Y : 1s2 2s2 2p2 Z : 1s2 2s2 2p4 Nötr haldeki elektron dizilimleri verilen X, Y ve Z atomları ile ilgili, I. Üçü de aynı periyottadır. II. 1. iyonlaşma enerjileri arasındaki ilişki Z > Y > X'tir. III. Atom yarıçapı en büyük olan X'tir. IV. Y ile Z atomlarının yarı dolu orbital sayıları eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) II ve III C) I ve IV D) I, III ve IV E) I, II, III ve IV

16 1-D 2-D 3-D 4-C 5-B 6-D 7-E 8-C 9-D 10-C 11-E 12-D 13-D 14-C 15-B 16-C 17-D www.netlerikatla.com 16. Aşağıda elektron dizilimleri verilen element atomlarından hangisinin yarıçapı en büyüktür? A) X : 1s2 2s2 B) Y : 1s2 2s2 2p6 C) Z : 1s2 2s2 2p6 3s1 D) T : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p1 E) Q : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p4 17. Periyodik tabloda aynı yatay sırada bulunan elementlerden X toprak alkali metal, Y halojen ve Z geçiş elementidir. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Atom numaraları arasındaki ilişki Y > Z > X'tir. B) X elementi ilk üç periyotta değildir. C) Atom yarıçapı en büyük olan X'tir. D) Y elementi X ile bileşik yaparken Z ile yapmaz. E) Üçü de farklı bloklarda yer alır. 15. Temel halde bulunan aşağıdaki taneciklerden hangisinin elektron dizilimi doğrudur? A) 22X2+ : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 B) 29Y : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d10 C) 30Z2+ : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d8 D) 24T : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d4 E) 14Q : 1s2 2s2 2p6 3s1 3p3 14. X Z Y Q T Yukarıdaki periyodik tabloda yerleri belirtilen X, Y, Z, T ve Q elementleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Y'nin oksit bileşiği X'in oksit bileşiğinden daha baziktir. B) Q'nun normal erime noktası, Y'ninkinden yüksektir. C) Z'nin hidrojenli bileşiğinin asitlik kuvveti, T'nin hidrojenli bileşiğininkinden büyüktür. D) XT bileşiğinin iyonik karakteri XZ bileşiğininkinden düşüktür. E) Z'nin elektronegatifliği T'ninkinden büyüktür. 13. X(g) + Q kJ ® X+(g) + e– X(g) + 4Q kJ ® X2+(g) + 2e– X+(g) + 8Q kJ ® X3+(g) + 2e– X3+(g) + 20 QkJ ® X4+(g) + e– Baş grup elementi olan X'e ait iyonlaşma enerjileri ve denklemleri verilmiştir. Buna göre, I. X'in 1. iyonlaşma enerjisi Q kJ/mol dür. II. X'in 2. iyonlaşma enerjisi 4Q kJ/mol dür. III. X'in 3. iyonlaşma enerjisi 5Q kJ/mol dür. IV. X 13. grup elementidir. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? A) I ve II B) II ve III C) I, II ve IV D) I, III ve IV E) I, II, III ve IV

1 MODERN ATOM TEORİSİ-III 3. FÖY ✔ Elementleri Tanıyalım ✔ Bazı Grupların Özellikleri ✔ Yükseltgenme basamakları ✔ Bileşik Adlandırmaları ✔ Kimyanın Sembolik Dili www.netlerikatla.com AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ Elementleri Tanıyalım s s bloğu f bloğu d bloğu p bloğu s bloğu: 1A ve 2A grubu elementleri bu bloktadır. 8A grubundaki He s bloğundadır. H ve He dışındaki elementler metaldir. d bloğu: Geçiş elementleri yani B grupları bu bloktadır. Tamamı metaldir. p bloğu: 3A'dan 8A'ya kadar olan gruplar yer alır. Metal, ametal, yarı metal ve soygaz içermektedir. f bloğu: Lantanit ve aktinitler yer alır. İç geçiş elementleri bu bloktadır. „ Periyodik tabloda 7 tane periyot, 18 tane grup bulunur. „ A grupları baş grup, B grupları yan gruptur. „ 1A (1. grup, Alkali metaller): Çok aktif metallerdir. Bileşiklerde +1 değerliklidirler. 2A (2. grup, Toprak alkali metaller): Aktif metallerdir. Bileşiklerde +2 değerliklidirler. 3A (13. grup, Toprak metalleri): B yarı metal, Al amfoter metaldir. Bileşiklerde +3 değerliklidirler. 4A (14.grup): C ametaldir. Bileşiklerde –4 ile +4 arasında değerlik alabilirler. 5A (15.grup): N ve P ametaldir. Bileşiklerde –3 ile +5 arasında değerlik alabilirler. 6A (16.grup): O ve S ametaldir. Bileşiklerde –2 ile +6 arasında değerlik alabilirler. 7A (17.grup): Halojen olarak bilinirler. En aktif ametallerdir. Flor hariç bileşiklerde –1 ile +7 arasında değerlik alabilirler. 8A (18.grup): Soygaz ya da asalgaz olarak bilinirler. Bileşik yapmaya elverişsizdirler. „ B grupları: Geçiş elementleri veya ağır metaller olarak bilinirler. 2A (2.grup) ile 3A(13.grup) arasında bulunan 10 tane gruptan oluşur. A grubu metallerine oranla daha serttirler. Bileşiklerde farklı (+) değerlikler alırlar. Tanım Örnek 1 : 4 1 2 3 Periyodik tablo ile ilgili, I. 1. bölge s bloğudur. II. 2. bölgedeki elementlerin elektron dizilimi d orbitali ile sonlanır. III. 3. bölgedeki elementlerin tamamı p blok elementleridir. IV. 4. bölgedeki elementler 6. ve 7. periyot elementleridir. V. 3. bölgede metal element bulunmaz. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 2 : 7X elementi ile ilgili, I. Değerlik elektron sayısı 7'dir. II. IUPAC sistemine göre 15.grup elementidir. III. Bulunduğu grubun ilk elementidir. IV. Doğada diatomik yapıda bulunur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

2 3. FÖY: MODERN ATOM TEORİSİ - III MODERN ATOM TEORİSİ-III AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Bazı Grupların Özellikleri 1A Grubu 1H : Hidrojen ´ Ametal 3Li : Lityum 11Na : Sodyum 19K : Potasyum Alkali 37Rb : Rubidyum metal 53Cs : Sezyum 87Fr : Fransiyum Alkali metal „ H hariç diğerleri alkali metaldir. „ Elektron dağılımları ns1 ile biter. „ Değerlik elektron sayıları 1'dir. „ Bileşiklerde daima +1 değerliklidirler. (H hariç) „ Bulunduğu periyodun en aktif metalleridir. „ Gümüş parlaklığında yumuşak metallerdir. „ Yukarıdan aşağıya doğru aktiflikleri artar, sertlik ve erime noktası azalır. „ Oksitleri ve hidroksitleri kuvvetli bazdır. Yukarıdan aşağıya doğru bazlık kuvveti artar. „ Doğada saf olarak bulunmazlar. „ Su ile kimyasal tepkime verirler. Na + H2O ® NaOH + 1 2 H2 7A Grubu 9F : Flor 17Cl : Klor 35Br : Brom 53I : İyot 85At : Astatin „ Halojenler olarak bilinirler. „ Elektron dağılımları np5 ile biter. „ Değerlik elektron sayıları 7'dir. „ Bileşiklerde –1 den +7'ye kadar değerlik alabilirler. Flor tüm bileşiklerinde –1 değerliklidir. „ Oda koşullarında diatomik yapıda bulunurlar. F2(g) Cl2(g) Kaynama noktaları artar. Br2(s) I 2(k) „ Bulunduğu periyodun en aktif ametalleridirler. Aşağıdan yukarıya doğru ametalik aktiflikleri ve elektronegatiflikleri artar. „ Elektronegatiflikleri F > Cl > Br > I'dır. „ Elektron ilgileri Cl > F > Br > I'dır. „ Hidrojenli bileşiklerinin asitlik kuvveti HF < HCl < HBr < HI'dır. Tanım Örnek 3 : 1A grubu elementleri ile ilgili, I. Alkali metaller bu gruptadır. II. Oksitleri asidik özellik gösterir. III. Atom numarasının arttığı yönde değerlik elektron sayıları da artar. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 4 : T X Z Y Q Yukarıdaki periyodik tabloda yerleri verilen elementlerle ilgili, I. Y'nin normal erime noktası X'inkinden büyüktür. II. Q2'nin normal kaynama noktası Z2'ninkinden büyüktür. III. YZ'nin iyonik karakteri YT'ninkinden büyüktür. IV. Hidrojenli bileşiklerin asitlik kuvveti HZ > HQ'dur. V. Hidroksitli bileşiklerin bazlık kuvveti YOH > XOH'dır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 5 : s bloğu elementleri ile ilgili, I. Hepsi oda koşullarında katı haldedir. II. Hepsi küresel simetri özelliğine sahiptir. III. Değerlik elektron sayıları 3'ten küçüktür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 6 : 7A grubunda bulunan X elementi ile ilgili, I. Halojendir. II. Elektron diziliminde bir tane yarı dolu orbitali vardır. III. Elektronegatifliği aynı periyottaki alkali metalinkinden yüksektir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Yükseltgenme Basamakları Pozitif yüklü iyonlara katyon, negatif yüklü iyonlara anyon denir. NaCl'nin sulu çözeltisinde Na+ iyonunun yükü +1, Cl– iyonunun yükü ise –1 dir. NH3, CO2, SO3 gibi moleküler yapılı taneciklerde iyon yükü kavramı yerine yükseltgenme basamağı kavramı kullanılır. Değişken değerlikli bir atomun yükseltgenme basamağı aşağıdaki kurallara göre bulunur. „ Bileşiklerde tüm atomların değerlikleri toplamı sıfırdır. „ İyonların toplam yükü, iyon yüküne eşittir. „ Bileşiklerde 1A (+1), 2A (+2) ve 3A (+3) değerliklidir. „ Hidrojen ametallerle +1, metallerle –1 değerliklidir. „ Oksijen bileşiklerde genellikle (–2), peroksitlerde (–1) ve OF2'de + 2 değerliklidir. „ Flor tüm bileşiklerde –1 yükseltgenme basamağına sahiptir. „ Ag (+1), Zn (+2) değerliklidir. Örneğin, Na2CO3'teki C'un yükseltgenme basamağını bulalım. Na, 1A grubunda ve +1 değerlik alır. O ise –2 değerliğine sahiptir. Bileşiğin toplam yükü sıfırdır. (Na2 O3 C +1 x –2) 0 ´ 2 . (+1) + X + 3 . (–2) = 0 ´ x = +4 Tanım Örnek 7 : I. SO4 2– II. Cr 2O7 2– III. SO3 Yukarıdakilerden hangilerinde altı çizili olan elementlerin yükseltgenme basamağı (+6) dır? Çözüm: Örnek 8 : I. NH3 II. N2O3 III. HNO3 Yukarıdaki bileşiklerde bulunan azot atomlarının yükseltgenme basamaklarını büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? Çözüm: Örnek 9 : I. H2O II. KOH III. KH IV. NaHSO4 Yukarıdakilerden hangisinde H elementi –1 yükseltgenme basamağına sahiptir? Çözüm:

4 3. FÖY: MODERN ATOM TEORİSİ - III MODERN ATOM TEORİSİ-III AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Kimyanın Sembolik Dili Sabit Değerlikli Katyonlar 1+ 2+ + Değişken Değerlikli Katyonlar „ Katyon ve anyondan oluşan bileşiklere iyonik bileşik denir. İyonik bileşikler kristal yapılıdır. „ İyonik bileşiğin formülü yazılırken genellikle önce katyon sonra anyon yazılır. İyon yükleri çaprazlanır. Formül en sade şekliyle yazılır. Anyonlar 1– 2– 3– „ X+n Y–m ´ XmYn „ İyonik bileşikler önce katyon adı sonra anyon adı okunarak adlandırılırlar. Örneğin: Na+ ile O2– ´ Na2O ´ Sodyum oksit Tanım Örnek 10 : I. Amonyum dikromat II. Kurşun - IV - oksit III. Lityum nitrür IV. Kalsiyum fosfat V. Çinko hidroksit Yukarıda adları verilen bileşiklerin kimyasal formülleri nedir? Çözüm: Örnek 11 : Formül Ad I. FeO Demir - I - oksit II. MgO2 Magnezyum peroksit III. PbO2 Kurşun - IV - oksit Yukarıdaki bileşiklere ait formül ad eşleştirmelerinden hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 12 : Aşağıdaki formülleri verilen bileşiklerin adları nedir? a. Al2O3 : b. CaCO3 : c. FeCl3 : d. NaHCO3 : e. K2C2O4 : Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Kovalent Bileşiklerin Adlandırılması Ametal atomları arasında elektron ortaklaşmasıyla oluşan bileşiklere kovalent bileşik denir. Moleküler yapılıdırlar. „ Ametaller : H, C, N, O, F, P, S, Cl, Br, I „ Latince sayı ön ekleri 1 - mono 6 - hekza 2 - di 7 - hepta 3 - tri 8 - okta 4 - tetra 9 - nona 5 - penta 10 - deka „ Kovalent bileşik adı: Latince sayı + Ametal adı + Latince sayı + Ametal adı + ür ön eki ön eki „ İlk atomun sayısı 1 ise "mono" kullanılmaz. „ Örneğin; CO2 : Karbon dioksit CO : Karbon monoksit SO3 : Kükürt trioksit N2O5 : Diazot pentaoksit Tanım Örnek 13 : Formül Adı I. NO Azot oksit II. H2O Dihidrojen monoksit III. N2O4 Diazot tetraoksit IV. Al2O3 Dialüminyum trioksit Yukarıdaki bileşik formülü ad eşleştirmelerinden hangileri doğrudur? Çözüm: Yaygın olarak kullanılan bileşik adları H2O : Su NH3 : Amonyak PH3 : Fosfin N2H4 : Hidrazin HCl : Tuz ruhu HNO3 : Kezzap H2SO4 : Zaç yağı HCOOH : Karınca asidi CH3COOH : Sirke asidi KOH : Potas kostik NaOH : Sud kostik NaCl : Yemek tuzu Na2CO3 : Çamaşır sodası NaHCO3 : Yemek sodası (Kabartma tozu) KNO3 : Güherçile NH4Cl : Nişadır Mg(OH)2 : Magnezya sütü CaCO3 : Kireçtaşı CaO : Sönmemiş kireç Ca(OH)2 : Sönmüş kireç CuSO4 : Göztaşı FeSO4 : Kıbrıs taşı CaSO4 : Alçı taşı KAI(SO4) 212H2O : Şap CH4 : Metan Tanım Örnek 14 : Sodyum bikarbonat bileşiği ile ilgili, I. Kimyasal formülü Na2CO3 şeklindedir. II. Yaygın olarak bilinen adı kabartma tozudur. III. Suyun sertliğini düşürücü özelliği vardır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

6 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 4. Aynı periyotta bulunan X, Y ve Z elementleri ile ilgili, I. Elektronegatifliği en yüksek olan Z'dir. II. Elektron verme isteği en yüksek olan X'tir. III. Oda koşullarında Y tek atomlu gaz halindedir. bilgileri verilmektedir. Buna göre, X, Y ve Z elementlerinin atom numaralarının artış sırası aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) X, Y, Z B) Y, Z, X C) Y, X, Z D) X, Z, Y E) Z, Y, X 5. X : [18Ar] 4s1 3d5 Elektron dizilimi verilen nötr haldeki X atomu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) 4.periyottadır. B) 6B grubunda bulunur. C) d blok elementidir. D) Uyarılmış atomdur. E) Yarı dolu orbital sayısı 6'dır. 6. X3+ ve Y3– iyonları 10Ne ile izoelektroniktir. Buna göre, I. X ile Y aynı periyottadır. II. X ile Y aynı bloktadır. III. X ile Y'nin değerlik elektron sayıları eşittir. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 3. d blok elementleri ile ilgili, I. Tamamı metaldir. II. İlk üç periyotta bulunmazlar. III. s blok elementlerine göre normal erime noktaları daha yüksektir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 2. d a b c Yukarıdaki periyodik tablo a, b, c ve d bölgelerine ayrılmıştır. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Alkali ve toprak alkali metallerin tamamı a bölgesinde bulunur. B) b bölgesinde baş (ana) grup elementi bulunmaz. C) c bölgesindeki elementlerin tamamının elektron dizilimi p orbitali ile sonlanır. D) d bölgesinde iç geçiş elementleri bulunmaktadır. E) b bölgesindeki elementler ilk üç periyotta bulunmamaktadır. 1. X : 1s2 2s2 2p5 Y : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5 Z : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 Elektron dağılımları verilen X, Y ve Z atomları ile ilgili, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) X ile Y halojendir. B) ZX bileşiğinin iyonik karakteri ZY'ninkinden yüksektir. C) Normal kaynama noktaları arasındaki ilişki Y2 > X2'dir. D) Y– ile Z+ iyonları izoelektroniktir. E) X'in elektron ilgisi Y'ninkinden büyüktür.

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 7 www.netlerikatla.com 11. İyonlar Bileşik Formülü I. Fe3+ ile SO4 2– Fe2(SO4) 3 II. Ca2+ ile P3– Ca2P3 III. Pb4+ ile CO3 2– Pb2(CO3) 4 Yukarıdakilerden hangilerinde verilen iyonların oluşturduğu bileşiklerin formülü doğru verilmiştir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 12. X: Nötr X atomuna ait elektron dizilimi yukarıda verilmiştir. Buna göre, I. X'in atom numarası 24'tür. II. X atomu uyarılmış haldedir. III. X atomunun çekirdekten en uzak olan katmanındaki elektron sayısı 1'dir. IV. X atomunda spin kuantum sayısı (mS) + 1 2 olan elektron sayısı en fazla 15 olabilir. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve III B) II ve IV C) I, II ve III D) I, III ve IV E) I, II, III ve IV 9. Aşağıdakilerden hangisinde bileşik adı yanlış verilmiştir? Formül Ad A) KHCO3 Potasyum bikarbonat B) CuSO4 Bakır - II - sülfat C) Cu2O Bakır - I - oksit D) (NH4) 2S Amonyum sülfat E) Na3PO4 Sodyum fosfat 8. I. Diazot pentaoksit II. Amonyum fosfat III. Sodyum dikromat Yukarıda adları verilen bileşiklerin bir formüllerindeki toplam atom sayılarının karşılaştırılması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) I > II > III B) I > III > II C) II > III > I D) II > I > III E) III > II > I 7. İyon Adı I. ClO3 – Klorat II. MnO4 – Manganat III. HSO4 – Bisülfat Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinde iyon - ad eşleştirmesi doğru olarak verilmiştir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 10. Aşağıdakilerden hangisinde madde çiftlerinde altı çizili elementlerin yükseltgenme basamakları farklıdır? A) ClO– 3 / Cl2O5 B) SO4 2– / SO3 C) BrO– 4 / KClO4 D) Na2O / MgO2 E) CO2 / PbCl4

8 www.netlerikatla.com 1-E 2-C 3-E 4-D 5-D 6-B 7-D 8-C 9-D 10-D 11-A 12-D 13-C 14-D 15-D 16-E 17-D 16. X Y Z Yukarıdaki periyodik tabloda yerleri belirtilen X, Y ve Z elementlerinin oksijen elementi ile oluşturduğu bileşikler hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? (8O) A) XO, bazik oksittir. B) Y2O3, amfoter oksittir. C) ZO2, asidik oksittir. D) XO2, peroksittir. E) ZO3, bazik oksittir. 17. İyonlaşma Enerjisi X Y Z Atom numarası Şekildeki iyonlaşma enerjisi - atom numarası grafiğinde 2.periyot elementleri noktalarla gösterilmiştir. Bu elementlerden X, Y ve Z ile ilgili, I. X, s blok elementidir. II. Y nin atom numarası 5 tir. III. Üçü de temel halde küresel simetri özelliği gösterir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 15. X : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d3 Temel haldeki X atomunun elektron dizilimi yukarıda verilmiştir. Buna göre, X elementi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) 4.periyot elementidir. B) 5. Grupta bulunur. C) Temel halde küresel simetri özelliği göstermez. D) X2+ iyonunun elektron dağılımı 3d1 ile sonlanır. E) Oda koşullarında katı haldedir. 14. X : 1s2 2s2 2p5 Y : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5 Temel halde elektron dizilimleri yukarıdaki gibi olan nötr X ve Y atomları ile ilgili, I. Benzer kimyasal özelliklere sahiptirler. II. X'in elektronegatifliği Y'ninkinden büyüktür. III. Y'nin elektron ilgisi X'inkiden yüksektir. IV. Hidrojenli bileşiklerinin asitlik kuvveti HX > HY'dir yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) II ve III C) I ve IV D) I, II ve III E) I, II, III ve IV 13. 1. X(g) + e– → X–(g) + Q1 kJ 2. X(g) + Q2 kJ → X+(g) + e– X element atomuna ait yukarıdaki tepkime denklemlerine göre, I. X'in 1. iyonlaşma enerjisi Q2 kJ/mol'dür. II. 1. olayda oluşan iyonunun yarıçapı 2. olayda oluşan iyonun yarıçapından büyüktür. III. 1. olayda X'in kimyasal özelliği değişirken, 2. olayda değişmez. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III

1 GAZLAR-I 4. FÖY ✔ Gazların özellikleri ve gaz yasaları ✔ Gazların Betimlenmesinde Kullanılan özellikler ve ölçülmesi ✔ Gaz Yasaları ✔ Genel Gaz Denklemi AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Gazların Özellikleri ve Basınç - Hacim Birimleri „ Gaz tanecikleri arasında büyük boşluk vardır. „ Gazlar sıkıştırılabilir. Yüksek basınç ve düşük sıcaklıkta sıvılaşırlar. (LPG, LNG gibi) „ Maddenin en düzensiz ve yüksek enerjili halidir. „ Tanecikleri arasında etkileşimler çok zayıftır. „ Tanecikleri titreşim, öteleme ve dönme hareketi yapar. „ Bulunduğu kabı homojen olarak doldurur. „ Bulunduğu kabın her bölgesine eşit basınç uygular. „ Aynı kaptaki gazların hacimleri ve sıcaklıkları aynıdır. „ Sıcaklıkları eşit olan gazların ortalama kinetik enerjileri eşittir. (k : sabit, T : Mutlak Sıcaklık) T'nin birimi Kelvin'dir. „ Gaz tanecikleri sürekli hareket eder ve birbirleriyle çarpışır. Çarpışma sonucunda yönleri değişir fakat ortalama hızları değişmez. Çarpışmalar esnektir. Tanım Örnek 1 : 1 mol He 3 mol O2 Şekildeki 4 L'lik sabit hacimli kapta 1 mol He ve 3 mol O2 gazları bulunmaktadır. Buna göre, I. He gazının hacmi 1 L'dir. II. O2 gazının hacmi 4 L'dir. III. He ve O2 gazlarının ortalama kinetik enerjileri eşittir. IV. Karışım homojendir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 2 : 27°C'taki He gazının sıcaklığı t°C'a çıkarıldığında ortalama kinetik enerjisi 2 katına çıkmaktadır. Buna göre, t kaçtır? Çözüm: Örnek 3 : 1.durum 2.durum I. 100°C 200°C II. 0°C 273°C III. –73°C 127°C IV. –23°C 227°C Sıcaklık 1.durumdan 2.duruma getirildiğinde yukarıdakilerden hangilerinde Ne gazının ortalama kinetik enerjisi 2 katına çıkar? Çözüm:

2 4. FÖY: GAZLAR - I GAZLAR-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 4 : Gazlarla ilgili, I. Maddenin en düzenli halidir. II. Yüksek basınç ve düşük sıcaklık koşullarında sıvılaşırlar. III. Sabit hacimli kapta bulunan gazların sıcaklığı arttırıldığında yoğunluğu azalır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 5 : Sabit hacimli kapta bulunan 1 mol Ar gazının 0°C taki basıncı P atm'dir. Kaptaki sıcaklık 273°C'e çıkarıldığında, I. Ar gazının ortalama kinetik enerjisi 2 katına çıkar. II. Ar gazının kapladığı hacim değişmez. III. Ar gazının basıncı değişmez. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 6 : Gazlarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Gaz molekülleri titreşim, öteleme ve dönme hareketleri yapar. B) Sabit sıcaklıkta bir miktar gazın hacmi arttığında basıncı da artar. C) Sıcaklıkları eşit olan farklı tür gazların ortalama kinetik enerjileri eşittir. D) Gaz tanecikleri arasındaki boşluklar katı ve sıvılara oranla çok büyüktür. E) Gazlar yüksek basınç ve düşük sıcaklık koşullarında sıvılaşırlar. Çözüm: Örnek 7 : Gaz basıncıyla ilgili, I. Birim hacimdeki tanecik sayısı, tanecik hızı ve çarpışma sayısıyla doğru orantılıdır. II. Deniz seviyesinde atmosfer basıncı 1 cm Hg dir. III. Kapalı kaplardaki gaz basıncı manometre ile ölçülür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Gazların Betimlenmesinde Kullanılan Özellikler ve Ölçülmesi Basınç (P): Gaz taneciklerinin birbirlerine ve bulundukları kabın yüzeyine çarparak uyguladığı kuvvete basınç denir. P ile gösterilir. Birim hacimdeki tanecik sayısı, tanecik hızı ve çarpışma sayısı ile doğru orantılı olarak değişir. Kapalı bir kaptaki gaz basıncı monometre ile ölçülür. Atmosferdeki gazların uyguladığı kuvvete açık hava basıncı ya da atmosfer basıncı denir. P0 ile gösterilir. Atmosfer basıncı barometre ile ölçülür. Deniz seviyesinde atmosfer basıncı 1 atm dir. Deniz seviyesinde yükseklere çıkıldıkça atmosfer basıncı her 1000 m de yaklaşık 0,1 atm düşer. Hacim (V): Gaz sıcaklık etkisiyle genleşebilme ve basınç etkisiyle sıkıştırılabilme özelliğine sahiptir. 1L = 1000 mL = 1000 cm3 1L = 1 dm3 1 m3 = 1000 L Mol sayısı (n): Avogadro sayısı kadar tanecik 1 mol dür. Sıcaklık (T): Sıcaklık birimi Kelvin dir. Gaz Yasaları Boyle Yasası (Basınç - Hacim İlişkisi): Sabit sıcaklıkta bir miktar gazın basıncı arttırıldığında hacmi azalır. (n ve T sabit) P (atm) V (L) (n ve T sabit) P.V (atm.L) V (L) (n ve T sabit) P.V (atm.L) P (atm) Tanım

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 8 : He 6 atm Boş 2 L 3 L Şekildeki sistemde 2L'lik kaptaki ideal davranışta olan He gazının basıncı 6 atm'dir. Sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açıldıktan sonra sistemin dengeye ulaşması bekleniyor. Dengede, I. He gazının basıncı 2 atm olur. II. He gazının ortalama kinetik enerjisi değişmez. III. He gazının P.V değeri değişmez. IV. He gazının birim hacimdeki mol sayısı azalır, yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 9 : CH4 n mol K M L Şekildeki ideal pistonlu kapta CH4 gazı dış basınçla denge halindedir. Sabit sıcaklıkta piston K dan L ye itilip sabitlendiğinde, I. Gaz basıncı 2 katına çıkar. II. Ortalama kinetik enerji değişmez. III. P.V değeri artar. yargılarından hangileri doğrudur? (KL = LM) Çözüm: Gaz Yasaları Charles Yasası: Sabit basınçlı bir sistemde bir miktar gazın sıcaklığı arttığında hacmi de artar. (P ve n sabit) 0 V(L) V(L) Sıcaklık (K) (P ve n sabit) –273 0 Sıcaklık (°C) V1 T1 = V2 T2 Gay-Lussac Yasası: Sabit hacimli bir sistemde bir miktar gazın sıcaklığı arttığında basıncı da artar. (V ve n sabit) 0 P(atm) P(atm) Sıcaklık (K) (V ve n sabit) –273 0 Sıcaklık (°C) P1 T1 = P2 T2 Avogadro Yasası: Aynı koşullarda gazların eşit hacimlerinde eşit sayıda tanecik bulunur. (P ve T sabit) V(L) Mol sayısı (n) V1 n1 = V2 n2 Dalton'un Kısmi Basınçlar Yasası: Aynı kaptaki gazların kısmi basınçları mol sayıları ile doğru orantılıdır. (V ve T sabit) P(atm) Mol sayısı (n) P1 n1 = P2 n2 Tanım

4 4. FÖY: GAZLAR - I GAZLAR-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 10 : P(atm) A 0 Sıcaklık V1 V2 Bir miktar ideal X gazına ait basınç - sıcaklık grafiği yukarıdaki gibidir. Buna göre, I. Grafikteki sıcaklık birimi Kelvin'dir. II. A noktası mutlak sıfır noktasıdır. III. A noktası 273°C'a eşittir. IV. Aynı sıcaklıkta V2 > V1'dir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 11 : İdeal serbest pistonlu kapta n mol Ar gazının 127°C taki hacmi 8 L dir. Kaptaki sıcaklık 227°C'a getirildiğinde Ar gazının hacmi kaç L olur? Çözüm: Örnek 12 : 4 g H2 gazının 4 L hacim kapladığı koşullarda 4 g C3H4 gazı kaç L hacim kaplar? (H:1, C:12) Çözüm: Birleştirilmiş (Genel) Gaz Denklemi Gazlar, basınç (P), hacim (V), mol sayısı (n) ve sıcaklık (T) olmak üzere dört farklı büyüklük ile ifade edilir. Gazların karşılaştırılması genel gaz denklemi ile yapılır. P1 V1 = P2 V2 ´ Genel gaz denklemi Örneğin, sabit hacimli kapta bulunan 1 mol He gazının 0°C'taki basıncı P atm olsun. Bu kaba 2 mol daha He gazı ilave edip sıcaklık 273°C olduğunda kaptaki toplam gaz basıncını hesaplayalım. P1 = Patm P2 = ? V1 = VL (sabit) V2 = VL (sabit) n1 = 1 mol n2 = 3 mol T1 = 0°C = 273 K T2 = 273°C = 546K P1 V1 = P2 V2 ´ P.V 1.273 1 = P2.V 3.546 2 ´ P2 = 6P atm Tanım Örnek 13 : O2 gazı Engel h 2h M Şekildeki ideal hareketli piston ile kapatılmış sistemde 27°C sıcaklıkta bulunan 2 mol O2 gazı 1 atm'lik dış basınç ile dengededir. Kaba M musluğundan 3 mol Ne gazı ilave edilip sıcaklık 127°C'a yükseldiğinde kaptaki toplam gaz basıncı kaç atm olur?

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Çözüm: Örnek 14 : He 4 atm Boş 2 L 1 L Sabit sıcaklıkta 1. kaptaki He gazının molce % 25'i, 2. kaba aktarıldığında, a) 1. kaptaki gaz basıncı kaç atm olur? b) 2. kaptaki gaz basıncı kaç atm olur? Çözüm: Örnek 15 : İdeal esnek balondaki 4 gram He gazı –73°C'ta V litre hacim kaplamaktadır. Kaba 4 gram H2 gazı eklenip. sıcaklık 27°C'a çıkarıldığında balonun hacmi ne olur? Çözüm: Örnek 16 : Ne 1 mol Şekildeki sabit hacimli kapta 0°C sıcaklıkta ideal davranışta olan 1 mol Ne gazı bulunmaktadır. Buna göre, I. Sıcaklık 273°C ye çıkarıldığında Ne gazının basıncı iki katına çıkar. II. Aynı sıcaklıkta kaba 1 mol daha Ne gazı eklendiğinde Ne gazının P.V değeri iki katına çıkar. III. Kaptaki gazın yarısı dışarıya alınıp sıcaklık 273°C ye çıkarıldığında gaz basıncı değişmez. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Kütlesi ihmal edilen sürtünmesiz hareketli bir pistonla kapatılmış kap içerisinde 400 K sıcaklıkta belirli bir basınçta 2,0 L azot gazı bulunmaktadır. Aynı basınçta azot gazının mol sayısı iki katına çıkarılıp sıcaklığı 300 K’ye düşürülürse gazın hacmi kaç litre olur? (Gazın ideal gaz olarak davrandığı varsayılacaktır.) A) 1,0 B) 1,5 C) 2,5 D) 3,0 E) 3,5 2021 - AYT Çözüm:

6 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 6. P(atm) –273 –73 0 t 6 2 2,73 Sıcaklık (°C) Sabit hacimli sistemde 1 mol ideal X gazına ait basınç - sıcaklık grafiği verilmiştir. Buna göre, grafikte t değeri kaçtır? A) 100 B) 127 C) 273 D) 327 E) 373 5. O2 1 mol He İdeal piston P0 = 1 atm K L M N O P Şekildeki sistemde 27°C'taki 1 mol O2 gazı dış basınçla denge halindedir. Kaba 8 g He gazı ilave edilip sıcaklığı 127°C'a çıktığında ideal piston nerede durur? (He : 4 g/mol, bölmeler eşit aralıklıdır.) A) M-N arasında B) N C) N-O arasında D) O E) O-P arasında 4. cıva cıva 14 cm Şekil - I Şekil - II 14 cm P0 P0 X(g) X(g) Şekil - I'deki gibi dış basınçla dengede olan sistem aynı sıcaklıkta Şekil - II'deki konuma getirildiğinde X gazının basıncı 70 cm Hg olarak ölçülüyor. Buna göre, X gazının Şekil - I'deki sistemde basıncı kaç cm Hg'dir? A) 56 B) 70 C) 76 D) 84 E) 98 3. Aşağıdakilerden hangisinde birim eşitliği yanlış verilmiştir? A) 0°C = 273 K B) 1 atm = 760 mm Hg C) 1 L = 1 m3 D) 38 cmHg = 0,5 atm E) 1 Torr = 1 mm Hg 2. V H2 4 gram Şekildeki sabit hacimli kapta 27°C sıcaklıktaki 4 gram H2 gazının basıncı 3 atm dir. Kaba 4 gram CH4 gazı eklenip sıcaklık 127°C ye çıkarılıyor. Buna göre kaptaki toplam gaz basıncı kaç atm olur? (H: 1, C: 12, gazların ideal davranışta olduğu kabul edilecektir.) A) 3,5 B) 4 C) 4,5 D) 5 E) 6,25 1. H2 4 atm 2 L 1. kap 3 L 2. kap Boş Şekildeki sistemde 0°C'ta H2 gazının 2L'lik kaptaki basıncı 4 atm'dir. Sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açılıp sistem dengeye ulaştığında, I. H2 gazının basıncı 1,6 atm olur. II. H2 gazının molce %60'ı 2.kaptadır. III. 1.kaptaki gaz basıncı, 2.kaptakinden büyük olur. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 7 www.netlerikatla.com 10. P(atm) P.V(atm.L) P(atm) (T, n sabit) I (T, n sabit) II (V, n sabit) III V(L) V(L) T(°C) İdeal X gazına ait yukarıdaki grafiklerden hangileri doğru çizilmiştir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 9. Şekildeki sabit hacimli kapta T Kelvin'de n mol He gazı bulunmaktadır. He n mol T Sıcaklık 4T Kelvin'e çıkarıldığında, I. He gazının ortalama kinetik enerjisi 4 katına çıkar. II. He gazının yoğunluğu değişmez. III. He gazının ortalama yayılma hızı 4 katına çıkar. IV. He gazının birim zamanda birim yüzeye yaptığı çarpma sayısı 2 katına çıkar. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) I ve IV C) III ve IV D) I, II ve IV E) I, II, III ve IV 8. He 1 mol 27°C Şekildeki sabit hacimli kapta 27°C'ta P atm basınç yapan 1 mol He gazı bulunmaktadır. Buna göre, I. Sıcaklığı 300°C arttırmak II. Sıcaklığı 300 K arttırmak III. Sabit sıcaklıkta kaba 16 g CH4 gazı ilave etmek Yukarıdakilerden hangileri ayrı ayrı uygulandığında kaptaki gaz basıncı 2P atm olur? (CH4 : 16 g/mol, gazların ideal davranışta olduğu kabul edilecektir.) A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 7. H2 Ne 4 mol İdeal piston 1.bölme K L M N O P R 2.bölme Şekildeki sistemde ideal hareketli pistonla ayrılmış bölmelerde H2 ve Ne gazları dengededir. 1. bölmeye aynı sıcaklıkta n mol He gazı ilave edildiğinde piston P noktasında dengede durmaktadır. Buna göre, I. Ne gazının basıncı 2 katına çıkmıştır. II. H2 gazının basıncı yarıya inmiştir. III. Kaba ilave edilen He gazının mol sayısı 8'dir. yargılarından hangileri doğrudur? (Bölmeler eşit aralıklıdır.) A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III

8 1-C 2-C 3-C 4-D 5-D 6-D 7-D 8-E 9-D 10-A 11-E 12-D 13-D 14-E www.netlerikatla.com 13. He gazı ideal serbest piston V P0 = 1 atm Şekildeki sistemde 0°C'taki ideal He gazı dış basınçla denge halindedir. Sistemin sıcaklığı 273°C'a çıkarıldığında, I. He gazının yoğunluğu yarıya iner. II. He gazının basıncı 2 katına çıkar. III. He gazının ortalama kinetik enerjisi 2 katına çıkar. IV. He atomlarının birim zamanda birim yüzeye yaptıkları çarpma sayısı azalır. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, III ve IV E) II, III ve IV 14. He gazı 1 mol He gazı 1 mol 1. kap 2. kap P0 = 1 atm ideal serbest piston Aynı sıcaklıkta 1'er mol He gazı bulunan kaplarda gazların hacimleri eşittir. Buna göre, I. 1. kapta He gazının basıncı 1 atm'dir. II. Sabit sıcaklıkta 1. kaba 1 mol CH4 gazı eklendiğinde, He gazının kısmî basıncı değişmez. III. Sabit sıcaklıkta 2. kaba 1 mol Ne gazı eklendiğinde, He gazının kısmî basıncı azalır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 12. hareketli piston 1. kap 2. kap a b c d e f h ı O2 gazı He gazı g Sıcaklıkları aynı olan gazların bulunduğu şekildeki sistem denge halindedir. Kaptaki O2 gazının kütlesi 6,4 g dır. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? (He : 4 g/mol, O2 = 32 g/mol, bölmeler eşit aralıklıdır.) A) He gazının kütlesi 0,8 g'dır. B) He ve O2 gazlarının basınçları eşittir. C) 1. kaba He gazı eklendiğinde, O2 gazının yoğunluğu artar. D) Her iki bölmenin sıcaklıkları aynı oranda arttırıldığında He ve O2 gazlarının basınçları değişmez. E) 2. bölmeye O2 gazı eklendiğinde, He gazının basıncı artar. 11. V(L) Sıcaklık (°C) P1 P2 P3 A O Bir miktar ideal X gazına ait hacim - sıcaklık grafiği şekildeki gibidir. Buna göre, I. Aynı sıcaklıkta basınçlar arasındaki ilişki P3 > P2 > P1'dır. II. P1'deki gaz yoğunluğu, P2'dekinden büyüktür. III. P3'teki gaz yoğunluğu, P2'dekinden büyüktür. IV. A noktası mutlak sıfırdır. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve III  B) II ve III C) II ve IV D) I, II ve IV E) I, III ve IV

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler www.netlerikatla.com AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ İdeal Gaz Denklemi Tanecikler arasında hiçbir etkileşimin olmadığı varsayılan gaz modeline ideal gaz denir. Doğadaki gazlar gerçek gazdır. Gerçek gazlar düşük basınç ve yüksek sıcaklık koşullarında ideale yaklaşırlar. Tanecikler arasındaki çekim kuvvetleri arttıkça gazlar ideallikten uzaklaşır. İdeal gazın denklemi şeklindedir. P : Basınç ® atm V : Hacim ® L n : Mol sayısı ® mol R : Gaz sabiti ® 22,4 273 @ 0,082 atm.L/mol.K T : Mutlak sıcaklık ® Kelvin Tanım Örnek 1 : 127°C'ta ideal davranışta olduğu varsayılan Ne gazının 10L'lik kaptaki basıncı 4,1 atm'dir. Kaptaki Ne gazının kütlesi kaç g dır? (Ne : 20 g/mol) Çözüm: Örnek 2 : 4,48 L'lik sabit hacimli kaptaki ideal He gazının 3 molü 0°C'te kaç atm basınç yapar? Çözüm: Örnek 3 : C3H4 gazı 2,24 L Sıcaklığın 0°C olduğu 2,24 L'lik şekildeki kapta ideal davranıştaki C3H4 gazının basıncı 1,25 atm'dir. Buna göre, kaptaki C3H4 gazının kütlesi kaç g dır? (C3H4 : 40 g/mol) Çözüm: Örnek 4 : 8,2 L'lik sabit hacimli kapta ideal davranıştaki 38 g X2O3 gazının 127°C'taki basıncı 2 atm'dir. Buna göre X'in mol atom kütlesi kaç g dır? (O : 16 g/mol) Çözüm: GAZLAR-II 5. FÖY ✔ Ideal Gaz Denklemi ✔ Gazların Yoğunluğu ✔ Gazlarda Kinetik Teori ✔ Difüzyon ✔ Efüzyon

2 5. FÖY: GAZLAR-II GAZLAR-II www.netlerikatla.com AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ Örnek 5 : Doğada bulunan gazlarla ilgili, I. İdeal davranıştadırlar. II. Moleküller arası çekim kuvveti arttıkça ideallikten uzaklaşırlar. III. Aynı koşullarda H2 gazı, CH4 gazına göre idealliğe daha yakındır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Gaz Yoğunluğu „ Gaz yoğunluğu g/L ile ifade edilir. „ Belli koşullardaki bir gazın yoğunluğu formülü ile hesaplanır. (MA : Mol kütlesi, d : yoğunluk) „ X gazı n mol V L Sabit hacimli kapta, „ X gazı eklenirse dX artar. „ Y gazı eklenirse dX değişmez. „ Toplam gaz yoğunluğu artar. „ Sıcaklık arttırıldığında dX değişmez. „ ideal piston X gazın n mol „ Sabit basınçlı kapta, „ X gazı eklenirse dX değişmez. „ Y gazı eklenirse dX azalır. MY > MX ise toplam gaz yoğunluğu artar. MY < MX ise toplam gaz yoğunluğu azalır. MY = MX ise toplam gaz yoğunluğu değişmez. „ Sıcaklık arttığında dX azalır. Tanım Örnek 6 : Ne gazının 4,1 atm ve 127°C'taki yoğunluğu kaç g/L'dir? (Ne : 20 g/mol) Çözüm: Örnek 7 : ideal piston CH4 Şekildeki ideal pistonlu kapta 1 mol CH4 gazı bulunmaktadır. I. Aynı sıcaklıkta kaba 1 mol CH4 gazı eklendiğinde gaz yoğunluğu değişmez. II. Aynı sıcaklıkta kaba 1 mol H2 gazı eklendiğinde kaptaki toplam gaz yoğunluğu azalır. III. Sıcaklık düşürüldüğünde CH4 gazının yoğunluğu azalır. yargılarından hangileri doğrudur? (H : 1, C: 12) Çözüm: Örnek 8 : Sabit hacimli kapta 1 mol H2 gazı bulunmaktadır. Sabit sıcaklıkta kaba n mol X gazı ilâve edildiğinde toplam gaz basıncı 4 katına, gaz yoğunluğu ise 25 katına çıkmaktadır. Buna göre X gazının mol kütlesi kaç g dır? (H : 1 g/mol) Çözüm:

3 www.netlerikatla.com AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ Örnek 9 : N2 gazının normal koşullardaki yoğunluğu kaç g/L dir? (N : 14 g/mol) Çözüm: Örnek 10 : XO gazı 2,8 g 2 L Şekildeki 2 L'lik kapta 0°C'ta 2,8 g ideal XO gazı bulunmaktadır. Kaptaki gaz basıncı 1,12 atm olduğuna göre, X'in mol atom kütlesi kaç g'dır? (O : 16 g/mol) Çözüm: Örnek 11 : P.V(atm.L) T(K) 8,96 4,48 O 273 546 İdeal davranıştaki 8,8 g X2O gazının PV - T grafiği yukarıdaki gibidir. Buna göre, X'in mol atom kütlesi kaç g dır? (O = 16 g/mol) Çözüm: Gazlarda Kinetik Teori Gaz davranışlarını ve basit gaz yasalarını açıklayan teoriye kinetik teori denir. Kinetik teoriye göre, „ Gaz tanecikleri sürekli her yöne gelişigüzel doğrusal hareket eder. „ Gaz molekülleri birbirleriyle ve kabın çeperiyle çarpışır. „ Gaz molekülleri çarpışmalar sonucu enerji kazanabilir veya kaybedebilir. Ancak toplam enerjileri değişmez. „ Gaz moleküllerinin yoğun oldukları ortamdan az yoğun oldukları ortama doğru yayılmasına difüzyon, yüksek basınçlı ortamdaki gazın kaptaki bir delikten dışarıya kaçışına efüzyon denir. „ Bir gazın ortalama kinetik enerjisi sadece sıcaklığa bağlıdır. Ortalama kinetik enerji mutlak sıcaklık ile doğru orantılıdır. „ Bir gazın ortalama yayılma (difüzyon) hızı hem sıcaklığa hem molekül kütlesine bağlıdır. Ortalama yayılma hızı mutlak sıcaklığın kareköküyle doğru orantılı, molekül kütlesinin karekökü ile ters orantılıdır. k : Boltzmann sabiti R : Gaz sabiti (8,314 j/K.mol) T : Mutlak Sıcaklık MA : Molekül kütlesi Aynı sıcaklıktaki X ve Y gazlarının hızları oranı, X gazının farklı sıcaklıklarda hızları oranı X ve Y gazlarının farklı sıcaklıklarda hızları oranı Yayılma hızı ile yayılma süresi arasında ilişkisi vardır Tanım Bir gazın difüzyon hızı gazın kaba uyguladığı basınca bağlı değildir. Yani farklı basınçlardaki He gazlarının difüzyon hızları eşittir. NOT

4 5. FÖY: GAZLAR-II GAZLAR-II www.netlerikatla.com AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ Örnek 12 : 27°C'taki NO gazının ortalama yayılma hızının 127°C'taki He gazınınkine oranı nNO nHe kaçtır? (He: 4 g/mol, NO:30 g/mol) Çözüm: Örnek 13 : K T L M N O P R S T He V, T V, T CH4 Şekildeki sistemde eşit hacimli kaplarda aynı sıcaklıkta eşit mol sayıda He ve CH4 gazları bulunmaktadır. Kapların muslukları aynı anda açıldığında gazlar ilk kez nerede karşılaşırlar? (He: 4, CH4:16, Bölmeler eşit aralıklıdır.) Çözüm: Örnek 14 : Aynı koşullarda eşit mol sayıdaki H2 gazının 4 saniyede geçtiği bir borudan O2 gazı kaç saniyede geçer? (H: 1, O: 16) Çözüm: Örnek 15 : He gazının sıcaklığı 0°C'tan, 273°C'a çıkarıldığında, a. Ortalama kinetik enerjisi kaç katına çıkar? b. Ortalama yayılma hızı kaç katına çıkar? Çözüm: Difüzyon ve Efüzyon Difüzyon ve efüzyon farklı kavramlar olsa da hesaplamalarda aynı işlemler yapılabilir. n mol H2 n mol CH4 Boş 1. kap 2. kap Sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk kısa bir süreliğine açılıp tekrar kapatıldığında, „ Efüzyon gerçekleşir. „ H2 gazının ortalama yayılma hızı, CH4 gazınınkinden büyük olduğundan; 1. kapta nH2 < nCH4 2. kapta nH2 > nCH4 olur. Gaz taneciklerinin birim zamanda birim yüzeye yaptıkları çarpma sayısı birim hacimdeki mol sayısı ( n V ) ve yayılma hızı ile doğru orantılıdır. Tanım

5 www.netlerikatla.com AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ Örnek 16 : 1 mol X 1 mol Y Şekildeki sabit hacimli kapta 1 mol X ve 1 mol Y gazlarının toplam basıncı 4 atm'dir. Kabın musluğu kısa bir süre açıldığında sabit sıcaklıkta Y gazının yarısının kaptan çıktığı ve toplam gaz basıncının 2,5 atm olduğu tespit ediliyor. Buna göre, I. X gazının efüzyon hızı Y gazınınkinden büyüktür. II. X gazının molekül kütlesi Y gazınınkinden büyüktür. III. Son durumda kaptaki gazların mol sayısı nY > nX'tir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 17 : 1 mol He 1 mol SO3 1 mol C2H6 Şekildeki kapta toplam basınç 6 atm'dir. Kabın musluğu kısa bir süre açılıp tekrar kapatıldığında kaptaki gazların mol sayılarının büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? (He : 4, SO3 : 80, C2H6 : 30) Çözüm: Örnek 18 : Sabit hacimli kapta bulunan n mol SO3 gazı sabit sıcaklıkta musluk açıldığında 200 saniyede kabı boşaltmaktadır. Aynı sıcaklıkta bu kaba konulan 2n mol Ne gazı kaç saniyede kabı boşaltır? (Ne : 20, SO3 : 80) Çözüm: Örnek 19 : T CH4 A B Şekildeki sistemde T musluğu açıldığında CH4 gazı A kabından B kabına 10 saniyede ulaşmaktadır. Buna göre, aynı sıcaklıkta ve eşit mol sayıdaki SO2 gazı A kabından B kabına kaç saniyede ulaşır? (CH4:16 g/mol, SO2:64 g/mol) Çözüm: Örnek 20 : Sabit hacimli kapta 0°C'taki O2 gazının sıcaklığı 273°C'a çıkarıldığında, I. Ortalama kinetik enerjisi II. Difüzyon hızı III. Basıncı IV. Birim zamanda birim yüzeye yaptığı çarpma sayısı yukarıdakilerden hangileri 2 katına çıkar? Çözüm: Aynı şartlarda, He gazının difüzyon hızı XO2 gazının difüzyon hızının 4 katıdır. Buna göre, X elementinin mol kütlesi kaç g/mol’dür? (He = 4 g/mol, O = 16 g/mol; gazların ideal gaz olarak davrandığı varsayılacaktır.) A) 8 B) 12 C) 16 D) 32 E) 64 2019 - AYT Çözüm:

6 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 1. Basınç(cmHg) Hacim(L) 4,1 8,2 16,4 152 76 38 127°C'taki basınç - hacim grafiği verilen ideal davranıştaki Ar gazının kütlesi kaç g dır? (Ar : 40 g/mol) A) 2 B) 5 C) 8 D) 10 E) 20 4. 27°C'taki C2H6 gazının 1,64 atm basınç altındaki yoğunluğu kaç g/L'dir? (H:1, C:12) A) 2 B) 2,5 C) 3 D) 3,2 E) 4 5. 8,2 L O2 Şekildeki 8,2 L lik kapta ideal davranıştaki O2 gazının basıncı 114 cmHg dir. Kaptaki sıcaklık 27°C olduğuna göre, O2 gazının kütlesi kaç g'dır? (O : 16 g/mol) A) 4 B) 8 C) 16 D) 32 E) 64 6. 1 mol CH4 gazının belirtilen basınç ve sıcaklık koşullarında ideal davranışa yakınlığının karşılaştırılması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) I > II > III B) II > I > III C) III > I > II D) I = III > II E) III > II > I Basınç(atm) Sıcaklık(K) I. P T II. 3P T III. P 2 2T 2. 32 g CH4(g) 3 L 27°C 4 L 127°C 32 g SO3 Yukarıdaki kaplarda ideal davranışta olduğu kabul edilen CH4 ve SO3 gazlarının basınçları oranı ( PCH4 PSO3 ) kaçtır? (CH4 : 16, SO3 : 80) A) 1 B) 3 C) 5 D) 1 5 E) 1 10 3. Gazlarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Aynı koşullarda H2 gazı CH4 gazından daha idealdir. B) İdeal gazlar sıvılaşmaz. C) Gerçek gazlar yüksek basınç ve düşük sıcaklıkta ideale yaklaşırlar. D) Moleküller arası etkileşimler azaldıkça gazlar ideale yaklaşır. E) Aynı sıcaklıkta CH4 ve C2H6 gazlarının ortalama kinetik enerjileri eşittir.

7 www.netlerikatla.com 1-D 2-C 3-C 4-A 5-C 6-C 7-B 8-E 9-C 10-B 11-C 12-D 7. I. He II. NH3 III. N2 Aynı koşullarda bulunan eşit mol sayıdaki He, NH3 ve N2 gazlarının ideal davranışa yakınlıklarının karşılaştırılması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? ( 1H, 2He, 7N) A) He > NH3 > N2 B) He > N2 > NH3 C) N2 > He > NH3 D) N2 > NH3 > He E) NH3 > N2 > He 10. Sabit hacimli kaptaki X gazının sıcaklığı 150K'den 600K'e çıkarıldığında, I. Ortalama kinetik enerjisi 4 katına çıkar. II. Ortalama yayılma hızı 2 katına çıkar. III. Yoğunluğu azalır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 8. H2 n mol V, T V, T CH4 n mol Eşit hacimli kaplarda, sıcaklıkları aynı olan ideal davranıştaki H2 ve CH4 gazlarının mol sayıları eşittir. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Basınçları eşittir. B) Ortalama kinetik enerjileri eşittir. C) Ortalama yayılma hızları farklıdır. D) Kütleleri farklıdır. E) Yoğunlukları eşittir. 12. Tanecik sayısı Tanecik hızı (m.s–1) O X Y Z n1 n2 n3 Aynı koşullarda eşit mol sayıda X, Y ve Z gazlarının tanecik sayısı-tanecik hızı değişimi grafiği şekildeki gibidir. Buna göre, I. X gazının ortalama yayılma hızı Y gazınınkinden büyüktür. II. Z gazının difüzyon hızı Y gazınınkinden büyüktür. III. X gazının molekül kütlesi Z gazınınkinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 9. Bir gazın ortalama yayılma hızı, n = œ3RT MA formülü ile hesaplanır. Buna göre, 0°C'taki Ne gazının ortalama yayılma hızının 273°C'taki C3H4 gazınınkine oranı nNe nC3 H4 kaçtır? (Ne : 20, C3H4 : 40) A) 1 4 B) 1 2 C) 1 D) 2 E) 4 11. Oda koşullarında Ar gazı bir borudan 10 saniyede geçmektedir. Aynı koşullarda eşit mol sayıdaki X gazı bu borudan 15 saniyede geçtiğine göre, X gazının mol kütlesi kaçtır? (Ar : 40 g/mol) A) 30 B) 60 C) 90 D) 100 E) 120

8 YENİ NESİ TEST 1 L SORULAR www.netlerikatla.com 1-C 2-E 3-B 4-E 5-C 1. B A C D E He V, T V, T X Eşit mol sayıda He ve X gazı bulunan şekildeki sistemde kapların muslukları aynı anda açıldığında gazlar ilk kez D noktasında karşılaşmaktadır. Buna göre, X gazının mol kütlesi kaç g dır? (He : 4 g/mol, Bölmeler eşit aralıklıdır.) A) 9 B) 16 C) 36 D) 40 E) 64 4. Tanecik sayısı Tanecik hızı (m.s–1) O T1 T2 T3 n1 n2 n3 He gazına ait farklı sıcaklıklardaki tanecik sayısı - tanecik hızı değişimi grafiğine göre, I. T1 > T2'dir. II. T3'deki ortalama kinetik enerjisi en büyüktür. III. T2'deki ortalama yayılma hızı T3'dekinden küçüktür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 3. Boş 1.kap 2.kap 1 mol He 1 mol CO2 Şekildeki sistemde sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk kısa bir süre açılıp tekrar kapatılıyor. Buna göre, son durumla ilgili, I. 1.kapta He ve CO2 gazlarının mol sayıları eşittir. II. 2.kapta He gazının mol sayısı CO2 gazınınkinden büyüktür. III. 1.kapta He gazının ortalama kinetik enerjisi CO2 gazınınkinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur? (He : 4, CO2 : 44) A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 5. Deniz seviyesinde 0°C sıcaklıkta ideal esnek balonun içerisinde 1 g He gazı bulunmaktadır. Buna göre, I. He gazının basıncı 1 atm'dir. II. Balonun hacmi 5,6 L'dir. III. Deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça balonun hacmi azalır. yargılarından hangileri doğrudur? (He : 4) A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III He İdeal esnek balon 2. H2 n mol 27°C 127°C O2 n mol Eşit hacimli kaplarda bulunan 27°C'taki n mol H2 ve 127°C'taki n mol O2 gazları ile ilgili, I. O2'nin ortalama kinetik enerjisi H2'ninkinden büyüktür. II. H2'nin ortalama yayılma hızı O2'ninkinden büyüktür. III. H2'nin basıncının O2'nin basıncına oranı 3 4 'tür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Gaz Karışımları Tüm gaz karışımları homojendir. Kabın her bölgesindeki gaz basıncı aynıdır. P1 V1 P2 V2 X(g) Y(g) Sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açıldığında, X ile Y gazları arasında tepkime yoksa, bağıntısı yazılır. X ile Y gazları arasında tepkime varsa, herhangi bir kaptaki ilk durum ile sistemin son durumu arasında, bağıntısı yazılarak hesaplama yapılır. Tanım Örnek 1 : 4 L 6 L He 3 atm O2 5 atm Aynı sıcaklıkta He ve O2 gazları bulunan kaplar arasındaki musluk açılıp sistem dengeye ulaştığında kaplardaki gaz basıncı kaç atm olur? Çözüm: Örnek 2 : 3L V Ne 2 atm Ar 4 atm Aynı sıcaklıkta Ne ve Ar gazları bulunan kaplar arasındaki musluk açıldığında dengedeki sistemin gaz basıncı 3,25 atm olmaktadır. Buna göre, 2.kabın hacmi V kaç L'dir? Çözüm: Örnek 3 : 2L He 3 atm O2 İdeal piston A B C D E F G H P0 = 1 atm Aynı sıcaklıkta gazlar bulunan şekildeki sistemler dengededir. Sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açıldığnda piston nerede durur? (Bölmeler eşit aralıklı hacimleri 1 L dir.) Çözüm: Aşağıda gösterildiği gibi ayrı kaplarda bulunan H2 ve He gazları musluklar açılarak sabit sıcaklıkta karıştırılıyor. H2 1 L 1 L 2 L 1 atm 1 atm Vakum He Buna göre, gaz karışımının toplam basıncı kaç atmosferdir? (Toplam hacim yanında musluk hacimlerinin ihmal edilebilir olduğu ve gazların ideal gaz olarak davrandığı varsayılacaktır.) A) 0,10 B) 0,20 C) 0,25 D) 0,50 E) 1,00 2020 - AYT Çözüm: GAZLAR-III 6. FÖY ✔ Gaz karışımları ✔ Kısmi Basınç ✔ Buhar Basıncı ✔ Buhar ve Gaz ✔ Gerçek Gazlar ve Faz Diyagramları