01.09.2023 18:41:03 01.09.2023 18:41:03 Sayfa Sayfa Origami AYT Kimya Ders Anlatım Föyü

8 ÇIKMIŞ SORULAR www.netlerikatla.com 1-A 2-D 1. Cu(k) ve H2SO4(suda) arasında gerçekleşen redoks tepkimesi aşağıda verilmiştir. Cu(k) + 2H2SO4(suda) Æ CuSO4(suda) + SO2(g) + 2H2O(s) Buna göre, I. Cu yükseltgenmiştir. II. H2SO4 indirgendir. II. SO2 de S’nin yükseltgenme basamağı +6’dır. ifadelerinden hangileri doğrudur? ( 1H, 8O, 16S, 29Cu) A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 2020 - AYT 2. Aşağıda, 25 °C sıcaklıkta üç farklı sulu çözelti verilmiştir. 1 M AgNO3 1 M Zn(NO3 ) 2 1. Kap 2. Kap 3. Kap 1 M Ni(NO3 ) 2 Bu kaplara aynı sıcaklıkta Cu metali atıldığında, I. 1. kapta Ag+ iyonları indirgenirken Cu metali Cu2+ ya yükseltgenir. II. 2. kapta herhangi bir tepkime gerçekleşmez. III. 3. kapta Ni2+ iyonları indirgenirken Cu metali Cu2+ ya yükseltgenir. ifadelerinden hangileri doğru olur? (Ag+(suda) + e– Æ Ag(k) Eo = +0,799 V) (Zn2+(suda) + 2e– Æ Zn(k) Eo = - 0,763 V) (Cu2+(suda) + 2e– Æ Cu(k) Eo = +0,337 V) (Ni2+(suda) + 2e– Æ Ni(k) Eo = - 0,250 V) A) Yalnız l B) Yalnız II C) Yalnız lll D) l ve lI E) ll ve lII 2020 - AYT

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Standart Piller Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren düzeneklere elektrokimyasal hücre veya galvanik pil denir. Galvanik piller indirgenme ve yükseltgenmenin ayrı ayrı gerçekleştiği iki yarı hücreden oluşur. Yükseltgenmenin olduğu yarı hücre anot, indirgenmenin olduğu yarı hücre katottur. „ Galvanik piller; aynı ya da farklı cins elektrotlar, sulu iletken çözeltiler (elektrolit), tuz köprüsü ve iletken telden oluşmaktadır. Pil tepkimeleri istemli olarak gerçekleşen redoks tepkimeleridir. Dengeyi etkileyen faktörler pil gerilimini de etkiler. Sistemi sağa kaydıran olaylar pil gerilimini arttırırken sola kaydıran olaylar pil gerilimini düşürür. Pil çalışırken ısı açığa çıkar. Standart pil gerilimi anot yarı hücresinin yükseltgenme potansiyeli ile katot yarı hücrenin indirgenme potansiyelinin toplamına eşittir. Elektrokimyasal pillerde; Anot (–): Yükseltgenmenin olduğu yarı hücredir. Yükseltgenme potansiyeli büyük olan elektrot anottur. Katot(+): İndirgenmenin olduğu yarı hücredir. Tuz köprüsü : İyon denkliğini sağlayan tuz çözeltisi içerir. Tuz köprüsünde anyonlar anota, katyonlar katoda göçer. İletken tel: Dış devrede elektronlar anottan katoda doğru akar. „ Pil gerilimine şunlar etki eder: 1. elektrot cinsi 2. çözelti derişimi 3. Gaz elektrotlar için basınç „ Pil gerilimi elektrot metalinin kalınlığına, kütlesine veya yüzey alanına bağlı değildir. „ Pil çalışırken gerilimi azalır ve tepkime dengeye geldiğinde gerilim sıfır olur. Tanım Örnek 1 : V 1M Mg(NO3) 2 (1) 1M Ni(NO3) 2 (2) Mg elektrot Ni elektrot Tuz köprüsü Mg2+(suda) + 2e– Mg(k) E0 = –2,37 volt Ni2+(suda) + 2e– Ni(k) E0 = –0,25 volt Yukarıdaki galvanik hücre ile ilgili, I. Ni elektrot anottur. II. 1.kapta yükseltgenme olur. III. Tuz köprüsünde anyonlar 1.kaba göçer. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 2 : X, Y ve Z metallerinin aktiflik sıralaması Y > X > Z şeklindedir. Buna göre, standart koşullarda yapılan, I. Y – X pili II. Y – Z pili III. X – Z pili pillerin gerilimleri kıyaslandığında hangisi en büyük olur? Çözüm: KIMYA VE ELEKTRIK-II 19. FÖY ✔ Standart Piller ✔ Derişim Pilleri

2 19. FÖY: KİMYA VE ELEKTRİK-II Kimya ve elektrik-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Standart elektrot potansiyelleri hesaplanırken referans elektrot olarak standart hidrojen elektrodu kullanılır. H2(g) 1 atm Platin tel 1M HCl Pt elektrot (inert) H2 gazı çıkışı Standart Hidrojen Elektrot (SHE) SHE potansiyeli sıfır kabul edilir. Voltmetrenin gösterdiği değer karşısındaki elektrodun potansiyelini verir. 1M Zn(NO 1M HCl 3) 2 Voltmetre Tuz Köprüsü e– e– Zn elektrot 0,76 H2 1 atm Şekildeki galvanik hücrede elektronlar Zn den H2 ye doğru gittiğine göre, Zn elektrot anottur. SHE katottur. Voltmetrenin gösterdiği değer Zn nin yükseltgenme potansiyelidir. Zn(k) Zn2+(suda) + 2e– E0 = +0,76 volt 2H+(suda) + 2e– H2(g) E0 = 0,00 volt Standart pillerde elektrotların daldırıldığı elektrolit çözeltilerin derişimleri 1M olmalıdır. Örneğin; V 1M Zn(NO3) 2 (1) 1M AgNO3 (2) Tuz köprüsü Zn elektrot Ag elektrot Zn(k) Zn2+(suda) + 2e– E0 = +0,76 volt Ag(k) Ag+(suda) + e– E0 = –0,80 volt Şekildeki standart galvanik pilde yükseltgenme potansiyeli büyük olan Zn elektrot anottur. 1.kapta Zn(k) Zn2+(suda) + 2e– E0 = +0,76 volt 2.kapta 2 / Ag+(suda) + e– Ag(k) E0 = +0,80 volt tepkimeleri gerçekleşir. Pil denklemi: Zn(k) +2Ag+(suda) ƒ Zn2+(suda) + 2Ag(k) dir. E0 pil = (+0,76) + (+0,80) E0 pil = +1,56 volt Standart pil gerilimi 1,56 volttur. Pil çalıştıkça gerilimi düşer. „ 1. kapta Zn elektrot aşınır. Zn2+ derişimi artar. Tuz köprüsünden anyonlar gelir. „ 2. kapta Ag elektrot kalınlaşır. Ag+ derişimi azalır. Tuz köprüsünden katyonlar gelir. „ Dış devrede elektronlar Zn den Ag ye doğru akar. „ Pilin şematik gösterimi (hücre diagramı); Zn / Zn2+ (1M) || Ag+ (1M) / Ag şeklindedir. „ 1. kaba saf su eklendiğinde Zn2+ derişimi azaldığından sistem sağa kayar. Pil gerilimi artar. „ 2. kaba saf su eklendiğinde Ag+ derişimi azaldığından sistem sola kayar. Pil gerilimi azalır. „ 1. kaba Zn(NO3) 2 katısı eklendiğinde Zn2+ derişimi artığından sistem sola kayar. Pil gerilimi azalır. „ Sıcaklık arttırıldığında pil gerilimi azalır. Örnek 3 : V 1M Zn(NO3) 2 (1) 1M Al(NO3) 3 (2) Zn elektrot Al elektrot Tuz köprüsü Şekildeki galvanik hücre ile ilgili, I. 1. kap anottur. II. Dış devrede elektronlar Al'den Zn'ye doğru akar. III. 2. kapta Al elektrotta 0,4 mol aşınma olurken 1. kapta Zn elektrotta 0,6 mol artma gerçekleşir. yargılarından hangileri doğrudur? (E0 Zn/Zn2+ = + 0,76 V, E0 Al/Al3+ = + 1,66 V) Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 4 : V 1M Al(NO3) 3 (1) 1M HCl (2) Tuz köprüsü Al elektrot Cu elektrot Al(k) Al3+(suda) + 3e– E0 = +1,66 volt H2(g) 2H+(suda) + 2e– E0 = 0,00 volt Cu(k) Cu2+(suda) + 2e– E0 = –0,34 volt Şekildeki galvanik hücre ile ilgili, I. Standart pil gerilimi 2,00 volttur. II. Pil denklemi 2Al(k) +6H+(suda) ƒ 2Al3+(suda) + 3H2(g) şeklindedir. III. Al elektrotunun kütlesi azalmaktadır. IV. Cu elektrotunun kütlesi artmaktadır. V. 1.kaba aynı sıcaklıkta saf su ilave edildiğinde pil gerilimi artar. ifadelerinden hangileri doğrudur? Çözüm: Derişim Pili „ Elektrotları aynı elektrolit derişimleri farklı olan elektrokimyasal pillere derişim pili denir. Derişim pillerinde seyreltik olan çözelti anot yarı hücresidir. V 0,1M Cu2+ (1) 1M Cu2+ (2) Cu elektrot Cu elektrot Tuz köprüsü Derişim Pili Şekildeki düzenekte derişimi az olan 1.kap anot yarı hücresidir. 1. kapta: Cu(k) Cu2+(0,1M) + 2e– 2. kapta: Cu2+(1M) + 2e– Cu(k) tepkimeleri gerçekleşir. Pil denklemi, Cu(k) + Cu2+(1M) ƒ Cu2+(0,1M) + Cu(k) şeklindedir. Çözeltilerin derişimleri eşitlendiğinde Epil = 0 olur, pil çalışmaz. Nernst Eşitliği Standart pillerde çözeltilerin derişimleri 1 molar olmak zorundadır. Çözelti derişimleri 1 molardan farklı olduğunda pil gerilimi standart değerden farklı olur. Bu durumda pil potansiyeli Nernst eşitliği ile hesaplanır. aX(k) + bY+m(suda) ƒ aX+n(suda) + bY(k) tepkimesinde Qc = [X+n] a [Y+m] b şeklindedir. Epil = Pil potansiyeli E0 pil = Standart pil gerilimi n = Alınan - verilen elektron sayısı Qc = Denge kesri „ Pil gerilimi anottaki çözeltinin derişimi ile ters orantılı, katottaki çözeltinin derişimi ile doğru orantılıdır. Not: Kimyasal enerjinin elektrik enerjisine dönüştüğü sistemlere galvanik hücre; elektrik enerjisinin kimyasal enerjiye dönüştüğü sistemlere elektrolitik hücre denir. Galvanik hücredeki voltmetre yerine bir üreteç ters olarak bağlandığında; Eüreteç = Epil ise (pil çalışmaz) sistem dengededir. Eüreteç < Epil ise pil düşük potansiyelle çalışır. Eüreteç > Epil ise (pil şarj olur) pil tepkimesi ters döner. Tanım

4 19. FÖY: KİMYA VE ELEKTRİK-II Kimya ve elektrik-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Lityum İyon Pilleri Cep telefonu ve dizüstü bilgisayarlarda kullanılan boyutlarına oranla yüksek enerji üreten pillerdir. Bu pillerde elektrolit olarak katı polimer bir madde kullanılır. Anot ve katotunda gerçekleşen tepkimeler, Anot Li Li+ + e– Katot TiS2 + e– TiS2 – Pil denklemi, Li + TiS2 Li+ + TiS2 – şeklindedir. Şarj edilebilir, uzun ömürlü pillerdir. Tanım Örnek 5 : V 0,1M Zn(NO3) 2 Tuz köprüsü 1M AgNO3 Zn elektrot Ag elektrot Zn(k) Zn2+(suda) + 2e– E0 = +0,76 volt Ag(k) Ag+(suda) + e– E0 = –0,80 volt Yukarıdaki galvanik pilin gerilimi kaç volttur? (Nernst eşitliğinde 0,0592 yerine 0,06 alınacaktır.) Çözüm: Örnek 6 : 1M Mg2+ 1M Cu2+ Mg elektrot Cu elektrot Tuz köprüsü Mg Mg2+ + 2e– E0 = +2,37 volt Cu Cu2+ + 2e– E0 = –0,34 volt Şekildeki düzenekte voltmetre yerine 3,00 volt gerilim üreten bir üreteç ters bağlanmıştır. Buna göre, I. 1.kap anottur. II. 2.kapta Cu elektrot zamanla incelir. III. Sistem galvanik hücredir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 7 : Galvanik hücrelerin potansiyeli, I. Elektrotun cinsi II. Elektrolitin derişimi III. Sıcaklık yukarıdakilerden hangilerine bağlıdır? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Örnek 8 : V 1 M Zn2+ 100 mL 0,1 M Zn2+ 100 mL Zn Tuz köprüsü Zn Şekildeki sistemle ilgili, I. Derişim hücresidir. II. 1.kap anottur. III. Aynı sıcaklıkta 1.kaba 900 mL saf su eklendiğinde pil çalışmaz. ifadelerinden hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 9 : Nikel ve Kadmiyum elementlerinin standart indirgenme potansiyelleri, Ni2+(suda) + 2e– → Ni(k) E° = –0,250V Cd2+(suda) + 2e– → Cd(k) E° = –0,403V şeklindedir. Buna göre, standart koşullarda I. Cd(k) / Cd2+(1 M) // Ni2+(1 M) / Ni(k) II. Cd(k) / Cd2+(0,5 M) // Ni2+(1 M) / Ni(k) III. Cd(k) / Cd2+(1 M) // Ni2+(0,2 M) / Ni(k) galvanik hücrelerin gerilimlerinin büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? Çözüm: Örnek 10 : X2+(suda) + 2e– X(k) E° = –1,40 V Y3+(suda) + 3e– Y(k) E° = –1,70 V Yukarıda verilen denklemlere göre, X – Y galvanik pili ile ilgili, I. X elektrotu anottur. II. X – Y pilinin standart gerilimi 3,10 volttur. III. Y elektrotunun kütlesi zamanla azalır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 11 : Pil şeması, X / X3+ (1M) || Y2+ (1M) / Y şeklinde olan galvanik hücre ile ilgili, I. X elektrotu anottur. II. X elektrotunun bulunduğu yarı hücrede zamanla X3+ derişimi artar. III. Dış devrede elektronlar Y den X e doğru akar. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 12 : Au3+(suda) + 3e– Au(k) E° = + 1,49 volt Mg2+(suda) + 2e– Mg(k) E° = – 2,37 volt Standart indirgenme potansiyelleri verilen elementlere göre, Mg(k) / Mg2+(1M) || Au3+(1M) / Au(k) diyagramı ile gösterilen galvanik hücrenin standart hücre gerilimi kaç volttur? A) 3,86 B) 0,88 C) 10,09 D) 9,21 E) 2,6 Çözüm: Örnek 13 : X / X2+ (1M) || Y+ (1M) / Y Pil şeması verilen galvanik hücre ile ilgili, I. X elektrot anottur. II. Y nin yükseltgenme potansiyeli X inkinden büyüktür. III. Y elektrotunun bulunduğu kapta çözeltideki Y+ derişimi artmaktadır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

6 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 1. V 1 M X2+ (1) Tuz köprüsü 1 M Y2+ (2) X elektrot Y elektrot X(k) X2+(suda) + 2e– E° = a volt Y(k) Y2+(suda) + 2e– E° = b volt Yukarıdaki galvanik pil çalışırken X elektrotunun kütlesinin arttığı görülmektedir. Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) 1.kap anottur. B) 2.kapta yükseltgenme olur. C) Standart pil gerilimi b – a volttur. D) 2.kapta zamanla Y2+ derişimi artar. E) Dış devrede elektronlar Y den X e doğru akar. 2. V 1 M Ni(NO3) 2 Tuz köprüsü 1 M HCl Ni elektrot Cu elektrot Ni2+(suda) + 2e– Ni(k) E° = –0,25 V 2H+(suda) + 2e– H2(g) E° = 0,00 V Cu2+(suda) + 2e– Cu(k) E° = +0,34 V Standart koşullarda yukarıdaki galvanik hücre ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (NiS suda çok az çözünür.) A) Ni elektrot anottur. B) Standart pil gerilimi 0,25 volttur. C) Ni elektrotunun kütlesi azalmaktadır. D) Cu elektrotunun kütlesi artmaktadır. E) Katot yarı hücresindeki çözeltinin pH si artmaktadır. 3. Mg2+(suda) + 2e– Mg(k) E° = –2,37 V Al3+(suda) + 3e– Al(k) E° = –1,66 V Cu2+(suda) + 2e– Cu(k) E° = +0,34 V Au3+(suda) + 3e– Au(k) E° = +1,50 V Yukarıda bazı metal katyonlarının standart indirgenme potansiyelleri verilmiştir. Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Mg - Cu pilinde, Cu elektrot katottur. B) Standart Al - Cu pilinin potansiyeli 2,00 volttur. C) Cu metalinin yükseltgenme potansiyeli Au metalininkinden düşüktür. D) Standart gerilimi en büyük olan pil Mg - Au pilidir. E) Al - Au standart pilinde zamanla Al elektrotu aşınır. 4. V 1M X(NO3) 2 1M Y(NO3) 2 Tuz köprüsü X elektrot Y elektrot Şekildeki galvanik hücrede elektronlar X elektrotundan Y elektrotuna doğru akmaktadır. Sabit sıcaklıkta, I. Soldaki yarı hücreye saf su ilave ediliyor. II. Sağdaki yarı hücreye Na2S katısı ilave ediliyor. (YS katısı suda çok az çözünür.) işlemleri ayrı ayrı uygulandığında pil potansiyelindeki değişim aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? I. işlem II. işlem A) Azalır Azalır B) Artar Azalır C) Artar Artar D) Azalır Artar E) Değişmez Azalır

7 1-A 2-D 3-C 4-B 5-A 6-D 7-E 8-E www.netlerikatla.com 5. 1M Al(NO3) 3 1M Ni(NO3) 2 Al elektrot Ni elektrot Tuz köprüsü Al(k) Al3+(suda) + 3e– E° = +1,66 volt Ni(k) Ni2+(suda) + 2e– E° = +0,25 volt Şekildeki sistemde galvanik hücredeki voltmetre çıkarılarak 3,00 volt gerilim üreten bir üreteç ters olarak bağlanmıştır. Buna göre, sistemle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Soldaki yarı hücre anottur. B) Ni elektrotunun kütlesi zamanla azalır. C) Dış devrede elektronlar Ni den Al ye doğru akar. D) Tuz köprüsünde anyonlar sağdaki yarı hücreye göçer. E) İstemsiz redoks tepkimesi gerçekleşmektedir. 7. V 1 M XCl2 1 M YCl2 Tuz köprüsü X elektrot Y elektrot Şekildeki galvanik hücrede zamanla X elektronun aşındığı gözlenmektedir. Buna göre, I. Sağdaki yarı hücre katottur. II. X(k) + YCl2(suda) ƒ XCl2(suda) + Y(k) tepkimesi istemli olarak gerçekleşir. III. Tuz köprüsünden soldaki yarı hücreye anyon göçü gerçekleşir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 8. 1 M HCl (2) 1 M XCl2 (1) Tuz köprüsü e– e– X metali H2 (1 atm) V Standart hidrojen elektrot (SHE) bağlanmış bir galvanik hücre diyagramı şekilde verilmiştir. Dış devrede elektronların akış yönü SHE'den X'e doğru olduğuna göre, I. 1. kap anottur. II. Voltmetrenin gösterdiği değer X'in indirgenme gerilimidir. III. 2. kapta H2 gazının kısmi basıncı arttırıldığında pil gerilimi artar. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 6. V 1 M Ni(NO3) 2 1 M Cr(NO3) 3 Tuz köprüsü Ni elektrot Cr elektrot Ni2+(suda) + 2e– Ni(k) E° = – 0.25 volt Cr3+(suda) + 3e– Cr(k) E° = – 0,74 volt Şekildeki galvanik hücre ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Ni elektrot katottur. B) Zamanla Cr elektrotta aşınma gözlenir. C) Dış devrede elektronlar Cr’den Ni elektota doğru akar. D) Aynı sıcaklıkta soldaki kaba saf su ilave edildiğinde pil gerilimi artar. E) Sağdaki kaba tuz köprüsünden anyon göçü olur.

8 YENİ NESİ TEST 1 L SORULAR 1-E 2-E 3-E 4-B www.netlerikatla.com 1. V 1 M Fe(NO3) 2 (1) 1 M AgNO3 (2) Tuz köprüsü Fe elektrot Ag elektrot Şekildeki galvanik hücre ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (E°Fe/Fe2+ = + 0,45 volt, E°Ag/Ag+ = – 0,80 volt) A) 1. kapta Fe elektrotun kütlesi zamanla azalır. B) 2. kapta Ag+ derişimi zamanla azalır. C) Aynı sıcaklıkta 1. kaba saf su ilave edildiğinde pil gerilimi artar. D) 2. kaba AgNO3 katısı ilave edildiğinde pil gerilimi artar. E) Tuz köprüsünde 2. kaba anyon göçü gerçekleşir. 2. V 1 M Cr3+ 100 mL (1) 2 M Cr3+ 100 mL (2) Tuz köprüsü Cr(k) Cr(k) Şekildeki galvanik hücre ile ilgili, I. Derişim pilidir. II. 1. kapta Cr elektrot aşınır. III. Aynı sıcaklıkta 2. kaba 100 mL saf su ilave edildiğinde pil çalışmaz. ifadelerinden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 3. V 1M Cu(NO3) 2 (1) 1M Pb(NO3) 2 (2) Tuz köprüsü Ag(k) Pb(k) Pb2+(suda) + 2e– Pb(k) E° = – 0,13 volt Cu2+(suda) + 2e– Cu(k) E° = + 0,34 volt Ag+(suda) + e– Ag(k) E° = + 0,80 volt Yukarıdaki elektrokimyasal pil ile ilgili, I. 1. kapta, Ag+(suda) + e– ® Ag(k) tepkimesi gerçekleşir. II. 2. kapta, Pb(k) ® Pb2+(suda) + 2e– tepkimesi gerçekleşir. III. Standart pil gerilimi E°hücre = + 0,47 volttur. ifadelerden hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 4. V 1 M XNO3 (1) 1 M HCl (2) X(k) Tuz köprüsü H2 (1 atm) Şekildeki galvanik hücrenin standart koşullarda başlangıç gerilimi 0,80 volttur. Pil çalışırken X elektrotunun kütlesi zamanla artmaktadır. Buna göre, I. 2. kapta çözeltinin pH'si zamanla artar. II. X(k) ® X+(suda) + e– tepkimesinin E° değeri – 0,80 volttur. III. Aynı sıcaklıkta 1. kaba arı su ilave edildiğinde pil gerilimi artar. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Elektroliz İstemsiz redoks tepkimelerinin elektrik enerjisi ile gerçekleştirilmesi işlemine elektroliz denir. Elektrolizde elektrik enerjisi kimyasal enerjiye dönüşür. Elektroliz kabında; Anot(+): Anyonların yükseltgendiği kutuptur. Katot(–): Katyonların indirgendiği kutuptur. Suyun Elektrolizi Saf suyun elektrik iletkenliği çok düşüktür. Suyun elektrolizinde iletkenliği arttırmak için suya bir miktar H2SO4 ilave edilir. Suyun elektrolizi Hoffman voltametresi ile gerçekleştirilir. Suyun elektrolizinde, Anotta, OH– iyonları yükseltgenir. O2 gazı açığa çıkar. (2OH– 1 2 O2(g) + 2e– + H2O(s)) Katotta, H+ iyonları indirgenir. H2 gazı açığa çıkar. (2H+ + 2e– H2(g)) Anot (+) : H2O(s) 1 2 O2(g) + 2H+(suda) + 2e– Katot (–) : 2H+ + 2e– H2 (g) H2O(s) H2(g) + 1 2 O2(g) V cm3 V 2 cm3 Tanım Örnek 1 : Saf suyun elektrolizinde devreden 1 mol elektron geçtiğinde, I. Katotta 1 mol H2 gazı açığa çıkar. II. Anotta 0,25 mol O2 gazı açığa çıkar. III. Aynı koşullarda anotta açığa çıkan gazın hacmi, katotta açığa çıkan gazın hacminin iki katına eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: NaCl Sulu Çözeltisinin Elektrolizi: NaCl sulu çözeltisinde Na+ ve H+ katyonları ile Cl– ve OH– anyonları bulunmaktadır. Katotta kolay indirgenen katyon önce indirgenir. Anotta kolay yükseltgenen anyon önce yükseltgenir. Elektron verme eğilimi Na > H2 > Cl– > OH– olduğuna göre; katotta önce H+ iyonları indirgenirken anotta önce Cl– iyonları yükseltgenir. Katotta: H2O(s) + e– ® 1 2 H2(g) + OH–(suda) (H+ + e– 1 2 H2(g)) Anotta: Cl–(suda) ® 1 2 Cl2(g) + e– NaCl(s) ® 1 2 H2(g) + 1 2 Cl2(g) + Na+(suda) + OH–(suda) NaCl sulu çözeltisinin elektrolizinde oluşan çözelti bazikleşir, pH artar. Tanım Örnek 2 : CuSO4 sulu çözeltisinin elektrolizinde, I. Katotta önce Cu metali birikir. II. Anotta önce SO2 gazı açığa çıkar. III. Anotta önce O2 gazı açığa çıkar. IV. Çözeltinin pH si zamanla azalır. ifadelerinden hangileri doğrudur? (Elektron verme eğilimi H2 > Cu > OH– > SO4 2–) Çözüm: KİMYA VE ELEKTRIK-III 20. FÖY ✔ Elektroliz ✔ Faraday Yasaları ✔ Metallerde Korozyon ve koruma Teknikleri

2 20. FÖY: KİMYA VE ELEKTRİK-III KİMYA ve elektrik-III AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 3 : Katot (–) KBr AgCl Anot (+) üreteç Şekildeki sistemde KBr ve AgCl tuzlarının çözünmesiyle oluşan sulu çözelti elektroliz yapıldığında, a. Anotta önce açığa çıkan madde nedir? b. Katotta önce açığa çıkan madde nedir? (Elektron verme eğilimi K > H2 > Ag > Br– > Cl– > OH–) Çözüm: Örnek 4 : Katot (–) AgNO3(suda) Anot (+) – + Şekildeki elektroliz kabında AgNO3 sulu çözeltisi bulunmaktadır. Buna göre, I. Katotta önce H2 gazı açığa çıkar. II. Anotta önce O2 gazı açığa çıkar. III. Çözeltinin pH değeri zamanla artar. ifadelerinden hangileri doğrudur? (Elektron verme eğilimleri: H2 > Ag > OH– > NO– 3) Çözüm: Faraday Yasaları „ Elektrotlarda toplanan madde miktarı, devreden geçen yük miktarı ile doğru orantılıdır. Q : Yük miktarı (coulomb) I : Akım şiddeti (amper) t : Zaman (saniye) m : Madde miktarı (g) , A : Atom kütlesi , z : Tesir değerliği „ Devreden 1 Faradaylık yük geçtiğinde her bir elektrotta 1 eşdeğer gram madde toplanır. 1 eşdeğer gram = Mol kütlesi Tesir değerliği Örneğin, 1 eşdeğer gram 24 12Mg 24 2 = 12 g Mg2+ + 2e– Mg ↓ ↓ 1F(1 mol e–) 0,5 mol ® 0,5 . 24 = 12 g Mg(1 eşdeğer gram) „ Seri bağlı elektroliz kaplarında devrelerden geçen yük miktarı aynıdır. Katotlarda biriken maddelerin eşdeğer gram sayıları eşittir. Eşdeğer gram sayısı = Kütle (g) Eşdeğer gram Tanım Örnek 5 : MgCl2 ve AlCl3 sıvıları bulunan seri bağlı elektroliz kaplarında bir süre akım geçtiğinde 1.kabın katotunda 9,6 g Mg metali birikmektedir. Buna göre, I. Devreden 0,8 faradaylık yük geçmiştir. II. 2. kabın katodunda 7,2 g Al metali birikir. III. Anotlarda açığa çıkan Cl2 gazı miktarı aynıdır. ifadelerinden hangileri doğrudur? (Mg : 24, Al : 27) Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 6 : AlCl3 sıvısı bulunan elektroliz kabında devreden 1,2 F yük geçtiğinde, I. Katotta 0,4 mol Al metali birikir. II. Anotta 0,6 mol Cl2 gazı açığa çıkar. III. Devreden geçen elektron sayısı 0,6 moldür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 7 : CaCl2 sıvısı bulunan elektroliz kabında devreden 9,65 amperlik akım 100 saniye geçtiğinde katotta kaç g Ca metali birikir? (Ca : 40 g/mol) Çözüm: Örnek 8 : NaCl sıvısı bulunan elektroliz kabından 0,5 mol elektron geçtiğinde katotda kaç gram hangi madde birikir? (Na: 23, Cl: 35,5) Çözüm: Metallerde Korozyon Metallerin içinde bulundukları ortamın etkisiyle elektrokimyasal reaksiyonlar sonucunda fiziksel, kimyasal ve mekanik özelliklerinde değişimlerin oluşmasına korozyon denir. Gümüş eşyaların kararması korozyona örnektir. Metallerin korozyondan korunabilmesi için aşağıdaki işlemler yapılabilir. „ Metalin yüzeyine boya uygulamak „ Metalin yüzeyini çinko tabaka ile galvanize etmek „ Metalin yüzeyini elektroliz yöntemi kullanılarak başka bir metal ile kaplamak Elektroliz ile kaplama işleminde kaplanacak metal katot olarak, saf kaplama metali anot olarak seçilir. Kaplama işlemi hangi metalle yapılacaksa elektrolit olarak o metalin tuzunun sulu çözeltisi kullanılır. Katodik Koruma Köprü, gemi, yer altı petrol borularının korozyondan korunması bu yöntemle sağlanır. Bu işlemde korunacak metalden daha aktif bir metal parça belli aralıklarda yüzeylere perçinlenir. Aktifliği büyük olan bu metallere kurban anot denir. Tanım Örnek 9 : Metallerin korozyondan korunabilmesi için, I. Metalin yüzeyine boya uygulamak. II. Metalin yüzeyini çinko tabaka ile galvanize etmek. III. Metalin yüzeyine belli aralıklarla daha pasif başka bir metal parçası perçinlemek yöntemlerinden hangileri kullanılabilir? Çözüm:

4 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 1. CaBr2 sıvısı bulunan elektroliz kabında devreden 1,93 amperlik akım 1000 saniye uygulandığında anotta kaç mol Br2 açığa çıkar? A) 0,01 B) 0,02 C) 0,04 D) 0,1 E) 0,2 2. AlCl3 sıvısının elektrolizinde devreden 1 F yük geçtiğinde, I. Katotta 1 eşdeğer gram Al birikir. II. Devreden 1 mol elektron geçmiştir. III. Anotta 1 mol Cl2 gazı açığa çıkmıştır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 4. Cu(k) + Zn2+(suda) ƒ Cu2+(suda) + Zn(k) tepkimesinin gerçekleştiği sistemle ilgili, I. Galvanik hücredir. II. Elektrolitik hücredir. III. E°pil değeri negatiftir. yargılarından hangileri doğrudur? (E°Cu/Cu2+ = – 0,34 V, E°Zn/Zn2+ = + 0,76 V) A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 5. MgCl2 sıvısının elektrolizinde devreden X amper akım 965 saniye sürede geçtiğinde katotta 0,36 g Mg metali birikmektedir. Buna göre devreden geçen akım şiddeti (X) kaç amperdir? (Mg : 24 g/mol) A) 10,3 B) 0,6 C) 3 D) 6 E) 30 6. Seri bağlı elektroliz kaplarında XCl2 ve YCl3 tuzlarının sıvıları bulunmaktadır. Devreden bir süre akım geçtiğinde 1. kabın katotunda 1,2 mol X metali birikmektedir. Buna göre, 2. kabın katotunda kaç mol Y metali birikir? A) 0,6 B) 0,8 C) 1,2 D) 2,4 E) 3,6 3. Katot (–) NiCl2 çözeltisi Anot (+) Şekildeki elektroliz kabında NiCl2 sulu çözeltisi bulunmaktadır. Devreden bir süre akım geçtiğinde aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlış olur? (Elektron verme eğilimi Ni > H2 > Cl– > OH–) A) Katotta öncelikle Ni metali birikir. B) Anotta öncelikle Cl2 gazı açığa çıkar. C) Çözeltinin pH değeri başlangıçtakinden yüksek olur. D) Devreden 1 faraday yük geçtiğinde anotta açığa çıkan gaz 0,5 moldür. E) Anot ve katotta açığa çıkan maddelerin eş değer sayıları eşittir.

5 1-A 2-B 3-A 4-E 5-C 6-B 7-D 8-C 9-A 10-E 11-D 12-A 13-E www.netlerikatla.com 7. X metalinden yapılmış olan bir gemi pervanesinde, korozyondan korumak için belli aralıklarla Y metalinden yapılmış olan küçük parçalar perçinlenmiştir. Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Katodik koruma yapılmıştır. B) Y'nin elektron verme eğilimi X'inkinden büyüktür. C) Y'ye kurban anot denilir. D) X, Y'den aktiftir. E) Y metali X'ten önce korozyona uğrar. 10. Sulu KCl çözeltisinin elektrolizi ile ilgili, I. Anotta önce Cl2 gazı açığa çıkar. II. Katotta önce K+ iyonları indirgenir. III. Zamanla çözeltinin pH değeri artar. bilgilerinden hangileri doğrudur? (Elektron verme eğilimi : K > H2 > Cl– > OH–) A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 11. 1 mol elektron yükü ile ilgili, I. 1 faradaylık elektrik yüküne eşittir. II. 1 coulombluk elektrik yüküne eşittir. III. MgCl2 sıvısının elektrolizinde katotta 1 eşdeğer gram Mg biriktirir. yargılarından hangileri doğrudur? (Mg : 24 g/mol) A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 12. MgCl2 sıvısı bulunan elektroliz kabında devreden 0,6 F yük geçtiğinde katotta kaç g madde birikir? (Mg : 24, Cl : 35,5) A) 7,2 B) 10,65 C) 14,4 D) 21,3 E) 17,85 13. Lityum iyon pilleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Anot olarak lityum kullanılır. B) Katot olarak TiS2 kullanılır. C) Elektrolit olarak kullanılan polimer malzeme iyon geçişine izin verirken elektron geçişine izin vermemektedir. D) Tekrar tekrar şarj edilerek defalarca kullanılabilirler. E) Kütlelerine göre ürettiği enerji miktarı düşüktür. 8. CaCl2 eriyiği bulunan elektroliz kabında devreden 1F yük geçtiğinde, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlış olur? (Ca : 40, Cl : 35,5 g/mol) A) Anotta 1 eşdeğer gram madde açığa çıkar. B) Katotta 1 eşdeğer gram madde toplanır. C) Katotta 40 g Ca metali birikir. D) Anotta 0,5 mol Cl2 gazı açığa çıkar. E) Devreden geçen yük miktarı 96500 coulombdur. 9. FeCl2 sıvısının elektrolizinde devreden 9650 coulomb yük geçtiğinde katotta kaç gram Fe metali birikir? (Fe : 56 g/mol) A) 2,8 B) 5,6 C) 11,2 D) 28 E) 56

6 TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ YENİ NESİL SORULAR www.netlerikatla.com 1. MgCI2 AlCl3(s) (1) (2) Şekildeki elektroliz devresinde devreden bir süre akım geçtiğinde 1. kabın katodunda 0,6 mol Mg metali birikmektedir. Buna göre, 2. kabın katodunda biriken Al ile 1. ve 2. kapların anotlarında açığa çıkan CI2 gazının toplam mol sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? 2. kapta Al mol sayısı 1. ve 2. kapta CI2 mol sayısı A) 0,2 0,3 B) 0,2 0,6 C) 0,4 0,6 D) 0,4 1,2 E) 0,6 1,2 2. MgBr2 sıvısı (1) AlBr3 sıvısı (2) Anot (+) – + Katot (–) Şekildeki seri bağlı elektroliz kaplarında MgBr2 ile AlBr3 sıvıları bulunmaktadır. Devreden bir süre akım geçtiğinde 1. kabın katotunda 1,92 g Mg toplanmaktadır. Buna göre, 2. kabın katotunda kaç g Al toplanır? (Mg : 24 g/mol, Al : 27 g/mol) A) 0,72 B) 1,44 C) 3,6 D) 7,2 E) 14,4 3. X2 gazı X2 Y2 Y2 gazı H2O + H2SO4 (+) kutup Güç kaynağı + – (–) kutup Şekildeki Hoffman voltametresinde suyun elektrolizi yapılmaktadır. Buna göre, I. X2 gazı O2'dir. II. Y2 gazı O2'dir. III. Y2 gazının açığa çıktığı bölme katottur. IV. Bu işlemde 250 cm3 X2 gazı açığa çıktığında, 500 cm3 Y2 gazı açığa çıkar. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve III B) I ve IV C) II ve III D) I, III ve IV E) II, III ve IV 4. NaCl sulu çözeltisinin eletrolizinde katotta, H2O(s) + e– 1 2 H2(g) + OH–(suda) tepkimesi gerçekleşirken; anotta, Cl–(suda) 1 2 Cl2(g) + e– tepkimesi gerçekleşmektedir. Buna göre, I. Toplam tepkime denklemi, NaCl(suda) 1 2 H2(g) + 1 2 Cl2(g) + Na+(suda) + OH–(suda) şeklindedir. II. Devreden 2F yük geçtiğinde anotta açığa çıkan gaz 1 mol'dür. III. 25°C'ta 1 M NaCl sulu çözeltisinin 1 L'sinin elektrolizinde devreden 1 F yük geçtiğinde çözeltinin pH değeri 14 olur. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

7 1-D 2-B 3-D 4-E 5-A 6-B 7-E 8-C www.netlerikatla.com 5. Bir elektroliz düzeneğinde X metalinden yapılmış çay kaşığının Y metali ile kaplanılması istenmektedir. Buna göre, I. Çay kaşığı katot kutbuna bağlanmalıdır. II. Elektrolit olarak XCl2 sulu çözeltisi kullanılmalıdır. III. Y metali (–) kutba bağlanmalıdır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 7. Eritilmiş NaCl sıvısının elektrolizinde, I. Anotta Na sıvısı toplanır. II. Anotta Cl2 gazı açığa çıkar. III. Negatif kutupta indirgenme gerçekleşir. bilgilerinden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 8. Ag elektrot AgNO3 çözeltisi metal kaşık + – Şekildeki düzenekte üretecin (+) kutbuna Ag metali, (–) kutbuna metal kaşık bağlanarak AgNO3 çözeltisine daldırılmıştır. Buna göre, I. Ag elektrot anottur. II. Metal kaşık gümüş metaliyle kaplanır. III. Elektronların akış yönü metal kaşıktan Ag elektroda doğrudur. yargılarından hangileri yanlıştır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 6. KCl sıvısının elektrolizi ile ilgili, I. Katotta K metali birikir. II. Anotta Cl2 gazı açığa çıkar. III. Devreden 1 faraday yük geçtiğinde açığa çıkan Cl2 gazı 1 mol dür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

8 ÇIKMIŞ SORULAR 1-A 2-B 3-E 4-C 5-D www.netlerikatla.com 2. Gerekli şartlar sağlanarak sıvı hâldeki iridyumun klorür bileşiği elektroliz edilmektedir. Bu bileşiğin 1 A akımla 965 dakika süre ile elektrolizi sonucunda katotta 38,4 g iridyum (Ir) toplanmaktadır. Buna göre iridyumun klorür bileşiğindeki iridyumun yükseltgenme basamağı aşağıdakilerden hangisidir? (1 mol elektronun yükü = 96500 C, Ir =192 g/mol) A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6 2021 - AYT 1. Standart şartlarda Al(NO3) 3 çözeltisine daldırılmış Al metali ve Sn(NO3) 2 çözeltisine daldırılmış Sn metalinden oluşan iki yarı hücre tuz köprüsüyle birleştirilerek bir elektrokimyasal hücre oluşturuluyor. Kendiliğinden olan elektrokimyasal hücre tepkimesi sonucu Al elektrodun kütlesinin azaldığı ve Sn elektrodun kütlesinin arttığı gözleniyor. Bu elektrokimyasal hücreyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Çözeltideki Sn2+ iyonları indirgenmiştir. B) Al elektrot, katot olarak adlandırılır. C) Hücre potansiyelinin değeri sıfırdan küçüktür. D) Al3+ nın standart indirgenme potansiyeli Sn2+ nınkinden büyüktür. E) Elektronlar dış devreye Sn elektrottan verilir. 2021 - AYT 3. Aşağıda bir galvanik hücre şekli verilmiştir. V Mg Ag KNO3 (suda) Tuz köprüsü A yarı hücresi B yarı hücresi 1442443 1442443 Net tepkimesi 2Ag+(suda) + Mg(k) Æ 2Ag(k) + Mg2+(suda) olan bu galvanik hücreyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A) B yarı hücresinde Ag+ iyonlarını içeren çözelti vardır. B) Tuz köprüsündeki NO3 – iyonları A yarı hücresine geçer. C) A yarı hücresindeki Mg elektrodunun kütlesi zamanla azalır. D) B yarı hücresinde indirgenme gerçekleşir. E) Elektronlar dış devreye Ag elektrottan verilir. 2020 - AYT 4. Yeterince MgSO4 içeren sulu çözelti 5 A’lık bir akım kullanılarak 9,65 saat elektroliz edildiğinde katotta kaç gram Mg metali birikir? (Mg = 24 g/mol; 1 F = 96500 C/mol e– ; 1 saat = 3600 s) A) 5,4 B) 10,8 C) 21,6 D) 43,2 E) 86,4 2019 - AYT 5. Aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi tuzlu su çözeltisi bulunan A kabına demir çivi, B kabına ise kaynak yapılarak çinko şerit tutturulmuş demir çivi bırakılıyor. Yeterli süre beklendiğinde A kabındaki demir çivi paslanırken B kabındaki demir çivinin paslanmadığı gözleniyor. Tuzlu su Tuzlu su Çinko şerit A kabı B kabı B kabındaki demir çivinin paslanmamasının nedeniyle ilgili, I. Demir yerine çinko metali yükseltgenmiştir. II. Demir metali çinko metaline göre daha aktiftir. III. Çinko şerit kurban elektrot olarak davranmıştır. açıklamalarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 2019 - AYT

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Anorganik ve Organik Bileşikler Yapısında C ve H elementleri bulunan veya C ve H elementlerinin yanısıra O, N, P, S veya halojen gibi ametallerin bulunduğu bileşiklere organik bileşik denir. Organik bileşiklerde temel element karbondur. Sadece karbon ve hidrojen elementlerinden oluşan organik bileşiklere hidrokarbon denir. Organik olmayan bileşiklere anorganik (inorganik) bileşik denir. 19. yüzyılın başlarında "Cansız bir yapıda organik madde yoktur ve üretilemez." düşüncesi hakimdi. Ancak 1928 yılında F.Wöhler anorganik maddelerden yola çıkarak organik bir bileşik olan üreyi elde etmeyi başardı. Organik ve Anorganik Bileşiklerin Karşılaştırılması: Organik bileşikler „ Temel elementleri karbon ve hidrojendir. „ Ana kaynağı canlılar ve canlıların başkalaşıma uğramış şekli olan ham petroldür. „ Genellikle yanıcıdırlar. „ Genellikle erime ve kaynama noktaları düşüktür. „ Genellikle kovalent yapılıdırlar. „ Kendilerine has kokuları vardır. „ Tepkimeleri genelde yavaştır. „ Hidrokarbonlar (CH4, C2H6, ...) „ Alkoller (C2H5OH, ...) „ Aldehitler (CH3CHO, ...) „ K a r b o k s i l i k a s i t l e r (CH3COOH, ...) gibi milyonlarca organik bileşik bulunmaktadır. Anorganik bileşikler „ Belli bir temel elementten söz edilmez. „ Ana kaynağı doğadaki mineraller ve cevherlerdir. „ Genelde yanıcı değildirler. „ Genelde erime ve kaynama noktaları yüksektir. „ Hem iyonik hem kovalent yapılı olabilirler. „ Genelde kokusuzdurlar. „ Tepkimeleri genelde hızlıdır. „ Asitler (HCl, HNO3, ...) „ Bazlar (NaOH, KOH, ...) „ Tuzlar (NaCl, CaCO3, ...) „ Oksitler (CO2, SO3, ...) gibi bileşikler anorganiktir. „ HCN ve H2CO3 anorganik; CCI4 organik bileşiktir. Tanım Örnek 1 : Organik ve anorganik bileşiklerle ilgili, I. Anorganik bileşiklerden organik bileşik elde edilemez. II. Organik bileşiklerde temel elementler karbon ve hidrojendir. III. Yemek tuzu (NaCl) organik bir bileşiktir. IV. Amonyak (NH3) anorganik bir bileşiktir. V. Ham petrolün rafinasyonu sonucu elde edilen hidrokarbonlar yanıcı bileşiklerdir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 2 : I. C2H2 II. Ca(OH)2 III. CO2 IV. H2N – CO – NH2 Yukarıdakilerden hangileri organik bileşiktir? Çözüm: Örnek 3 : Organik bileşiklerle ilgili, I. Ana kaynağı doğadaki mineraller ve cevherlerdir. II. Temel elementleri azot ve hidrojendir. III. Genellikle yanıcıdırlar. IV. Genellikle tepkimeleri yavaş gerçekleşir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: KARBON KİMYASINA GİRİŞ 21. FÖY ✔ Anorganik ve Organik Bileşikler ✔ Doğada Karbon ✔ Lewis Formülleri ✔ Hibritleşme ve Molekül Geometrisi

2 21. FÖY: KARBON KİMYASINA GİRİŞ KARBON KİMYASINA GİRİŞ AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 4 : Organik bileşiklerle ilgili, I. Ana kaynağı canlı organizmalar ve ham petroldür. II. Tamamında karbon elementi bulunmaktadır. III. Canlı organizmalar veya canlı organizmaların başkalaşmasıyla oluşan maddeler kullanılmadan da üretebilirler. bilgilerinden hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 5 : Bir bileşiğin sadece molekül formülüne bakılarak, I. Elementlerin molce oranı II. Elementlerinin kütlece birleşme oranı III. Fiziksel özellikleri bilgilerinden hangilerine ulaşılamaz? Çözüm: Örnek 6 : I. Askorbik asit II. Salisilik asit III. Sülfürik asit IV. Asetik asit V. Metil alkol Yukarıdaki bileşiklerden hangisi organik değildir? Çözüm: Basit Formül ve Molekül Formülü Bir bileşik molekülündeki element atomlarının gerçek sayılarını gösteren formüle molekül formülü denir. Molekül formülünün tam olarak sadeleştirilmesi ile basit (kaba) formül elde edilir. Bileşik Molekül Formülü Basit Formül Metan CH4 CH4 Etan C2H6 CH3 Asetilen C2H2 CH Benzen C6H6 CH Glikoz C6H12O6 CH2O Su H2O H2O „ Bir bileşiğin basit ve molekül formüllerinde elementlerin cinsi, molce ve kütlece oranları aynıdır. „ Bir bileşiğin mol kütlesi molekül formülünden hesaplanır. Örneğin, C2H4 molekül formülüne sahip bileşiğin basit formülü CH2 dir. CH2 ve C2H4 formüllerinde element cinsleri C ve H; kütlece birleşme oranı = 6 dır. Bileşiğin mol kütlesi ise 28 g dır. (H : 1 g/mol, C : 12 g/mol) „ Bir bileşiğin basit formülü ve molekül formülü arasında aşağıdaki gibi bir eşitlik bulunur. (Basit Formül) . n = Molekül Formülü Tanım Örnek 7 : CnH2n – 2 gazının normal koşullarda 11,2 litresi 20 gramdır. Buna göre, bu bileşikle ilgili, I. Basit formülü ile molekül formülü aynıdır. II. Kütlece %90 ı karbondur. III. 1 molünün tamamen yanması için 3 mol O2 gazı gereklidir. yargılarından hangileri doğrudur? (H:1, C:12) Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 8 : X bileşiği ile ilgili, – Hidrokarbondur. – Mol kütlesi 42 g dır. – Kütlece birleşme oranı mC mH = 6 dır. bilgileri verilmektedir. Buna göre, I. X in basit formülü CH2 dir. II. X in molekül formülü C2H4 tür. III. 1 mol X tamamen yandığında 3 mol CO2 gazı açığa çıkar. yargılarından hangileri doğrudur? (H:1, C:12) Çözüm: Örnek 9 : Molekül formülü Basit formül I. C4H8O2 C2H4O II. C6H6 C2H2 III. N2H4 NH2 IV. SO3 SO3 Yukarıdakilerden hangilerinde molekül formülü - basit formül eşleştirilmesi yanlıştır? Çözüm: Örnek 10 : Bir hidrokarbon bileşiğinin 0,2 molü tamamen yakıldığında normal koşullarda 8,96 L CO2 gazı ve 10,8 g H2O sıvısı oluşmaktadır. Buna göre, bu hidrokarbonun molekül formülü nedir? (H: 1, O: 16) Çözüm: Örnek 11 : I. C2H5OH II. CO2 III. C3H8 IV. C8H18 V. CH3COOH Yukarıdaki bileşiklerden kaç tanesi hidrokarbondur? Çözüm: Örnek 12 : Basit formülü CH2 olan bileşiğin 0,3 molü tamamen yandığında 1,2 mol H2O oluşmaktadır. Buna göre, I. Bileşiğin molekül formülü C6H12 dir. II. Tepkimede 1,2 mol CO2 gazı oluşmuştur. III. Bileşiğin mol kütlesi 56 gramdır. yargılarından hangileri doğrudur? (H:1, C:12) Çözüm:

4 21. FÖY: KARBON KİMYASINA GİRİŞ KARBON KİMYASINA GİRİŞ AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 13 : Organik X bileşiğinin 10,6 gramı tamamen yakıldığında normal koşullarda 8,96 L CO2 gazı ve 9 g H2O sıvısı oluşmaktadır. Buna göre, X in kaba formülü nedir? (H:1, C:12, O:16) Çözüm: Karbonun Allotropları Aynı element atomlarının uzayda farklı şekilde dizilimi sonucunda oluşan farklı geometrik şekillerdeki yapılara allotrop denir. Allotropların fiziksel özelliklerinin tamamı ve kimyasal özelliklerinin büyük bir kısmı birbirinden farklıdır. Bu farklılığın sebebi allotropların bağ yapıları ile ilgilidir. Karbonun doğada elmas ve grafit olmak üzere iki allotropu bulunmaktadır. Fulleren ve grafen ise karbonun yapay allotroplarıdır. Elmas Grafit Fulleren Grafen Elmas: Karbon atomları düzgün dört yüzlü bir yapı oluştururur. Çok sağlam bir bağ yapısına sahiptir. Çok serttir. Erime noktası çok yüksektir. Elektriği iletmez. Grafit: Altıgen halkalar şeklinde dizilmiştir. Tabakalar arasında zayıf etkileşimler bulunur. Elektriği iletir. Karbonun Yapay Allotropları Fulleren: Beşgen, altıgen veya yedigen halkalardan oluşabilir. Nanometre boyutunda ve çok sağlam yapıdadır. Top, tüp, çubuk ve halka şeklinde sınıflandırılır. Süper iletken olanlar elektronikte, HIV virüsüne etkisi sayesinde tıpta, foto iletken ve pil yapımı gibi birçok alanda kullanılır. Karbon nanotüpler: Grafitten elde edilirler. Yarı iletken, iletken ve süper iletken özellik gösterebilirler. Çok esnek ve sağlam yapıdadırlar. Grafen: Grafitten elde edilir. Keşfedilen ilk iki boyutlu kristaldir. Tüyden hafif, elmastan sert, çelikten 300 kat sağlam, elektriği iyi ileten, bükülebilir, saydam bir moleküldür. Sensörler, saydam elektrotlar, polimer kompositler, otomotiv, enerji, havacılık gibi geniş uygulama alanına sahiptir. Tanım Örnek 14 : Karbon elementinin allotropları ile ilgili, I. Grafit karbonun doğal allotropudur. II. Elmasta karbon atomları düzgün dörtyüzlü yapı oluşturur. III. Fulleren nanometre boyutundadır. IV. Grafen elektriği iletmez. bilgilerinden hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 15 : Elmas ve grafit ile ilgili, I. Karbon elementinin izotoplarıdırlar. II. Bağ yapıları farklıdır. III. Kimyasal özellikleri aynıdır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 16 : Grafen ile ilgili, I. Karbonun yapay allotropudur. II. Çelikten daha sağlam bir maddedir. III. Saydam ve esnektir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Örnek 17 : Elmas ve grafit ile ilgili, I. Bağ yapıları aynıdır. II. Geometrik şekilleri farklıdır. III. Elektriksel iletkenlikleri farklıdır. IV. Yapılarındaki birer atomlarının proton sayıları aynıdır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 18 : I. Elmasta her bir karbon atomu dört karbon atomu ile sigma bağı yapmıştır. II. Grafikte altıgen halkalı yapılar düzenli bir şekilde dizilmiştir. III. Fulleren, HIV virüsünü bloke eder. IV. Karbon nanotüpler süper iletken özelliği gösterir. V. Grafen yalıtkan özellik gösterir. Karbonun allotroplarıyla ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri yanlıştır? Çözüm: Örnek 19 : Oda sıcaklığında bulunan grafit ile ilgili, I. Katıdır. II. Elektriği iletir. III. Erime noktası yüksektir. IV. Kovalent bağ içerir. V. Moleküler kristallerden oluşur. hangi bilgi yanlıştır? A) I B) II C) III D) IV E) V Çözüm: Örnek 20 : I. Karbon elementinin yapay allotroplarıdır. II. İkisi de saydam yapılıdır. III. Fulleren elektriği iletir. IV. Grafen elektriği iletmez. V. Fiziksel ve kimyasal özellikleri farklıdır. Fulleren ve grafen ile ilgili yukarıdaki bilgilerden hangileri yanlıştır? Çözüm: Karbon elementinin allotroplarından biri olan grafitin yapısıyla ilgili, I. Karbon atomları yedigen halkalar oluşturacak şekilde dizilmiştir. II. Karbon atomları sp2 hibritleşmesi yapmıştır. III. Karbon atomları arasında p orbitallerinin örtüşmesiyle oluşan bağlar vardır. ifadelerinden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 2019 - AYT Çözüm:

6 21. FÖY: KARBON KİMYASINA GİRİŞ KARBON KİMYASINA GİRİŞ AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Lewis Elektron Nokta Gösterimi Baş grup elementlerinin değerlik elektronlarının nokta ile belirtilmesi yöntemidir. Elementler genellikle eşleşmemiş değerlik elektronları kadar bağ yaparak kararlı yapıya ulaşırlar. X X X X 1A 2A 4A 6A 8A 1 bağ yapar. 3 bağ yapar. 3 bağ yapar. 1 bağ yapar. 2 bağ yapar. 2 bağ yapar. 4 bağ yapar. bağ yapmaz. kararlıdır. 3A 5A 7A X X X X Örneğin, 9F atomunun değerlik elektron sayısı 7 dir. Lewis yapısı F şeklindedir. Kararlı bileşiklerinde bir elektron alarak [ F ] – şeklinde oktedini tamamlar. Ya da bir tane kovalent bağ yaparak kararlı yapıya ulaşır. Sigma ve Pi Bağları „ İki atom arasında bağ oluşurken orbitallerin eksenleri örtüşürse sigma ( ) bağı, orbital eksenleri paralel olarak etkileşirse pi ( ) bağı meydana gelir. „ İki atom arasında öncelikle sigma bağı oluşur. „ İki atom arasında yalnız bir adet sigma bağı oluşabilir. „ Sigma bağı, pi bağından sağlamdır. X X X X X X 2 „ Bir moleküldeki toplam bağ sayısı aşağıdaki bağıntı ile bulunur. Molekül Lewis Yapısı Sigma ve Pi Bağı Sayısı H2 H..H 1 Sigma Cl2 :áCl:áCl: 1 Sigma O2 :šœO::šœO: 1 Sigma 1 Pi N2 :N;;N: 1 Sigma 2 Pi HCN H:C;;N: 2 Sigma 2 Pi CH4 H H H:çC: H 4 Sigma Tanım Örnek 21 : Lewis yapısı F N F F şeklinde olan molekül ile ilgili, I. Anorganiktir. II. Molekülde bir tane sigma, iki tane pi bağı bulunmaktadır. III. Moleküldeki ortaklanmış elektron çifti sayısı 3'tür. IV. Moleküldeki ortaklanmamış elektron sayısı 20 dir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 22 : I. S C S II. H C C H III. Cl Cl P Cl Yukarıdaki moleküllerden hangilerinin Lewis yapısı doğru gösterilmiştir? (1H, 6C, 15P, 16S, 17Cl) Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 7 www.netlerikatla.com Örnek 23 : HCN molekülü ile ilgili, I. Polar kovalent bağ sayısı 4 tür. II. Sigma bağı ile pi bağı sayıları eşittir. III. Ortaklanmış elektron sayısı 4 tür. yargılarından hangileri doğrudur? (1H, 6C, 7N) Çözüm: Örnek 24 : Lewis formülü O O 2– C O şeklinde olan CO3 2– iyonu ile ilgili, I. Yapısındaki C ve O atomlarının tamamı oktetini tamamlamıştır. II. Yapısında üç adet sigma bağı bulunmaktadır. III. pi bağı sayısı 2 dir. yargılarından hangileri doğrudur? (6C, 8O) Çözüm: Örnek 25 : PCI3 molekülü ile ilgili, I. Lewis yapısı Cl Cl P Cl şeklindedir. II. Ortaklanmış elektron sayısı 6 dır. III. Merkez atom tüm değerlik elektronlarını bağ yapımında kullanmamıştır. yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur? (15P, 17Cl) Çözüm: Örnek 26 : CO2 ve H2S molekülleri ile ilgili, I. Kovalent bağ sayıları farklıdır. II. Sigma bağı sayıları eşittir. III. Pi bağı sayıları farklıdır. yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur? (1H, 6C, 8O, 16S) Çözüm: Örnek 27 : Molekül formülü CH2O olan bileşikle ilgili, I. Lewis formülü C H H O şeklindedir. II. Bileşiğin kütlece %40’ı karbondur. III. Bir molekülündeki ortaklanmış elektron çifti sayısı 4 tür. yargılarından hangileri doğrudur? (1 1H, 12 6C, 16 8O) Çözüm: Örnek 28 : HF molekülü ile ilgili, I. Molekül geometrisi doğrusaldır. II. H atomunun 1s orbitali ile F atomunun 2p orbitalleri örtüşerek bir adet sigma bağı oluşturmuştur. III. Moleküldeki ortaklanmış elektron çifti bağ ekseninin tam ortasında yer almaktadır. bilgilerinden hangileri doğrudur? (1H, 9F) Çözüm:

8 21. FÖY: KARBON KİMYASINA GİRİŞ KARBON KİMYASINA GİRİŞ AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Hibritleşme Bir atomun farklı enerji seviyesine sahip değerlik orbitallerinin melezleşerek eşit enerjili özdeş orbitaller oluşturması durumuna hibritleşme denir. 2p 2s 1s Temel hal (4Be) Enerji 2p 2s 1s Uyarılmış hal Enerji 2p 2s 1s Hibritleşme (sp) Enerji Uyarılmış 4Be atomunun 1 tane 2s orbitali ile 2p orbitallerinden biri hibritleşmeye katıldığından hibritleşme türü sp dir. 2p 2s 1s Temel hal (5B) Enerji 2p 2s 1s Uyarılmış hal Enerji 2p 2s 1s Hibritleşme (sp2) Enerji Uyarılmış 5B atomunun 1 tane 2s orbitali ile 2p orbitallerinden ikisi hibritleşmeye katıldığından hibritleşme türü sp2 dir. 2p 2s 1s Temel hal (5B) Enerji 2p 2s 1s Uyarılmış hal Enerji 2p 2s 1s Hibritleşme (sp3) Enerji Uyarılmış 6C atomunun 1 tane 2s orbitali ile 2p orbitallerinden 3 tanesi hibritleşmeye katıldığından hibritleşme türü sp3 tür. Not: İkiden fazla atom içeren bir molekülde sayısı az olan atoma merkez atom denir. Merkez atoma ait sigma bağları ve ortaklanmamış elektron çiftlerinden her biri birer yönlenme kabul edilir. Hibritleşme türü, 4 yönlenmesi olan atomda sp3; 3 yönlenmesi olan atomda sp2; 2 yönlenmesi olan atomda sp dir. Not: HF, HCl gibi iki atom içeren moleküllerde merkez atom bulunmaz. Tanım H H H H C CH4 molekülünde bir tane C atomuna ait 4 sigma bağı olduğundan yönlenme sayısı 4, hibritleşme türü sp3 tür. H H H N NH3 molekülünde bir tane N atomuna ait 3 sigma bağı ile 1 çift ortaklanmamış elektron bulunduğundan yönlenme sayısı 4, hibritleşme türü sp3 tür. Tanım Örnek 29 : H2O molekülü ile ilgili, I. Merkez atomunun hibritleşme türü sp2 dir. II. Merkez atoma ait yönlenme sayısı 4 tür. III. H atomları ile O atomları arasında s-sp3 orbital örtüşmesi gerçekleşir. yargılarından hangileri doğrudur? (1H, 8O) Çözüm: Örnek 30 : C C C H H H H H H 1 2 3 Yukarıdaki molekülde numaralandırılmış C atomları ve bu atomların hibritleşme türleri ile ilgili, I. 1 numaralı C atomunun hibritleşme türü sp2 dir. II. 2 numaralı C atomunun hibritleşme türü sp dir. III. 3 numaralı C atomunun hibritleşme türü sp3 tür. IV. 2 numaralı C atomu ile H atomu arasında s-sp2 orbital örtüşmesi sonucunda 1 tane sigma bağı oluşmuştur. yargılarından hangileri doğrudur? (1H, 6C) Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 9 www.netlerikatla.com Örnek 31 : I. C2H4 II. C2H2 III. CO2 Yukarıdaki moleküllerden hangilerinde sp hibritleşmesi yapmış C atomu bulunmaktadır? (1H, 6C, 8O) Çözüm: Molekül Geometrisi VSEPR (Valence Shell Electron Pair Repulsion) Gösterimi VSEPR, değerlik kabuğu elektron çifti itmesi kuramıdır. Bir molekülün VSEPR gösterimi AXnEm şeklinde ifade edilir. A : Merkez atom X : Merkez atoma bağlı grup E : Merkez atomun ortaklanmamış elektron çifti Örneğin Lewis yapısı H H H N şeklinde olan molekülün VSEPR gösterimi AX3E şeklindedir. Bileşik Çizgi - Bağ formülü Bağ açısı Molekül polarlığı Molekül geometrisi VSEPR Merkez atomun hibrit türü LiH Li H – Polar Doğrusal – – BeH2 H Be H 180° Apolar Doğrusal AX2 sp BH3 H H H B 120° Apolar Düzlem üçgen AX3 sp2 CH4 H H H H C 109,5° Apolar Düzgün dörtyüzlü AX4 sp3 NH3 H H H N 107,3° Polar Üçgen piramit AX3E sp3 H2O H H O 104,5° Polar Açısal (kırık doğru) AX2E2 sp3 HF H F - Polar Doğrusal - - 2.periyot elementlerinin hidrojen elementi ile yaptığı moleküllerin geometrisi ve VSEPR gösterimleri Tanım Örnek 32 : Lewis yapısı, S C S şeklinde olan CS2 molekülü ile ilgili, I. Apolar yapılıdır. II. Geometrik şekli doğrusaldır. III. VSEPR gösterimi AX2 şeklindedir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 33 : H2S molekülü ile ilgili, I. Geometrik şekli doğrusaldır. II. Bağ açısı 104,5° dir. III. VSEPR gösterimi AX2E2 şeklindedir. yargılarından hangileri doğrudur? (1H, 16S) Çözüm: Örnek 34 : H H O C Yukarıdaki molekül ile ilgili, I. VSEPR gösterimi AX3E2 şeklindedir. II. Geometrik şekli üçgen piramittir. III. Merkez atomunun hibritleşme türü sp2 dir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

10 21. FÖY: KARBON KİMYASINA GİRİŞ KARBON KİMYASINA GİRİŞ AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 35 : BH3 ve NH3 molekülleri ile ilgili, I. VSEPR gösterimleri aynıdır. II. Merkez atomlarının hibritleşme türleri farklıdır. III. Sigma bağı sayıları eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? (1H, 5B, 7N) Çözüm: Örnek 36 : O C O Açık formülü yukarıda verilen CO2 molekülü ile ilgili, I. VSEPR gösterimi AX2 şeklindedir. II. C atomunun hibritleşme türü sp3 tür. III. Molekül geometrisi lineerdir. (Doğrusal) ifadelerinden hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 37 : 2. periyotta bulunan X elementinin 17Cl elementi ile oluşturduğu XCl3 molekülü polar yapılıdır. Buna göre, I. X in değerlik elektron sayısı 5 tir. II. XCl3 molekülünün geometrik şekli üçgen piramittir. III. XCl3 molekülündeki merkez atomun hibritleşme türü sp2 dir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 38 : Aşağıdaki moleküllerden hangisinin VSEPR gösterimi yanlıştır? Molekül VSEPR gösterimi A) H Be H AX2 B) H H O AX2E2 C) F F F B AX3 D) O C O AX2 E) H H H N AX3 Çözüm: Örnek 39 : HC C CH3 bileşiği ile ilgili, I. Polar kovalent bağ sayısı, apolar kovalent bağ sayısına eşittir. II. Sigma bağı sayısı, pi bağı sayısına eşittir. III. Karbon atomlarının ikisi sp2, biri sp3 hibritleşmesi yapmıştır. bilgilerinden hangileri doğrudur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 11 www.netlerikatla.com Örnek 40 : Bir organik bileşiğin 7,6 gramı tamamen yakıldığında normal koşullarda 6,72 litre CO2 gazı ve 7,2 g H2O sıvısı oluşmaktadır. Buna göre, bu organik bileşik ile ilgili, I. Hidrokarbon sınıfı bir bileşiktir. II. Basit formülü C3H8O2 dir. III. Bu bileşiğinin 1 molünün tamamen yanması sırasında 5 mol O2 gazı harcanmaktadır. yargılarından hangileri doğrudur? (H:1, C:12, O:16 g/mol) Çözüm: Örnek 41 : Yapısında sadece sigma bağı bulunan hidrokarbonlara doymuş hidrokarbon, yapısında en az bir tane pi bağı bulunan hidrokarbonlara ise doymamış hidrokarbon denir. Buna göre, I. CH3 CH2 CH2 CH3 II. CH2 CH CH3 III. CH3 C C CH3 IV. CH3 CH2 C H O yukarıdaki bileşiklerden hangileri doymamış hidrokarbondur? Çözüm: Örnek 42 : H a H C H H Geometrik yapısı yukarıda gösterilen CH4 molekülü ile ilgili, I. Bağ açısı (a) 109,5° dir. II. Geometrik şekli üçgen piramittir. III. Moleküldeki kovalent bağların tamamı s – sp3 orbital örtüşmesi sonucu oluşmuştur. yargılarından hangileri doğrudur? (1H, 6C) Çözüm: Örnek 43 : Bileşik Molekül Geometrisi I. OF2 Açısal II. BeH2 Doğrusal III. NF3 Düzlem üçgen Yukarıdakilerden hangilerinde bileşiğe ait molekül geometrisi doğrudur? (1H, 4Be, 7N, 8O, 9F) Çözüm:

12 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 1. Aşağıdaki bileşiklerden hangisi organiktir? A) NH3 B) H2O C) CO2 D) CH4 E) SO3 4. Aşağıdakilerden hangisinde bileşik sınıflandırılması yanlıştır? Bileşik Sınıfı A) Yağ asidi Organik B) Nişasta Organik C) Yemek tuzu Anorganik D) Kireç taşı Anorganik E) Amonyak Organik 5. C4H8O4 molekül formülüne sahip olan bileşikle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? (H:1, C:12, O:16) A) Organik bileşiktir. B) Kütlece %40’ı karbondur. C) Molce %50’si hidrojendir. D) Tamamen yandığında açığa çıkan CO2 ve H2O bileşiklerinin molekül sayıları farklıdır. E) Kütlece oranı en yüksek bileşeni oksijendir. 6. Aşağıdakilerden hangisi karbon elementinin allotroplarından biri değildir? A) Grafit B) Grafen C) Fulleren D) Döteryum E) Elmas 2. 1828 yılında Alman kimyager F.Wöhler anorganik bileşiklerden başlayarak organik bileşik olan üreyi elde etmiştir. 1. KCN + PbO2 KOCN + PbO 2. 2KOCN + (NH4) 2SO4 K2SO4 + 2NH4OCN 3. NH4OCN ısı H2N – C – NH2 O Yukarıda verilen tepkime denklemlerine göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) 1. tepkimedeki maddelerin tümü anorganiktir. B) Anorganik maddelerden organik bileşik sentezlemek mümkündür. C) 2. tepkimedeki girenlerden biri organik bileşiktir. D) 3. tepkimede oluşan bileşiğin adı üredir. E) Organik maddeler, canlı organizmaların olmadığı ortamda da üretilebilir. 3. Organik X bileşiğinin 0,4 molü tamamen yandığında 1,2 mol CO2 ve 1,6 mol H2O bileşikleri oluşmaktadır. Tepkimede 8 mol hava harcandığına göre X in kaba formülü aşağıdakilerden hangisidir? (Havanın molce 1/5 i O2 gazıdır.) A) C3H8 B) C3H8O2 C) C3H8O3 D) C4H10 E) C4H10O3

13 1-D 2-C 3-B 4-E 5-D 6-D 7-D 8-D 9-C 10-B 11-D 12-C www.netlerikatla.com 7. H C H O H H C O Lewis yapısı yukarıda verilen molekül ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Organik bileşiktir. B) Hidrokarbon değildir. C) Moleküldeki sigma bağı sayısı 7 dir. D) Moleküldeki pi bağı sayısı 2 dir. E) H atomları dublete, C ve O atomları oktete ulaşmıştır. 8. Genel formülü CnH2n + 2 olan bileşiğin 0,2 molü tamamen yandığında harcanan O2 gazı normal koşullarda 22,4 L dir. Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Tepkimede oluşan H2O bileşiğinin mol sayısı 0,8 dir. B) Yanan bileşiğin basit formülü C3H8 dir. C) CnH2n + 2 bileşiğinin yapısında pi bağı yoktur. D) CnH2n + 2 molekülündeki apolar kovalent bağ sayısı 3 tür. E) CnH2n + 2 molekülünde 10 adet sigma bağı bulunmaktadır. 10. C H H H H C Yapı formülü yukarıda verilen molekül ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (1H, 6C) A) Apolar kovalent bağ sayısı 2 dir. B) Pi bağı sayısı 2 dir. C) Sigma bağı sayısı 5 tir. D) Yanıcı özelliğe sahiptir. E) Lewis yapısı C H H H C H şeklindedir. 11. BH3 molekülü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (1H, 5B) A) Lewis formülü H B H H şeklindedir. B) Molekül şekli düzlem üçgendir. C) Merkez atomu sp2 hibritleşmesi yapmıştır. D) Polar moleküldür. E) Bağ açıları 120° dir. 12. N H H H Üç boyutlu formülü şekildeki gibi olan NH3 molekülü ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Moleküldeki sigma bağı sayısı 3 tür. B) a açısı 107° dir. C) Molekül geometrisi düzgün dörtyüzlüdür. D) VSEPR gösterimi AX3E şeklindedir. E) Merkez atomunun hibritleşme türü sp3 tür. 9. Karbon elementi ve karbonun allotropları ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? (6C) A) Karbon tüm kararlı bileşiklerinde dört bağ yapar. B) Grafen iki boyutlu bir kristaldir. C) Fulleren karbonun doğal allotropudur. D) Elmas elektriği iletmez. E) Grafit altıgen halkalardan oluşmaktadır.

14 YENİ NESİ TEST 1 L SORULAR AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 1. CH4 ve CO2 molekülleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? (1H, 6C, 8O) A) İkisi de apolar yapılıdır. B) Kovalent bağ sayıları eşittir. C) Sigma bağı sayıları farklıdır. D) Karbon atomlarının hibritleşme türü aynıdır. E) CH4 organik, CO2 ise anorganiktir. 5. C C C C O H H H H H H C 1 2 3 Yukarıda yapı formülü verilen organik bileşikte 1, 2 ve 3 numaralı karbon atomlarının hibritleşme türü aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? 1 2 3 A) sp2 sp3 sp B) sp2 sp sp3 C) sp3 sp2 sp D) sp3 sp sp2 E) sp sp2 sp3 4. Aşağıdakilerden hangisinde bileşiğin lewis formülü yanlıştır? (1H, 5B, 6C, 8O, 9F) Bileşik Lewis formülü A) HF H F B) H2O H O H C) BH3 B H H H D) CO2 O C O E) CF4 C F F F F 3. X katısı 1. kap O2 Yanma odası H2O tutucu CO2 tutucu 2. kap 3. kap Şekildeki sistemde genel formülü CnH2nOn olan 0,1 mol X katısı tamamen yakılıyor. 2. kapta 10,8 g H2O, 3.kapta 26,4 g CO2 biriktiği tespit ediliyor. Buna göre, X in molekül formülü aşağıdakilerden hangisidir? (H:1, C:12, O:16) A) C3H6O3 B) C4H2O4 C) C6H12O6 D) C8H16O8 E) C12H24O12 2. H C C O H H H O Yapı formülü verilen bileşikteki karbon atomları ile ilgili, I. Hibritleşme türleri farklıdır. II. Yükseltgenme basamakları aynıdır. III. Ortaklanmış elektron çifti sayıları farklıdır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

15 1-D 2-A 3-C 4-E 5-B 6-D 7-B 8-E 9-C 10-E www.netlerikatla.com 6. 2.periyottaki X elementinin hidrojen ile oluşturduğu kararlı molekülün VSEPR gösterimi AX3E şeklindedir. I. X in atom numarası 5 tir. II. Moleküldeki X atomunun hibritleşme türü sp3 tür. III. Molekülün geometrik şekli üçgen piramittir. bilgilerinden hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 7. O C O H C N Lewis yapıları yukarıdaki verilen CO2 ve HCN molekülleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) CO2 molekülü apolar, HCN molekülü polardır. B) Moleküllerdeki C atomlarının hibritleşme türü farklıdır. C) HCN molekülünde sigma bağı sayısı 2 dir. D) CO2 molekülünde pi bağı sayısı 2 dir. E) Moleküllerdeki ortaklanmamış elektron sayıları farklıdır. 8. H H H H C H H C H C C C H C C (1) (1) C Yapı formülleri yukarıda verilen 1. ve 2. bileşik ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Her iki bileşiğin de basit formülü CH şeklindedir. B) 1. bileşikte C atomlarının hibritleşme türü sp dir. C) 2.bileşikte tüm C atomlarının hibritleşme türü sp2 dir. D) Her iki bileşiğin de suda çözünmesi beklenmez. E) Moleküllerdeki sigma bağı sayıları farklı, pi bağı sayıları eşittir. 9. X bileşiği ile ilgili, ` CnH2n + 2 formülüne sahiptir. ` 0,2 molü ile 1,3 mol O2 gazı artansız olarak tepkime vermektedir. bilgileri veriliyor. Buna göre, X bileşiği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) X in molekül formülü C4H10 dur. B) X molekülündeki sigma bağı sayısı 13 tür. C) X molekülünde apolar kovalent bağ sayısı 4 tür D) X in suda çözünmesi beklenmez. E) Yapısındaki tüm C atomlarının hibritleşme türü aynıdır. 10. Yukarıda moleküllerdeki iki atoma ait orbitallerin bağ eksenlerinin etkileşimi modellenmiştir. Bu örtüşmelerden hangilerinde sigma (s) bağı oluşmaktadır? (1H, 8O, 17Cl) A) Yalnız I B) Yalnız III C) Yalnız IV D) III ve IV E) I, II ve III Molekül Orbital örtüşmesi I. H2 s s II. HCl s p III. Cl2 p p IV. O2 p p

16 YENİ NESİL TEST SORULAR 2 1-C 2-B 3-B 4-E 5-A 6-A www.netlerikatla.com 1. X ve Y elementleriyle ilgili, ` İkisi de 2.periyottadır. ` Hidrojenle oluşturdukları XH3 molekülü polar, YH3 molekülü ise apolardır. bilgileri veriliyor. Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Y'nin atom numarası 5'tir. B) X'in değerlik elektron sayısı 5'tir. C) XH3'ün molekül geometrisi düzlem üçgendir. D) YH3'te merkez atomunun hibritleşme türü sp2'dir. E) XH3'ün VSEPR gösterimi AX3E'dir. 4. Aşağıdakilerden hangisinde yapı formülü verilen bileşiğin VSEPR gösterimi karşısında yanlış verilmiştir? Yapı formülü VSEPR gösterimi A) H H H B AX3 B) H H H N AX3E C) H H H H C AX4 D) H O H C AX3 E) H H O AX2 5. Bir molekülle ilgili, • VSEPR gösterimi AX3E dir. • Merkez atomu 3.periyot elementidir. • Yapısında dublete ulaşmış üç atom bulunmaktadır. bilgileri veriliyor. Buna göre, bu bileşikle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Molekül geometrisi düzlem üçgendir. B) Merkez atomunun hibritleşme türü sp3 tür. C) Merkez atomunun atom numarası 15'tir. D) Molekül yapısı polardır. E) Lewis gösterimi X A X X şeklindedir. 3. Bir molekülünde 12 tane atom bulunan CXHY bileşiğinin kütlece birleşme oranı MC MH = 6 dır. Buna göre, CXHY bileşiğiyle ilgili, I. Basit formülü CH2'dir. II. Mol kütlesi 56 g dır. III. Bir molekülündeki sigma bağı sayısı 12 dir. yargılarından hangileri doğrudur? (1 1H, 12 6C) A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 2. H3C C C C OH O 1 2 3 Yukarıdaki molekülde 1, 2 ve 3 ile gösterilen karbonların hibritleşme türü aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? 1 2 3 A) sp sp2 sp3 B) sp3 sp sp2 C) sp3 sp2 sp D) sp2 sp3 sp E) sp sp3 sp2 6. Yukarıdakilerden hangilerinde VSEPR gösterimi verilen bileşiğin molekül geometrisi karşısında yanlış verilmiştir? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III VSEPR gösterimi Molekül Geometrisi I. AX4 Düzgün dörtyüzlü II. AX3E Düzlem üçgen III. AX2E2 Kırık doğru (açısal)

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması (Hidrokarbonlar) Organik bileşikler hidrokarbonlar ve fonksiyonel (işlevsel) gruplar olmak üzere ikiye ayrılır. Organik Bileşikler Hidrokarbonlar Fonksiyonel gruplar „ Hidrokarbonların yapısında sadece C ve H elementleri bulunur. Apolar yapılıdırlar, suda çözünmezler, yanıcı özelliğe sahiptirler. Ham petrolden elde edilirler. „ Hidrokarbonlar alifatik (açık zincirli) ve aromatik (halkalı) olmak üzere ikiye ayrılır. Hidrokarbonlar Alifatik Aromatik (Arenler) H H H H H C C H H H H H C C H C C H C C C C C C H H H H H H (etan) CnH2n + 2 CnH2n – 2 CnH2n ALKAN (Parafin) Doymuş Doymamış ALKEN (Olefinler) ALKİN (Asetilenler) Benzen ve benzenin türevleri (eten) (etin) (benzen) „ Alifatik hidrokarbonlar düz zincirli, dallanmış veya halkalı yapıda olabilir. Alkanlar sadece sigma bağı içerir. Alkenlerde en az bir tane ikili bağ C C , alkinlerde ise en az bir tane üçlü bağ ( C C ) bulunur. „ Aromatik hidrokarbonlarda benzen halkası bulunur. Arenlerin kendine has kokusu vardır. Tanım Örnek 1 : H H H H H C C H H H H H H C C C H H C C H H H H H C C (X) (Y) (Z) Yukarıda yapı formülleri verilen X, Y ve Z bileşikleri ile ilgili, I. X, doymuş hidrokarbondur. II. Y, olefin sınıfı bileşiktir. III. Z, aromatik hidrokarbondur. IV. X, suda çözünmez. V. Z, alken sınıfı bileşiktir. bilgilerinden hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 2 : Bileşik Sınıfı I. CH3 CH2 CH3 Alkan II. H2C CH2 Alken III. CH2 CH CH3 Alkin Yukarıdakilerden hangilerinde bileşik sınıflandırması doğrudur? Çözüm: ORGANİK BİLEŞİKLER-I 22. FÖY ✔ Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması ✔ Alkanlar ✔ Alkenler ✔ Alkinler ✔ Aromatik Bileşikler

2 22. FÖY: ORGANİK BİLEŞİKLER-I ORGANİK BİLEŞİKLER-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması (Fonskiyonel Gruplar) Fonksiyonel grupların yapısında C ve H elementlerinin yanısıra O, N, S gibi başka ametaller de bulunmaktadır. Fonksiyon grup (genel gösterimi) Genel formülü En küçük üyesi 1. Alkol (R OH) CnH2n + 2O CH3OH Metanol 2. Eter (R O R) CnH2n + 2O CH3 O CH3 Metoksi metan O 3. Aldehit (R C H) CnH2nO O H C H Metanal O 4. Keton (R C R) CnH2nO O CH3 C CH3 Propanon O 5. Karboksilik asit (R C OH) CnH2nO2 O H C OH Metanoik asit O 6. Ester (R C O R) CnH2nO2 O H C O CH3 Metil metanoat „ Fonksiyonel gruplar polar yapılıdır. Suda çözünürler. Yapılarındaki C sayısı arttıkça sudaki çözünürlük değerleri azalır, kaynama noktaları artar. „ R (alkil) grubu : Alkil radikal gruptur. Alkanlardan bir H atomu çıkarılması ile elde edilir. Bileşiğin apolar (hidrofob) kısmıdır. O O „ OH : hidroksi , C : Karbonil, C OH : Karboksil, NH2 : Amino, NO2 : nitro, C N : Nitril „ Kapalı formülü C4H10 olan bileşiğin, H H H H H H H H H C C C C H H3C CH2 CH2 CH3 Yarı açık formül Açık yapı formülü İskelet formülü şeklindedir. Tanım Örnek 3 : I. CH3 CH2 OH O II. CH3 C OH III. OH Yukarıdaki bileşiklerden hangileri alkoldür? Çözüm: Örnek 4 : Bileşik Sınıfı I. H O H C C H H Alkol II. H H H C O C H H H Eter III. O CH3 CH2 C OH Karboksilik asit IV. O CH3 C O CH3 Keton Yukarıdakilerden hangilerinde bileşik sınıflandırması doğru verilmiştir? Çözüm: Örnek 5 : O CH3 CH2 CH2 C H bileşiği ile ilgili, I. Aldehit sınıfı bileşiktir. II. Yapısında karbonil grubu bulunmaktadır. III. Hidrokarbondur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Alkanlar (Parafinler) Yapısındaki tüm karbon atomlarının tekli bağlar yaptığı doymuş hidrokarbonlara alkan denir. Genel formülü CnH2n + 2 dir. İlk üyesi bir karbonlu metandır. CH4 : Metan C6H14 : Hekzan C2H6 : Etan C7H16 : Heptan C3H8 : Propan C8H18 : Oktan C4H10 : Bütan C9H20 : Nonan C5H12 : Pentan C10H22 : Dekan Alkanlarda İzomerlik: Kapalı formülleri aynı, açık formülleri farklı olan bileşikler birbirinin yapı izomeridir. Alkanların ilk üç üyesinin yapı izomeri yoktur. Bütanın iki, pentanın üç, hekzanın beş izomeri vardır. Karbon sayısı arttıkça izomer sayısı da artar. Moleküllerdeki dallanmanın artışı kaynama noktasını düşürür. Bütanın iki adet izomeri vardır. CH3 CH2 CH2 CH3 CH3 CH3 CH CH3 izobütan (C4H10) n - bütan (C4H10) Pentanın üç adet izomeri vardır. CH3 CH2 CH2 CH2 CH3 n - pentan (C5H12) CH3 CH3 CH CH2 CH3 izopentan (C5H12) CH3 CH3 C CH3 CH3 neopentan (C5H12) Alkil (R): Alkanlardan bir tane H atomunun koparılmasıyla oluşan kararsız (radikal) yapılara alkil denir. Genel formülü CnH2n + 1 dir. CH3 : Metil, C2H5 : Etil, C3H7 : Propil (1) CH3 CH2 CH2 : n - propil (2) CH3 CH3 CH : izopropil C4H9 : Bütil (1) CH3 CH2 CH2 CH2 (2) CH3 CH CH2 CH3 (n - bütil) (sec - bütil) (3) CH3 (4) CH3 CH3 CH CH2 CH3 C CH3 (izobütil) (ter-bütil) Tanım Örnek 6 : CH3 CH3 CH CH2 CH2 CH3 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Alifatik hidrokarbondur. II. İzohekzan ile izomerdir. III. Aynı ortamda kaynama noktası n - heksanınkinden düşüktür. IV. Bir molekülündeki sigma bağı sayısı 19 dur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 7 : 1.bileşik 2.bileşik I. CH3 CH2 CH3 CH3 CH3 CH2 II. CH3 (CH2) 3 CH3 CH3 CH3 C CH3 CH3 III. CH3 CH3 CH CH3 CH3 CH2 CH3 Yukarıdakilerden hangilerinde 1. bileşik ile 2. bileşik yapı izomeridir? Çözüm:

4 22. FÖY: ORGANİK BİLEŞİKLER-I ORGANİK BİLEŞİKLER-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Alkanların Sistematik Adlandırılması (IUPAC) Alkanların IUPAC sistemine göre adlandırılması aşağıdaki kurallara göre yapılır. „ En uzun karbon zinciri seçilir. „ Dallanmanın yakın olduğu uçtan numaralandırılır. (Zincir üzerinde H dışındaki her grup dallanma olarak kabul edilir.) „ Dallanmalar eşit uzaklıkta ise alfabetik sıra tercih edilir. (Fonksiyonel grupların önceliği vardır.) „ Numaraları ile birlikte önce bağlı gruplar alfabetik sıraya göre yazılır. En son ana zincirdeki C sayısına göre alkan adı söylenir. CH3 Br CH3 CH CH2 CH CH3 2 - bromo - 4 - metil pentan 5 4 3 2 1 CH3 CH3 CH3 CH CH CH2 CH3 2,3 - dimetil pentan 1 2 3 4 5 CH3 CH3 CH CH2 CH3 dallanmış yapı 2 - metil bütan ana zincir 1 2 3 4 3 - amino - 4 - metil - 2 - nitro hekzan C2H5 NH2 CH3 CH CH CH NO2 CH3 4 5,6 3 2 1 CH3 „ CH3 C CH3 bileşiğinin sistematik adı 2,2 - dimetil propan CH3 yaygın adı neopentan veya tetrametil metandır. Tanım Örnek 8 : Bileşik Sistematik adı I. CH3 CH3 CH2 CH CH3 3 - metil bütan II. C2H5 CH3 CH CH C2H5 CH3 3, 4 - dimetil hekzan III. NO2 CH3 CH3 C CH CH3 CH3 2, 3 - dimetil - 2 - nitro bütan Yukarıdakilerden hangilerinde bileşiğin sistematik adı doğru verilmiştir? Çözüm: Alkanların Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri: „ Alkanlar apolar yapılıdır. Molekülleri arasından London çekimleri etkindir. Molekül kütlesi arttıkça kaynama noktası artar. Dallanma arttıkça kaynama noktası azalır. „ Oda koşullarında ilk 4 üyesi gaz, 5 - 16 arası sıvı, diğerleri katı haldedir. „ Ham petrolden elde edilirler. „ Alkanlar doymuş hidrokarbonlardır. Yapılarında pi bağı bulunmadığından dolayı katılma ve polimerleşme tepkimesi vermezler. „ Alkanlar yanma (redoks) tepkimesi verirler. Yakıt olarak kullanılırlar. CnH2n + 2 + 3n + 1 2 O2 nCO2 + (n + 1)H2O + ısı CH4 (g) + 2O2(g) CO2(g) + 2H2O(g) C3H8(g) + 5O2(g) 3CO2(g) + 4H2O(g) „ Alkanlar halojenlerle yer değiştirme (sübstitüsyon) tepkimesi vererek haloalkan bileşiklerini oluştururlar. CH4(g) + Cl2(g) uv ışık CH3Cl(g) + HCl(g) metan monoklorometan (metil klorür) Zincirleme tepkime ile elde edilen CH2Cl2 bileşiği boya çözücü ve aerosollerde itici gaz olarak, CHCl3 (kloroform) bileşiği tıpta anastezik ve sanayide çözücü olarak, CCl4 bileşiği ise yangın söndürücü ve kuru temizlemede yağ çözücü olarak kullanılır. Tanım

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Yakıtlarda Alkanlar: „ Doğalgazın ana bileşeni metandır. „ LPG propan ve bütan gazlarından oluşan bir karışımdır. „ Benzinin yapısında 6 - 9 karbonlu alkanlar bulunur. Düz zincirli oktan yakıt kalitesini düşürür. Oktanın izomeri olan 2,2,4 - trimetil pentan bileşiğinin oktan sayısı 100, n - heptanınki sıfırdır. „ Motorinde 12 - 20 karbonlu alkanlar bulunmaktadır. Tanım Örnek 9 : Açık zincirli bir alkan olan X bileşiğinin 0,2 molü tamamen yandığında 0,7 mol O2 gazı harcanmaktadır. Buna göre X bileşiği ile ilgili, I. Adı heptandır. II. Kapalı formülü C2H6 dır. III. Oda koşullarında gaz halde bulunmaktadır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 10 : I. Yanma II. Sübstitüsyon III. Polimerleşme Alkanlar yukarıdaki tepkime türlerinden hangilerini vermez? Çözüm: Sikloalkanlar: Halkalı yapıdaki doymuş hidrokarbonlara sikloalkan denir. C C H H2C CH2 CH2 H2C H H H H H C Siklopropan Siklopropan Siklobütan Siklobütan (C3H6) (C4H8) Halkaya bir grup bağlı ise numaralandırma yapılmaz. Önce bağlı grup adı sonra sikloalkan adı okunur. CH3 C2H5 CH CH3 CH3 Metil siklopropan Etil siklobütan İzopropil siklohekzan Halkaya birden fazla grup bağlı ise numaralandırma yapılır. CH3 H3C Br Br CH3 CH3 CH3 1,2-dimetil siklobütan 1-bromo-3-metil siklopentan 1,1-dimetil-3-bromo siklohekzan 3 2 2 2 4 5 4 5 6 1 1 1 4 3 3 Tanım Örnek 11 : CH3 CH2 CH2 CH3 CH2 CH2 CH2 CH2 (1) (2) Yukarıda bileşiklerle ilgili, I. İkisi de doymuş hidrokarbondur. II. Birbirinin yapı izomeri olan bileşiklerdir. III. 1. bileşiğin genel formülü CnH2n + 2 dir. IV. 2. bileşiğin adı bütandır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

6 22. FÖY: ORGANİK BİLEŞİKLER-I ORGANİK BİLEŞİKLER-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 12 : Bileşik Adı I. CH3 Metil siklopentan II. Cl CH3 1 - kloro - 2 - metil siklobütan III. CH3 CH3 1,4 - dimetil hekzan Yukarıdakilerden hangilerinde bileşik adlandırması doğrudur? Çözüm: Örnek 13 : Br Br Br bileşiği ile ilgili, I. Sistematik adı 1, 3, 5 - tribromosiklohekzandır. II. Doymuş hidrokarbondur. III. Kapalı formülü C6H9Br3 tür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Alkenler (Olefinler): Yapısında en az bir adet ikili bağ C C bulunan doymamış hidrokarbonlara alken denir. Monoalkenlerin genel formülü CnH2n dir. İlk üyesi iki karbonlu eten (etilen) dir. H2C CH2 H2C CH CH2 eten propen (etilen) (propilen) „ Alkenlerden bir tane H atomunun koparılması ile elde edilen yapıya alkenil denir. H2C CH H2C CH CH2 etenil propenil (vinil) (allil) „ Alkenlerin sistematik adlandırılması aşağıdaki kurallara göre yapılır. h İkili bağı taşıyan en uzun karbon zinciri seçilir. İkili bağın yakın olduğu uçtan numaralandırma yapılır. h Dallanmış yapılar alfabetik sıraya göre önce yazılır. h En son ana zincirdeki alken adı ikili bağdaki en küçük numara ile birlikte söylenir. CH3 CH3 CH2 CH CH CH3 CH3 CH CH CH CH2 CH3 1 2 3 4 1 2 3 4 5 6 3 - metil - 1 - büten 4 - metil - 2 - hekzen „ İki adet ikili bağı bulunan hidrokarbonlara alkadien (CnH2n – 2), üç adet ikili bağı bulunan hidrokarbonlara alkatrien (CnH2n – 4) denir. CH2 CH CH CH2 1,3 - bütadien 1 2 3 4 5 6 7 8 4 - etil - 3 - metil - 2, 4, 6 - oktatrien Not: Monoalkenlerin ilk üyesi olan etilen (C2H4) muz ve limon gibi meyvelerin kabuklarını erken olgunlaştırma işleminde kullanılır. Yeşil kabuklar gaza maruz kalınca sarı renk kazanırlar. Tanım

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 7 www.netlerikatla.com Örnek 14 : CH3 CH3 CH3 CH C CH CH3 bileşiği ile ilgili I. Sistematik adı 2,3 - dimetil - 3 - pentendir. II. Kapalı formülü C7H14 tür. III. Yapısında iki adet sp2 hibritleşmesi yapan karbon atomu vardır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Sikloalkenler: Halkalı yapıdaki alkenlere sikloalken denir. Genel formülleri CnH2n–2 dir. CH2 CH CH (C3H4) Siklopropen CH2 CH2 CH CH (C Siklobüten 4H6) Dallanmış yapılı sikloalkenlerde adlandırma yapılırken en küçük numaralar ikili bağ karbonlarına verilir. CH 1 3 2 3 CH3 CH3 Br CH3 3-metil siklopropen 3,4 - dimetil siklobüten 4 - bromo - 3 - metil siklohekzen 1 4 2 3 3 4 5 6 1 2 Birden fazla ikili bağ taşıyanlarda ikili bağın numaraları da söylenir. CH3 5 - metil - 1,3 - siklohekzadien 3 4 5 6 1 2 Tanım Örnek 15 : CH3 NO2 bileşiği ile ilgili I. IUPAC adı 3-metil-4-nitro siklopentendir. II. Aromatik hidrokarbondur. III. Alifatik hidrokarbondur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Alkenlerde İzomerlik: „ Aynı sayıda kabon içeren alken ile sikloalkan yapı izomeridir. CH2 CH CH3 propen „ Alkenlerde yapı izomerliğinden başka bir geometrik izomerlik türü olan cis - trans izomerliği söz konusudur. C X H cis X H C (İkili bağ karbonlarına bağlı gruplar aynı yönde) C X H cis Y H C C X H trans H X C (İkili bağ karbonlarına bağlı gruplar farklı yönde) C X X cis-trans yok H H C (Bir karbon üzerinde aynı gruplar olmamalı) C X Y cis-trans yok Z T C (Tüm gruplar farklı olmamalı) „ Kaynama noktaları arasında cis > trans ilişkisi vardır. Not: Cis izomer polar özellik taşıdığı için kaynama noktası trans izomerden daha fazladır. Tanım

8 22. FÖY: ORGANİK BİLEŞİKLER-I ORGANİK BİLEŞİKLER-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 17 : CH3 CH CH2 bileşiği ile ilgili, I. Polimerleşme tepkimesi vermez. II. Bromlu suyun rengini giderir. III. HBr ile katılma tepkimesi verdiğinde oluşan bileşiğin sistematik adı 2 - bromo propandır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Markovnikov Kuralı İkili bağ karbonlarının H sayıları farklı ise katılma tepkimesinde H atomu hidrojence zengin olan karbona bağlanır. d. Su katılması (Hidratasyon): Alkenlere su katılması sonucu alkol elde edilir. OH R CH CH2 + H2O R CH CH3 Alkol „ Alkenler polimerleşme tepkimesi verir. Küçük yapılı moleküllerin ısı ve basınç etkisiyle birleşerek çok büyük moleküllere dönüşmesine polimerleşme denir. n(H2C CH2) ısı basınç H2C CH2 n eten polieten(PE) „ Alkenler yanma tepkimesi verir. CnH2n + 3n 2 O2 nCO2 + nH2O „ Alkenler bazik ortamda seyreltik KMnO4 çözeltisinin menekşe rengini giderir. (Bayer testi) OH OH 3CH2 CH2 + 2KMnO4 + 4H2O NaOH 3CH2 CH2 + 2MnO2+ 2KOH eten mor renkli 1,2-etandiol kahverengi (glikol) Tanım Örnek 16 : C C C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 H H H (1) (2) (3) H H H C C C Yukarıdaki bileşiklerle ilgili, I. Üç bileşiğin de kapalı formülü C4H8 dir. II. 1. bileşik ile 2. bileşik birbirinin cis - trans izomeridir. III. 2. bileşik ile 3. bileşik birbirinin yapı izomeridir. IV. 1. bileşik trans - 2 - bütendir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Alkenlerin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri „ Alkenler doymamış hidrokarbonlardır. „ Alkenler katılma tepkimesi verirler. Bromlu suyun rengini giderirler. a. H2 katılması (Hidrojenasyon): Alkenler metal katalizörlüğünde H2 ile katılma tepkimesi vererek alkana dönüşür. CnH2n + H2 Ni CnH2n + 2 Alken Alkan b. Halojen katılması (Halojenasyon): Alkenler halojenlerle tepkimeye girerek iki halojenli alkanlara dönüşür. X X R CH CH2 + X2 R CH CH2 c Halojen asidi katılması (Hidrohalojenasyon): Alkenler halojen asidiyle tepkimeye girerek haloalkana dönüşür. X R CH CH2 + HX R CH CH3 Tanım

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 9 www.netlerikatla.com Örnek 18 : Açık zincirli monoalkenlerle ilgili, I. Yapılarında en az bir tane sp2 hibritleşmesi yapan C atomu bulunur. II. Tam olarak yandıklarında oluşan CO2 ve H2O molekül sayıları eşittir. III. Polimerleşme tepkimesi verirler. IV. H2O ile katılma tepkimesi verdiklerinde alkol sınıfı bileşik oluşturur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Alkinler (Asetilenler) Yapısında en az bir adet üçlü bağ ( C C ) bulunan doymamış hidrokarbonlara alkin denir. Genel formülü CnH2n – 2 dir. İlk üyesi iki karbonlu etin (asetilen) dir. H C C H H C C CH3 etin propin (asetilen) (metil asetilen) Alkinlerin sistematik adlandırması alkenlerinki gibidir. Üçlü bağı taşıyan en uzun karbon zinciri seçilir. Üçlü bağın yakın olduğu taraftan numaralandırma yapılır. Önce alfabetik sıraya göre dallanmış yapılar yazılır. En son üçlü bağ karbonundaki en küçük numara ile birlikte alkin adı okunur. 6,7 CH3 CH3 C2H5 CH3 C CH C2H5 CH3 CH C C C CH3 1 2 3 4,5 1 2 3 4   5CH3 3 - metil - 2 - pentin 2,5,5 - trimetil - 3 - heptin HC C CH2 C C CH3 1 2 3 4 5 6 1,4 - hekzadiin Tanım „ Yapısında hem ikili hem üçlü bağ bulunan hidrokarbonlar alken-in şeklinde adlandırılır. Numaralandırma yapılırken ikili ve üçlü bağlar eşit uzaklıkta ise ikili bağ, farklı uzaklıkta iseler uca yakın olan tercih edilir. H2C CH C CH 1 2 3 4 1 - büten - 3 - in (vinil asetilen) CH3 CH3 HC C CH CH CH C CH3 1 2 3 4 5 6 7 CH3 3,6,6 - trimetil - 4 - hepten - 1 - in „ Molekülde üçlü bağ sayısı 3 tane ise alkatriin şeklinde okunur. CH3 C C CH2 C C C C H 8 7 6 5 4 3 2 1 1,3,6 - oktatriin Örnek 19 : CH3 CH3 C C CH CH3 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Sistematik adı 2 - metil - 3 - pentindir. II. Yaygın adı izopropil metil asetilendir. III. Siklohekzen ile yapı izomeridir. IV. Cis - trans izomerliği göstermez. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

10 22. FÖY: ORGANİK BİLEŞİKLER-I ORGANİK BİLEŞİKLER-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 20 : I. CH3 C C C2H5 II. CH2 CH CH2 CH CH2 III. CH3 IV. CH2 CH3 Yukarıdaki bileşiklerden hangilerinin kapalı formülü C5H8 dir? Çözüm: Alkinlerin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri „ Alkinler doymamış hidrokarbonlardır. Suda çözünmezler. „ Alkinler yanma tepkimesi verirler. Asetilen kaynakçılıkta yaygın olarak kullanılmaktadır. CnH2n – 2 + ( 3n – 1 2 )O2 nCO2 + (n – 1)H2O C2H2 + 5 2 O2 2CO2 + H2O H = –1300 kJ „ Alkinler iki kademe katılma tepkimesi verebilirler. HC CH + H2 Lindlar H2C CH2 asetilen eten HC CH + 2H2 Pt H3C CH3 asetilen etan „ Alkinler bromlu suyun rengini giderirler. „ Alkinler H2O ile katılma tepkimesi vererek keton oluşturur. OH O R C CH + H OH H2SO4 HgSO4 R C CH2 ƒ R C CH3 enol keton (kararsız) (kararlı) enol - keto tautomerisi „ Asetilene H2O katılması sonucu asetaldehit elde edilir. „ Uç alkinler metallerle yer değiştirme tepkimesi verirler. Tanım R C CH : Uç alkin R C C R : İç alkın H C C H + Na NH2 H C C Na + NH3 „ Uç alkinler amonyaklı AgNO3 çözeltisi ile beyaz çökelti, amonyaklı Cu2Cl2 çözeltisi ile kırmızı çökelti oluşturur. R C CH + Ag(NH3) 2+ R C C Ag + NH+ 4 + NH3 Beyaz çökelti „ Alkinler polimerleşme tepkimesi verir. 3(HC CH) 600°C C6H6 Asetilen Benzen Asetilen eldesi: Endüstride asetilen kireç taşından başlanarak aşağıdaki tepkime zinciri ile elde edilir. CaCO3(k) CaO(k) + CO2(g) CaO(k) + 3C(k) CaC2(k) + CO(g) CaC2(k) + 2H2O(s) HC CH + Ca(OH)2(suda) Karpit Asetilen Örnek 21 : CH3 C C CH3 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Yanma tepkimesi verir. II. Bromlu su ile tepkime vermez. III. Amonyaklı AgNO3 çözeltisi ile tepkimeye girerek beyaz çökelti oluşturur. IV. 1 molüne 2 mol HBr katılması sonucu oluşan bileşiğin sistematik adı 2,2 - dibromo bütandır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 11 www.netlerikatla.com Aromatik Bileşikler (Arenler) Yapısında benzen halkası bulunan kendine has kokusu olan organik bileşiklere aromatik bileşik (aren) denir. Arenler temel üyesi benzendir. Benzen altı karbonlu halkalı yapılı doymamış bir hidrokarbondur. Katılma tepkimesi vermez. Yer değiştirme tepkimesi verir. Apolar yapılıdır. Suda çözünmez. C C C H H H H C C C H H Rezonans yapı (Halka kararlılığı) C6H6 Benzen „ Arenlerden bir tane H atomu koparılması ile aril elde edilir. CH3 CH2 C6H6 Benzen C7H8 Toluen C10H8 Naftalin C6H5– Fenil C7H7– Benzil C10H7– Naftil „ Arenlerin ana kaynağı kömürdür. „ Bazı önemli aromatik bileşikler ve adları: Benzen Naftalin Antrasen Toluen (metil benzen) CH3 Stiren (vinil benzen) CH CH2 nitrobenzen anilin (aminobenzen) zayıf bazdır. fenol (hidroksibenzen) zayıf asittir. NO2 NH2 OH Benzilalkol CH2 – OH Benzaldehit C = O H Benzoik asit COOH Tanım Aromatik Bileşiklerin Adlandırılması „ Benzen halkasına bir grup bağlı ise numaralandırma yapılmaz. Fakat birden fazla grup bağlı ise numaralandırma yapılır. Numaralandırma öncelik sırası, COOH > CHO > C O > OH > NH2 > R(alkil) > NO2 > X (halojen) şeklindedir. Br 3-bromo-1-metil benzen 1-hidroksi-2,4-dinitrobenzen CH3 OH NO2 NO NH 2 2 OH 1-hidroksi-2-metil benzen CH3 1-amino-3,5-diklorobenzen Cl Cl 6 3 5 1 4 2 1 1 1 4 4 4 2 2 2 6 6 6 3 3 3 5 5 5 „ Bir benzen halkasında iki atom veya atom grubu üç farklı şekilde bağlanabilir. (Konum izomerliği) orto(o –) meta(m –) para(p –) X X X X X X 1 1 1 4 4 4 6 2 6 2 6 2 5 3 5 3 5 3 1,2-dibromobenzen (o-dibromobenzen) Br Br 1,3-dinitrobenzen (m-dinitrobenzen) NO2 NO2 1-metil-4-nitrobenzen (p-nitro toluen) NO2 CH3 1,2-dimetil benzen (o-ksilen) CH3 CH3 Tanım

12 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 1. Hidrokarbonlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Yapılarında sadece karbon ve hidrojen elementleri bulunur. B) Açık zincirli olanları alifatik hidrokarbondur. C) Benzen halkası içeren hidrokarbonlar suda iyi çözünür. D) Yapısında pi bağı bulunan hidrokarbonlar doymamıştır. E) Alkanların yapısında sadece sigma bağı bulunmaktadır. 4. CH3 Br Br Yukarıdaki bileşik ile ilgili I. Sistematik adı 1,3 - dibromo - 5 - metil siklohekzandır. II. Doymuş hidrokarbondur. III. Katılma tepkimesi vermez. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 6. I. C2H4 II. C4H8 III. C8H18 Yukarıda kapalı formülleri verilen bileşiklerden hangileri bir sikloalkan olamaz? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 5. Aşağıdaki bileşiklerden hangisinin genel formülü CnH2n + 2 değildir? A) CH3 (CH2) 3 CH3 CH3 B) CH3 CH2 CH CH3 CH3 C) CH3 C CH3 CH3 D) H2C CH CH3 H2C CH2 E) CH3 CH CH3 CH3 CH CH3 3. I. H H H H H H H H H H H H H C C C C C C H II. CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 C III. Yukarıdaki bileşiklerden hangilerinin kapalı formülü C6H14 tür? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 2. Aşağıdaki bileşiklerden hangisinin fonksiyonel grubu yanlış verilmiştir? Bileşik Fonksiyonel grubu A) CH3 O C2H5 O B) O CH3 C H O C C) O CH3 C C2H5 O C D) OH CH3 CH CH2 CH3 OH E) O CH3 C O C3H7 O C O

13 1-C 2-B 3-B 4-C 5-D 6-E 7-D 8-E 9-D 10-E 11-D 12-A www.netlerikatla.com 7. CH3 – C = CH – CH = CH2 CH3 Yarı açık formülü verilen bileşikle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) IUPAC sistemine göre adı 4-metil-1,3-pentadien dir. B) Cis-trans izomerliği göstermez. C) 4-metil-1-pentin bileşiği ile yapı izomerliği gösterir. D) Bir molekülünde 5 tane sigma, 2 tane pi bağı bulunmaktadır. E) 1 molü 2 mol HBr ile artansız olarak tepkimeye girdiğinde 2,4-dibromo-2-metil pentan bileşiği oluşur. 10. Açık zincirli bir hidrokarbon olan X bileşiği ile ilgili aşağıdaki bilgileri veriliyor. 0,25 molü yakıldığında 1 mol CO2 gazı açığa çıkıyor. Bromlu suyun rengini gideriyor. 1 molü 2 mol HBr ile artansız tepkime veriyor. Amonyaklı AgNO3 çözeltisi ile tepkime vermiyor. Buna göre, X bileşiği aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) CH3 C CH B) CH3 CH2 CH2 CH3 C) CH2 CH CH2 CH3 D) CH3 C C CH2 CH3 E) CH3 C C CH3 11. CH3 CH3 C C CH CH3 (X) CH3 CH2 CH C CH CH3 (Y) Yukarıdaki X ve Y bileşikleri ile ilgili, I. Birbirinin yapı izomeridirler. II. Amonyaklı AgNO3 çözeltisi ile X tepkime verirken Y ise tepkime vermez. III. Birer moleküllerindeki sigma bağı sayıları eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 12. X : HC CH Y : CH3 C CH Yukarıdaki X ve Y bileşikleri ile ilgili, I. Amonyaklı AgNO3 çözeltisi ile tepkime verir. II. H2O ile katılma tepkimesi vererek keton sınıfı bileşik oluşturur. III. Bir molekülünde üç adet pi bağı bulunur. özelliklerinden hangileri ortaktır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 9. CH3 Br Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Sistematik adı 4 - bromo - 3 - metil siklopentendir. II. Katılma tepkimesi vermez. III. Kapalı formülü C6H9Br dir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 8. Aşağıdaki bileşiklerden hangisinin adı karşısında yanlış verilmiştir? Bileşik Adı A) CH3 CH CH C2H5 2-penten B) C2H5 CH3 CH2 C CH CH3 2-etil-3-metil-1-büten C) CH3 CH2 CH CH CH3 3-metil-1-büten D) CH2 CH Br CH CH 3-bromo siklobüten E) Cl Cl Cl 1,2,3-trikloro siklohekzen

14 TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ YENİ NESİL SORULAR www.netlerikatla.com 1. Aşağıdakilerden hangisinde bileşik çiftleri arasında konum izomerliği yoktur? A) Br Br Br Br ile B) HO OH OH OH ile C) NO2 NO2 O2N O2 ile N D) Cl Cl Cl Cl Cl Cl ile E) CH3 CH3 OH OH ile 2. Aşağıdakilerden hangisinde kararsız (R) grubun adı karşısında yanlış verilmiştir? A) CH2 : Benzil B) CH2 CH : Vinil C) C6H5 : Hekzil D) HC C : Asetilenil E) CH2 CH : Siklobütil CH2 CH2 4. I. C C C C H3C H H CH3 CH3 H H3 H C ile II. H C C H H C C H H3C CH Br 3 CH3 Br H3 Br C Br ile III. CH3 C C C2H5 ile C2H5 C C CH3 Yukarıdakilerden hangilerinde bileşik çiftleri arasında cis - trans izomerliği vardır? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 5. X : Metil, Y : Etil, Z : İzopropil, T : Vinil Bir tane karbon atomuna X, Y, Z ve T grupları bağlanarak oluşan, Y T X C Z bileşiğinin IUPAC sistemine göre adı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) 3 - etil - 3,4 - dimetil - 1 - penten B) 3 - etil - 2,3 - dimetil - 4 - penten C) 3 - etil - 3 - metil - 1 - hekzen D) 4 - etil - 4 - metil - 1 - hekzen E) 3 - etil - 3,4 - dimetil - 1 - pentin 6. CH3 CH2 CH3 Al2O3 800°C CH3 CH CH2 + H2 Yukarıdaki tepkime denklemine göre, I. Doymuş hidrokarbondan doymamış hidrokarbon elde edilebilir. II. Yüksek sıcaklıkta propan gazından hidrojen koparılması ile propen elde edilmiştir. III. Tepkimede Al2O3 bileşiği katalizördür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 3. NO2 bileşiği ile ilgili, I. Adı anilindir. II. Aromatik hidrokarbondur. III. Kapalı formülü C6H5NO2 dir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

15 1-B 2-C 3-A 4-A 5-A 6-E 7-C 8-E 9-C 10-C 11-B www.netlerikatla.com 7. I. CH3 CH CH C2H5 II. CH3 III. C CH Yukarıdaki bileşiklerden hangileri katılma tepkimesi verir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 9. CH2 CH CH CH2 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Sistematik adı 1,3 - bütadiendir. II. Yapısındaki tüm karbon atomları sp2 hibritleşmesi yapmıştır. III. Amonyaklı AgNO3 çözeltisi ile beyaz çökelti oluşturur. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 10. C C C C C C H H H H H H H H C C C C C C H H H H Yukarıdaki bileşiklerle ile ilgili, I. Birbirinin rezonans melezleridirler. II. Fiziksel ve kimyasal özellikleri aynıdır. III. Bir halkada karbonlar arasındaki tekli ( C C ) ve ikili ( C C ) bağların uzunlukları farklıdır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 11. Aşağıdakilerden hangisinde 1.bileşik ile 2.bileşik izomer değildir? 1.bileşik 2.bileşik A) CH2 CH C2H5 B) C2H5 CH3 CH C2H5 CH3 CH3 C CH CH3 C) CH3 OH H OH 3C D) C2H5 C C C2H5 E) CH3 CH3 CH3 CH C C2H5 8. 1. H C C H + HCl C C H H H Cl 2. C C H H H Cl n . C C H n H H Cl ısı basınç Yukarıdaki tepkimelerle ilgili, I. 1. tepkime yer değiştirme (sübstitasyon) tepkimesidir. II. 2. tepkime polimerleşmedir. III. 2. tepkimede oluşan ürünün adı polivinilklorürdür. bilgilerinden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III

16 ÇIKMIŞ SORULAR 1-E 2-D 3-D 4-A 5-D www.netlerikatla.com 1. X, Y ve Z bileşiklerinin formülleri aşağıda verilmiştir. Bu bileşiklerle ilgili, I. X bileşiği aromatik bileşik olarak sınıflandırılır. II. Y bileşiğinde karbon atomları arasındaki tüm bağlar özdeştir. III. Z bileşiği naftalin olarak adlandırılır. ifadelerinden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 2021 - AYT 2. molekülünde sp, sp2 ve sp3 hibritleşmesi yapan karbon atomlarının sayıları aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir? sp sp2 sp3 A) 3 4 2 B) 4 2 3 C) 1 3 5 D) 2 6 1 E) 3 3 3 2021 - AYT 3. Bir organik bileşik olan asetilenin (etinin) çizgi bağ formülü aşağıda verilmiştir. H – C C – H Asetilende atomlar arası bağların oluşumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? (1H, 6C) A) Hidrojen atomları sp hibritleşmesi yapmıştır. B) Karbon atomları sp2 hibritleşmesi yapmıştır. C) sp orbitallerinin örtüşmesiyle oluşan toplam iki bağ vardır. D) p orbitallerinin örtüşmesiyle oluşan toplam iki bağ vardır. E) Karbon ve hidrojen atomları arasındaki bağ, p (pi) bağıdır. 2020 - AYT 4. CH3 – CH – CH2 – CH3 CH3 bileşiği için aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Kaynama noktası n-pentana göre daha yüksektir. B) 2-Metilbütan şeklinde adlandırılabilir. C) Üç adet birincil (primer) karbon atomu içerir. D) Doymuş hidrokarbon olarak sınıflandırılır. E) 2,2-Dimetilpropan bileşiğinin yapı izomeridir. 2019 - AYT 5. CH3 – C = CH – CH2 – CH3 CH3 Yukarıdaki bileşikle ilgili, I. Cis-trans izomerliği göstermez. II. 4-Metil-3-penten olarak adlandırılır. III. HBr ile tepkimesi sonucu 2-bromo-2-metilpentan oluşur. ifadelerinden hangileri doğrudur? A) Yalnız l B) Yalnız II C) l ve ll D) l ve lII E) ll ve lII 2019 - AYT

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Alkoller (R – OH) Alkil gruplarına hidroksi ( OH) grubu bağlanması ile oluşan organik bileşiklere alkol denir. Polar yapılı olduklarından suda çözünürler. Bir OH grubu içerenlere monoalkol, birden fazla OH grubu içerenlere polialkol denir. Monoalkollerin genel formülü CnH2n + 2O dur. CnH2n + 1OH : monoalkol, CnH2n(OH)2 : Diol, CnH2n – 1(OH)3 : Triol Bir bileşiğin alkol olması için, 1. OH grubunu taşıyan karbon atomu sp3 hibritleşmesi yapmalıdır. 2. Bir karbonda yalnız bir adet OH grubu bulunmalıdır. OH CH3 CH2 OH : Alkoldür. CH2 CH : Alkol değildir. „ Alkoller aynı sayıda karbon içeren alkan adının sonuna "-ol" eki getirilerek alkanol şeklinde ya da alkil adının sonuna "alkol" eki getirilerek alkil alkol şeklinde adlandırılır. CH3OH C2H5OH OH CH OH 2 metanol etanol siklohekzanol benzil alkol (metil alkol) (etil alkol) (siklohekzil alkol) „ IUPAC sistemine göre, OH grubunu taşıyan en uzun karbon zinciri seçilir. OH grubunun yakın olduğu uçtan numaralandırılır. Önce alfabetik sıraya göre dallanmış gruplar, sonra OH bulunan karbonun numarası ile birlikte alkol adı okunur. CH3 OH OH OH CH3 CH CH CH3 CH2 CH2 4 3 2 1 1 2 3-metil-2-bütanol 1,2 - etandiol (glikol) (2-hidroksi-3-metil bütan) OH CH3 OH OH OH OH CH2 CH CH CH CH2 CH2 CH CH2 5 4 3 2 1 1 2 3 2-metil-4-penten-1,3-diol 1,2,3-propantriol (Gliserin) Tanım Örnek 1 : OH CH3 CH CH CH2 Yukarıdaki bileşik ile ilgili, I. Alkol özelliği gösterir. II. Alken özelliği gösterir. III. Suda çözünmez. IV. Adı 1 - büten - 3 - ol dür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 2 : OH I. CH3 C O OH OH II. CH3 CH CH2 III. OH Yukarıdakilerden hangileri alkol sınıfı bileşiktir? Çözüm: ORGANİK BİLEŞİKLER-II 23. FÖY ✔ Fonksiyonel Gruplar ✔ Alkoller ve Eterler ✔ Aldehitler ve Ketonlar ✔ Organik Asitler ve Esterler