2 23. FÖY: ORGANİK BİLEŞİKLER-II ORGANİK BİLEŞİKLER-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Monoalkollerin Sınıflandırılması Monoalkoller primer, sekonder ve tersiyer alkol olarak üç gruba ayrılır. Bir moleküldeki herhangi bir C atomu tekli bağlarla sadece bir karbona bağlı ise primer karbon, iki karbona bağlı ise sekonder karbon, üç karbona bağlı ise tersiyer karbon, dört karbona bağlı ise kuaterner karbon denir. CH3 CH3 1. ve 5. karbonlar primer, 2.si tersiyer, 3.sü kuaterner, 4.sü sekonder karbondur. CH3 CH C CH2 CH3 1 2 3 4 5 CH3 OH grubu primer, sekonder veya tersiyer karbonlara bağlandığında alkol sınıfı da bu isimleri alır. Primer R CH2 OH R2 R1 CH OH R2 R1 C OH R3 Sekonder Monoalkoller Tersiyer Primer (birincil) alkol: OH grubunun molekül ucundaki primer karbon atomuna bağlı olduğu monoalkollere denir. CH3 OH , CH3 CH2 OH ve CH3 CH2 CH2 OH primer alkollerdir. Primer alkoller bir derece yükseltgendiğinde aldehit, iki derece yükseltgendiğinde karboksilik asit oluşur. OH O O R CH2 [O] R C H [O] R C OH Primer(1°) alkol Aldehit Karboksilik asit Sekonder (ikincil) alkol: OH grubunun sekonder karbona bağlı olduğu monoalkollere denir. OH OH CH3 CH CH3 ve C2H5 CH C2H5 sekonder alkollerdir. Sekonder alkoller yükseltildiğinde keton oluşur. OH O R1 CH R2 [O] R1 C R2 Sekonder(2°) alkol Keton Tersiyer (üçüncül) alkol: OH grubunun tersiyer karbona bağlı olduğu monoalkollere denir. Tersiyer alkoller yükseltgenmez. CH3 CH3 C OH tersiyer bütil alkol (3°) CH3 Tanım Örnek 3 : OH CH3 CH3 CH C2H5 CH3 CH CH2 OH (X) (Y) X ve Y bileşikleri ile ilgili, I. X, sekonder alkoldür. II. Y, tersiyer alkoldür. III. X in yükseltgenmesi ile keton oluşur. IV. Y nin bir derece yükseltgenmesi ile aldehit oluşur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 4 : Alkol Sınıfı I. OH CH3 CH2 CH2 Primer II. CH3 CH3 CH OH Sekonder III. CH3 CH3 C OH CH3 Tersiyer Yukarıdaki monoalkollerden hangilerinin sınıflandırılması doğru verilmiştir? Çözüm:
AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Alkollerin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Alkoller polar yapılıdır. İlk üyeleri suda iyi çözünür. Molekül kütleleri arttıkça sudaki çözünürlükleri azalır, kaynama noktaları artar. Molekülleri arasında hidrojen bağı etkindir. Kaynama noktaları eşit karbonlu hidrokarbon, eter, aldehit ve ketonlarınkinden büyüktür. Monoalkoller, eşit karbonlu eter bileşikleri ile fonksiyonel grup izomerliği gösterir. CH3 CH2 OH CH3 O CH3 etanol dimetil eter (C2H6O) (C2H6O) Alkoller yanma tepkimesi verir. C2H5OH(s) + 3O2(g) 2CO2(g) + 3H2O(g) + ısı Aynı karbon sayılı monoalkollerde dallanmanın artması kaynama noktasını düşürür. Primer, sekonder ve tersiyer alkollerin kaynama noktaları arasında primer > sekonder > tersiyer ilişkisi vardır. OH OH CH3 CH3 CH2 CH2 CH2 CH2 CH2 CH2 CH3 CH3 C OH sec-bütil alkol (99,5°C) n-bütil alkol (118°C) CH3 ter-bütil alkol (83°C) Alkol moleküllerinde R grubu apolar ve hibrofob (suyu sevmeyen), OH grubu polar ve hidrofil (suyu seven) kısımlardır. Moleküldeki polarlığın azalması sudaki çözünürlüğü düşürür. C2H5OH C3H7OH C4H9OH çözünürlük azalır. Alkoldeki OH grubu sayısının artması polarlığı arttırdığından sudaki çözünürlüğü ve kaynama noktasını arttırır. OH OH OH OH OH OH CH3 CH2 CH2 CH3 CH CH2 CH2 CH CH2 1-propanol 1,2-propandiol 1,2,3-propantriol (97°C) (188°C) (290°C) Primer alkollerin bir basamak yükseltgenmesiyle aldehit, iki basamak yükseltgenmesiyle karboksilik asit oluşur. Yükseltgen madde olarak KMnO4 veya K2Cr2O7 kullanılır. OH O O R C H R C H [O] [H] R C OH H Primer alkol –1 –2 –2 +1 +1 –1 +1 –1 +1 +3 Aldehit Karboksilik asit [O] yükseltgenme indirgenme [H] O O CH3 CH2 OH [O] CH3 C H [O] CH3 C OH Etanol Etanal Etanoik asit (asetaldehit) (asetik asit) Tanım Sekonder alkollerin yükseltgenmesiyle keton oluşur. OH O R C R [O] yükseltgenme indirgenme [H] R C R H Sekonder alkol –1 –2 +1 0 +2 Keton OH O [O] CH3 CH CH3 CH3 C CH3 2 - propanol propanon (aseton) Tersiyer alkoller yükseltgenme tepkimesi vermezler. CH3 [O] CH3 C OH Tepkime olmaz. CH3 [H] Tersiyer Bütil alkol Tanım Örnek 5 : OH CH3 CH CH2 CH3 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Sekonder alkoldür. II. Yaygın adı sec - bütil alkoldür. III. Yükseltgendiğinde tersiyer alkol oluşur. IV. Normal kaynama noktası ter - bütil alkolünden yüksektir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:
4 23. FÖY: ORGANİK BİLEŞİKLER-II ORGANİK BİLEŞİKLER-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Alkollerin Kullanım Alanları Metanol(CH3OH): Çok zehirlidir. Birçok organik maddenin sentezinde kullanılır. Çözücü özelliği gösterir. Yakıt olarak kullanılır. Odunun kuru kuruya damıtılması ile elde edilir. CO ile H2 gazının tepkimesi ile üretilir. CO(g) + 2H2(g) ZnO 200 atm CH3OH(g) Metanol Etanol(C2H5OH): İyi bir çözücüdür. Birçok organik maddenin sentezinde kullanılır. Parfüm ve kolonya yapımında kullanılır. Dezenfektan özelliği taşır. Tentürdiyot, iyodun etanoldeki çözeltisidir. Glikozun fermantasyonu ile üretilir. Biyoyakıt olarak kullanılır. C6H12O6(g) mayalanma 2C2H5OH + 2CO2 glikoz etanol Etilene asidik ortamda su katılmasıyla etanol elde edilir. OH Asit CH2 CH2 + H2O CH3 CH2 Alkil halojenürlerin seyreltik KOH veya NaOH çözeltileriyle tepkimesinden etanol elde edilir. ısı CH3 CH2 Cl + KOH CH3 CH2 OH + KCl Glikol(C2H4(OH)2): Zehirlidir. Otomobil radyatörlerinde antifiriz olarak fren sistemlerinde hidrolik yağı olarak kullanılır. Gliserin(C3H5(OH)3): Kozmetikte yumuşatıcı ve nemlendirici ürünlerin üretiminde, patlayıcı üretiminde kullanılır. Tanım Örnek 6 : OH OH OH CH2 CH CH2 bileşiği ile ilgili, I. Yaygın adı glikoldür. II. Polialkol özelliği gösterir. III. Sadece primer alkol özelliği taşır. IV. Aynı sıcaklıkta sudaki çözünürlüğü 1-propanolünkinden yüksektir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Eterler (R – O – R) H2O molekülündeki H atomları yerine alkil ya da aril gruplarının bağlanması ile oluşan organik bileşiklere eter denir. Polar moleküllerdir. Organik çözücü olarak kullanılırlar. Molekülleri arasında dipol - dipol etkileşimi etkindir. Genel formülleri CnH2n+2O şeklindedir. Monoalkollerle fonksiyonel grup izomeridirler. Alkil grupları aynı ise basit eter, farklı ise karışık eterdir. O H H O R R O R1 R2 su Basit eter Karışık eter (Simetrik eter) (Asimetrik eter) Eterlerin Adlandırılması: Oksijene bağlı alkil grupları okunduktan sonra "eter" eki getirilerek adlandırılır. CH3 CH3 O CH3 CH3 O C2H5 C2H5 O CH CH3 dimetil eter etil metil eter etil izopropil eter O CH3 fenil metil eter IUPAC sistemine göre eterler alkoksi alkan olarak adlandırılır. Küçük alkol grubu “alkoksi”, uzun zincir “alkan” olarak adlandırılır. OC2H5 CH3 O C2H5 CH3 CH CH2 CH3 metoksi etan 1 2 3 4 2 - etoksi bütan Alkoller, karboksilik asitlerle esterleşme tepkimesi verirler. R1 – COOH + R2 – OH ® R1 – COOR2 + H2O Karboksilikasit Alkol Ester Tanım Örnek 7 : O I. CH3 C C2H5 II. CH3 CH2 O CH3 III. CH3 CH CH3 OC2H5 Yukarıdakilerden hangileri eter sınıfı bileşiktir? Çözüm:
AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Örnek 8 : Bileşik Adı I. CH3 CH3 O CH CH3 2 - metoksi propan II. O difenil eter III. O C2H5 etil fenil eter Yukarıdaki bileşiklerden hangilerinin adlandırılması doğru yapılmıştır? Çözüm: Örnek 9 : Dimetil eter bileşiğiyle ilgili, I. Etanol ile fonksiyonel grup izomerliği gösterir. II. Basit eterdir. III. Molekülleri arasında hidrojen bağı etkindir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Eterlerin Fiziksel Özellikleri Eterler renksizdir ve kendilerine özgü kokuları vardır. Polar yapılı bileşiklerdir. Yoğunlukları genellikle suyunkinden küçüktür. Eter molekülleri arasında dipol - dipol bağları etkindir. Su molekülleriyle hidrojen bağı oluşturabilirler. Eterler monoalkollerle fonksiyonel grup izomerliği gösterirler. CH3 CH2 CH2 OH CH3 O C2H5 1 - propanol etil metil eter (C3H8O) (C3H8O) İzomeri oldukları monoalkollere göre uçuculukları yüksek, kaynama noktaları ise düşüktür. C2H5OH CH3 O CH3 etil alkol dimetil eter (KN : 78°C) (KN : –24°C) Eterler seyreltik asit ve bazlardan etkilenmez ve çoğu yükseltgen veya indirgenlerle tepkime vermezler. Kimyasal tepkimelere karşı ilgisiz (inert) bileşiklerdir. Eterler iyi birer çözücüdür. Organik bileşiklerin özütlenmesinde çözücü olarak dietil eter gibi bileşikler kullanılır. Eterlerin yanıcılığı oldukça yüksektir. Havadaki oksijenle etkileşerek patlayıcı özelliğe sahip peroksitleri oluştururlar. Dietil eter (lokman ruhu) tıpta kas gevşetici ve anestezik madde olarak kullanılır. Tanım Örnek 10 : C2H5 O C2H5 bileşiğiyle ilgili, I. Simetrik eterdir. II. Uçuculuğu n - bütil alkolünkinden yüksektir. III. Tıpta anestezik madde olarak kullanılır. IV. Seyreltik asit çözeltileriyle tepkimeye girer. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:
6 23. FÖY: ORGANİK BİLEŞİKLER-II ORGANİK BİLEŞİKLER-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Karbonil Bileşikleri O O C R C Karbonil Açil Açil grubuna H bağlandığında aldehit, R bağlandığında keton, OH bağlandığında karboksilik asit ve OR bağlandığında ester oluşur. Bu bileşiklere karbonil bileşikleri denir. Aldehit ve Keton Bileşikleri Aldehit ve ketonların yapısında karbonil ( C O ) grubu bulunur. Genel formülleri CnH2nO şeklindedir. Eşit karbonlu aldehit ile keton fonksiyonel grup izomerliği gösterir. Molekülleri polardır. Çiçek, meyve ve kokulu bitkilerdeki hoş kokuların çoğu yapılarındaki aldehit ya da ketonlardan kaynaklanır. O Aldehit (R C H): Karbonil grubunda H atomu bulunan organik bileşiklerdir. R – CHO şeklinde de gösterilirler. İlk üyesi bir karbonlu metanaldir. Sistematik adlandırmada karbonil karbonundan numaralandırmaya başlanır. Alkanal şeklinde adlandırma yapılır. O O H C H CH3 C H C2H5 CHO C O H metanal etanal propanal Benzaldehit (formaldehit) (Asetaldehit) (Propiyon aldehit) CH3 CH3 O CH3 CH CH C H 4 3 2 1 2,3 - dimetil bütanal O Keton (R C R): Karbonil grubuna alkil grupları bağlıdır. O O R C R R1 C R2 Basit keton Karışık keton (Simetrik) (Asimetrik) Ketonların ilk üyesi üç karbonlu asetondur. Alkanon şeklinde adlandırma yapılır. Yaygın adlandırmada karbonile bağlı alkil adları sonuna “keton” sözcüğü eklenir. O O O CH3 CH3 C CH3 CH3 C C2H5 CH3 C CH CH3 1 2 3 4 propanon bütanon 3 - metil - 2 - bütanon (dimetil keton) (etil,metil keton) (izopropil metil keton) Aseton Tanım Örnek 11 : O CH3 CH3 C CH CH2 CH3 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Sistematik adı 3 - metil - 2 - pentanondur. II. Karbonil grubu içermektedir. III. 2,3 - dimetil bütanal ile izomerdir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Aldehit ve Ketonların Özellikleri-1 Polar yapılıdırlar. Molekül kütleleri büyüdükçe sudaki çözünürlükleri azalır, kaynama noktaları artar. Molekülleri arasında dipol-dipol etkileşimleri etkindir. Aldehit ve ketonlar katılma tepkimesi verir. Aldehitler polimerleşme tepkimesi verir. Ketonlar polimerleşmez. (Aseton hariç) Aldehitler ve ketonlar yanma tepkimesi verir. CnH2nO + 3n – 1 2 O2 nCO2 + nH2O Aldehitler hem indirgen hem yükseltgen özelliğe sahiptirler. Aldehitlerin yükseltgenmesi sonucu karboksilik asitler, indirgenmesi sonucu primer alkoller oluşur. [O] : Yükseltgenme O2, KMnO4 ya da K2Cr2O7 ile yapılır. [H] : İndirgenme H2, LiAlH4 ya da NaBH4 ile yapılır. O O R C H [O] K2Cr2O7 R C OH (yükseltgenme) Aldehit Karboksilik asit O R C H H2/Pt R CH2 OH (indirgenme) Aldehit Primer alkol Aldehitler primer alkollerin yükseltgenmesi ya da karboksilik asitlerin indirgenmesiyle elde edilir. Tanım
AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 7 www.netlerikatla.com Aldehit ve Ketonların Özellikleri-1 Ketonlar sadece yükseltgen özellik gösterir. Ketonlar indirgendiğinde sekonder alkol oluşur. O OH R C R H2/Pt R CH R Keton Sekonder alkol Aldehitler Tollens ayıracı ile gümüş aynası, Fehling çözeltisi ile kırmızı çökelti oluştururlar. Ketonlar bu tepkimeleri vermez. Tollens ayıracı amonyaklı AgNO3 çözeltisidir. O O R C H + 2Ag+ + 2OH– R C OH + 2Ag(k) + H2O Aldehit Karboksilik asit Gümüş aynası Fehling ayıracı bazik ortamda Cu2+ iyonu içeren bir çözeltidir. O O R C H + 2Cu2+ + 4OH– R C OH + Cu2O(k) + 2H2O Aldehit Karboksilik asit Kırmızı çökelti Ketonlar, sekonder alkollerin yükseltgenmesiyle ya da alkinlere H2O katılmasıyla elde edilirler. Asetilene H2O katılması ile asetaldehit elde edilir. Tanım Örnek 12 : I. Formaldehit II. Asetaldehit III. Propiyonaldehit Yukarıdakilerden hangilerinin izomeri olan keton bileşiği vardır? Çözüm: Örnek 13 : O CH3 C CH3 bileşiği ile ilgili, I. Basit ketondur. II. Asetaldehit ile izomerdir. III. Yaygın adı asetondur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 14 : O 1. CH3 CH2 C H [O] X O 2. CH3 C CH3 H2/Pt Y Yukarıdaki tepkimelere göre, I. 1.tepkimede propanal yükseltgenmiştir. II. 2.tepkimede propanon yükseltgenmiştir. III. X primer alkoldür. IV. Y sekonder alkoldür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 15 : I. Propin + H2O X II. Asetilen + H2O Y III. Etanol [O] Z Yukarıdaki tepkimelerde oluşan X, Y ve Z bileşiklerinden hangileri aldehittir? Çözüm:
8 23. FÖY: ORGANİK BİLEŞİKLER-II ORGANİK BİLEŞİKLER-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com O Karboksilik Asitler (R C OH): Yapısında karboksil grubu ( COOH) bulunan bileşiklere karboksilik asit denir. Bir tane karboksil içerenlere monokarboksilik asit, birden fazla karboksil içerenlere polikarboksilik asit denir. Yapısında OH ve COOH grupları bulunanlara hidroksi (oksi) asitler; NH2 ve COOH grupları bulunanlara aminoasitler, çift karbon sayılı ve düz zincirli monokarboksilik asitlere yağ asitleri denir. Molekülleri polardır. Zayıf asit özelliği gösterirler. Monokarboksilik asitlerin genel formülü CnH2nO2 şeklindedir. Alkanoik asit şeklinde adlandırılırlar. O O H C OH CH3 C OH C2H5 COOH C3H7 COOH metanoik asit etanoik asit propanoik asit bütanoik asit (formik asit) (asetik asit) (propiyonik asit) (bütirik asit) C4H9 COOH COOH CH2 COOH CH2 COOH Pentanoik asit (valerik asit) COOH HO CH COOH HO C COOH Okzalik Malik asit asit CH2 COOH Sitrik asit COOH COOH OH COOH COOH Benzoikasit Salisilik asit Ftalik asit H2N CH2 COOH H2N CH COOH Glisin CH3 Alanin IUPAC sistemine göre numaralandırmaya karboksil karbonundan başlanır. Önce dallanmış yapılar sonra asit adı okunur. OH CH3 O CH3 NO2 O CH3 CH CH COOH HO C CH CH CH2 C OH 4 3 2 1 1 2 3 4 5 3-hidroksi-2-metil bütanoik asit 2-metil-3-nitro-1,5-pentandioik asit Tanım Örnek 16 : Laktik asidin formülü, OH CH3 CH COOH şeklindedir. Buna göre, laktik asit ile ilgili, I. Karboksilik asittir. II. Sekonder alkol özelliği gösterir. III. Sistematik adı 2 - hidroksi propanoik asittir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 17 : O H C OH Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Karboksilik asit özelliği gösterir. II. Aldehit özelliği gösterir. III. Yaygın adı asetik asittir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 18 : Benzoik asit ile ilgili, I. Aromatik karboksilik asittir. II. Kuvvetli asit özelliği gösterir. III. Molekül formülü C6H5 – COOH şeklindedir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:
AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 9 www.netlerikatla.com Karboksilik Asitlerin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Karboksilik asitler polar yapılıdır. İlk dört üyesi suda iyi çözünür. Molekülleri arasında hidrojen bağları etkindir. Kaynama noktaları aynı sayıda karbon içeren alkollerinkinden büyüktür. Esterlerle fonksiyonel grup izomerliği gösterirler. Molekülleri çift ve çok karbonlu karboksilik asitlere yağ asidi denir. Karbon atomları arasında pi bağı bulunanlara doymamış, pi bağı bulunmayanlara doymuş yağ asidi denir. C17H35COOH C17H33COOH Stearik asit Oleik asit (Doymuş yağ asidi) (Doymamış yağ asidi) Yağ asitlerinin Na ve K tuzlarına sabun denir. C17H35COONa C17H35COOK Sodyum stearat Potasyum stearat (Katı sabun) (Arap sabunu) Karboksilik asitler zayıf asittir. Karbon sayısı arttıkça asitlik kuvveti azalır. Bazlarla nötrleşme tepkimesi verirler. Yanma tepkimesi verirler. Karboksilik asitler indirgenebilirler. O O R C OH LiAlH4 R C H LiAlH4 R CH2 OH Karboksilik asit Aldehit Primer alkol Tanım Örnek 19 : OH CH3 CH3 CH CH COOH Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Hem alkol hem de asit özelliği gösterir. II. IUPAC sistemine göre 3 - hidroksi - 2 - metil bütanoik asittir. III. Yükseltgenemez. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Yaygın Karboksilik Asitler O Formik asit (H C OH): Monokarboksilik asitlerin en kuvvetlisidir. Karınca asidi olarak da bilinir. Hem aldehit hem de karboksilik asit özelliği gösterir. Tollens ve Fehling çözeltileri ile tepkime verir. Ayna, maya ve mürekkep üretiminde, anestezide kullanılır. Asetik asit (CH3 COOH): Sirke asidi olarak bilinir. Sirke içinde %3-5 oranında bulunur. Salisilik asit (C6H4(OH)COOH): Bitkisel hormon şeklinde kullanılır. Aspirinin etken maddesidir. İlaç sanayinde, kozmetik ürünlerde ve parfümeri alanında kullanılan bir maddedir. Benzoik asit (C6H5 COOH): Aromatik karboksilik asitlerin ilk üyesidir. Doğal olarak sarımsak, tarçın, elma gibi gıdalarda bulunmaktadır. Gıdalarda mikrobik olarak oluşan bozulmayı önler. Meyve suyu, gazlı içecek ve turşu yapımında kullanılır. Sodyum benzoat (C6H5 COONa): Gıdalarda koruyucu olarak kullanılır. Ayrıca sentetik plastiklerin eldesinde, pamuklu kumaşların boyanmasında kullanılır. Sitrik Asit (C6H8O7): Limon asidi olarak bilinir. Metal yüzeylerdeki pasların temizlenmesinde kullanılır. Gıda, tarım, ilaç ve içecek sektörlerinde sıklıkla kullanılmaktadır. Ftalik Asit (C6H4(COOH)2): COOH COOH Şampuan, nemlendirici, parfüm, krem gibi kişisel bakım ürünlerinde kullanılır. Tanım
10 23. FÖY: ORGANİK BİLEŞİKLER-II ORGANİK BİLEŞİKLER-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 20 : Malik asidin formülü aşağıda verilmiştir. CH2 COOH HO CH COOH Buna göre, malik asit ile ilgili, I. Yapısında üç tür fonksiyonel grup bulunur. II. Sistematik adı 2 - hidroksi - 1,4 - bütandioik asittir. III. İnsan sağlığı açısından zararlıdır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 21 : COONa bileşiği ile ilgili, I. Yaygın adı sodyum benzoattır. II. Karboksilik asit tuzudur. III. Gıdalarda koruyucu madde olarak kullanılır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 22 : COOH OH bileşiği ile ilgili, I. Adı salisilik asittir. II. Aspirinin etken maddesidir. III. Alkol özelliği gösterir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 23 : I. C11H23COOH II. C14H29COOH III. C17H31COOH Yukarıdakilerden hangileri yağ asididir? Çözüm: Örnek 24 : CH3 CH2 CH2 COOH bileşiğiyle ilgili, I. Monokarboksilik asittir. II. Yağ asidi özelliği taşır. III. İki basamak indirgendiğinde sekonder alkol oluşur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 25 : OH O CH3 CH C OH Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. 1 molünün tamamen yanması sonucu açığa çıkan CO2 gazı normal koşullarda 67,2 L dir. II. Hem yükseltgen hem de indirgen özellik gösterebilir. III. 1 molünde 1 mol pi bağı, 5 mol sigma bağı bulunmaktadır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:
AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 11 www.netlerikatla.com O Esterler (R C O R): Bir karboksilik asit molekülü ile bir alkol molekülü arasından bir su molekülü çekilmesi ile oluşan ürünlere ester denir. Ester oluşumu kondenzasyon tepkimesidir. Esterlerin genel formülü CnH2nO2 şeklindedir. Monokarboksilik asitlerle izomeridirler. Uçucu bileşiklerdir. O O R1 C OH + HO R2 H2SO4 R1 C O R2 + H2O Karboksilik asit Alkol Ester Özel adlandırmada öncelikle elde edildikleri asit adı, sonra alkolün alkil adı okunur. Sonuna “ester” sözcüğü eklenir. O O CH3 C OH + HO CH3 CH3 C O CH3 + H2O asetik asit metil alkol asetik asidin metil esteri IUPAC sistemine göre önce alkolün alkil adı sonra karboksilik asitteki “oik asit” yerine “oat” eki getirilerek “alkil alkanoat” şeklinde adlandırma yapılır. O O CH3 C O CH3 CH3 C O C2H5 metil etanoat etil etanoat O CH3 C O O CH3 C2H5 C O CH CH3 izopropil propanoat metil benzoat Esterlerin çoğu hoş kokuludur. Çilek, muz, portakal, nane gibi birçok meyve ve çiçeklerin karakteristik kokusu ester kaynaklıdır. Yağ asitlerinin gliserin ile oluşturdukları triester bileşiklerine yağ denir. Sıvı yağların H2 ile doyurulup katılaştırılmasıyla margarin elde edilir. Esterler hidrolize uğradığında karboksilik asit ve alkol oluşur. Esterler indirgendiğinde monoalkollere dönüşür. O R1 C O R2 LiAlH4 R1 CH2 OH + R2OH Ester alkol alkol Lanolin, balmumu, balsam, tristearin, triolein gibi yüksek karbonlu doğal esterler yağdır. Tanım Örnek 26 : O CH3 C O C2H5 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Sistematik adı etil metanoattır. II. Hidrolize uğradığında etanoik asit ve etil alkol oluşur. III. Bütanoik asit ile fonksiyonel grup izomerliği gösterir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 27 : Bileşik Adı I. O H C O C2H5 etil metanoat II. O CH3 C O C3H7 propil etanoat III. C O O C2H5 fenil etanoat Yukarıdakilerden hangilerinde bileşik adlandırılması doğru yapılmıştır? Çözüm:
12 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 6. Yukarıdakilerden hangilerinde bileşiğin adı karşısında doğru olarak verilmiştir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III Bileşik Adı I. CH3 C C CH3 2-bütin II. HC C CH2 CH2 Cl 4-kloro-1-pentin III. HC C CH2 C C CH3 1,4-hekzadiin 5. Cl CH3 CH3 CH CH CH CH CH3 Yukarıdaki bileşik ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Sistematik adı 4 - kloro - 5 - metil - 2 - hekzendir. B) Kapalı formülü C7H13Cl şeklindedir. C) Doymamış hidrokarbondur. D) Bir molekülünde sp2 hibritleşmesi yapan karbon sayısı 2 dir. E) HBr ile katılma tepkimesi verir. 4. C CH3 H H C2H5 C C H H CH3 C2H5 C (a) (b) Yukarıdaki a ve b bileşikleri ile ilgili, I. a ile b birbirinin yapı izomeridir. II. a bileşiğinin adı trans - 2 - pentendir. III. Aynı ortamda kaynama noktaları eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 3. C2H5 CH3 CH3 CH CH CH C2H5 C2H5 Yukarıdaki bileşiğin IUPAC sistemine göre adı aşağıdakilerden hangisidir? A) 2,3 - dietil - 4 - metil hekzan B) 4 - etil - 3,5 - dimetil heptan C) 2,3,4 - trietil bütan D) 4 - etil - 2,6 - dimetil heptan E) 2,3,4 - trimetil oktan 2. Aşağıdaki bileşiklerden hangisinin sınıflandırması doğru verilmiştir? Bileşik Sınıfı A) H2C CH2 Alkin B) O CH3 C H Keton C) O CH3 C C2H5 Aldehit D) O CH3 C O C3H7 Ester E) OH CH3 CH CH3 Karboksilik asit 1. Aşağıdaki hidrokarbonlarda, hangisinin sınıfı yanlıştır? Hidrokarbon Sınıfı A) C3H8 Alkan B) Alkan C) Alken D) Aren E) Alkin
13 www.netlerikatla.com 1-E 2-D 3-B 4-A 5-C 6-C 7-B 8-D 9-E 10-E 11-E 7. OH Yukarıdaki bileşik ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Yaygın adı fenoldür. B) NaOH ile tepkime vermez. C) Suda çözünür. D) Sistematik adı hidroksibenzendir. E) Aromatik bileşiktir. 9. Aşağıdaki bileşiklerden hangisinin genel formülü karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Genel formülü A) CH C CH3 CnH2n – 2 B) CH3 CH3 CH CH3 CnH2n + 2 C) CH2 CH2 CH2 CH2 CH2 CnH2n D) CH3 CnH2n – 6 E) CH3 CH2 CH C CH2 CnH2n 10. CH3 CH2 CH3 CH2 CH CH3 CH3 C CH (X) (Y) (Z) Yukarıdaki X, Y ve Z bileşikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) X doymuş, Y ile Z doymamış hidrokarbonlardır. B) X, UV ışık etkisinde Cl2 ile yer değiştirme tepkimesi verir. C) Y ve Z bromlu suya etki eder. D) Z amonyaklı AgNO3 çözeltisi ile beyaz çökelti oluşturur. E) Üçününde yapı izomeri yoktur. 11. OH O O CH3 CH2 CH2 CH3 CH2 CH CH3 C CH3 (X) (Y) (Z) Yukarıdaki X, Y ve Z bileşikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) X primer (birincil) alkol özelliği gösterir. B) Y nin adı propanaldır. C) Y ile Z fonksiyonel grup izomeridir. D) X in bir basamak yükseltgenmesi sonucu Y oluşur. E) Y nin bir basamak yükseltgenmesi sonucu Z oluşur. 8. Aşağıdakilerden hangisinde bileşik adlandırılması yanlıştır? Bileşik Adı A) NO2 NO2 1,2 - dinitrobenzen B) H2 N NH2 1,4 - diaminobenzen C) O2N NO2 NO2 CH3 2,4,6 - trinitrotoluen D) O2N NO2 OH 3,5 - dinitrobenzen E) CH CH2 vinil benzen
14 ÖDEV TESTİ TEST AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 2 1. O O R C H + 2Ag+ + 2OH–® R C OH + 2Ag(k) + H2O Yukarıdaki denklemde aldehitlerin Tollens çözeltisiyle etkileşimi gösterilmektedir. Bir aldehitin yeterli miktarda Tollens çözeltisi ile etkileşimi sonucu 12 g karboksilik asit ve 43,2 g gümüş metali oluşmaktadır. Buna göre, bu aldehitin formülü aşağıdakilerden hangisi olabilir? (H:1, C:12, O:16, Ag:108, R:Alkil grubudur.) O O A) H C H B) CH3 C H O O C) C2H5 C H D) CH3 CH2 CH2 C H CH3 O E) CH3 CH CH2 C H 2. O I. H C H O II. CH3 C CH3 O III. CH3 C H Yukarıdaki bileşiklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) I. ve II. bileşikler basit ketondur. B) III. bileşik asetaldehittir. C) I. bileşik NH3 lü AgNO3 çözeltisi ile gümüş aynası oluşturur. D) II. bileşiğin aldehit izomeri vardır. E) III. bileşiğin keton izomeri yoktur. 3. Aşağıdakilerden hangisinde bileşik adı karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Adı A) CH3 CH3 C COOH CH3 2,2 - dimetil propanoik asit B) NH2 CH3 CH CH2 COOH 2 - amino bütanoik asit C) O CH3 C O C2H5 Etil etanoat D) O CH3 C Cl Etanoil klorür E) Cl O CH3 CH C OH 2 - kloro propanoik asit 4. O CH3 C OH (X) O CH3 C H (Y) X ve Y bileşikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) X'in adı asetik asittir. B) Y'nin adı etanaldır. C) X bir basamak indirgendiğinde Y oluşur. D) Y bir basamak yükseltgendiğinde etanol oluşur. E) İkisi de suda çözünür. 5. CH3 OH O CH3 CH CH C OH Yukarıdaki bileşik ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Sistematik adı 2 - hidroksi - 3 - metil bütanoik asittir. B) İki tür fonksiyonel grup içermektedir. C) İndirgenebilir. D) Yükseltgenemez. E) Suda çözünür.
15 www.netlerikatla.com 1-B 2-A 3-B 4-D 5-D 6-C 7-E 8-C 9-D 10-C 11-D 6. CH3 CH2 C O O CH2 CH3 bileşiğiyle ilgili, I. Sistematik adı etil propanoattır. II. H2O ile tepkimeye girdiğinde propil alkol ve etanoik asit elde edilir. III. Yeterince LiAlH4 ile indirgendiğinde propil alkol ve etil alkol elde edilir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 9. O X KMnO4 CH3 C H LiAlH4 Y asetaldehit Yukarıdaki denklemde X ve Y ile belirtilen bileşiklerle ilgili, I. X, asetaldehitin indirgenme ürünüdür. II. Y, primer alkoldür. III. X in adı etanoik asittir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 10. Benzinli motorlarda yanma odasındaki benzin ve havadan oluşan karışımın sıkıştırmaya ve sıcaklık artışına bağlı olarak zamanından önce ve kendiliğinden gürültülü şekilde patlamasına vuruntu denir. Bu fazla yakıt tüketimine neden olan istenmeyen bir durumdur. Oktan oranı yüksek olan benzinin kendiliğinden tutuşma eğilimi az olup vuruntusuz yanar. Benzinin yapısında bulunan ve oktan sayısı 100 kabul edilen bileşik aşağıdakilerden hangisidir? A) n - oktan B) 2 - metil heptan C) 2,2,4 - trimetil pentan D) 2,3 - dimetil oktan E) n - heptan 11. C OC2H5 O bileşiğiyle ilgili, I. Adı etil benzoattır. II. Hidrolize uğradığında benzil alkol ve etanoik asit elde edilir. III. Kapalı formülü C9H10O2 dir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 7. Aşağıdakilerden hangisinde hidrokarbonun sınıfı karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Sınıfı A) CH2 CH CH3 Alken B) CH3 CH3 CH CH3 Alkan C) CH3 C C CH3 Alkin D) CH3 Sikloalken E) CH3 Aren 8. Kapalı formülleri aynı açık formülleri farklı olan bileşikler birbirinin yapı izomeridir. Yapı izomerliği zincir - dallanma, konum, zincir - halka ve fonksiyonel grup izomerliği olmak üzere dört sınıftır. Bileşikler İzomerlik sınıfı I. Propanoik asit ile metil etanoat Fonksiyonel grup II. 2 - pentanol ile 3 - pentanol zincir - dallanma III. 1 - büten ile siklobütan zincir - halka Yukarıdakilerden hangilerinde bileşiklerin yapısal izomerlik sınıfı doğru verilmiştir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
16 ÇIKMIŞ SORULAR www.netlerikatla.com 1-C 1. Aşağıdaki bileşiklerden hangisi ikincil (sekonder) alkol olarak sınıflandırılır? 2021 - AYT A) B) C) D) E)
1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler www.netlerikatla.com AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ GENEL TEKRAR 24. FÖY ✔ Karbon Kimyasına Giriş ✔ Organik Bileşikler ✔ Fonksiyonel Gruplar 1. Organik X bileşiğinin 6 gramı tamamen yandığında normal koşullarda 4,48 L CO2 gazı ve 3,6 g H2O buharı oluşuyor. Buna göre, bu organik bileşik ile ilgili, I. X, hidrokarbondur. II. X'in molekül formülü C2H4O2'dir. III. X'in kütlece %40'ı karbondur. yargılarından hangileri doğrudur? (H:1, C:12, O:16 g/mol) A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 2. Aşağıdaki moleküllerden hangisinin Lewis gösterimi yanlıştır? (1H, 7N, 15P, 16S, 17Cl) Molekül Lewis gösterimi A) N2 N N B) Cl2 Cl Cl C) NH3 H N H H D) PCl3 Cl P Cl Cl E) H2S H S H 3. H C C C OH H H O 1 2 3 Yukarıdaki molekülde 1, 2 ve 3 ile gösterilen karbonların yükseltgenme basamakları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? 1 2 3 A) +2 +1 –3 B) –2 –1 +3 C) –2 +1 0 D) 0 +1 +3 E) +2 +1 +2 4. Alkanların genel özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Suda çözünmezler. B) Katılma tepkimesi vermezler. C) Halojenlerle yer değiştirme tepkimesi verirler. D) Polimerleşme tepkimesi verirler. E) Molekül kütleleri arttıkça kaynama noktaları da artar. 5. Aşağıdaki alkil gruplarından hangisinin adı karşısında yanlış verilmiştir? Alkil Adı A) CH3 CH3 CH İzopropil B) CH3 CH CH2 CH3 İzobütil C) CH3 CH3 C CH3 ter - bütil D) CH3 CH2 CH2 CH2 n - bütil E) CH3 CH3 C CH2 CH3 neopentil
2 www.netlerikatla.com 6. C(CH3) 3 CH2 CH3 bileşiği ile ilgili, I. Sistematik adı 2, 2 - dimetil bütandır. II. n - hekzan ile yapı izomeridir. III. Bir molekülündeki sigma bağı sayısı 2 dir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 7. Alkenlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Alifatik hidrokarbonlardır. B) Katılma tepkimesi verirler. C) Suda çözünürler. D) Bromlu suyun rengini giderirler. E) Yanıcı özelliğe sahiptirler. 8. X : siklopentan Y : 2 - penten X ve Y bileşikleri ile ilgili, I. Birbirinin yapı izomeridirler. II. İkisi de katılma tepkimesi verir. III. Birer moleküllerindeki sigma bağı sayıları eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 9. OH NH2 CH3 CH CH COOH Yukarıdaki bileşiğin fonksiyonel grupları aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Yalnız OH B) Yalnız COOH C) OH ve COOH D) OH , NH2 ve COOH E) CH3 , OH , NH2 ve COOH 10. CH3 CH2 CH2 C CH CH3 CH2 C C CH3 (X) (Y) Yukarıdaki X ve Y bileşikleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) X ile Y birbirinin yapı izomeridir. B) İkisi de bromlu suyun rengini giderir. C) İkisi de amonyaklı AgNO3 çözeltisi ile etkileşerek beyaz çökelti oluşturur. D) X, n - propil asetilen şeklinde adlandırılabilir. E) Y nin sistematik adı 2 - pentin'dir. 11. Benzen ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Suda çözünmez. B) Aromatik hidrokarbondur. C) Yapısındaki tüm karbon atomlarının hibritleşme türü sp2 dir. D) Bromlu suyun rengini giderir. E) Kapalı formülü C6H6 dır. 12. Aşağıdakilerden hangisi aromatik bileşik değildir? A) CH CH2 B) C) D) CH3 E) CH3 CH3
3 www.netlerikatla.com 13. NH2 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Yaygın adı anilindir. II. Aromatik hidrokarbondur. III. Kapalı formülü C6H7N şeklindedir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 14. Aşağıdakilerden hangisinde bileşik sınıflandırılması yanlış yapılmıştır? Bileşik Sınıfı A) CH3 CH2 CH3 Alkan B) CH2 CH CH3 Alken C) HC CH Alkin D) CH3 Aren E) CH2 CH CH CH2 Alkin 15. I. Etilen II. Asetilen III. Benzen IV. Hekzen Yukarıdaki bileşik örneklerinden hangileri alken sınıfına aittir? A) I ve II B) I ve IV C) II ve III D) I, II ve III E) I, II ve IV 16. 3 . (HC CH) 600°C X Yukarıdaki tepkimede yalnız X bileşiği oluşmaktadır. Buna göre, X bileşiği ile ilgili, I. Aromatik hidrokarbondur. II. Bir molekülünde 6 adet pi bağı bulunur. III. Yapısındaki tüm karbon atomları sp2 hibritleşmesi yapmıştır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 17. 2 - büten bileşiği yeterli miktarda bromlu sudan geçirildiğinde oluşan ürünün sistematik adı aşağıdakilerden hangisidir? A) 2 - bromobütan B) 2,2 - dibromobütan C) 2,3 - dibromobütan D) 1,2 - dibromobütan E) 1,4 - dibromobütan 18. Mol kütlesi 42 g olan açık zincirli alken bileşiği ile ilgili, I. Molekül formülü C3H6 dır. II. Cis - trans izomerliği gösterir. III. HCl ile tepkimesinde izopropil klorür bileşiği oluşur. yargılarından hangileri doğrudur? (H:1, C:12) A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III
4 www.netlerikatla.com 19. CnH2n formülüne sahip olan bir hidrokarbon bileşiği ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisinin doğruluğu kesindir? A) Doymamış hidrokarbondur. B) Sikloalkandır. C) Tamamen yandığında açığa çıkan CO2 ile H2O bileşiklerinin mol sayıları eşittir. D) Bromlu suya etki eder. E) Bir molekülünde 2 adet karbon atomu sp2 hibritleşmesi yapmıştır. 20. CH3 CH3 nCH2 C CH CH2 → ısı basınç [ CH2 CH C CH2 ] n izopren sentetik kauçuk (a) (b) Yukarıdaki tepkime ile ilgili, I. Polimerleşme tepkimesidir. II. b maddesinin adı poliizoprendir. III. a maddesine polimer, b maddesine monomer denir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 21. Aşağıdakilerden hangisi alkol sınıfı bir bileşiktir? OH A) CH3 CH2 C O OH B) CH3 CH OH C) CH2 CH OH D) CH3 O CH3 OH E) CH3 CH CH3 22. Br CH3 OH CH3 CH CH CH CH3 Yukarıdaki bileşiğin sistematik adı aşağıdakilerden hangisidir? A) 2 - bromo - 3 - metil - 4 - pentanol B) 4 - bromo - 3 - metil - 2 - pentanol C) 3 - bromo - 1,2 - dimetil - 1 - bütanol D) 2 - bromo - 3,4 - dimetil - 4 - bütanol E) 2 - bromo - 3 - metil - 4 - hidroksi pentan 23. Aşağıdakilerden hangisinde bileşiğin adı karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Adı A) C2H5 O C2H5 dietil eter B) CH3 O CH3 metoksi metan C) OCH3 CH3 CH CH2 CH3 2 - metoksi bütan D) O C2H5 etil fenil eter E) CH3 CH3 CH3 CH O CH C2H5 izobütil izopropil eter 24. I. C2H2 + H2 Pt X II. X + H2O Y III. Y [O] Z Yukarıdaki tepkimelerde belirtilen X, Y ve Z bileşikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) X in adı etilendir. B) Y primer alkoldür. C) Z sekonder alkoldür. D) Z, Y bileşiğinin yükseltgenme ürünüdür. E) Y bileşiği dimetil eter ile izomerdir.
5 www.netlerikatla.com 25. Aşağıdakilerden hangisinde bileşik çiftleri birbirinin izomeri değildir? OH CH3 OH A) CH3 CH CH2 ile CH3 CH2 CH CH3 CH3 CH B) CH3 C OH ile CH3 CH CH2 OH CH3 OH C) CH3 O C2H5 ile CH3 CH CH3 CH3 CH3 D) CH3 CH O C2H5 ile CH3 O CH C2H5 CH3 CH3 E) CH3 C CH2 OH ile C2H5 O CH CH3 CH3 26. Aşağıdaki bileşiklerden hangisi tersiyer alkoldür? CH3 CH3 OH A) CH3 CH OH B) CH3 CH CH2 CH2 OH CH3 OH C) CH3 C C2H5 D) CH3 C CH CH3 H CH3 CH3 E) HO C CH2 CH3 CH3 27. C O H Yukarıdaki bileşik ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Aromatik bileşiktir. B) Adı benzaldehittir. C) Yükseltgendiğinde benzoik asit oluşur. D) Kapalı formülü C6H6O şeklindedir. E) İndirgenme ürünü benzil alkoldür. 28. Aşağıdakilerden hangisi keton sınıfı bir bileşik değildir? O A) CH3 C CH3 O CH3 B) CH3 C CH CH3 C) O D) O O E) CH3 CH2 C OH 29. CH3 O CH3 CH3 C C CH CH3 CH3 Yukarıdaki bileşiğin sistematik adı aşağıdakilerden hangisidir? A) 2,2,4 - trimetil - 3 - pentanon B) 2,2,4 - trimetil - 3 - pentanal C) 2,4,4 - trimetil - 3 - pentanon D) İzobütil izopropil keton E) Ter - bütil izopropil keton 30. 11,6 g aldehit yükseltgendiğinde 14,8 g karboksilik asit oluşmaktadır. Buna göre bu aldehit aşağıdakilerden hangisidir? (H:1, C:12, O:16) O O A) H C H B) CH3 C H O O C) C2H5 C H D) C3H7 C H O E) C4H9 C H
6 www.netlerikatla.com 31. Aşağıdaki bileşiklerden hangisi CnH2nO genel formülüne uymaz? O O A) CH3 C CH3 B) CH3 CH2 C CH3 OH C) CH2 CH CH CH3 D) OH E) CH3 O CH3 33. O O HO C C OH bileşiği ile ilgili, I. Sistematik adı 1,2 - etandioik asittir. II. Yaygın adı okzalik asittir. III. Tamamen indirgendiğinde glikol elde edilir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 34. O I. H C O C2H5 Etil metanoat O II. CH3 C O C2H5 Metil etanoat O III. C6H5 C O CH3 Benzil metanoat Yukarıdakilerden hangilerinde bileşiğin adı karşısında doğru verilmiştir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 35. O O C2H5 C OH CH3 C O CH3 (X) (Y) Yukarıdaki X ve Y bileşikleriyle ilgili, I. X karboksilik asit, Y ise esterdir. II. X ile Y fonksiyonel grup izomerliği gösterir. III. X in normal kaynama noktası Y ninkinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 36. O O R1 C OH + R2 OH ƒ R1 C O R2 + H2O Karboksilik asit Alkol Ester Su Yukarıdaki tepkimede metil propanoat oluşmaktadır. Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Karboksilik asidin adı propanoik asittir. B) R1 iki karbonludur. C) R2 bir karbonludur. D) Tepkimedeki karboksilik asit ile ester bileşikleri izomerdir. E) Metil propanoat hidrolize uğradığında metanol ve propanoik asit elde edilir. 32. Aşağıdaki bileşiklerden hangisinin sınıflandırılması karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Adı A) O CH3 C OH Karboksilik asit B) OH CH3 CH COOH Hidroksi asit C) O C2H5 C O CH3 Ester D) O CH3 CH C OH NO2 Aminoasit E) O CH3 C CI Açil halojenür
7 www.netlerikatla.com 37. Formaldehit ve formik asit ile ilgili, I. Formaldehit bir basamak yükseltgendiğinde formik asit elde edilir. II. Her ikisi de Tollens çözeltisiyle etkileşerek gümüş aynası oluşturur. III. İkisi de suda çözünmez. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 38. Etil propanoat bileşiğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Ester sınıfı bileşiktir. B) Hidrolize uğrar. C) Etil alkol ile propanoik asidin tepkimesinden elde edilir. D) Molekülleri arasında hidrojen bağı etkindir. E) Pentanoik asidin fonksiyonel grup izomeridir. 40. Aromatik hidrokarbonlarla ilgili, I. Halkalı bileşiklerdir. II. Kendine özgü kokuları vardır. III. Benzen, toluen, fenol ve anilin aromatik hidrokarbonlardır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 41. CH3 CH CH CH3 CH3 C C CH3 (X) (Y) Yukarıdaki bileşiklerle ilgili, I. İkisi de bromlu suyun kırmızı rengini giderir. II. Cis - trans izomerliğini X gösterir, Y göstermez. III. NH3 lü AgNO3 çözeltisiyle Y tepkime verir, X tepkime vermez. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 42. Aşağıdakilerden hangisinde organik bileşiğin sınıfı karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Sınıfı A) OH CH3 CH CH2 CH3 Alkol B) O CH3 C OCH3 Keton C) O CH3 CH2 C H Aldehit D) O CH3 C OH Karboksilik asit E) O CH CH3 CH3 Eter 39. X : Asetaldehit Y : Aseton Z : Asetik asit X, Y ve Z bileşikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Birer moleküllerindeki karbon sayıları eşittir. B) X yükseltgendiğinde Z ye dönüşür. C) Y nin indirgenme ürünü sekonder alkoldür. D) Z nin molekül formülü CH3COOH tır. E) Y molekül kütlesi en küçük olan ketondur.
8 www.netlerikatla.com 1-E 2-D 3-B 4-D 5-B 6-C 7-C 8-A 9-D 10-C 11-D 12-E 13-C 14-E 15-B 16-D 17-C 18-D 19-C 20-C 21-E 22-B 23-E 24-C 25-A 26-E 27-D 28-E 29-A 30-C 31-E 32-D 33-E 34-A 35-E 36-D 37-B 38-D 39-A 40-B 41-C 42-B 43-D 44-E 45-B 46-E 47-E 48-D 46. Bir organik bileşikle ilgili aşağıdaki bilgileri verilmiştir. I. Bromlu suyun rengini giderir. II. NH3 lü AgNO3 çözeltisiyle tepkime vermez. III. Yükseltgenmesiyle keton oluşur. IV. 1 molünün yanmasıyla 4 mol CO2 gazı oluşur. Buna göre özellikleri verilen organik bileşik aşağıdakilerden hangisi olabilir? OH OH A) H2C C C2H5 B) CH3 CH C2H5 OH OH C) CH2 CH CH2 CH CH3 D) CH3 C CH2 OH E) CH2 CH CH CH3 45. H H C C CH2 CH3 H3C bileşiğiyle ilgili, I. Adı trans - 2 - pentendir. II. Bromlu suyun kırmızı rengini giderir. III. Asidik ortamda H2O katıldığında tersiyer alkol oluşur. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 43. Aşağıdaki kaplarda oda koşullarında NH3 lü AgNO3 çözeltisi bulunmaktadır. 1 2 3 Bu kaplardan 1.sine asetilen, 2.sine asetaldehit ve 3.süne aseton ilave ediliyor. Buna göre, I. 1.kapta beyaz renkli kristaller oluşur. II. 2.kapta gümüş aynası oluşur. III. 3.kapta kırmızı renkli çökelek oluşur. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 44. Aşağıdaki aromatik bileşiklerden hangisinin adı veya özel adı karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Adı A) Naftalin B) CH3 Toluen C) NH2 Anilin D) CHO Benzaldehit E) OH Benzil alkol 48. O R1 C O R2 Yukarıdaki bileşiğin adı etil propanoattır. Buna göre, I. R1, C3H7 dir. II. R2, C2H5 dir. III. 2 - metil bütanoik asit ile izomerdir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 47. Aşağıdakilerden hangisinde organik bileşiğin yaygın adı veya özel adı karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Yaygın adı A) CH3OH Odun alkolü B) HCOOH Karınca asidi C) CH3 – CO – CH3 Aseton D) C2H5 – O – C2H5 Lokman ruhu E) C17H35COONa Limon tuzu
1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler www.netlerikatla.com AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ Fosil Yakıtlar: Bitki ve hayvan kalıntılarının milyonlarca yıl oksijensiz ortamda ısı ve basınç etkisiyle fiziksel, kimyasal ve biyolojik olarak başkalaşıma uğraması sonucu oluşan yakıtlara fosil yakıt denir. Fosil yakıtlar kömür ve petrol olmak üzere iki gruba ayrılır. Doğal gaz petrol türevi bir fosil yakıttır. Fosil yakıtlar yenilenemeyen enerji türüdür. Kömür: Genellikle bataklıklarda çöken canlı kalıntılarının milyonlarca yıl tortul kayaçlar altında başkalaşmasıyla oluşan katı haldeki fosil yakıtlara kömür denir. Oluşum süresi ve enerji veriminin artışına göre turba, linyit, taş kömürü ve antrasit şeklinde sıralanır. Kömürün yapısında büyük oranda karbon, az oranda hidrojen, oksijen, azot, kükürt gibi elementler bulunmaktadır. Kömürdeki karbon oranı arttıkça kömürün kalitesi ve enerji verimliliği (ısıl değeri) artar. Kömürdeki nem, kil ve silis oranı arttıkça kalitesi ve enerji verimliliği azalır. Turba Linyit Taş kömürü Antrasit Turbadan antrasite doğru kömürün karbon % si, kalitesi, ısıl değeri ve yaşı artar. Nem ve kül oranı azalır. Kömür ham petrole oranla dünya genelinde daha yaygın ve bol miktarda bulunur. Çıkarılma, nakliye ve depolama bakımından daha az maliyetli ve daha emniyetlidir. Tanım Örnek 1 : Fosil yakıtlarla ilgili, I. Canlı kalıntılarının oksijensiz ortamda başkalaşması sonucu oluşurlar. II. Yenilenebilir enerji kaynaklarıdır. III. Linyit, fosil yakıta örnek olarak gösterilebilir. IV. Fosil yakıtlarda en yüksek oranda bulunan element azottur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Petrol: Denizlerde yaşayan canlıların kalıntılarının milyonlarca yıl yerin alt katmanlarında fiziksel, kimyasal ve biyolojik değişimlere uğraması sonucu oluşan sıvı haldeki fosil yakıtlara petrol denir. Ham petrolün yapısında binlerce farklı hidrokarbon bileşikleri bulunmaktadır. Petrol, sondaj kuyularından çıkarıldığı haliyle kullanıma uygun değildir. Ayrımsal damıtma yöntemiyle LPG, petrol eteri, ligroin, benzin, kerosen (jet yakıtı), motorin (mazot), gaz yağı, fuel oil ve asfalt (zift) gibi bileşenlerine ayrılır. Büyük yapılı hidrokarbonlar katalitik kraking yöntemiyle küçük moleküllere parçalanır. Petrolün rafinelerilerde damıtılmasıyla elde edilen ürünler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Karbon sayısı Elde Edilen Ürün C1 – C4 Doğalgaz, tüp gazı, LPG (propan ve bütan karışımı) C5 – C6 Petrol eteri, çözücüler C6 – C7 Ligroin, çözücüler C5 – C10 Benzin C12 – C18 Kerosen, jet yakıtı C12 ve daha fazlası Mazot, gaz yağı, akaryakıt C20 ve daha fazlası Mineral yağ, yağlama yağı, gres, mum, katran ve asfalt Doğal gaz: Petrol türevi bir gaz karışımıdır. Ana bileşeni metan gazıdır. Az oranlarda etan, propan, bütan, H2S ve CO2 gazlarını içerir. Diğer fosil yakıtlara göre çevreyi daha az kirletir. Tanım ENERJİ KAYNAKLARI VE BİLİMSEL GELİŞMELER 25. FÖY ✔ Fosil Yakıtlar ✔ Alternatif Enerji Kaynakları ✔ Sürdürülebilirlik ✔ Nanoteknoloji
2 25. FÖY: ENERJİ KAYNAKLARI VE BİLİMSEL GELİŞMELER ENERJİ KAYNAKLARI VE BİLİMSEL GELİŞMELER AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Fosil Yakıtların Kullanımı ve Zararlı Etkilerinden Korunma: Kömür termik santrallerde elektrik üretiminde ve konutlarda ısınma amacıyla kullanılır. Doğal gaz konutlarda ısınma amacıyla, sanayide ve elektrik üretiminde kullanılır. Ham petrolden elde edilen LPG, benzin, mazot gibi ürünler motorlu araçlarda yakıt olarak kullanılırken, fuel oil konutlarda ısınma amacıyla kullanılmaktadır. Fosil yakıtlar yenilenemeyen enerji türüdür. Kullanımı devam ettikçe bir süre sonra tükenecektir. Kullanımı sonucu oluşan atıklar çevre ve insan sağlığı açısından tehlikelidir. Kullanımının artmasıyla hava kirliliği ve küresel ısınmanın etkileri artar. Fosil yakıtlardan açığa çıkan CO2, NO2 ve SO2 gibi gazlar asit yağmurların oluşmasına neden olur. Fosil yakıtların zararlı etkilerinden korunmak için kullanımının azaltılması, alternatif enerji kaynaklarının özendirilmesi, atıklarının çevreye salınmasının engellenmesi gerekmektedir. Ayrıca bitki örtüsünün korunması ve ağaçlandırma fosil yakıtların zararlı etkilerini azaltacaktır. Tanım Örnek 2 : Petrol ve petrol ürünleriyle ilgili, I. Yapısında çok sayıda hidrokarbon bulunmaktadır. II. Yoğunluk farkından yararlanılarak bileşenlerine ayrılır. III. Ham petrolün rafinasyonunda benzin, motorinden önce elde edilir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Alternatif Enerji Kaynakları Ekolojik sisteme zarar vermeyen veya fosil yakıtlara oranla çok daha az zarar veren çevre dostu enerji kaynaklarına alternatif enerji kaynakları denir. Doğada var olan, tekrar tekrar kullanılabilen, yenilenebilir enerji kaynaklarıdır. Başlıca alternatif enerji kaynakları güneş (solar) enerjisi, rüzgâr enerjisi, jeotermal enerji, biyokütle enerjisi ve hidrojen enerjisidir. Güneş Enerjisi: Zararlı hiçbir atığı olmayan güneş enerjisi, geliştirilecek yeni teknolojiler sayesinde enerji ihtiyacımızın tamamını karşılayacak potansiyele sahiptir. Güneş panelleri sayesinde elektrik enerjisine dönüştürülebilir veya su ısıtmada kullanılır. Rüzgâr Enerjisi: İnsan sağlığı ve çevre açısından risk taşımamaktadır. Rüzgâr ile çalışan modern rüzgâr türbinleri elektrik üretmektedir. Olumsuz yönü kurulum maliyetinin yüksek oluşu ve türbinlerin ses kirliliği yapmasıdır. Jeotermal Enerji: Yerkürenin en sıcak katmanından yeryüzüne çıkan sıcak buhar ve sudan elde edilen enerji türüdür. Konut ve seraların ısıtılmasında, elektrik üretiminde, kaplıcalarda kullanılmaktadır. Biyokütle Enerjisi: Ana bileşenleri karbonhidrat bileşikleri olan bitkisel ve hayvansal kökenli tüm maddeler biyokütle enerji olarak tanımlanır. Her çeşit bitkisel ve hayvansal atık oksijensiz ortamda çürüyerek biyokütle enerjisine dönüştürülebilir. Biyokütleden etanol, metanol, biyodizel, biyogaz gibi biyoyakıtlar elde edilir. Biyoyakıt üretiminde genellikle tahıl ürünü nişastaya, nişasta glikoza dönüştürülür. Glikozun fermantasyonu ile etanol üretilir. Hidrojen Enerjisi: Yandığında sadece su buharı oluşur. Enerji verimliliği yüksektir. Geleceğin en önemli ve çevreci yakıtı olacağı düşünülmektedir. Tanım Örnek 3 : Alternatif enerji kaynaklarıyla ilgili, I. Fosil yakıtlara oranla çevreye verdikleri zarar oldukça düşüktür. II. Yenilenebilir enerji kaynaklarıdır. III. Kullanımının yaygınlaşması çevre kirliliğini artırmaktadır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:
AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Bor Madeni ve Enerji: Hidrojen enerjisi kullanımının önündeki en büyük engel hidrojen elementinin doğada bileşikleri halinde bulunmasıdır. Bu durum yakıt olarak yeterince hidrojen elde etmeyi ve hidrojenin depolanmasını zorlaştırır. Bor madeni hidrojen enerjisinin kullanımı için önemlidir. Sodyum borhidrür (NaBH4) maddesi suyla karıştırılıp sıvı bir yakıt olarak saklanabilir. Bu olayın denklemi aşağıdaki gibidir. NaBH4 + 2H2O katalizör 4H2 + NaBO2 Sulu çözelti olarak muhafaza edilen NaBH4 maddesinden, hidrojene ihtiyaç duyulduğunda Ni, Co gibi katalizörler yardımıyla H2 gazı elde edilir. Serbest kalan H2 gazı, yakıt pilinden geçirilerek elektrik enerjisi elde edilir. Bordan enerji üretiminin avantajları; NaBH4 ve NaBO2 tuzlarının yanıcı olmaması Tepkimenin kontrol edilebilir olması Gerekli hidrojen NaBH4 ve H2O dan ortak elde edilmesi Sodyum metaboratın (NaBO2) tekrar kullanılmasıyla NaBH4 elde edilebilmesi Sodyum borhidrürün birim kütlesinden elde edilen enerji değerinin benzininkine yakın olmasıdır. Nükleer Enerji: Nükleer enerji fisyon (çekirdek parçalanması) veya füzyon (çekirdeklerin kaynaşması) sonucu elde edilen enerji türüdür. Nükleer tepkimelerde açığa çıkan enerji kimyasal tepkimelerinkine göre oldukça büyüktür. Nükleer santrallerde üretilen enerjinin hammaddesi zenginleştirilmiş uranyumdur. Uranyumun nötronlarla bombardımanı sonucu gerçekleşen füsyon tepkimesiyle yüksek miktarda enerji açığa çıkar. Tepkime nötron tutucu maddelerle kontrollü olarak gerçekleştirilir. Nükleer enerji atıkları düzgün muhafaza edildiği takdirde temiz bir enerji kaynağıdır. Birim kütleden elde edilen enerji veriminin yüksek olması, iklim koşullarından etkilenmemesi küresel ısınmaya neden olmaması ve dar bir alanda kurulabilir olması nükleer santrallerin avantajlarındandır. Nükleer reaktörler önlemleri alındığında güvenli enerji kaynakları arasında yer alırlar. Amerika, Avrupa, Rusya ve gelişmekte olan diğer ülkeler nükleer enerjiden halen yararlanmaktadır. Tanım Örnek 4 : Sodyum borhidrür (NaBH4) ile ilgili, I. Nikel katalizörlüğünde H2O ile tepkimesi sonucu hidrojen gazı elde edilir. II. Birim kütlesinden elde edilen enerji miktarı benzininkine yakındır. III. Yanıcı özelliktedir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 5 : Nükleer santrallerde üretilen enerji ile ilgili, I. Ham maddesi zenginleştirilmiş uranyumdur. II. Fisyon tepkimesi sonucu oluşur. III. İklim koşullarından etkilenmez. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 6 : Bor madeni ile ilgili, I. Ülkemiz bor rezervi bakımından zengindir. II. Hidrojen enerjisi üretiminde kullanılır. III. Nükleer enerjinin ham maddesidir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:
4 25. FÖY: ENERJİ KAYNAKLARI VE BİLİMSEL GELİŞMELER ENERJİ KAYNAKLARI VE BİLİMSEL GELİŞMELER AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Kimya ve Sürdürülebilirlik Sürdürülebilirlik; “bugünkü neslin ihtiyaçlarının, gelecek nesillerin ihtiyaçlarından ödün verilmeden karşılanması” şeklinde tanımlanabilir. Sanayi Devrimi ile birlikte tüm dünya her alanda hızlı bir değişim sürecine girmiş ve bu süreçte tüketim ön planda, doğal kaynakların korunması geri planda tutulmuştur. Bu süreçte doğal kaynaklar ve ekosistem sorumsuzca tahrip edilmiştir. Sürdürülebilirlik kavramının özünde bütün imkanları sorumsuzca tüketmekten vazgeçmiş, insanlığın bir bütün olduğunun bilincinde, çevreye saygılı birey, toplum ve buna bağlı olarak çevre ve insanlığın yararına bir ekonomi modeli yatmaktadır. Günümüz kimya biliminde kaynakların doğru ve verimli kullanılması, yenilenebilir enerji kaynaklarının bulunması ve kullanılması, yenilenebilir malzeme üretimi gibi çalışmalar sürdürülebilirlikle ilgilidir. Polimerler: Çok sayıda küçük molekülün birbirine bağlanmasıyla oluşan büyük moleküllere polimer denir. Nişasta, selüloz, protein, doğal kauçuk, DNA doğal polimer; PVC, PET, polyester, teflon yapay polimer örnekleridir. Polimerler kimyasal açıdan inert olan ve korozyona uğramayan, kolay şekillendirilebilen dayanıklı malzemelerdir. Doğada parçalanmaları çok uzun yıllar aldığından geri dönüşüm uygulamaları hem çevre hem de ekonomi bakımından yararlıdır. Polietilen (PE): Plastik şişe ve kablolarda kullanılır. Polivinilklorür (PVC): Plastik, boru, kapı, pencere ve zemin kaplamalarında kullanılır. Poliakrilonitril (PAN): Polyester ve orlon olarak bilinir. Giyim endüstrisinde kullanılır. Polietilentereftalat (PET): Plastik şişe üretiminde kullanılır. Polistiren (PS): Gıda ambalajlarında kullanılır. Kağıt ve Metal Sektörü: Kağıt eğitim, sağlık, iletişim ve sanayi gibi birçok sektörde yoğun olarak kullanılmaktadır. Tüketimin en fazla olduğu sektör ambalaj sektörüdür. Doğal kaynakların korunması açısından atık kağıtların geri dönüşümü önem arzetmektedir. Metal sektörünün üretim ve tüketim büyüklüğü sanayileşmenin temel göstergelerindendir. Ülkemizde metal üretimi için gerekli hammadeler kalite ve kullanılabilirlik bakımından yetersizdir. Metallerin geri dönüşümü dışa bağımlılığı azaltıp ülke ekonomisine olumlu katkı sağlayacaktır. Ham maddelerin yerinde kullanılması için geri dönüşüm önemlidir. Bugün, kâğıt, cam, metal ve plastik maddelerin geri dönüşümleri yapılmaktadır. Tanım Örnek 7 : Sürdürülebilir kalkınma için, I. Alternatif ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmek II. Atık kağıtları ve metalleri geri dönüşüm yoluyla tekrar ekonomiye kazandırmak III. Atık plastik malzemeleri yakmak Yukarıdakilerden hangilerini uygulamak doğrudur? Çözüm: Örnek 8 : Plastik sektörüyle ilgili, I. Ham madde bakımından dışa bağımlı olduğumuz bir sektördür. II. Atıkları çevre ve insan sağlığı açısından zararlı değildir. III. Sürdürülebilir ekonomi için geri dönüşümlü malzeme ihtiyacının fazla olduğu bir sektördür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 9 : I. Glikoz II. Nişasta III. Naylon Yukarıdakilerden hangileri doğal polimerdir? Çözüm: Örnek 10 : I. Temizlik kağıtları II. Kitap basımında kullanılan kağıtlar III. Oluklu mukavva kağıtları Yukarıdakilerden hangileri endüstriyel kağıt grubuna girer? Çözüm:
AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Nanoteknoloji ve Nanoteknoloji Alanındaki Gelişmeler: “Nano” bir fiziksel büyüklüğün milyarda biridir. Milimetrenin milyonda biri kadar bir uzunluktur. Nanoteknoloji ile uğraşmak iş birliği gerektiren, birçok araştırmayı içine alan çok disiplinli bir durumdur. Nanoteknoloji atomların ve moleküllerin dizilişlerini kontrol edebilmek, değiştirebilmek ve ihtiyaca uygun üstün özellikli yeni ürünler geliştirmek için kullanılır. Nanoteknolojinin alanı oldukça geniştir. Günümüzde fizik, kimya, biyoloji, bilgisayar, malzeme bilimi, elektronik ve tıp alanında önemli gelişmeler sağlanmıştır. Nanoteknoloji ile birlikte, Mikroskobik boyutlarda bilgisayarlar üretilebilir. İnsan vücudundaki hastalıklı dokuyu bulup iyileştiren, ameliyat yapan nano robotlar yapılabilir. İhtiyaca uygun daha hafif ve çok daha dayanıklı malzemeler üretilebilir. Yanmaz, leke tutmaz tekstil ürünleri üretilebilir. Nano boyutta bir dünya olduğu fikri ilk defa Amerikalı fizikçi Richard Feynman tarafından ortaya atılmıştır. Maddelerin küçük boyutlarının keşfiyle birçok yeni maddenin ortaya çıkacağını ileri sürmüştür. Nanoteknoloji gelecekte insanlığın köklü değişimlere hazırlıklı olması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bilimsel alanda ortaya konulan görüşler gelecekte geçerliliğini kaybedecek ya da nanoteknolojinin ortaya çıkardığı yeni bilgilerle uyumlu hale getirilecektir. Atomların sonsuz kere tekrar tekrar dönüştürülebilir olması ile birlikte üretim, sermaye, bilişim ve ticaret hayatında köklü değişimler beklenmektedir. Ülkemizde Türkiye Bilim Merkezleri Vakfı Bilim Merkezi’nin bir nanoteknoloji atölyesi bulunmaktadır. Bilkent Üniversitesi’nin Ulusal Nanoteknoloji Araştırma Merkezi (UNAM) bu alanda önemli gelişim kaydetmiştir. TÜBİTAK, MAM gibi merkezler bu alanda çalışmalara devam etmektedir. Tanım Örnek 11 : Nanoteknoloji ve nanopartiküllerle ilgili, I. Nanoteknoloji atomların dizilişlerini kontrol ederek ihtiyaca uygun yeni malzemeler üretmeyi hedefler II. Nanoteknoloji ile birlikte mikroskobik boyutlarda bilgisayarlar üretilmesi mümkün olacaktır. III. Nanopartiküller solunum, sindirim ve sinir sistemi üzerinde toksik etki yapma potansiyeline sahiptir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 12 : Nanoteknoloji ile birlikte, I. Kullanılan ürünlerin kalitesi ve çeşitliliği artar. II. Milyonlarca dakikalık görüntünün kaydedildiği DVD'ler üretilebilir. III. Canlı ve cansız yapıların uyumlu olduğu bozulan kısmını kendiliğinden onarabilen sistemler yapılabilir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 13 : Nanoteknoloji ile ilgili, I. Leke tutmaz tekstil ürünleri üretilebilir. II. İnsan vücudunda dolaşan mikroskobik ve biyolojik robotlar üretilerek kanser tedavisinde kullanılabilir. III. Daha fazla insan gücüne gereksinim duyar. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 14 : I. Kimya II. Elektronik III. Malzeme bilimi Yukarıdaki alanlardan hangilerinde nanoteknoloji uygulamaları gerçekleştirilmiştir? Çözüm:
6 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 1. Aşağıdakilerden hangisinde eşit kütlelerdeki kömürlerin enerji verimliliğindeki artış sırası doğru verilmiştir? A) Linyit, Taş kömürü, Antrasit B) Antrasit, Taş kömürü, Linyit C) Antrasit, Linyit, Taş kömürü D) Taş kömürü, Antrasit, Linyit E) Taş kömürü, Linyit, Antrasit 2. Fosil yakıtlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Yenilenemeyen enerji kaynaklarıdır. B) Atıkları çevre ve insan sağlığına zararlıdır. C) Yapılarında kütlece % si en büyük olan element karbondur. D) Yanmaları sonucunda açığa çıkan SO2 ve NO2 gazları asit yağmurlarına neden olur. E) Günümüzde temiz enerji kaynaklarına göre kullanımı daha azdır. 3. Ham petrol bileşenlerinin kaynama noktaları farklılığından yararlanılarak ayrımsal damıtma yöntemiyle bileşenlerine ayrılır. Petrolün rafinasyonunda elde edilen ürünler sırasıyla LPG, petrol eteri, X, kerosen, Y, gaz yağı, fuel oil ve asfalttır. Aşağıdakilerden hangisinde X ve Y yerine yazılabilecek ürün adı doğru verilmiştir? X Y A) Benzin Ligroin B) Ligroin Benzin C) Benzin Motorin D) Motorin Benzin E) Uçak yakıtı Ligroin 4. I. H2O II. CO2 III. O3 Yukarıdakilerden hangileri sera etkisine neden olan maddelerdendir? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 5. Aşağıdakilerden hangisi biyokütle enerjisinin faydalarından değildir? A) Fosil yakıt kullanımının azalmasını sağlar. B) Sürdürülebilir enerjiye destek olur. C) Kırsal kesimde istihdam olanaklarını arttırır. D) Bitki örtüsünün azalmasına neden olur. E) Enerji tarımının gelişmesini sağlar. 6. Nükleer santrallerde enerji üretimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Üretilen enerjinin ham maddesi zenginleştirilmiş uranyumdur. B) Enerji fisyon tepkimesiyle elde edilir. C) Kontrollü bir reaksiyon gerçekleştirmek için nötron tutucu maddeler kullanılır. D) Birim kütleden elde edilen enerji miktarı kimyasal tepkimelerinkinden çok daha yüksektir. E) Enerji verimliliği düşük olduğu için gelişmiş ülkeler tarafından tercih edilmemektedir.
7 www.netlerikatla.com 1-A 2-E 3-C 4-E 5-D 6-E 7-A 8-B 9-B 10-A 11-B 12-E 7. Şehirlerde, hava akımının fazla olduğu yerlerde kurulan rüzgar gülleri ile ilgili, I. Rüzgâr enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren sistemlerdir. II. Kurulum ve tamirat maliyetleri düşüktür. III. H2 gazının yakılması ile çalışırlar yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 8. Aşağıdakilerden hangisi nanoteknolojinin sağladığı avantajlardan biri değildir? A) Kanser tedavisinde kullanılacak nano robotlar üretilmesi B) Nanopartiküllerin sinir sistemi üzerinde toksik etki yapma potansiyelinin yüksek olması C) Canlı ve cansız yapıların uyumlu bir şekilde çalışacağı malzemeler üretilmesi D) Kendi kendini temizleme özelliğine sahip camların üretilmesi E) Atomların sonsuz defa tekrar tekrar dizilimlerinin değiştirilebilir olması 10. Sürdürülebilir kalkınma, yenilenebilir doğal kaynakların kullanımının yaygınlaştırılması ve geri dönüşümlü malzemelerin kullanılmasıyla gerçekleştirilebilir. Buna göre, I. Cam, kağıt ve plastik gibi atıkları geri dönüşümle yeniden kullanıma kazandırmak II. Doğal gaz kullanımını yaygınlaştırmak III. Sanayinin ihtiyaç duyduğu ham maddelerin büyük bir kısmını yurt dışından sağlamak yargılarından hangileri sürdürülebilir kalkınmanın amacına uygundur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 11. Nano boyutta bir dünya olduğu fikrini ilk defa ortaya atan ve maddelerin küçük boyutlarının keşfiyle birçok yeni maddenin ortaya çıkacağını ileri süren bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir? A) Antonie Lavoisier B) Richard Feynman C) Albert Einstein D) Werner Heisenberg E) Niels Bohr 12. CH2 CH C N Yukarıda akrilonitril bileşiğinin yapı formülü verilmiştir. Buna göre akrilonitrilin polimerleşmesiyle oluşan madde hakkında, I. PAN veya orlon diye bilinir. II. Sentetik kumaş üretiminde kullanılır. III. Esnek ve dayanıklı bir malzemedir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 9. I. Tükenmeyen doğal kaynakların bulunması ve kullanımın yaygınlaştırılması II. Yenilenebilir malzeme üretiminin yaygınlaştırılması III. Fosil yakıt kullanımının yaygınlaştırılması Yukarıdakilerden hangileri kimya biliminde sürdürülebilirlikle ilgili çalışmalardır? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
8 ÖDEV TESTİ TEST www.netlerikatla.com 2 1-E 2-B 3-D 4-B 5-E 6-E 1. Enerjide sürdürülebilirlikle ilgili, I. Nükleer santraller kapatılmalıdır. II. Fosil yakıt kullanımı azaltılmalıdır. III. Güneş ve rüzgâr enerjisi gibi alternatif enerji kaynakları yaygınlaştırılmalıdır. IV. TV, bilgisayar gibi elektronik eşyalar kullanılmadığında tamamen kapatılmalıdır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız III B) I ve II C) I ve IV D) II ve III E) II, III ve IV 4. Doğal gaz ile ilgili, I. Yenilenebilir enerji kaynağıdır. II. Ana bileşeni metan gazıdır. III. Uygun koşullarda sıvılaştırılmasıyla LPG elde edilir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 5. Alternatif enerji kaynaklarıyla ilgili, I. Ekolojik sisteme olan zararlı etkileri fosil yakıtlara oranla yok denecek kadar azdır. II. Temiz ve yenilenebilir enerjilerdir. III. Sürdürülebilir ekonomi için yaygınlaştırılması gerekmektedir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 6. Aşağıdakilerden hangisinde monomerden elde edilen polimer ürün hakkında verilen bilgi yanlıştır? Monomer Polimer ürün A) Etilen tereftalat PET olarak bilinir. B) Tetrafloreten Teflon tavalarda kullanılır. C) Vinilklorür Kapı ve pencere imalatında kullanılır. D) Akrilonitril Polyester kumaş üretimininde kullanılır. E) Stiren Doğal polimerdir. 2. Dünyada başlıca sera etkisine neden olan gazlar %36-70 su buharı %9-26 karbon dioksit, %4-9 metan ve %3-7 ile ozon gazıdır. Buna göre, I. Biyokütle enerjisi II. Rüzgâr enerjisi III. Güneş enerjisi IV. Hidrojen enerjisi V. Doğal gaz yukarıdaki enerji kaynaklarından kaçı kullanıldığında sera etkisine neden olan herhangi bir gaz salınımı yapmaz? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 3. I. C8H18 II. C2H5OH III. H2 IV. CO2 Yukarıdaki maddelerden hangileri yakıt olarak kullanılır? A) Yalnız I B) I ve III C) II ve IV D) I, II ve III E) I, II ve IV
1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler www.netlerikatla.com AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ GENEL TEKRAR 26. FÖY ✔ Organik Bileşikler ✔ Enerji Kaynakları ve Bilimsel Gelişmeler 1. I. II. OH O III. Yukarıdaki organik bileşiklerden hangileri doymamış hidrokarbondur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 3. HC C (CH2) 2 C(CH3) 3 Yukarıdaki bileşiğin IUPAC sistemine göre adı aşağıdakilerden hangisidir? A) 1 - oktin B) 5,5 - dimetil - 1 - hekzin C) 5,5,5 - trimetil - 1 - pentin D) 2,2 - dimetil - 5 - hekzin E) 3,3,4,4 - tetrametil - 1 - bütin 2. 1. CaCO3(k) 1000°C CaO(k) + CO2(g) 2. CaO(k) + 3C(k) 2000°C CaC2(k) + CO(g) 3. CaC2(k) + 2H2O(s) CH CH(g) + Ca(OH)2(suda) Yukarıdaki tepkimelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) 1.tepkimede kireç taşından sönmemiş kireç elde edilmektedir. B) 2.tepkimedeki ürünlerin ikisi de organiktir. C) 3.tepkimede oluşan organik bileşik asetilendir. D) 1 mol karpit maddesinin yeterli su ile tepkimesinden 1 mol asetilen elde edilir. E) CH CH, olefin sınıfı bileşiktir. 4. I. Asetilen II. Siklohekzan III. Benzen Yukarıdakilerden hangileri katılma tepkimesi vermez? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 5. Açık zincirli hidrokarbonlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Alifatik ya da aromatik olabilirler. B) Doymuş olanların genel formülü CnH2n + 2 dir. C) Olefin sınıfı olanların yapısında en az iki karbon atomu sp2 hibritleşmesi yapar. D) Asetilen sınıfı olanlarda karbon atomları arasında en az bir adet üçlü bağ bulunur. E) Suda çözünmezler. 6. I. Asetilen II. Benzen III. Propin Yukarıdaki bileşiklerden hangileri amonyaklı AgNO3 çözeltisi (Tollens ayıracı) ile beyaz çökelti oluşturur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III
2 www.netlerikatla.com 7. Aşağıdaki bileşiklerden hangisinin adı karşısında yanlış olarak verilmiştir? Bileşik Adı A) OH CH3 CH2 CH2 n - propil alkol B) OH CH3 CH C2H5 sec - bütil alkol C) CH3 CH3 CH CH2 OH ter - bütil alkol D) CH3 CH3 CH CH2 OH CH3 neopentil alkol E) C6H5 CH2 OH benzil alkol 8. Monoalkollerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Molekül yapıları polardır. B) Hidrofob ve hidrofil grup içerirler. C) Molekül kütleleri arttıkça suda çözünürlükleri artar. D) Molekülleri arasında hidrojen bağı etkindir. E) Genel formülleri CnH2n + 2O şeklindedir. 12. I. CH3 CH2 O CH3 O II. CH3 C O CH3 III. O C3H7 Yukarıdaki bileşiklerden hangileri eter sınıfına aittir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 9. Metil alkol (CH3OH) ile ilgili, I. Primer alkol özelliği gösterir. II. Dimetil eter ile izomerdir. III. Yakıt olarak kullanılabilir. bilgilerinden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 10. OH CH3 CH CH3 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Sekonder alkoldür. II. Bir basamak yükseltgendiğinde aldehit oluşur. III. Yaygın adı izopropil alkoldür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 11. R1ONa + R2X R1 O R2 + NaX alkoksit alkil halojenür eter tuz Williamson sentezi ile alkoksit ve alkil halojenür tepkimesinden eter elde edilmektedir. Buna göre, sodyum etoksit bileşiği ile izopropil bromür tepkimesinden oluşan ana ürün eterin formülü aşağıdakilerden hangisidir? CH3 A) CH3 O CH CH3 CH3 B) C2H5 O CH CH3 CH3 C) CH3 CH O CH2 CH2 CH3 D) C2H5 O CH3 E) CH3 CH2 O CH2 CH2 CH3
3 www.netlerikatla.com 13. OH CH3 CH CH3 CH3 O CH2 CH3 (X) (Y) X ve Y bileşikleri ile ilgili, I. Birbirlerinin fonksiyonel grup izomeridirler. II. Kimyasal özellikleri farklıdır. III. X in normal kaynama noktası Y ninkinden yüksektir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 14. Aşağıdaki tepkimelerden hangisinde etanol elde edilmez? A) CH3 CH2 Cl + KOH(suda) B) CH2 CH2 + H2O H2SO4 C) C6H12O6 Fermantasyon O D) CH3 C H KMnO4 O E) CH3 C H LİAİH4 15. OH CH3 CH2 CH CH3 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Yaygın adı izobütil alkoldür. II. Sekonder alkol özelliği gösterir. III. Normal kaynama noktası n - bütil alkolünkinden düşüktür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 16. CH2 CH CH2 CH3 + H2O H2SO4 X 1 - büten Yukarıdaki tepkimede oluşan X bileşiği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Sistematik adı 2 - bütanoldür. B) Yaygın adı sec - bütil alkoldür. C) Bir basamak yükseltgendiğinde aldehit oluşur. D) Polar yapılıdır. E) Dietil eter ile izomerdir. 18. Ketonlarla ilgili, I. Genel formülleri CnH2nO şeklindedir. II. Fehling ayıracı ile tepkime vermezler. III. Katılma tepkimesi verirler. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 17. Aşağıdakilerden hangisinde bileşik adı karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Adı A) O CH3 C H Formaldehit B) O CH3 C CH3 Aseton C) O CH3 C C2H5 Etil metil keton D) CH3 CH3 CH CHO 2 - metil propanal E) CH3 O CH3 CH C C2H5 Etil izopropil keton
4 www.netlerikatla.com 19. Aldehitlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Karbonil grubu taşırlar. B) İndirgenebilirler. C) Yükseltgenebilir. D) Genel formülleri CnH2n + 2O şeklindedir. E) Tollens ayıracı ile tepkimeye girerler. 20. X : Aseton Y : Asetaldehit X ve Y bileşikleri ile ilgili, I. Birbirlerinin fonksiyonel grup izomeridirler. II. X in indirgenme ürünü izopropil alkoldür. III. Y, Tollens ayıracı ile tepkimeye girerek gümüş aynası oluşturur. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 22. CH3 O CH3 CH3 CH C CH CH3 Yukarıdaki bileşik ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Basit ketondur. B) İndirgenme ürünü sekonder alkoldür. C) H2 ile katılma tepkimesi verir. D) Sistematik adı 2,4 - dimetil - 3 - pentanondur. E) NH3 lü AgNO3 ile tepkimeye girerek gümüş aynası oluşturur. 23. Aşağıdaki fonksiyonel yapılardan hangisinin adı karşısında yanlış verilmiştir? Fonksiyonel yapı Adı A) O C Karbonil B) OH Hidroksi C) NH2 Nitro D) O C OH Karboksil E) O R C Açil 24. Esterlerin özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Genel formülleri CnH2nO2 dir. B) Molekülleri arasında hidrojen bağları etkindir. C) Hidroliz tepkimesi verirler. D) İndirgenebilirler. E) Aynı koşullarda izomer oldukları karboksilik asitlere göre uçuculukları fazladır. 21. H C C H + H2O H2SO4 HgSO4 X Yukarıdaki tepkimede oluşan X bileşiği ile ilgili, I. Karbonil grubu içerir. II. Keton özelliği gösterir. III. Amonyaklı AgNO3 çözeltisi ile tepkime verir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III
5 www.netlerikatla.com 25. C17H35 COO CH2 C17H35 COO CH + 3NaOH H2O 3C17H35COONa Sodyum stearat C17H35 COO CH2 Gliseril Stearat Yukarıdaki tepkime ve bu tepkimedeki maddelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Sabunlaşma tepkimesidir. B) Gliseril stearat bir esterdir. C) Sodyum stearat bazik tuzdur. D) Gliserin polialkoldür. E) C17H35COONa sert ve soğuk sularda iyi köpürür. 26. CH3 CH3 O CH3 CH CH C OH bileşiğiyle ilgili, I. Sistematik adı 1,2 - dimetil bütanoik asittir. II. Bir basamak indirgendiğinde aldehit elde edilir. III. Yapısındaki karbonlardan beşi sp3, biri sp2 hibritleşmesi yapmıştır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 27. OH OH CH3 CH2 CH2 CH2 CH3 CH CH2 CH3 (1) (2) Yukarıdaki bileşiklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Birbirinin yapı izomeridirler. B) 1. bileşik primer alkoldür. C) 2. bileşiğin yaygın adı izobütil alkoldür. D) Normal kaynama noktası 1 > 2 dir. E) 2. bileşiğin yükseltgenme ürünü ketondur. 28. O CH3 (CH2) 16 C OH Yukarıdaki bileşikle ilgili, I. Doymuş yağ asidi özelliği gösterir. II. Özel adı stearik asittir. III. KOH ile tepkimesinde katı sabun elde edilir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 29. O O H C OH CH3 C OH (X) (Y) Yukarıdaki X ve Y bileşikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) İkisi de monokarboksilik asittir. B) İkisi de Tollens ayıracıyla tepkimeye girmez. C) X ile izomer olan ester bulunmamaktadır. D) X in asitlik kuvveti Y ninkinden büyüktür. E) Y iki basamak indirgendiğinde etil alkol oluşur. 30. Br OH CH3 CH CH3 + KOH CH3 CH CH3 + KBr 2 - bromopropan 2 - propanol Yukarıda verilen tepkime ile ilgili, I. Alkil halojenürün kuvvetli baz ile tepkimesinde alkol ve tuz oluşur. II. Tepkimede oluşan organik bileşiğin yaygın adı izopropil alkoldür. III. Yer değiştirme tepkimesidir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
6 www.netlerikatla.com 31. Dietil eter bileşiğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Simetrik eterdir. B) Kapalı formülü C4H10O dur. C) Bütanoik asit ile izomerdir. D) Lokman ruhu olarak bilinir. E) Tıpta anestezik madde olarak kullanılır. 32. Karboksilik asitlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Monokarboksilik asitlerin genel formülü CnH2nO2 dir. B) Birden fazla karboksil grubu içerenlerine polikarboksilik asit denir. C) Yapısında –NH2 grubu bulunanlar aminoasittir. D) Yapısında –OH grubu bulunanlar hidroksi asittir. E) Tüm üyelerinin ester izomeri bulunur. 34. Kapalı formülleri aynı açık formülleri farklı olan bileşikler birbirinin yapı izomeridir. Buna göre, I. 2 - metil pentan ile 2,3 - dimetil bütan II. 3 - metil - 1 - penten ile siklohekzan III. Etil propil eter ile 3 - metil bütanoik asit Yukarıdakilerden hangilerinde bileşik çiftleri birbirinin yapı izomeridir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 35. Tersiyer alkollerin ilk üyesiyle ilgili, I. IUPAC adı 2 - metil - 2 - propanoldür. II. Kapalı formülü C3H8O dur. III. Normal kaynama noktası sec - bütil alkolünkinden yüksektir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 36. X + Alkol ƒ Ester + H2O Yukarıdaki tepkimede X bileşiği ile mol kütlesi 60 g olan monoalkolün tepkimesi sonucu beş karbonlu bir ester bileşiği elde edilmektedir. Buna göre, X bileşiği aşağıdakilerden hangisidir? (H: 1, C: 12, O: 16) O A) CH3 CH2 OH B) CH3 C OH O O C) C2H5 C OH D) CH3 C CH3 O E) C3H7 C OH 33. CH3 O CH3 CH C H bileşiğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Sistematik adı 2 - metil propanaldır. B) Katılma tepkimesi vermez. C) Tollens çözeltisiyle tepkime verir. D) İndirgendiğinde primer alkol oluşur. E) Yükseltgendiğinde 2 - metilpropanoik asit elde edilir.
7 www.netlerikatla.com 37. I. HC CH II. HC C CH3 III. CH2 CH C CH Yukarıdaki bileşiklerden hangilerinin basit (kaba) formülü benzeninkiyle aynıdır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 39. O CH3 CH C OH C2H5 bileşiğiyle ilgili, I. IUPAC adı 2 - etil propanoik asittir. II. Molekülleri arasında hidrojen bağı etkindir. III. Etil propanoat ile izomerdir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 40. Bir tane karbon atomuna sırayla etenil, metil, izopropil ve brom bağlanmasıyla oluşan bileşiğin sistematik adı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) 2 - bromo - 3,4 - dimetil - 1 - penten B) 3 - bromo - 3,4 - dimetil - 1 - penten C) 3 - bromo - 3 - metil - 1 - heksen D) 3 - bromo - 4 - metil - 1 - heksen E) 2 - bromo - 4 - metil - 1 - hepten 41. PETE PVC 1 3 A B Farklı iki ürünün etiketinde yukarıdaki logolar yer almaktadır. Buna göre, I. A ve B ürünlerinde geri dönüşümlü malzemeler kullanılmıştır. II. A ve B ürünleri farklı polimer madde içermektedir. III. Etiketlerinde bu logoların yer aldığı malzemeler doğada kendiliğinden bir kaç yıl içersinde bozunarak yok olurlar. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve IV 38. Aşağıdakilerden hangisinde bileşiğin adı karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Sınıfı A) C6H5 CH2 OH Benzil alkol B) OH Fenol C) OH CH3 CH C2H5 sec - bütil alkol D) CH3 CH3 C OH CH3 ter - bütil alkol E) CH3 CH3 C CH2 OH CH3 neopentil alkol 42. Aşağıdakilerden hangisinde polimer ürünün monomeri karşısında yanlış verilmiştir? Polimer Monomer A) PVC CH2 CH Cl B) PTFE(Teflon) F2C CF2 C) PS CH CH2 D) PE H2C CH CH3 E) PAN H2C CH C N
8 www.netlerikatla.com 1-C 2-B 3-B 4-E 5-A 6-D 7-C 8-C 9-C 10-D 11-B 12-D 13-E 14-D 15-D 16-C 17-A 18-E 19-D 20-D 21-E 22-E 23-C 24-B 25-E 26-D 27-C 28-B 29-B 30-E 31-C 32-E 33-B 34-C 35-A 36-B 37-C 38-B 39-D 40-B 41-B 42-D 43-D 44-A 45-B 46-E 47-B 48-B 43. Ham petrolün rafinerilerde damıtılmasıyla elde edilen ürünler ve bu ürünlerdeki moleküllerin karbon sayıları tabloda verilmiştir. Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Hem petrol rafinasyonunda ilk elde edilen ürünler doğalgaz ve LPG dir. B) 5 ve 6 karbonlu petrol ürünleri organik çözücü olarak kullanılır. C) Ligroin saf madde değildir. D) Ayrımsal damıtmada jet yakıtı benzinden önce elde edilir. E) Motorinin viskozitesi ligroininkinden büyüktür. Karbon sayısı Elde Edilen Ürün C1 – C4 Doğalgaz, LPG C5 – C6 Petrol eteri C6 – C7 Ligroin C5 – C10 Benzin C12 – C18 Kerosen, jet yakıtı C12 ve daha fazlası Motorin C20 ve daha fazlası Gres, asfalt 46. 1 kg Linyit (1) 1 kg Taş kömürü (2) Yukarıdaki 1'er kilogramlık kömür örnekleriyle ilgili, I. Tamamen yandıklarında açığa çıkan ısı değeri 1 > 2 dir. II. Yapılarındaki karbon kütleleri 2 > 1 dir. III. Tam olarak yandıktan sonra geriye kalan kül miktarı 1 > 2 dir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 47. Plastik atıkların geri dönüşümüyle ilgili, I. Hammadde kaynaklı dışa bağımlılığı azaltır. II. Sürdürülebilirliğe katkı sağlar. III. Plastik atıklar sonsuz kez dönüştürülerek kullanılabilir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 48. Aşağıdakilerden hangisi sürdürülebilir ekonomi modelinin doğuş nedenleri arasında gösterilemez? A) Sanayinin hammadde ihtiyacının artması B) İnsanların doğal kaynakları koruma isteğinin ön planda olması C) Çevresel bozulmaların artış göstermesi D) Doğal kaynakların yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olması E) Tüketimin kontrolsüz bir biçimde artması 44. Sürdürülebilirlikle ilgili, I. Teknolojik imkanları kullanmaktan vazgeçmektir. II. Doğal enerji kaynaklarının bulunması ve kullanılması teşvik edilir. III. Gelecek nesillerin ihtiyacı olanı yok etmeden günümüz neslinin ihtiyaçlarını karşılamasıdır. yargılarından hangileri yanlıştır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 45. Nanoteknoloji ile ilgili, I. Günümüzde tedavisi yapılamayan hastalıkların tedavisi mümkün olabilir. II. Daha az maliyetle daha fazla ürün üretimi yapılabilir. III. Nanoteknolojik ürünlerin insan sağlığına hiçbir zararlı etkisi yoktur. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
Şenlikköy Mahallesi Cevizli Sokak No:16/4 Florya - Bakırköy /İstanbul T: +90 212 424 00 64 [email protected] www.tammatyayincilik.com tammatyayincilik TammatYayinevi tammatyayincilik “Netleri Katlatan Seri!”