01.09.2023 18:41:03 01.09.2023 18:41:03 Sayfa Sayfa Origami AYT Kimya Ders Anlatım Föyü

2 6. FÖY: GAZLAR-III GAZLAR-III AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Kısmi Basınç Bir gaz karışımındaki herhangi bir gazın tek başına yaptığı basınç o gazın kısmi basıncıdır. Kaptaki her bir gazın kısmi basınçlarının toplamı kaptaki toplam gaz basıncına eşittir. X(g) Y(g) V, T X gazı için, nX : X'in mol sayısı PX : X'in kısmi basıncı Y gazı için, nY : Y'nin mol sayısı PY : Y'nin kısmi basıncı PX . V nX . T = PY . V nY . T = PT . V nT . T ´ Gazların kısmi basınçları mol sayıları ile doğru orantılıdır. PX = . PT X'in mol kesri Tanım Örnek 4 : 16 g CH4 16 g He V, T Şekildeki sabit hacimli kapta 16'şar gram He ve CH4 gazları bulunmaktadır. CH4 gazının kısmi basıncı 0,6 atm olduğuna göre, a. He gazının kısmi basıncı kaç atm'dir? b. Kaptaki toplam gaz basıncı kaç atm'dir? (He : 4, CH4 : 16) Çözüm: Örnek 5 : 1 mol CO2 3 mol Ar V, T Şekildeki sabit hacimli kapta toplam gaz basıncı 3,6 atm olduğuna göre, Ar gazının kısmi basıncı kaç atm'dir? Çözüm: Örnek 6 : 1 mol H2 3 mol Ne P0 = 1 atm ideal piston Şekildeki sistem dış basınçla denge halindedir. a. Sıcaklık arttırıldığında H2 gazının kısmi basıncı nasıl değişir? b. Aynı sıcaklıkta H2 gazı ilave edildiğinde Ne gazının kısmi basıncı nasıl değişir? c. Ne gazının kısmi basıncı kaç atm'dir? Çözüm: Buhar Basıncı Sıvının yüzeyindeki moleküllerin ısı alarak gaz fazına geçmesine buharlaşma denir. Buharlaşma sıvı fazın olduğu tüm sıcaklıklarda gerçekleşir. Sıcaklık arttıkça buharlaşma da artar. Belli sıcaklıkta sıvısı ile dengede olan buharın basıncına denge buhar basıncı denir. Denge buhar basıncı sıvının cinsine, sıcaklığa ve safsızlığa bağlıdır. Buhar basıncı sıvı miktarına, dış basınca, kabın hacmine bağlı değildir. Buhar basıncı dış basınca eşit olduğunda kaynama gerçekleşir. Buhar basıncı uçuculuk ve sıcaklık ile doğru orantılıdır. Su üzerine gaz toplandığında, su üzerinde oluşan toplam basınç aşağıdaki bağıntı ile hesaplanır. Sıcaklık sabit ise suyun buhar basıncı sabittir. X gazı H2O (buhar) su ® Tanım

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 7 : H2O (buhar) su Şekildeki sistemde su ile buhar dengededir. Buna göre, I. Sıcaklığı arttırmak II. Suda yemek tuzu çözmek III. Aynı sıcaklıkta kaba su ilave etmek yukarıdakilerden hangileri kaptaki buhar basıncını arttırır? Çözüm: Örnek 8 : Ar H2O (buhar) su K L M t°C'ta dengedeki sistemde su üzerindeki toplam basınç 650 mm Hg'dir. Aynı sıcaklıkta piston L'ye getirilip sabitlendiğinde yeniden oluşan dengede su üzerindeki toplam basınç kaç mm Hg olur? (t°C'ta suyun buhar basıncı 150 mm Hg'dir. KL = LM, yoğunlaşmadan dolayı hacim değişimi ihmal edilecektir.) Çözüm: Örnek 9 : V V L He Boş su Şekildeki sistem t°C'ta dengededir. Su üzerindeki toplam basınç 800 mm Hg'dir. Sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açılıp sistem yeniden dengeye ulaştığında, I. Toplam basınç 400 mm Hg olur. II. Suyun buhar basıncı değişmez. III. H2O(s) molekül sayısı azalır. IV. H2O(g) molekül sayısı artar. V. Birim hacimdeki H2O(g) molekül sayısı değişmez. ifadelerinden hangileri doğrudur? (t°C'ta suyun buhar basıncı 200 mm Hg'dir. Buharlaşmadan dolayı suyun hacim değişimi ihmal edilecektir.) Çözüm:

4 6. FÖY: GAZLAR-III GAZLAR-III AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Buhar ve Gaz „ Günlük hayatımızda buhar ve gaz kavramları genelde aynı anlamda kullanılır. Fakat buhar ve gaz farklı davranışlar gösterir. „ Sıvı maddeler ısı alarak buhar fazına geçer. Buhar, üzerine basınç uygulandığında kolaylıkla sıvılaşır. Fakat gazlar yüksek basınç ve düşük sıcaklıkta sıvılaşırlar. „ Madde erime noktasının altında katı, erime ile kaynama arasında sıvı, kaynama noktası ile kritik sıcaklık arasında buhar ve kritik sıcaklığın üzerinde gaz fazındadır. Örneğin: H2O'nun normal erime noktası 0°C, kaynama noktası 100°C, kritik sıcaklğı (TK) 374°C'tır. E . N 0 °C K . N 100 °C TK 374 °C Tanım Örnek 10 : Normal basınçtaki saf su ile ilgili, I. 25°C'ta sadece sıvı halde bulunmaktadır. II. Sıcaklığı 10°C'tan 70°C'ta çıkarıldığında buhar basıncı artar. III. 110°C'ta buhar fazındadır. IV. 150°C'taki H2O üzerine yüksek basınç uygulandığında sıvılaşmaz. yargılarından hangileri doğrudur? (H2O için TK = 374°C) Çözüm: Örnek 11 : X(g) X sıvısı 1. kap K L Y gazı 2. kap K L Şekildeki sistemler oda koşullarında bulunmaktadır. 1. kapta X sıvısı ile buharı denge halindedir. 2. kapta sadece Y gazı bulunmaktadır. Sabit sıcaklıkta pistonlar K'dan L'ye getirilerek sabitleniyor. Sistemler dengeye ulaştığında, I. 1. kapta X(g) molekül sayısı azalmıştır. II. 2. kapta Y gazının basıncı artmıştır. III. 1. kapta buhar basıncı artmıştır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 12 : O2 gazı H2O (buhar) su → ideal piston 25°C Şekildeki sistem dış basınçla denge halindedir. Sıcaklık 50°C'a çıkarılıp sistem yeniden dengeye ulaştığında, I. O2 gazının kısmi basıncı azalmıştır. II. Buhar fazındaki molekül sayısı artmıştır. III. Kaptaki toplam basınç artmıştır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Örnek 13 : Saf X sıvısının normal basınçtaki erime noktası – 10°C, kaynama noktası 120°C ve kritik sıcaklığı 380°C'tır. Buna göre, saf X ile ilgili, I. 0°C'ta X katı haldedir. II. 110°C'ta X sıvı haldedir. III. 200°C'ta X buhar fazındadır. IV. 400°C'ta X sıvılaştırılamaz. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Gerçek Gazlar Tanecikler arasındaki hiçbir etkileşimin olmadığı gazlara ideal gaz, az da olsa zayıf etkileşimlerin görüldüğü gazlara gerçek gaz denir. Gerçek gazlar düşük basınçta ve yüksek sıcaklıklarda idealliğe yaklaşır. P (atm) O 300 1 mol gerçek gazın PV RT – P grafiği 600 900 200K 500K 1000K ideal gaz PV RT Molekül kütlesi küçük, yoğunlaşma noktası düşük olan gazlar idealliğe yakındır. Moleküller arası çekimler arttıkça gazlar ideallikten uzaklaşır. Gerçek gazın basıncı ideal gaz denkleminde hesaplanan değerden küçüktür, hacimleri ise büyüktür. Tanım Örnek 14 : He CH4 HCl V, T (1) V, T (2) V, T (3) Yukarıda verilen kaplarda 1'er mol He, CH4 ve HCl gazları bulunmaktadır. Kaplardaki gaz basınçları arasındaki ilişki nasıldır? ( 1H, 2He, 6C, 17Cl) Çözüm: Faz Diyagramı Maddelerin katı, sıvı ve gaz halleri arasındaki denge durumlarını gösteren basınç - sıcaklık grafiklerine faz diyagramı denir. Gaz halindeki bir maddenin basınç etkisiyle sıvılaştırılabileceği en yüksek sıcaklığa kritik sıcaklık (TK) denir. Madde kritik sıcaklığın üzerinde gaz, kritik sıcaklığın altında buhar fazındadır. Kritik sıcaklıktaki maddeyi sıvılaştırmak için gerekli en düşük basınca kritik basınç denir. Sıcaklık (°C) Basınç (atm) 0,06 1 218 0 0,01 Katı Sıvı Gaz Buhar üçlü nokta TK 100 374 Suyun faz diyagramı Buharlaşırken ısı alarak ortamı soğutan maddelere soğutucu akışkan denir. Soğutucu akışkanlar istenilen koşullarda buhar fazında olmalı, kaynama noktası düşük, kritik sıcaklığı yüksek olmalı, kolaylıkla yoğunlaşıp buharlaşabilmeli, çevre ve sağlık açısından tehlike arzetmemelidir. Soğutma sistemlerinde genellikle Freon-12 (CCl2F2) kullanılmaktadır. CCl2F2'nin kaynama noktası – 29°C, kritik sıcaklığı 420°C'tır. Oda koşullarında CCl2F2 buhar fazındadır. Dar bir hacme sıkışmış olan gaz bir delikten düşük basınçlı ortama aniden geçtiğinde genleşir ve özısısını kaybederek soğur. Bu olaya Joule - Thomson olayı denir. Gazların tamamı bu olaya uygun davranmaz. Soğutma sistemlerinin çalışma prensibi bu özellikle ilgilidir. Tanım

6 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 1. 25°C'ta sabit hacimli kaptaki n mol SO2 gazı ile ilgili, I. Kaba aynı sıcaklıkta n mol He gazı eklendiğinde SO2'nin kısmi basıncı değişmez. II. Sıcaklık 50°C'a çıkarıldığında SO2'nin kısmi basıncı 2 katına çıkar. III. Sıcaklık 0°C'a düşürüldüğünde SO2 gazının yoğunluğu değişmez. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 5. Basınç (atm) O 1 2 3 300 600 T3 T2 T1 ideal gaz PV RT 1 mol X2 gazına ait sıkıştırılabilirlik faktörü ( PV RT ) ile basınç değişimi grafiği şekildeki gibidir. Buna göre, I. Sıcaklıklar arasındaki ilişki T1 > T2 > T3'tür. II. X2 gazının idealliğe en yakın olduğu sıcaklık T3'tür. III. X2 gazının T2'deki ortalama kinetik enerjisi T1'dekinden büyüktür. IV. Düşük basınçta gazın sıcaklığı arttıkça idealliğe yaklaşır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız IV B) I ve II C) I, II ve III D) II, III ve IV E) I, II, III ve IV 2. 2L , 25°C 1.kap 3L , 25°C 2.kap H2 2 atm Ar P atm Aynı sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açılıp sistem dengeye ulaştığında 1.kaptaki gaz basıncı 3,8 atm olmaktadır. Buna göre, ilk durumda 2.kapta bulunan Ar gazının basıncı (P) kaç atm'dir? A) 4 B) 5 C) 6 D) 8 E) 10 3. 2V 27°C V 27°C X2(g) 3 atm Y2(g) 4 atm Şekildeki sistemde sabit hacimli kaplarda 27°C'ta X2 ve Y2 gazları bulunmaktadır. Kaplar arasındaki musluk açılıp yeterince beklendiğinde gazlar arasında bir tepkime olmamaktadır. Daha sonra sistemin sıcaklığı 227°C'a çıkarıldığında kaplardaki toplam gaz basıncı kaç atm olur? A) 10 9 B) 10 3 C) 20 3 D) 40 9 E) 50 9 4. 25°C (1) 25°C (2) H2O(buhar) He gazı su Şekildeki sistemde 1. kapta sıvısı ile dengede olan buhar, 2. kapta He gazı bulunmaktadır. Kaplar arasındaki musluk açılarak sabit sıcaklıkta sistemin yeniden dengeye gelmesi bekleniyor. Sistem dengeye ulaştığında, ilk duruma göre, I. He gazının kısmi basıncı azalır. II. Buhar basıncı azalır. III. Birim hacimdeki H2O buhar molekül sayısı değişmez. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

7 www.netlerikatla.com 1-D 2-B 3-E 4-C 5-D 6-C 7-D 8-C 9-C 10-A 11-C 10. 2L He 5,5 atm ideal piston K L M N O engel P0 N = 1 atm 2 Dış basıncın 1 atm olduğu ortamda şekildeki sistem dengededir. Aynı sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açılıp yeterli süre beklenildiğinde toplam gaz basıncı kaç atm olur? (KL = LM = MN = NO = 1L) A) 2 B) 3 C) 4 D) 4,5 E) 5 6. İdeal gaz V, T 1. Kap NH3 gazı V, T 2. Kap N2 gazı V, T 3. Kap Eşit mol sayıda gazların bulunduğu özdeş kaplarda oluşan gaz basınçlarının karşılaştırılması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? (1H, 7N, NH3 ve N2 gazları ideal davranışta değildir.) A) P1 = P2 = P3 B) P1 > P2 > P3 C) P1 > P3 > P2 D) P2 > P3 > P1 E) P3 > P2 > P1 7. He 1 mol V, T SO2 1 mol V, T Şekildeki kaplarda 1'er mol He ve SO2 gazları bulunmaktadır. Bu gazlarla ilgili, I. He gazı, SO2 gazına göre ideale daha yakındır. II. He gazının basıncı, SO2 gazının basıncından yüksektir. III. He ve SO2 gazlarının basınçları eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? (He:4, SO2:64, Gazlar ideal davranışta değildir.) A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III 9. P (atm) O 1 200 400 CO2 O2 H2 ideal gaz PV RT Yukarıdaki grafikte H2, O2 ve CO2 gazlarının 1'er mollerinin PV RT (sıkıştırılabilme faktörü) - basınç değişimi verilmiştir. Buna göre, I. Düşük basınçta idealliğe en yakın olan H2'dir. II. İdeal davranıştan en fazla sapan CO2 gazıdır. III. Basınç arttıkça ideallikten sapma miktarı azalır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 11. He 3 atm O2 2 atm 2 L 27°C 3 L 227°C M Şekildeki sistemde farklı sıcaklıklarda He ve O2 gazları bulunmaktadır. Kaplar arasındaki M musluğu açılıp gazlar tam olarak karıştığında gaz karışımının son sıcaklığı 127°C olmaktadır. Buna göre son durumda gaz karışımının basıncı kaç atm dir? (Gazların ideal davranışta olduğu varsayılacak.) A) 1,28 B) 2,4 C) 2,56 D) 3 E) 5,12 8. Sıcaklık (°C) Basınç (atm) t 1 P1 1 atm P2 t 2 t 3 t 4 Saf X maddesine ait faz diyagramında t4°C, X'in kritik sıcaklığıdır. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) t 4°C'ın üzerinde X gaz fazındadır. B) X'in normal kaynama noktası t3°C'tır. C) P2 atm ve t2°C'ta katı haldedir. D) P1 atm ve t2°C'ta X'in katı, sıvı ve buhar halleri denge halindedir. E) Basınç arttığında X'in donma noktası düşer.

8 YENİ NESİ TEST 1 L SORULAR www.netlerikatla.com 1-B 2-B 3-B 4-D 1. 1 mol He 1 mol CH4 → İdeal piston Engel h h Dış basınçla dengede olan şekildeki sistemde 0°C'ta 1'er mol He ve CH4 gazları bulunmaktadır. Kaptaki toplam gaz basıncı 2P atm dir. Kaba sırasıyla, aşağıdaki işlemler yapılıyor. 1. işlem: 0°C'ta 2 mol He gazı ekleniyor. 2. işlem: Sıcaklık 273°C'a çıkarılıyor. Buna göre, bu işlemlerde CH4 gazının kısmi basıncının değişimi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? A) Zaman 2P P O PCH4 B) Zaman P O PCH4 P 2 C) Zaman P O PCH4 P 4 P 2 D) Zaman P O PCH4 P 4 E) Zaman 2P O PCH4 P 3. O2 gazı m gram SO2 gazı m gram V L T K V L 2T K İdeal davranıştaki O2 ve SO2 gazlarının kütleleri eşittir. Kap hacimleri ve sıcaklık değerleri şekilde belirtildiği gibidir. Buna göre, I. O2 ve SO2 gazlarının ortalama kinetik enerjileri eşittir. II. O2 ve SO2 gazlarının yoğunlukları farklıdır. III. O2 ve SO2 gazlarının basınçları eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? (S : 32, O : 16) A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 2. 1 L 1. kap 1 L 2. kap H2 gazı Ar gazı Şekildeki sistemde 0°C'ta eşit mol sayıda ideal davranışta olduğu kabul edilen H2 ve Ar gazları bulunmaktadır. Sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açılıp yeterli süre beklenildiğinde, I. H2 ve Ar gazlarının basınçları eşit olduğundan gazlar karışmaz. II. H2 gazının kısmi basıncı yarıya düşer. III. Ar gazının molce %50 si 1. kaba geçer. IV. 2. kaptaki gaz yoğunluğu başlangıca göre artar. yargılarından hangileri doğrudur? (H2 : 2 g/mol, Ar : 40 g/mol) A) I ve II B) II ve III C) II ve IV D) III ve IV E) II, III ve IV 4. H2O(g) H2O(s) piston b a c d 25°C'ta şekildeki sistemde H2O'nun sıvısı ile buharı dengededir. I. Sabit sıcaklıkta piston C noktasına itilip sabitlendiğinde buhar basıncı 2 katına çıkar. II. Sabit sıcaklıkta piston a noktasına çekilip sabitlendiğinde H2O(g) molekül sayısı artar. III. Piston b noktasında sabitlendiğinde sıcaklık artışı H2O(s) molekül sayısını azaltır. yargılarından hangileri doğrudur? (Buharlaşma ve yoğunlaşmadan dolayı su hacmi değişmediği kabul edilecektir. Bölmeler eşit aralıklıdır.) A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler www.netlerikatla.com AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ GENEL TEKRAR 7. FÖY ✔ Modern Atom Teorisi ✔ Gazlar 1. X : 1s2 2s2 Y : 1s2 2s2 2p3 Z : 1s2 2s2 2p6 Temel halde bulunan X, Y ve Z atomları ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Üçü de küresel simetri özelliğine sahiptir. B) X ile Y'nin tam dolu orbital sayıları eşittir. C) Y ile Z'nin değerlik orbital türleri aynıdır. D) Y'nin değerlik elektron sayısı 3'tür. E) X'in çekirdek yükü 4'tür. 2. Aşağıdakilerden hangisinde altı çizili olan elementin yükseltgenme basamağı (+5) değildir? A) N2O5 B) KClO3 C) PCl5 D) NaBrO3 E) Na2CO3 4. X : 1s1 Y : 1s2 2s1 Z : 1s2 2s2 2p6 3s1 X, Y ve Z elementleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Aynı grupta yer alırlar. B) Atom çapları arasındaki ilişkisi Z > Y > X şeklindedir. C) X ile Y'nin kimyasal özellikleri benzerdir. D) Y ile Z'nin oksit bileşikleri bazik özelliktedir. E) Hidroksitli bileşiklerinin bazlık kuvveti ZOH > YOH şeklindedir. 5. Bir element atomunun 4p alt kabuğundaki orbitallerinin açısal momentum kuantum sayısı (æ) ve manyetik kuantum sayısı (mæ ) aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? æ mæ A) 0 0 B) 1 –1, 0, +1 C) 2 –1, 0, +1 D) 3 0, 1, 2 E) 4 0, 1, 2, 3 6. Aşağıdaki bileşiklerden hangisinin yaygın olarak bilinen adı yanlış verilmiştir? Bileşik Yaygın ad A) Sodyum klorür Yemek tuzu B) Kalsiyum karbonat Kabartma tozu C) Kalsiyum sülfat Alçı taşı D) Amonyum klorür Nişadır E) Sodyum hidroksit Sud kostik 3. r 1 r 2 Br2 molekülü ile ilgili, I. Bromun kovalent yarıçapı r 1'dir. II. Bromun Van der Waals yarıçapı r 2'dir. III. KBr'deki bromun yarıçapı r 1 ve r 2 yarıçap değerlerine göre daha büyüktür. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

2 www.netlerikatla.com 7. m g He m g CH4 1,12 L 0°C Şekildeki 1,12 L'lik kapta 0°C'ta m g He ve m g CH4 gazlarının toplam basıncı 10 atm'dir. Buna göre, I. CH4 gazının kısmi basıncı 2 atm'dir. II. He gazının kütlesi 1,6 g'dır. III. He ve CH4 gazlarının ortalama kinetik enerjileri aynıdır. IV. He ve CH4 gazlarının birim zamanda birim yüzeye yaptıkları çarpma sayıları aynıdır. yargılarından hangileri doğrudur? (He : 4, CH4 : 16) A) Yalnız III B) I ve II C) III ve IV D) I, II ve III E) I, III ve IV 9. Gazlarda kinetik teoriye göre, I. Gaz tanecikleri sürekli her yöne gelişigüzel doğrusal hareket eder. II. Gaz moleküllerinin birbirleriyle çarpışması sonucu toplam enerjileri değişir. III. Gaz molekülleri birbirlerine yaklaşmak ister. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 11. H2 3 atm Ne gazı 2 atm 3 L T 2 L T 1. kap 2. kap Sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açılarak sistemin dengeye gelmesi bekleniyor. Dengedeki sistemle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Kaplardaki basınç 2,4 atm'dır. B) H2 ve Ne gazlarının kısmi basınçları eşittir. C) Ne gazının molce %40'ı 1. kaptadır. D) H2 gazının molce %60'ı 2. kaptadır. E) 1. kaptaki karışımın molce %60'ı H2'dir. 10. Tanecik Hızı (m . s–1) Tanecik Sayısı n1 n2 X Y Aynı koşullarda bulunan eşit mol sayıdaki X ve Y gazlarının tanecik sayısı - tanecik hızı değişimi grafiği şekildeki gibidir. Buna göre, I. n1 > n2'dir. II. Aynı koşullarda Y gazının ortalama difüzyon hızı, X gazınınkinden büyüktür. III. X gazının molekül kütlesi, Y gazının molekül kütlesinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 8. 1 L 10 L X(g) Boş X gazının normal kaynama noktası –75°C, kritik sıcaklığı ise 130°C'tır. Kaplar arasındaki vana açıldığında X gazı aniden boş kaba yayılmaktadır. Bu olayla ilgili, I. X gazının sıcaklığı düşer. II. X soğutucu akışkan olarak kullanılabilir. III. Oda koşullarında X buhar fazındadır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

3 www.netlerikatla.com 12. Aşağıdaki taneciklerden hangisinin elektron dizilimi yanlıştır? A) 13Al : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p1 B) 15P3– : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 C) 22Ti2+ : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d2 D) 30Zn2+ : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d8 E) 35Br– : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p6 13. Atom numaraları ardışık olan X, Y ve Z atomlarından X'in p orbitallerinde toplam 11 elektron bulunmaktadır. Buna göre, I. Z, alkali metaldir. II. Y, oda koşullarında tek atomlu gaz halindedir. III. X, elektron ilgisi en yüksek olan elementtir. IV. X, 17.grup elementidir. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II, III ve IV E) I, II, III ve IV 15. X : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3 Temel haldeki elektron dizilimi yukarıdaki gibi olan X atomu ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Baş kuantum sayısı (n) 3 olan elektron sayısı 5'tir. B) Açısal momentum kuantum sayısı (æ) 0 olan elektron sayısı 6'dır. C) Manyetik kuantum sayısı (mæ ) +1 olan elektron sayısı 3'tür. D) Spin kuantum sayısı (mS) – 1 2 olan en çok 6 elektronu bulunur. E) Tam dolu orbital sayısı 6'dır. 16. Aşağıdaki taneciklerden hangisinde 3+ yükseltgenme basamağına sahip element bulunmamaktadır? A) Al(OH)– 4 B) HBrO2 C) Fe(CN)3 D) N2O3 E) NH3 17. I. FeCl3 II. Cl2O3 III. P2O5 Oda koşullarında bulunan yukarıdaki bileşiklerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) I. bileşiğin adı demir - III - klorür'dür. B) II. bileşik doğada moleküler halde bulunur. C) III. bileşiğin adı dipotasyum pentaoksittir. D) I. bileşik katı haldedir. E) II. ve III. bileşiklerin sulu çözeltisi asidiktir. 14. Magnezyum nitrat bileşiği ile ilgili, I. Kimyasal formülü MgNO3 şeklindedir. II. Bir formülünde 9 tane atom bulunur. III. Sulu çözeltisinde Mg2+ ve NO– 3 iyonları bulunur. IV. Moleküler yapılıdır. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve III B) II ve III C) III ve IV D) I, III ve IV E) II, III ve IV

4 www.netlerikatla.com 21. Kapalı bir cam kapta eşit kütlelerde CH4 ve SO2 gazları bulunmaktadır. İdeal davranışta olduğu kabul edilen bu gazlarla ilgili, I. CH4 ile SO2 gazlarının ortalama kinetik enerjileri eşittir. II. CH4 ve SO2 moleküllerinin birim zamanda birim yüzeye yaptıkları çarpma sayıları eşittir. III. CH4 ün kısmi basıncı SO2 nin kısmi basıncının 4 katına eşittir. yargılarından hangileri doğrudur? (CH4 : 16, SO2 : 64 g/mol) A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 20. Mutfak tüplerinde propan ve bütan gazlarından oluşan bir karışım bulunmaktadır. Dolu bir mutfak tüpünün ağız kısmından çıkan gazın sıcaklığı tüpün dışındaki sıcaklıktan çok daha düşük olduğu görülmektedir. Bunun nedeni, I. İçindeki gazın soğukta doldurulmuş olması II. Gazın yüksek basınçlı ortamdan düşük basınçlı ortama geçerken aniden genleşmesi III. Gaz moleküllerinin genleşirken soğuması yargılarından hangileri ile açıklanabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 22. V1 V2 N2 1 mol 6 atm He 2 mol 3 atm Şekildeki sistemde aynı sıcaklıkta V1 hacimli cam kapta 3 atm basınçta 2 mol He gazı ve V2 hacimli cam kapta 6 atm basınçta 1 mol N2 gazı bulunmaktadır. Sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açıldıktan sonra kaplardaki toplam basınç kaç atm olur? (He ve N2 gazlarının ideal davranışta olduğu varsayılacaktır.) A) 3,6 B) 4,0 C) 4,8 D) 5,0 E) 9,0 19. Şekildeki ağzı iple bağlanmış elastik balonlardan 1. sinde He gazı, 2.sinde O2 gazı ve 3. sünde SO2 gazı bulunmaktadır. Bu balonlar bulundukları ortamdan alınarak, I. 1.si aynı sıcaklıkta havası boşaltılmış, II. 2.si aynı basınçta sıcaklığı yüksek, III. 3.sü aynı sıcaklıkta yükseltisi daha fazla olan ortama konulduğunda, balonlardan hangilerinin hacminin artması beklenir? A) Yalnız 1 B) Yalnız 2 C) 1 ve 2 D) 2 ve 3 E) 1, 2 ve 3 He (1) (2) (3) O2 SO2 18. Basınç (atm) 0 1 2 3 300 600 900 T2 T1 ideal gaz PV RT 1 mol X gazına ait sıkıştırılabilirlik faktörü ( PV RT ) ile basınç değişimi grafiği yukarıdaki gibidir. Buna göre, I. T1 > T2'dir. II. X gazı T2'de idealliğe daha yakındır. III. X gazının T2'deki ortalama kinetik enerjisi T1'dekinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III

5 www.netlerikatla.com 23. X : 1s2 2s2 Y : 1s2 2s2 2p1 Z : 1s2 2s2 2p2 Nötr haldeki X, Y ve Z atomlarının elektron dizilimleri yukarıda verilmiştir. Buna göre, X, Y ve Z atomları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) X, Y ve Z atomlarının tam dolu orbital sayıları eşittir. B) Yalnız X küresel simetri özelliği gösterir. C) Y ile Z nin en büyük baş kuantum sayıları eşittir. D) X ile Z nin değerlik elektron sayıları eşittir. E) X ile Y nin açısal momentum kuantum sayısı (æ) 0 olan elektron sayıları eşittir. 25. Modern Atom Teorisi ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) 1.enerji düzeyinde en çok 2 elektron bulunur. B) 2.enerji düzeyindeki orbital türleri s ve p dir. C) 3.enerji düzeyindeki toplam orbital sayısı 9 dur. D) 4.enerji düzeyinde 4 tür orbital bulunur. E) 4PX, 4PY ve 4PZ orbitallerinin enerji değerleri farklıdır. 26. X : 1sa 2sb 2pc Temel haldeki X atomunun elektron dizilimi yukarıdaki gibidir. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) X'in atom numarası a + b + c'dir. B) X'in değerlik elektron sayısı b + c'dir. C) a değeri 2'dir. D) X'in yarı dolu orbital sayısı 3 ise 5A grubundadır. E) X, oda koşullarında tek atomlu gaz ise tam dolu orbital sayısı 4'tür. 27. X : 1s2 2s2 2p6 3s1 Y : 1s2 2s2 2p6 3s2 Z : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p1 Temel hal elektron dizilimleri yukarıda verilen X, Y ve Z element atomları ile ilgili, I. Birinci iyonlaşma enerjileri arasındaki ilişki Z > Y > X şeklindedir. II. İkinci iyonlaşma enerjileri arasındaki ilişki X > Z > Y şeklindedir. III. Atom yarıçapları arasındaki ilişki Z > Y > X şeklindedir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 24. K L M N R O S P T Yukarıdaki periyodik tabloda bazı elementlerin yerleri belirtilmiştir. Bu elementlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) K ile M arasında iyonik bileşik oluşur. B) O elementinin bileşiklerindeki elektron dizilimi P elementininki ile aynıdır. C) 1. iyonlaşma enerjisi en büyük olan L'dir. D) R ile T elementleri farklı periyottadır. E) N ve S elementleri aynı bloktadır.

6 www.netlerikatla.com 28. Şekildeki tabloda bazı maddelerin normal kaynama sıcaklığı ve kritik sıcaklık değerleri verilmiştir. Buna göre, bu maddelerin hangileri oda koşullarında soğutucu akışkan olarak kullanılabilir? A) Yalnız O2 B) CO2 ve NH3 C) NH3 ve H2O D) O2 ve NH3 E) O2, CO2 ve NH3 Madde Kaynama Sıcaklığı (°C) Kritik Sıcaklık (°C) O2 – 182,8 – 118,2 CO2 – 78 31,2 NH3 – 33,3 132,4 H2O 100 374,3 29. Ar gazı 4 atm Boş 4V (II) V (I) Şekildeki sistemde sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açılıp Ar gazının yarısı II. kaba geçtiğinde tekrar kapatılıyor. Son durumda I. ve II. kaplardaki gaz basıncı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? I. kap II. kap A) 2 2 B) 2 1 C) 2 0,5 D) 1 2 E) 0,5 2 30. Kapalı sabit hacimli bir kapta bir miktar He gazı, –73°C'ta 200 mm Hg basınç yapmaktadır. Gazın sıcaklığı t°C'a çıkarıldığında basıncı 600 mm Hg olmaktadır. Buna göre, gazın son durumdaki sıcaklığı (t) kaç °C'tır? A) 27 B) 127 C) 327 D) 400 E) 60 31. Serbest ideal pistonlu bir kaptaki 1 mol X gazının sıcaklığı 27°C'tan 327°C'a çıkarılıyor. Buna göre X gazının, I. Ortalama kinetik enerjisi 2 katına çıkar. II. Difüzyon hızı 2 katına çıkar. III. Yoğunluğu yarıya iner. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 33. 1 mol CH4 gazı aşağıdaki koşullardan hangisinde ideal davranışa en yakındır? A) 0°C ve 1 atm B) 100°C ve 1 atm C) 0°C ve 2 atm D) 50°C ve 4 atm E) 150°C ve 0,5 atm 32. CH4 gazı 1 mol Şekildeki sabit hacimli kapta 1 mol CH4 gazı bulunmaktadır. Sabit sıcaklıkta kaba 16 g He gazı ilave edildiğinde, I. CH4 gazının kısmi basıncı artar. II. Kaptaki gaz basıncı 5 katına çıkar. III. Kaptaki gaz yoğunluğu 2 katına çıkar. yargılarından hangileri doğrudur? (He : 4, CH4 : 16 g/mol) A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III

7 www.netlerikatla.com 34. X : Y : Z : T : Nötr haldeki X, Y, Z ve T atomlarının orbital şemaları yukarıda verilmiştir. Buna göre, X, Y, Z ve T atomlarından hangileri temel halde değildir? A) Yalnız Z B) Z ve T C) X ve Z D) X, Z ve T E) Y, Z ve T 35. Atom numarası 30 olan Zn elementinin periyodik tablodaki periyot ve grubu aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) 4.periyot 2A grubu B) 4.periyot 2B grubu C) 4.periyot 8B grubu D) 3.periyot 2B grubu E) 5.periyot 2A grubu 39. Orbitallerle ilgili, I. Elektronların bulunma olasılığının yüksek olduğu uzay bölgeleridir. II. Orbital türü aynı ise baş kuantum sayısı büyük olanın potansiyel enerjisi büyüktür. III. Baş kuantum sayıları eşit ise açısal momentum kuantum sayısı büyük olanın potansiyel enerjisi büyüktür. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 37. Aşağıdaki iyonlardan hangisinin adı yanlış verilmiştir? İyon Adı A) MnO– 4 Permanganat B) NH+ 4 Amonyak C) CH3COO– Asetat D) Fe2+ Demir - II E) Ba2+ Baryum 38. r 1 r 1 X2 molekülü r 2 r 2 X2 molekülü Yoğun fazda X2 moleküllerinde ölçülen r1 ve r2 yarıçap değerleri ile ilgili; I. r1, r2'den küçüktür. II. r2, kovalent yarıçap değeridir. III. X atomunun, Na metali ile oluşturduğu bileşikteki iyon yarıçapı r 1 ve r 2'den daha büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 36. X : 1s2 2s2 2p5 Y : 1s2 2s2 2p6 3s2 Z : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3 Nötr X, Y ve Z atomlarının temel hal elektron dizilimleri yukarıda verilmiştir. Buna göre, I. Değerlik elektron sayısı en büyük olan X tir. II. Atom yarıçapı en büyük Y dir. III. Elektronegatifliği en büyük olan Z dir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III

8 1-D 2-E 3-E 4-C 5-B 6-B 7-D 8-E 9-A 10-D 11-E 12-D 13-E 14-B 15-D 16-E 17-C 18-E 19-E 20-E 21-D 22-A 23-D 24-D 25-E 26-E 27-B 28-B 29-C 30-C 31-E 32-D 33-E 34-A 35-B 36-C 37-B 38-D 39-E 40-B 41-E 42-B 43-A 44-E www.netlerikatla.com 40. Gözenekli çeper CH4 SO3 1. bölme 2. bölme Boş Boş Şekildeki kap gözenekli çeper ile eşit hacimli iki bölmeye ayrılmıştır. 1. bölmeye 1 mol CH4 ve 1 mol SO3 gazları konulduğunda belli bir süre sonra 2. bölmede 0,2 mol SO3 gazı olduğu tespit edilmektedir. Bu durumdaki sistemle ilgili, I. 1. bölmedeki gazların mol sayısı nCH4 > nSO3 dir. II. 2. bölmede CH4 gazının mol sayısı 0,2'den büyüktür. III. Sistem dengelenmiştir. yargılarından hangileri doğrudur? (CH4 : 16, SO3 : 80) A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 41. Sıcaklık(°C) P3 P2 Katı Gaz Sıvı P1 t 1 t 2 t 3 Basınç (atm) Yukarıda saf X maddesine ait üçlü faz diyagramı verilmiştir. Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Basınç arttıkça X in kaynama noktası artar. B) Basınç azaldıkça X in donma noktası artar. C) P2 atm ve t 1°C koşullarında X katı haldedir. D) P1 atm basınçta X sıvı halde bulunmaz. E) P2 atm ve t 2°C ta X gaz halde bulunmaz. 42. Gazlarda difüzyon olayı ile ilgili, I. Sabit sıcaklık ve basınçta gaz miktarı arttıkça difüzyon hızı azalır. II. Aynı koşullarda molekül kütlesi küçük olan gazın difüzyon hızı, molekül kütlesi büyük olanınkinden yüksektir. III. Bir gazın mutlak sıcaklığı iki katına çıkarıldığında difüzyon hızı da iki katına çıkar. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 43. 1. kap 2. kap ← H2O(g) → ← H2O(s) → Şekildeki özdeş kaplarda bulunan H2O(s) miktarları, H2O(g) molekül sayıları ve su buharı basınçları eşittir. Sabit sıcaklıkta 1. kapta piston aşağıya doğru itilip sabitleniyor, 2. kapta ise piston sabitlenip kap ısıtılıyor. Buna göre, 1. kapta 2. kapta I. Buhar basıncı değişmez artar II. H2O(s) molekülü sayısı değişmez azalır III. Birim hacimdeki H2O(g) molekülü sayısı azalır artar yukarıdakilerden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 44. V, T (1) 1,2 atm H2 2,4 atm Ne 2V, T (2) Şekildeki sistemde aynı sıcaklıkta 1.kapta 1,2 atm basınçlı H2 gazı, 2. kapta 2,4 atm basınçlı Ne gazı bulunmaktadır. Sabit sıcaklıkta kaplar arasındaki musluk açılarak yeterli süre bekleniliyor. Buna göre, I. 1.kapta basınç artar. II. 2.kapta basınç 2 atm olur. III. H2 gazının kısmi basıncı 0,4 atm olur. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Çözünme Olayı Çözücü ve çözünenden oluşan homojen karışımlara çözelti denir. Tuzlu su, şerbet, kolonya, maden suyu birer çözeltidir. Bir maddenin başka bir madde içerisinde gözle görülmeyecek şekilde homojen olarak dağılmasına çözünme denir. Çay şekerinin suda gözden kaybolması çözünmedir. Fakat buzun suda gözden kaybolması çözünme değil, erimedir. Çözünme olayında, „ Çözücü - çözücü etkileşimlerinin kırılması ( H1) „ Çözünen - çözünen etkileşimlerinin kırılması ( H2) „ Çözücü - çözünen etkileşimlerinin oluşması ( H3) gerçekleşir. Çözünme ısısı, şeklindedir. Hçözünme > 0 ise çözünme ısı alarak gerçekleşir. (Endotermik) Hçözünme < 0 ise çözünme ısı vererek gerçekleşir. (Ekzotermik) Çözünme olayında, çözünenin taneciklerinin sıvı molekülleri tarafından sarılmasına hidratlaşma (hidratasyon), sudan başka bir çözücü molekülleri tarafından sarılmasına solvatlaşma (solvatasyon) denir. NaCl tuzunun suda iyonlarına ayrışarak çözünmesi Na+ Cl– Cl– Cl– Cl– O H H H H H H H H O O O Genellikle iyonik bileşikler ve polar moleküller polar çözücülerde, apolar moleküller ise apolar çözücülerde iyi çözünür. Su, polar yapılı bir çözücüdür. NaCl(k) + H2O(s) → Na+(suda) + Cl–(suda) Tanım Örnek 1 : Çözünme olayı ile ilgili, I. Çözücü - çözünen etkileşiminin, çözünen - çözünen etkileşiminden büyük olması durumunda çözünme gerçekleşir. II. Tüm çözünme olayları endotermiktir. III. Çözünen taneciklerinin birbirinden ayrılması ısı alan bir olaydır. IV. Çözeltilerde çözünenin tanecik boyutu 10–9 m'den daha küçüktür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 2 : I. Benzen (C6H6) II. Asetik asit (CH3COOH) III. Kloroform (CHCl3) IV. Metan (CH4) Yukarıdaki maddelerden hangilerinin saf suda çözünmesi beklenir? Çözüm: SIVI ÇÖZELTILER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-I 8. FÖY ✔ Çözünme Olayı ✔ Çözücü-Çözünen etkileşimleri ✔ Derişim Birimleri ✔ Deriştirme ve Seyreltme ✔ İyonlar Arası Tepkimeler

2 8. FÖY: SIVI ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-I Sıvı Çözeltiler ve çözünürlük-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 3 : I. H2O(k) II. NaCl III. I 2(k) IV. HI(s) Yukarıdaki maddelerden hangileri saf su bulunan kaplara ayrı ayrı ilave edildiğinde çözelti elde edilmez? Çözüm: Çözücü - Çözünen Etkileşimleri Çözünme olaylarında genellikle çözücü ile çözünenin benzer yapıya sahip oldukları görülmektedir. Sulu çözeltilerde çözücü sudur. O – + H H + → su molekülleri polardır. Çözeltilerde çözücü - çözünen etkileşimleri aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir. „ NaCl, KBr, Mg(NO3) 2 gibi iyonik bileşiklerin sulu çözeltilerinde iyon-dipol etkileşimleri, „ HF, NH3, CH3OH, C2H5OH gibi molekülleri arasında hidrojen bağı bulunan bileşiklerin sulu çözeltilerinde hidrojen bağları, „ HCl, HBr, CH3Cl, H2S gibi polar moleküllerin sulu çözeltilerinde dipol-dipol etkileşimleri, „ Br2, I2, CH4, CCl4, CO2 gibi apolar moleküllerin benzen (C6H6), heksan (C6H14) gibi apolar yapılı çözücülerle oluşturduğu çözeltilerde London kuvvetleri etkindir. Tanım Örnek 4 : Çözünme olayı ile ilgili, I. HBr sıvısı H2O sıvısında çözündüğünde çözücü - çözünen molekülleri arasında hidrojen bağı oluşur. II. NaCl sulu çözeltisinde çözücü - çözünen tanecikler arasında iyon - dipol etkileşimi etkindir. III. Br2 sıvısının suda çözünmesi beklenmez. IV. CH3OH sıvısı, C2H5OH sıvısında çözündüğünde hidratlaşma olur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 5 : Çözücü Çözünen Etkileşim türü I. H2O KBr Dipol - dipol II. H2O C2H5OH Hidrojen bağı III. CCl4 Br2 London kuvveti Yukarıdakilerden hangilerinde çözücü ile çözünen arasındaki etkin etkileşim türü doğru verilmiştir? Çözüm: Örnek 6 : I. C2H6 II. NH3 III. C2H4(OH)2 IV. HCl Yukarıdakilerden hangileri saf su molekülleri ile hidrojen bağı oluşturabilir? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 7 : I. KBr II. HBr III. Br2 Yukarıdaki maddelerden hangilerinin oda koşullarında su ile oluşturdukları karışımda tanecikler arasında iyon - dipol etkileşimleri etkindir? Çözüm: Örnek 8 : Çözünme olayında, I. Çözünenin taneciklerinin birbirinden ayrılması gerekir. II. Çözücünün taneciklerinin birbirinden ayrılmaması gerekir. III. Çözücü ile çözünen taneciklerinin benzer yapılı olması gerekir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 9 : 1. bileşen 2. bileşen I. H2O HNO3 II. H2O C6H6 III. CCl4 C6H14 IV. C2H5OH CH3OH Yukarıdakilerden hangilerinde oda koşullarında 1. ve 2. bileşen aynı kaba konulduğunda çözelti oluşması beklenir? Çözüm: Örnek 10 : su su su (1) (2) (3) Yukarıdaki kaplarda 25°C'ta 1'er litre saf su bulunmaktadır. Sabit sıcaklıkta 1. kaba 10 g glikoz (C6H12O6), 2.kaba 10 mL etil alkol (C2H5OH), 3.kaba 10 g naftalin (C10H8) ilave edildiğinde, I. 1. ve 2. kapta homojen karışım, 3. kapta heterojen karışım oluşur. II. 1. kaptaki çözelti elektrik akımını iletir. III. 3. kaptaki karışım süspansiyondur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 11 : I. C C C C H H H H H H C C II. O C C H H H OH III. C C H H H H Yukarıda açık formülleri verilen bileşiklerden hangilerinin suda çözünmesi beklenmez? Çözüm:

4 8. FÖY: SIVI ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-I Sıvı Çözeltiler ve çözünürlük-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 12 : Oda koşullarında 200 g saf suda 60 g saf X katısı tamamen çözünmektedir. Buna göre, oluşan çözelti ile ilgili, I. Çözeltinin kütlesi 260 g'dır. II. Çözeltinin yoğunluğu 1,3 g/mL'dir. III. Elektrolittir. yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur? (dsu = 1 g/mL) Çözüm: Örnek 13 : Çözeltilerle ilgili, I. Homojen ya da heterojen olabilirler. II. Sıvı çözeltilerde çözünen katı, sıvı veya gaz halde olabilir. III. Asit, baz ve tuzların sulu çözeltileri elektrolittir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Derişim Birimleri Belirli miktardaki çözelti veya çözücü içerisindeki çözünmüş madde miktarına derişim denir. Kütlece % Derişim: 100 g çözeltideki çözünmüş maddenin gram miktarıdır. %( m m ) şeklinde ifade edilir. 280 g saf suda 70 g şeker çözündüğünde çözeltinin kütlece % derişimi; %( m m ) = 70 (280 + 70) . 100 = 70 350 . 100 = %20'dir. Tanım Örnek 14 : I. Kütlece %10'luk 300 g glikoz çözeltisi II. Kütlece %20'lik 150 g glikoz çözeltisi III. 300 ppm derişimli 1 kg glikoz çözeltisi Yukarıdaki sulu glikoz çözeltilerindeki çözünmüş glikoz kütlelerini büyükten küçüğe doğru sıralayınız. Çözüm: Örnek 15 : Kütlece %28'lik 300 g KNO3 sulu çözeltisi ile kütlece %37'lik 200 g KNO3 sulu çözeltisi karıştırıldığında oluşan çözelti kütlece % kaçlık olur? Çözüm: Örnek 16 : Kütlece %30'luk 450 g tuzlu su çözeltisinde 50 g daha tuz çözündüğünde çözeltinin derişimi kütlece % kaç olur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Hacimce % Derişim: 100 mL çözeltideki çözünmüş maddenin mL miktarıdır. %( V V) şeklinde ifade edilir. Hacimce %60'lık 200 mL alkollü su çözeltisinde, 200 . 60 100 = 120 mL alkol bulunur. Tanım Örnek 17 : Hacimce %80'lik 50 mL alkollü su çözeltisinde kaç g çözünmüş alkol bulunur? (dalkol = 0,8 g/mL) Çözüm: Örnek 18 : 0,9 M Ca(OH)2 çözeltisinden 300 mL elde etmek için yoğunluğu 1,2 g/mL olan kütlece %37'lik Ca(OH)2 çözeltisinden kaç mL gereklidir? (Ca(OH)2 = 74 g/mol) Çözüm: ppm (Milyonda bir kısım): 106 g çözeltideki çözünmüş maddenin gram miktarıdır. 2 kg suda 5.10–2 g Ca+2 iyonu bulunduğunda Ca2+ iyonu derişimi, 5.10–2 g = 5.10–2.103 mg = 50 mg ppm = 50 mg 2 kg = 25 ppm'dir. Tanım Örnek 19 : Cl– iyonu derişimi 8 ppm olan 5 ton suda kaç g çözünmüş Cl– iyonu bulunur? Çözüm: Örnek 20 : İçerisinde 10 ton su bulunan bir depodan alınan 2 kg su örneğinde 0,84 g Ca2+ iyonu tespit edilmiştir. Buna göre, I. Sudaki Ca2+ derişimi 420 ppm'dir. II. 1 kg sudaki Ca2+ derişimi 210 ppm'dir. III. Başlangıçta depodaki suda 4200 g Ca2+ iyonu bulunmaktadır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

6 8. FÖY: SIVI ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-I Sıvı Çözeltiler ve çözünürlük-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Molarite Molarite (M): 1 L çözeltideki çözünmüş maddenin mol sayısına molar derişim veya molarite denir. Birimi mol/L'dir. (mol) (L) Mol kütlesi 200 g olan CaBr2 katısından 40 gramının tamamen çözülmesi ile elde edilen 800 mL'lik çözeltinin molaritesi, n = n MA n = 40 200 = 0,2 mol M = n V = 0,2 0,8 = 1 4 = 0,25 molar V = 800 mL = 0,8 L „ Çözelti, su ilave edilerek seyreltildiğinde veya suyu buharlaştırılarak deriştirildiğinde son derişimi, formülü ile hesaplanır. „ Aynı maddenin farklı derişimli çözeltileri karıştırıldığında çözelti derişimi, formülü ile hesaplanır. „ Farklı tuz çözeltileri karıştırıldığında bir iyonun derişimi, formülü ile hesaplanır. „ Çözünenin mol kütlesi (MA), çözeltinin yoğunluğu (d) ve çözeltinin kütlece % derişimi (%C) bilinirse, molarite; formülü ile hesaplanır. Tanım Örnek 21 : Kütlece %50'lik NaOH sulu çözeltisi ile ilgili, I. Çözeltideki su kütlesi 50 g dır. II. Molalitesi 25'tir. III. Doymuş çözeltidir. IV. Kırmızı turnusolu maviye çevirir. yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur? (NaOH : 40 g/mol) Çözüm: Örnek 22 : 10 L'lik Al2(SO4) 3 çözeltisinde 1,2.10–5 mol SO4 2– iyonu bulunduğuna göre, çözeltideki Al3+ iyonu derişimi kaç mol L dir? Çözüm: Örnek 23 : 400 mL Mg(NO3) 2 çözeltisinde toplam iyon derişimi 0,09 M olduğuna göre, çözeltide kaç g çözünmüş Mg(NO3) 2 bulunmaktadır? (Mg(NO3) 2 : 148 g/mol) Çözüm: Örnek 24 : 1,2 M KCl çözeltisinin 200 mL'si ile 0,8 M KCl çözeltisinin 300 mL'si karıştığında çözelti derişimi kaç molar olur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 7 www.netlerikatla.com Örnek 25 : 0,3 M Mg(NO3) 2 çözeltisinin 1 L’si ile 0,4 M Al(NO3) 3 çözeltisinin 2L’si karıştırılıyor. Çözeltideki NO– 3 iyonu derişimi kaç molar olur? Çözüm: Örnek 26 : Zaman 4.10–2 6.10–2 Derişim (mol/L) Xb+ Ya– n mol XaYb tuzunun saf suda çözünmesi ile elde edilen 600 mL'lik çözeltideki iyon derişimleri grafikteki gibidir. Buna göre, I. Tuzun formülü X2Y3'tür. II. Çözeltinin derişimi 0,02 molardır. III. Çözeltide 1,2.10–2 mol çözünmüş tuz bulunmaktadır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Molalite Molalite (m): 1 kg çözücüde çözünmüş olan maddenin mol sayısına molalite veya molal derişim denir. Birimi mol kg dur. Ş (mol) (kg) 400 g saf suda 36 g C6H12O6 katısı çözündüğünde çözeltinin molalitesi, (C6H12O6 : 180 g/mol) n = m MA = 36 180 = 0,2 mol m = 0,2 mol 0,4 kg = 1 2 = 0,5 molal mçözücü = 400 g = 0,4 kg Tanım Örnek 27 : Saf su ve glikozdan oluşan çözeltide glikozun mol kesri 0,2'dir. Buna göre, çözeltideki su kütlesinin glikoz kütlesine oranı kaçtır? (H2O : 18, C6H12O6 : 180) Çözüm: Örnek 28 : 2,52 g HNO3 sıvısı kullanılarak 0,1 molal HNO3 çözeltisi elde etmek için kaç g saf suya ihtiyaç vardır? (HNO3 : 63 g/mol) Çözüm: Mol kesri (X): Çözeltideki bir bileşenin mol sayısının tüm bileşenlerin toplam mol sayısına oranı o bileşenin mol kesrine eşittir. A ve B maddelerinden oluşan çözeltide, nA + nB = nT Ş XA = nA nT XB = nB nT 90 g H2O ve 92 g C2H5OH sıvılarından oluşan çözeltide, (H : 1, C : 12, O : 16) nH2O = 90 18 = 5 mol nT = 5 + 2 = 7 mol XH2O = nH2O nT = 5 7 nC2H5OH = 92 46 = 2 mol XC2H5OH = nC2H5OH nT = 2 7 Tanım

8 8. FÖY: SIVI ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-I Sıvı Çözeltiler ve çözünürlük-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 29 : 162 g saf su (H2O) ve 46 g etil alkol (C2H5OH) sıvıları karıştırılarak elde edilen çözelti ile ilgili, I. Çözelti kütlesi 208 g'dır. II. Suyun mol kesri 0,9'dur. III. Etil alkolun mol kesri 1'dir. yargılarından hangileri doğrudur? (H : 1, C : 12, O : 16) Çözüm: Örnek 30 : Oda koşullarında 540 g H2O sıvısı ile 460 g C2H5OH sıvısı karıştırılıyor. Bu karışımla ilgili, I. Çözeltinin kütlesi 1 kg dır. II. Çözelti kütlece %46 lıktır. III. Çözeltideki suyun mol kesri 0,75 tir. yargılarından hangileri doğrudur? (H:1, C:12, O:16 g/mol) Çözüm: Örnek 31 : Kütlece %46'lık alkollü su çözeltisinde suyun mol kesri kaçtır? (H2O : 18, C2H5OH : 46 g/mol) Çözüm: Deriştirme ve Seyretme „ Doymamış çözeltiye çözünen ilave edildiğinde derişim artar, çözücü ilâve edildiğinde derişim azalır. „ Doymamış çözeltide çözücü buharlaştırıldığında derişim artar. Çözücü miktarı değişmeden çözünen çöktürüldüğünde derişim azalır. „ Tuz çözeltilerinde sabit sıcaklıkta derişim arttığında çözelti yoğunluğu ve iletkenlik artar. „ Oda koşullarında doymamış şekerli su ve doymamış tuzlu su çözeltileri sabit sıcaklıkta doymuş hale getirildiğinde, Şekerli su „ Derişim artar „ Yoğunluk artar „ İletkenlik değişmez (Elektrolit değil) Tuzlu su „ Derişim artar „ Yoğunluk artar „ İletkenlik artar (Elektrolit) Tanım Örnek 32 : Oda koşullarında X tuzunun doygun çözeltisi kütlece %25'liktir. Aynı koşullarda 200 g saf su ve 50 g X tuzu kullanılarak elde edilen çözelti ile ilgili, I. Doygun çözeltidir. II. 50 g X katısı ilave edildiğinde derişimi artar. III. 150 g saf su ilave edildiğinde kütlece %12,5'lik olur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 9 www.netlerikatla.com Örnek 33 : NaCl çözelti Şekildeki kapta oda koşullarında 200 mL 0,2 M NaCl sulu çözeltisi bulunmaktadır. Aynı sıcaklıkta, I. Kaba 50 mL saf su eklendiğinde Na+ derişimi 0,16 M olur. II. Kaba 0,2 M KCl çözeltisinden 100 mL eklendiğinde Cl– derişimi artar. III. Kaptaki çözeltinin yarısı başka bir kaba aktarıldığında çözeltinin derişimi yarıya iner. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 34 : Oda koşullarındaki saf X katısının doymamış sulu çözeltisinde bir miktar daha X katısı çözündüğünde çözeltinin son durumunun ilk durumuna göre, I. Yoğunluğu artar. II. İletkenliği artar. III. Sıcaklığı azalır. yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur? Çözüm: Örnek 35 : Doymamış şekerli su çözeltisine aynı sıcaklıkta bir miktar saf su ilave edildiğinde, I. Çözeltinin kütlesi artar. II. Çözünenin kütlesi azalır. III. Çözünenin kütlesi %'si azalır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 36 : Arı bir X sıvısının 25°C'taki yoğunluğu 1,2 g/mL'dir. Aynı sıcaklıkta X sıvısından 50 mL alınarak 300 mL'lik çözelti hazırlanıyor. Buna göre, hazırlanan çözeltinin derişimi kaç molardır? (X : 80 g/mol) Çözüm: Örnek 37 : %40’lık 300 gram NaNO3 çözeltisinin derişimini %60’a çıkartmak için; I. 100 gram su eklemek, II. 100 gram su buharlaştırmak III. 85 gram NaNO3 eklemek, İşlemlerinden hangileri uygulanabilir? (NaNO3 = 85 g/mol) Çözüm:

10 8. FÖY: SIVI ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-I Sıvı Çözeltiler ve çözünürlük-I AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com İyonlar Arası Tepkimeler Farklı iki çözelti karıştırıldığında suda çözünmeyen katı bir maddenin oluştuğu tepkimelere çökelme tepkimesi denir. Çökelme tepkimelerinde iyonların mol sayıları üzerinden işlem yapılır. Çökelme tepkimesi veren farklı iki çözelti karıştırıldığında her bir iyonun derişimi başlangıca oranla azalırken, çökeleği oluşturan iyonların derişimi daha fazla azalmaktadır. Son durumda bir iyonun derişimi, o iyonun mol sayısının toplam çözelti hacmine bölünmesiyle hesaplanır. Ag+ K+ K+ 1M AgNO3 çözeltisi V + 1M KI çözeltisi V AgI(k) 2V seyirci iyonlar NO– 3 NO– 3 I – AgNO3 çözeltisi ile KI çözeltisinin tepkime denklemi aşağıdaki gibidir. AgNO3(suda) + KI(suda) AgI(k) + KNO3(suda) Bu tepkimenin net iyon denklemi, Ag+(suda) + I–(suda) AgI(k) şeklindedir. Bu olayda çökelek oluşturmayan K+ ve NO3– iyonlarının derişimleri yarıya inerken (M1V1 = M2V2), çökelek oluşturan Ag+ ve I– iyonlarının derişimleri sıfıra yakındır. Benzer durum nötralleşme tepkimelerinde H+ ve OH– iyonlarının derişimlerinde de gerçekleşir. HCl(suda) + NaOH(suda) NaCl(suda) + H2O(s) Net iyon denklemi, H+(suda) + OH–(suda) H2O(s) şeklindedir. Tanım Örnek 38 : 2NaBr(suda) + Pb(NO3) 2(suda) PbBr2(k) + 2NaNO3(suda) 0,4 M NaBr çözeltisinin 100 mL'si ile 0,4 M Pb(NO3) 2 çözeltisinin 100 mL'si karıştırıldığında oluşan PbBr2 katısı tamamen çökelmektedir. (Pb : 208, Br : 80) Çökelme tamamlandıktan sonra, a. Çözeltideki Na+ derişimi kaç molar olur? b. Çözeltideki NO– 3 derişimi kaç molar olur? c. Çözeltideki Pb2+ derişimi kaç molar olur? d. Çöken PbBr2 katısının kütlesi kaç g dır? Çözüm: Örnek 39 : Na2SO4(suda) + 2AgNO3(suda) Ag2SO4(k) + 2NaNO3(suda) 0,8 M 200 mL Na2SO4 çözeltisi ile 0,6 M 300 mL AgNO3 çözeltisi karıştırıldığında oluşan Ag2SO4 tamamen çökmektedir. Çökelme işlemi tamamlandıktan sonra çözeltideki SO4 2– iyonu derişimi kaç molar olur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 11 www.netlerikatla.com Örnek 40 : Zn2+ NO– 3 0,8 M Zn(NO3) 2 çözeltisi Şekildeki kapta oda koşullarında 200 mL, 0,8 M Zn(NO3) 2 çözeltisi bulunmaktadır. Sabit sıcaklıkta kaba 200 mL, 0,2 M K2S çözeltisi ilave edildiğinde kabın dibinde katı oluşumu görülmektedir. Buna göre, I. Oluşan katı ZnS'tir. II. Çözeltideki Zn2+ derişimi 0,4 M olur. III. Çözeltideki K+ derişimi 0,2 M olur. IV. Çözeltideki NO– 3 derişimi 0,8 M olur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 41 : 2KI(suda) + Ba(NO3) 2(suda) BaI2(k) + 2KNO3(suda) 0,3 M 400 mL KI çözeltisi ile 0,2 M 100 mL Ba(NO3) 2 çözeltisi karıştırıldığında oluşan BaI2 katısı tamamen çökelmektedir. Buna göre, kaptaki oluşan katının kütlesi kaç g dır? (Ba : 137, I : 108) Çözüm: Örnek 42 : H2SO4(suda) + 2NaOH(suda) Na2SO4(suda) + 2H2O(s) Yoğunluğun 1,2 g/mL olan kütlece %49'luk H2SO4 çözeltisinin 200 mL si ile 2 M NaOH çözeltisinin kaç mL si karıştırılırsa tam nötrüleşme gerçekleşir? (H2SO4 : 98 g/mol) Çözüm: Örnek 43 : 100 mL, 0,6 M HNO3 sulu çözeltisi bulunan kaba 100 mL, 0,6 M KOH sulu çözeltisi ilave ediliyor. Oluşan çözelti ile ilgili, I. NO– 3 derişimi 0,3 M'dir. II. K+ derişimi 0,6 M'dir. III. H+ derişimi 0,3 M'dir. IV. OH– derişimi 0,3 M'den çok daha küçüktür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 44 : Mg(k) + 2HCl(suda) MgCl2(suda) + H2(g) 9,6 g Mg metalini tamamen çözmek için 2 M HCl sulu çözeltisinden kaç mL kullanmak gereklidir? (Mg : 24 g/mol) Çözüm:

12 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 1. Kütlece %20'lik m gram tuzlu su çözeltisinde 100 g daha tuz çözündüğünde çözelti derişimi kütlece %36'lık olmaktadır. Buna göre, başlangıçtaki çözeltinin kütlesi (m) kaç g dır? A) 400 B) 450 C) 500 D) 560 E) 600 3. Yoğunluğu 1,12 g/mL olan kütlece %19'luk MgCl2 çözeltisinin derişimi kaç molardır? (Mg : 24, Cl : 35,5) A) 1,12 B) 2,24 C) 4,48 D) 4,84 E) 5 5. 16 g Ca metalini tamamen çözmek için yoğunluğu 1,6 g/mL olan kütlece %49'luk H2SO4'ten en az kaç mL gereklidir? (H2SO4 : 98 g/mol, Ca : 40 g/mol) A) 50 B) 100 C) 200 D) 500 E) 800 6. MgCl2 sulu çözeltisinin 200 mL'si ile 2 M, 800 mL KCl sulu çözeltisi karıştırıldığında Cl– iyonu derişimi 1,68 M olmaktadır. Buna göre, başlangıçtaki MgCl2 çözeltisinin derişimi kaç molardır? A) 0,2 B) 0,4 C) 0,8 D) 1,2 E) 1,6 7. NaOH 2 M 100 mL Şekildeki kapta oda koşullarında 100 mL 2 M NaOH sulu çözeltisi bulunmaktadır. Aynı koşullarda kaba 2 M HCl sulu çözeltisinden 100 mL ilave edildiğinde, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlış olur? A) Tam nötralleşme olur. B) Na+ derişimi yarıya iner. C) OH– derişimi yarıya iner. D) Cl– derişimi 1 M olur. E) Oluşan çözelti elektrolittir. 4. Mg(k) + 2HCl(suda) MgCl2(suda) + H2(g) 2 M, 200 mL HCl çözeltisine 12 g Mg metali atıldığında tam verimli tepkime gerçekleşmektedir. Tepkimede açığa çıkan H2 gazı normal koşullarda kaç mL hacim kaplar? (Mg : 24 g/mol) A) 2,24 B) 4,48 C) 448 D) 2240 E) 4480 2. Aşağıdakilerden hangisinde maddenin sudaki çözünme denklemi yanlış verilmiştir? A) K2SO4(k) + su 2K+(suda) + SO4 2–(suda) B) Mg(OH)2(k) + su Mg2+(suda) + 2OH–(suda) C) Pb(SO4) 2(k) + su Pb2+(suda) + SO4 2–(suda) D) C12H22O11(k) + su C12H22O11(suda) E) Al2(SO4) 3(k) + su 2Al3+(suda) + 3SO4 2–(suda)

13 www.netlerikatla.com 1-A 2-C 3-B 4-E 5-A 6-A 7-C 8-D 9-A 10-C 11-D 12-E 13-C 8. H2SO4(suda) + 2KOH(suda) K2SO4(suda) + 2H2O(s) Oda koşullarında 0,4 M H2SO4 çözeltisinin 150 mL'sine 100 mL KOH çözeltisi ilave edildiğinde tam nötralleşme gerçekleşmektedir. Buna göre, tepkimede kullanılan KOH çözeltisinin derişimi kaç molardır? A) 0,06 B) 0,12 C) 0,6 D) 1,2 E) 1,8 11. Zaman 0,4 0,6 Ym– Xn+ Derişim(mol/L) XmYn tuzunun 500 mL'lik sulu çözeltisindeki iyon derişimleri grafikte verilmiştir. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Tuzun formülü X2Y3'tür. B) Çözeltinin derişimi 0,2 mol/L'dir. C) Çözeltide 0,1 mol çözünmüş XmYn bulunmaktadır. D) Ym– iyonlarının sayısı 0,6 moldür. E) Çözeltinin normal kaynama noktası 100°C'tan yüksektir. 12. Mg(k) + 2HCl(suda) MgCl2(suda) + H2(g) 2,4 g Mg metali ile 0,4 M HCl çözeltisinin 100 mL'si tam verimli olarak tepkimeye girmektedir. Buna göre, I. Mg metalinin tamamı çözünür. II. NK'da 448 mL H2 gazı açığa çıkar. III. 1,92 g Mg metali tepkimeye girmeden kalır. yargılarından hangileri doğrudur? (Mg : 24 g/mol) A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 13. 2AgNO3(suda) + K2S(suda) Ag2S(k) + 2KNO3(suda) 0,8 M 100 mL AgNO3 çözeltisi üzerine X M 100 mL K2S çözeltisi ilave edildiğinde oluşan Ag2S katısı tamamen çökeliyor. Çökelme tamamlandığında ortamda S2– iyonu derişimi 0,25 M olduğuna göre ilave edilen K2S çözeltisinin derişimi (X) kaçtır? A) 0,6 B) 0,8 C) 0,9 D) 1 E) 1,2 9. Eşit hacimlerde 0,5 M NaCl sulu çözeltisi ile 0,5 M Fe(NO3) 2 sulu çözeltileri karıştırıldığında suda çözünmeyen FeCl2 katısı oluşmaktadır. Buna göre, son durumda, I. Na+ iyon derişimi 0,25 M olur. II. NO– 3 iyon derişimi 1 M olur. III. Fe2+ iyon derişimi 0,25 M olur. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 10. HNO3(suda) + KOH(suda) H2O(s) + KNO3(suda) 0,2 M HNO3 çözeltisinin 300 mL'si ile 0,2 M KOH çözeltisinin 200 mL'si karıştırılıyor. Oluşan çözeltide, iyonların derişimleri ile ilgili, Zaman I II III Zaman Zaman 0,2 0,2 0,2 0,08 0,12 0,08 [K+] mol/L [NO– 3] mol/L [OH–] mol/L yukarıda çizilen grafiklerden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III

14 TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ YENİ NESİL SORULAR www.netlerikatla.com 1. 1,2 M Pb(NO3) 2 sulu çözeltisi bulunan kaba eşit hacimde 1,4 M NaBr sulu çözelti ilave ediliyor. Karışımda PbBr2 katısının tamamen çöktüğü bilindiğine göre, kaptaki iyon derişimleri ile ilgili çizilen, Zaman I II III Zaman Zaman 1,2 2,4 0,7 0,6 1,2 [Pb2+] [NO– 3] [Na+] yukarıdaki grafiklerden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 3. Na+ 0,8M NaNO3 200 mL NO– 3 Şekildeki kapta 0,8 M, 200 mL NaNO3 çözeltisi bulunmaktadır. Aynı sıcaklıkta kaba 200 mL, 0,6 M Al(NO3) 3 çözeltisi ilave edildiğinde oluşan çözelti ile ilgili, I. Na+ iyonu derişimi 0,4 M olur. II. NO– 3 iyonu derişimi artmıştır. III. Al3+ iyonu derişimi 0,6 M olur. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 4. K+ KBr(k) Br– Şekildeki kapta oda koşullarında KBr çözeltisi katısıyla denge halindedir. Aynı sıcaklıkta kaba dipteki katının yarısını çözecek kadar su ilave edildiğinde, I. Çözelti kütlesi artar. II. Çözeltinin molar derişimi artar. III. Çözeltinin elektriksel iletkenliği değişmez. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 2. 1 M Pb(NO3) 2 çözeltisi Şekildeki kapta renksiz 1 M Pb(NO3) 2 sulu çözeltisi bulunmaktadır. Kaba bir miktar suda iyi çözünen beyaz renkli KI katısı ilave edildiğinde sarı renkli çökelek oluşmaktadır. Buna göre, I. Kapta çözünme - çökelme tepkimesi gerçekleşmektedir. II. Sarı renkli çökelek PbI2'dir. III. Çözeltideki Pb2+ derişimi azalmıştır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

15 www.netlerikatla.com 1-E 2-E 3-C 4-D 5-E 6-A 7-E 8-B 9-E 5. O H H S H H Na+ , , , Cl – Yukarıda H2O, H2S, Na+, Cl– taneciklerinin Lewis yapısı verilmektedir. Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) H2S bileşiğinin sulu çözeltisinde dipol - dipol etkileşimi etkindir. B) NaCl bileşiğinin sulu çözeltisinde iyon - dipol etkileşimi etkindir. C) NaCl'nin sulu çözeltisinde Na+ iyonu ile H2O moleküllerinin kısmi negatif uçları ( –) arasında çekimler oluşur. D) NaCl'nin H2S sıvısında çözünmesi olayı solvatlaşmadır. E) H2S sıvısındaki moleküller arası etkin çekimlerle H2O sıvısındaki moleküller arası etkin çekimlerin türü aynıdır. 8. X H2O NaCl Çözelti Çözücü Çözünen Y CCl4 I 2 Yukarıdaki tabloda X ve Y çözeltilerinin bileşenleri verilmiştir. Buna göre, I. X'te çözücü ile çözünen tanecikleri arasında iyon - dipol etkileşimleri etkindir. II. Y'de çözücü ve çözünen moleküllerinin ikiside apolar yapılıdır. III. Her iki çözeltide de hidratlaşma görülür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 9. 100 mL 0,2 M KNO3 sulu çözeltisi bulunan kaba yavaşça 100 mL 0,1 M Mg(NO3) 2 sulu çözeltisi ilave ediliyor. Buna göre, kaptaki iyon derişimlerinin değişimi ile ilgili çizilen, K+ derişimi (mol/L) NO– 3 derişimi (mol/L) Mg2+ derişimi (mol/L) Zaman Zaman I III II Zaman 0,1 0,05 0,2 0,2 0,1 yukarıdaki grafiklerden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 6. 0,7 M Mg(NO3) 2 sulu çözeltisi ile Al(NO3) 3 sulu çözeltileri eşit hacimde karıştığında NO– 3 derişimi 1,3 M olmaktadır. Buna göre, başlangıçtaki Al(NO3) 3 çözeltisinin derişimi kaç molardır? A) 0,4 B) 0,5 C) 0,6 D) 1,2 E) 1,5 7. 1. 2.10–3 M 150 mL AlCl3 sulu çözeltisi 2. 3.10–3 M 100 mL MgCl2 sulu çözeltisi Yukarıda verilen çözeltilerle ilgili, I. Katyon derişimleri farklıdır. II. Anyon derişimleri eşittir. III. Çözünen tuzların mol sayıları eşittir. IV. Normal basınçta donmaya başlama sıcaklığı büyük olan AlCl3 çözeltisidir. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) I ve IV C) II ve III D) I, II ve III E) I, II, III ve IV

16 ÇIKMIŞ SORULAR www.netlerikatla.com 1-C 2-B 1. Sıcaklıkları aynı olan 100 mL 2 M K2SO4 ve 400 mL 1 M KNO3 sulu çözeltileri karıştırıldığında oluşan yeni çözeltideki K+ iyonunun derişimi kaç molar olur? (K2SO4 ve KNO3 ün suda tamamen iyonlarına ayrışarak çözündüğü ve toplam hacmin 500 mL olduğu varsayılacaktır.) A) 1,2 B) 1,4 C) 1,6 D) 1,8 E) 2,0 2020 - AYT 2. Tentürdiyot elde etmek üzere 25,4 g iyot (I 2) katısı belirli bir sıcaklıkta 2500 mL etil alkol içinde tamamen çözülüyor. Buna göre tentürdiyot çözeltisinde I 2 derişimi kaç molaldır? (I= 127 g/mol ve detil alkol= 0,8 g/mL) A) 0,03 B) 0,05 C) 0,06 D) 0,08 E) 0,10 2021 - AYT

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Çözeltilerde çözünenin cinsine bağlı olarak değil de, derişime bağlı olarak değişen özelliklere koligatif özellik denir. Buhar basıncı düşmesi, kaynama noktası yükselmesi, donma noktası düşmesi, osmoz ve ters osmoz olayları koligatif özelliklerdir. Buhar Basıncı Düşmesi: Saf suda uçucu olmayan katı bir madde çözündüğünde oluşan çözeltinin buhar basıncı, saf suyun buhar basıncından düşük olur. Çözeltinin buhar basıncı Suyun mol kesri Saf suyun buhar basıncı A ve B sıvılarından oluşan çözeltinin buhar basıncı, PA 0: A sıvısının buhar basıncı XA: A sıvısının mol kesri PB 0: B sıvısının buhar basıncı XB: B sıvısının mol kesri ifadesiyle hesaplanır. (Rault Yasası) Belli sıcaklıkta sıvısı ile dengede olan buharın basıncına denge buhar basıncı denir. Buhar basıncı, „ Sıvının cinsine bağlıdır. Uçuculuğu fazla olan sıvıların buhar basıncı yüksektir. „ Sıcaklığa bağlıdır. Sıcaklık arttıkça buhar basıncı artar. „ Safsızlığa bağlıdır. „ Buhar basıncı sıvı miktarına, dış basınca, kabın hacmine bağlı değildir. „ Sıvı buhar basıncı dış basınca eşit olduğunda kaynama gerçekleşir. „ Aynı ortamda farklı sıvıların kaynama esnasındaki buhar basınçları eşittir. Tanım Örnek 1 : t°C'ta saf suyun buhar basıncı 400 mmHg'dir. t°C'ta 324 g H2O sıvısında 360 g glikoz (C6H12O6) çözünerek elde edilen çözeltinin buhar basıncı kaç mm Hg'dir? (H : 1, C : 12, O : 16) Çözüm: Örnek 2 : Sıcaklık(°C) 760 O 37 78 100 Buhar basıncı (mmHg) X Y Z Dış basıncın 1 atm olduğu ortamda saf X, Y ve Z sıvılarına ait buhar basıncı sıcaklık değişimi grafiği verilmiştir. Buna göre, a. X, Y ve Z sıvılarının normal kaynama noktalarını büyükten küçüğe sıralanışı nasıldır? b. Saf X, Y ve Z sıvılarının 25°C'taki buhar basınçlarını büyükten küçüğe sıralanışı nasıldır? c. X, Y ve Z sıvılarının kaynamaları sırasındaki buhar basınçları arasındaki ilişki nedir? Çözüm: SIVI ÇÖZELTILER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-II 9. FÖY ✔ Koligatif Özellikler ✔ Buhar Basıncı ✔ Kaynama Noktası Yükselmesi ✔ Donma Noktası Düşmesi ✔ Ozmotik Basınç ✔ Çözünürlük ve Çözünürlük Hesaplamaları ✔ Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler

2 9. FÖY: SIVI ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-II Sıvı Çözeltiler ve çözünürlük-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 3 : t°C'ta saf suyun buhar basıncı 250 mmHg, etanolün buhar basıncı 420 mmHg'dir. t°C'ta 4 mol saf su ve 6 mol etanolden oluşan çözeltinin buhar basıncı kaç mmHg’dir? Çözüm: Kaynama Noktası Yükselmesi: Saf suda uçucu olmayan katı bir madde çözündüğünde kaynama noktası yükselir. Kaynama noktası yükselmesinden yararlanarak çözünenin mol kütlesinin hesaplanmasına ebülyoskopi denir. Normal basınçta 1 kg saf suda 1 mol glikoz (C6H12O6) çözündüğünde kaynama noktası 0,52°C artar. DTK: K.N. yükselmesi Isı 100 + X Doymamış tuzlu suyun sıcaklık - ısı grafiği 100 Sıcaklık(°C) kaynama kaynama doymamış çözelti doymuş çözelti TK KK: K.N yükselmesi sabiti (su için 0,52°C / molal) m: Molalite t S: Formül başına suya verilen tanecik sayısı Grafikteki sulu çözelti 100 + X°C sıcaklıkta kaynamaya başlar. C6H12O6(k) C6H12O6(suda) tS = 1 NaCl(k) Na+(suda) + Cl–(suda) tS = 2 Al2(SO4) 3(k) 2Al3+(suda) + 3SO4 2–(suda) tS = 5 Kaynama, sıvı buhar basıncının dış basınca eşit olması durumudur. Kaynama noktası (K.N.), „ Sıvının cinsine bağlıdır. Moleküller arasında çekimler arttıkça K.N. artar. „ Dış basınca bağlıdır. Dış basınç arttıkça K.N. artar. „ Safsızlığa bağlıdır. Safsızlık arttıkça genellikle K.N. artar. „ Kaynama noktası sıvı miktarına, başlangıç sıcaklığına ve ısıtıcı gücüne bağlı değildir. Tanım Örnek 4 : Normal basınçta 2 kg saf suda 3 mol Al(NO3) 3 katısının tamamen çözünmesi ile oluşan çözeltinin kaynamaya başlama sıcaklığı kaç °C'tır? (KK = 0,52°C/molal) Çözüm: Örnek 5 : Normal basınçta 1500 g saf suda n mol Mg(NO3) 2 katısı tamamen çözünerek elde edilen çözelti ısıtıldığında 102,08°C'ta kaynama başlamaktadır. Buna göre, n kaçtır? (KK = 0,52°C / molal) Çözüm: Örnek 6 : I. Su miktarı arttırmak II. Yemek tuzu çözmek III. Isıtıcının gücünü arttırmak IV. Dış basıncın daha düşük bir ortama götürmek Yukarıdakilerden hangileri suyun kaynama noktasını yükseltir? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 7 : I. 2 L'lik 1M KCl sulu çözeltisi II. 5 L'lik 1M C6H12O6 sulu çözeltisi III. 1 L'lik 1M Ca(NO3) 2 sulu çözeltisi Aynı ortamda bulunan yukarıdaki sulu çözeltilerin kaynamaya başlama sıcaklıkları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? Çözüm: Örnek 8 : Doymamış tuzlu su çözeltisi bulunan kaba sabit sıcaklıkta bir miktar daha tuz ilave edilerek çözünmesi sağlanıyor. Buna göre çözeltinin başlangıçtaki çözeltiye göre, I. Derişimi büyüktür. II. Buhar basıncı büyüktür. III. Donma noktası düşüktür. IV. Kaynama noktası aynıdır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 9 : Normal basınçta 600 g saf suda 1,2 mol KNO3 katısı tamamen çözünüyor. Oluşan çözeltinin kaynamaya başlama sıcaklığı kaç °C'tır? (KK = 0,52°C/molal) Çözüm: Donma Noktası Düşmesi: Saf suda uçucu olmayan katı bir madde çözündüğünde donma noktası düşer. Donma noktası düşmesinden yararlanarak çözünenin mol kütlesinin hesaplanmasına kriyoskopi denir. Normal basınçta 1 kg saf suda 1 mol glikoz çözündüğünde donma noktası 1,86°C düşer. Td : D.N. düşmesi Kd: D.N düşmesi sabiti (su için 1,86°C/molal) O Isı –y Sıcaklık(°C) TD Yukarıdaki grafik doymamış tuzlu su çözeltisinin soğutulmasını göstermektedir. Grafikteki sulu çözelti –y°C sıcaklıkta donmaya başlar. „ Kış aylarında buzlanmayı önlemek amacıyla yolların tuzlanması, otomobil radyatörlerindeki suyun donmaması için antifriz konulması donma noktası düşmesi ile ilgilidir. „ Tuzlu su çözeltisi donarken sıcaklık sabit kalmaz. Bunun nedeni, katı ve sıvıdan oluşan heterojen karışımda ısının homojen dağılmamasıdır. Tanım Örnek 10 : Normal basınçta 500 g saf suda 2 mol Mg(NO3) 2 katısının tamamen çözünmesi ile oluşan çözeltinin donmaya başlama sıcaklığı kaç °C tır? (Kd = 1,86°C/molal) Çözüm:

4 9. FÖY: SIVI ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-II Sıvı Çözeltiler ve çözünürlük-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 11 : –x Z Y X –2x 0,1 0,2 0,3 Derişim (molal) Donma Sıcaklığı –3x –4x Normal basınçta X, Y ve Z çözeltilerinin derişime bağlı olarak donma noktaları değişimi grafikteki gibidir. 0,2 molal X çözeltilerinin kaynama sıcaklığı 0,1 molal NaCl çözeltisininkine eşit olduğuna göre, I. X, C12H22O11 çözeltisi olabilir. II. Y, MgCl2 çözeltisi olabilir. III. Z, Al(NO3) 3 çözeltisi olabilir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 12 : X : 300 g su + 0,1 mol NaCl katısı Y : 400 g su + 0,2 mol C6H12O6 katısı Z : 600 g su + 0,3 mol Mg(NO3) 2 katısı Aynı ortamdaki X, Y ve Z çözeltilerinin çözücü ve çözünen miktarları yukarıdaki gibidir. Buna göre, I. Kaynamaya başlama sıcaklıkları Z > Y > X'tir. II. Donmaya başlama sıcaklıkları Y > X > Z'dir. III. Kaynama sırasındaki buhar basınçları X = Y = Z'dir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 13 : X : 1,5 molar NaCl sulu çözeltisi Y : 2 molar C6H12O6 sulu çözeltisi Z : 2 molar Ca(NO3) 2 sulu çözeltisi Aynı ortamdaki X, Y ve Z sulu çözeltilerinin donmaya başlama sıcaklıklarının büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? Çözüm: Örnek 14 : Normal basınçta 2 kg saf suda 3 mol X(NO3)n katısının çözünmesi ile oluşan çözelti soğutulduğunda –11,16°C ta donmaya başlamaktadır. Buna göre, X(NO3)n deki n değeri kaçtır? (Kd = 1,86°C/molal) Çözüm: Örnek 15 : Normal basınçta 500 g saf suda 0,1 mol Mg(NO3) 2 katısının tamamen çözünmesi ile elde edilen çözeltinin donmaya başlama sıcaklığı kaç °C'tır? (KD : 1,86°C/molal) Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 5 www.netlerikatla.com Ozmoz: Yarı geçirgen bir zarla ayrılmış derişimleri farklı olan çözeltilerde suyun kendiliğinden seyreltik çözeltiden derişik çözeltiye doğru geçişine ozmoz, derişik çözeltinin seyreltik çözeltiye uyguladığı emme basıncına ozmotik basınç denir. yarı geçirgen zar a a b b (izotonik) (önce) (sonra) seyreltik çözelti (hipotonik) derişik çözelti (hipertonik) Ters Ozmoz: Osmoz gerçekleşen bir sistemde, derişik çözelti üzerine osmotik basınçtan daha büyük basınç uygulandığında su geçişi derişikten seyreltik çözetiye doğru gerçekleşir. Bu olaya ters osmoz denir. Deniz suyundan içme suyu eldesi ters ozmozla yapılır. Tanım Örnek 16 : Ozmoz ve ters ozmoz olayları ile ilgili, I. Ozmoz istemli bir olaydır. II. Ters ozmozda, seyreltik çözelti üzerinde ozmotik basınçtan daha büyük bir basınç uygulanmalıdır. III. Derişik çözeltinin seyreltik çözeltiye uyguladığı emme basıncına ozmotik basınç denir. IV. Çözelti derişimi arttıkça ozmotik basınç artar. ifadelerinden hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 17 : a b şekerli su saf su Şekildeki yarı geçirgen zarla ayrılmış sistemde a bölmesine saf su, b bölmesine şekerli su konulmaktadır. Bu sistemle ilgili, I. a bölmesi, b bölmesindeki şekerli su çözeltisine osmotik basınç uygular. II. Yarı geçirgen zardan su geçişi a’dan b’ye doğru gerçektir. III. a bölmesinde sıvı seviyesi zamanla alçalırken b bölmesinde yükselir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 18 : I. Tuzlu suya bırakılan salatalığın büzüşmesi II. Aşırı su kaybına uğrayan kişiye su yerine serum verilmesi III. Kışın otomobil radyatörüne antifiriz konulması Yukarıdakilerden hangileri osmoz ile ilgilidir? Çözüm: Örnek 19 : I. Kışın göllerde donmanın yüzeyden başlaması II. Tuzlu suların tatlı sulara göre daha geç donması III. Buzluğa konulan su dolu cam şişenin bir süre sonra patlaması Yukarıdakilerden hangileri koligatif özelliklerle ilgilidir? Çözüm:

6 9. FÖY: SIVI ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-II Sıvı Çözeltiler ve çözünürlük-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com ÇÖZÜNÜRLÜK: Belli sıcaklık ve basınçta birim çözücüde (100 g suda) çözünen en çok madde miktarına çözünürlük denir. Çözünürlük, doygun çözeltinin derişimidir. Çözücü ve çözünenin oluşturduğu homojen karışıma çözelti denir. Çözeltiler, fiziksel haline göre, a. Katı çözeltiler Lehim, bronz, çelik, amalgam, ... gibi b. Sıvı çözeltiler Şekerli su, kolonya, gazoz, ... gibi c. Gaz çözeltiler Hava (%78 azot, %21 oksijen), ... gibi olarak üçe ayrılır. Çözeltiler, çözünürlüğe göre, a. Doymamış çözelti Çözünürlük değerinden az çözünen içeren çözeltilerdir. b. Doymuş çözelti Çözünürlük değeri kadar çözünen içeren çözeltilerdir. c. Aşırı doymuş çözelti Çözünürlük değerinin üzerinde çözünen içeren çözeltilerdir. olarak üçe ayrılır. Çözeltiler, çözücü - çözünen oranına göre, a. Derişik çözelti Çözünen oranı yüksek çözeltilerdir. b. Seyreltik çözelti Çözücü oranı yüksek çözeltilerdir. olarak ikiye ayrılır. Çözeltiler elektriksel iletkenliğe göre, a. Elektrolit çözelti Elektriği ileten çözeltilerdir. (Asit, baz ve tuzların sulu çözeltileri gibi) b. Elektrolit olmayan çözelti Elektriği iletmeyen çözeltilerdir. (Şeker ve alkolün sulu çözeltileri gibi) olarak ikiye ayrılır. Tanım Örnek 20 : Çözeltilerle ilgili, I. Doymamış çözeltilerin tümü seyreltiktir. II. Doymuş çözeltilerin tümü derişiktir. III. C2H5OH sıvısının sulu çözeltisi elektrolittir. IV. Sıvı çözeltilerde çözünen katı, sıvı veya gaz olabilir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 21 : 100 g su + 20 g şeker 50 g su + 30 g şeker 250 g su + 40 g şeker (1) (2) (3) Oda koşullarında yukarıdaki çözeltilerle ilgili, I. 1.çözelti, 3.çözeltiden derişiktir. II. 2.çözelti, 3.çözeltiden seyreltiktir. III. 2.çözelti, 1.çözeltiden derişiktir. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 22 : I. HNO3(suda) II. C6H12O6(suda) III. KOH(suda) IV. C2H5OH(suda) V. HCOOH(suda) Oda koşullarında hazırlanan sulu çözeltilerden hangileri elektrolittir? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 7 www.netlerikatla.com Örnek 23 : 25°C sıcaklıkta X katısının çözünürlüğü 40 g/100 g su dur. a. 25°C'ta 250 g suda en çok kaç g X katısı çözünür? b. 25°C'ta 56 g doygun çözeltide kaç g çözünmüş X bulunmaktadır? Çözüm: Örnek 24 : Sıcaklık(°C) 10 0 30 40 25 60 Çözünürlük (g/100 g su) A tuzuna ait çözünürlük - sıcaklık grafiğine göre, 40°C'ta 60 g saf su ile hazırlanan doygun çözelti 30°C'a soğutulduğunda kaç g A katısı çöker? Çözüm: Örnek 25 : 25°C'ta X tuzunun çözünürlüğü 32 g/100g su'dur. Aynı sıcaklıkta kütlece %20'lik 400 g sulu X çözeltisinde en çok kaç g daha X tuzu çözünebilir? Çözüm: Örnek 26 : 25°C'ta X tuzunun çözünürlüğü 50 g / 100g su'dur. Aynı sıcaklıkta m gram kütlece %30'luk X sulu çözeltisinde 20 g daha X tuzu çözündüğünde doygun çözelti elde edilmektedir. Buna göre m kaçtır? Çözüm:

8 9. FÖY: SIVI ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-II Sıvı Çözeltiler ve çözünürlük-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 27 : 25°C de NaCl tuzunun çözünürlüğü 36 g/100 g sudur. Aynı sıcaklıkta kütlece %20 lik 400 g tuzlu su çözeltinin doygun hale gelmesi için en az kaç g daha NaCl katısı çözünmelidir? Çözüm: Örnek 28 : X tuzunun 0°C ve 30°C sıcaklıklarındaki çözünürlük değerleri sırasıyla 10 g/100 g su ve 60 g/100 g su'dur. 0°C'ta 150 g saf su ile hazırlanan doygun çözelti 30°C'a kadar ısıtılıyor. Çözeltinin bu sıcaklıkta doygun olması için en az kaç g su buharlaştırılmalıdır? Çözüm: Örnek 29 : I. Kışın balın şekerlenmesi II. Derinden yüzeye çıkışta dalgıçların vurgun yemesi III. Sıcak suya atılan buzun suyu soğutması Yukarıdaki olaylardan hangileri çözünürlük ile ilgilidir? Çözüm: Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler Çözünürlüğe etki eden faktörler çözücü ve çözünen cinsi, sıcaklık, basınç ve ortak iyon etkisidir. a. Çözücü ve Çözünenin Cinsi: Polar yapılı maddeler polar yapılı çözücülerde, apolar yapılı maddeler apolar yapılı çözücülerde iyi çözünür. b. Sıcaklık: Sıcaklık arttıkça çözünmesi endotermik olan maddelerin çözünürlüğü artar, çözünmesi ekzotermik olan maddelerin çözünürlüğü azalır. X a a: aşırı doymuş çözelti b: doymuş çözelti c: doymamış çözelti b c Çözünürlük Y a a: aşırı doymuş çözelti b: doymuş çözelti c: doymamış çözelti b c Çözünürlük Sıcaklık X'in çözünmesi endotermiktir. X katı ya da sıvı olabilir. X + su + ısı X(suda) Yalıtılmış kapta suda X çözündüğünde suyun sıcaklığı azalır. Doymamış X çözeltisi, soğutularak, X eklenerek veya su buharlaştırılarak doygun yapılabilir. Y'nin çözünmesi ekzotermiktir. Y katı, sıvı ya da gaz olabilir. Y + su Y(suda) + ısı Yalıtılmış kapta suda Y çözündüğünde suyun sıcaklığı artar. Doymamış Y çözeltisi, ısıtılarak, Y eklenerek veya su buharlaştırılarak doygun yapılabilir. c. Basınç: Basınç sadece gazların çözünürlüğünü etkiler. Basınç arttıkça gazların çözünürlüğü artar. A gaz B sıvı ya da katı olabilir Çözünürlük Basınç Gazların çözünürlüğü sıcaklık arttıkça azalırken basınç arttıkça artar. d. Ortak İyon Etkisi: Bir tuzun saf sudaki çözünürlüğü, ortak iyonu bulunan bir çözeltideki çözünürlüğünden büyüktür. Ortak iyon çözünürlüğü düşürür. Tanım Katının temas yüzeyinin arttırılması (toz haline getirme) ve karıştırmak çözünme hızını arttırır fakat çözünürlüğü etkilemez. NOT

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 9 www.netlerikatla.com Örnek 30 : I. Sıcaklığı arttırmak II. Basıncı arttırmak III. Karıştırmak IV. Toz haline getirmek Yukarıdakilerden hangileri çay şekerinin sudaki; a. Çözünürlüğünü arttırır? b. Çözünme hızını arttırır? Çözüm: Örnek 31 : SO2(suda) → İdeal piston SO2 gazı Şekildeki sistemde 25°C'ta SO2 gazı ve sulu çözeltisi dengededir. Buna göre, I. Sabit sıcaklıkta piston aşağıya itildiğinde SO2 gazının çözünürlüğü artar. II. Piston serbest haldeyken sıcaklık arttırıldığında SO2 gazının çözünürlüğü azalır. III. Piston serbest haldeyken sabit sıcaklıkta He gazı ilave edildiğinde SO2 gazının çözünürlüğü değişmez. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 32 : Çözünürlük Basınç(atm) Sıcaklık(°C) Ç1 2 atm 10°C Ç2 2 atm 30°C Ç3 4 atm 5°C O2 gazının sudaki çözünürlük değerlerinin büyükten küçüğe doğru sıralanışı nasıldır? Çözüm: Örnek 33 : X katısı suda çözündüğünde suyun sıcaklığı artmaktadır. Buna göre, I. X'in suda çözünmesi endotermiktir. II. Sıcaklık arttıkça X'in sudaki çözünürlüğü azalır. III. Doymuş X sulu çözeltisi ısıtıldığında doymamış çözelti oluşur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 34 : Sıcaklık(°C) t 1 0 t 2 t 3 Çözünürlük (g/100 g su) X Y Saf X ve Y tuzlarına ait grafiğe göre, I. X'in suda çözünmesi endotermiktir. II. t 1°C'ta X'in çözünürlüğü Y'ninkinden büyüktür. III. t 2°C'ta X ve Y'nin çözünürlük değerleri eşittir. IV. t 3°C'ta doymuş X çözeltisi soğutulduğunda çökelme olur. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

10 9. FÖY: SIVI ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK-II Sıvı Çözeltiler ve çözünürlük-II AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 35 : X+n XY katısı Y–n Şekildeki XY katısı ve sulu çözeltisi denge halindedir. Buna göre, I. Çözelti elektrolittir. II. Sıcaklık arttırıldığında dipteki XY katısının miktarı azalır. III. Aynı sıcaklıkta saf su ilave edildiğinde XY katısının çözünürlüğü artar. yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur? Çözüm: Örnek 36 : Çözünürlük ile ilgili, I. Sıcaklık arttıkça gazların sudaki çözünürlüğü artar. II. Aynı sıcaklıkla küp şekerin çözünürlüğü toz şekerininkinden yüksektir. III. Sabit sıcaklıkta katılar suda çözünürken karıştırmak çözünme hızını ve çözünürlüğü arttırır. yargılarından hangileri yanlıştır? Çözüm: Örnek 37 : %10'luk NaCl 500 g (1) %20'luk NaCl 500 g (2) Şekildeki kaplarda aynı koşullarda 500'er gram %10'luk ve %20'lik NaCl sulu çözeltileri bulunmaktadır. Buna göre, I. 1. kaptaki su kütlesi 2. sininkinden fazladır. II. 2. kaptaki iletkenlik 1. sininkinden büyüktür. III. KCl tuzunun bu çözeltilerdeki çözünürlük değerleri aynıdır. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 38 : I. Sıcaklığı arttırmak II. Basınçı arttırmak III. Toz haline getirerek temas yüzeyini arttırmak Yukarıdakilerden hangileri yemek tuzunun sudaki çözünürlüğünü etkilemez? Çözüm: Örnek 39 : Sıcaklık(°C) 0 Çözünürlük (g / 100 g su c a b Saf X maddesine ait çözünürlük - sıcaklık değişimi grafiği yukarıdaki gibidir. Buna göre, I. X'in suda çözülmesi ısı alan bir olaydır. II. b noktasında çözelti doygundur. III. a noktasındaki çözelti doymamıştır. IV. Basınç arttırıldığında X'in sudaki çözünürlğü değişmez. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 11 www.netlerikatla.com Sıcaklık(°C) 10 0 20 30 4050 60 15 25 40 a 90 Çözünürlük (g/100 g su) Aşağıdaki örnekler, yukarıdaki grafikte verilenlere göre cevaplanacaktır;. Örnek 40 : 20°C'ta 40 g suda en çok kaç g X katısı çözünür? Çözüm: Örnek 41 : 30°C'ta 40 g X katısı çözmek için en az kaç g saf su gereklidir? Çözüm: Örnek 42 : 60°C'ta 76 g doygun X sulu çözeltisinde kaç g çözünmüş X tuzu bulunmaktadır? Çözüm: Örnek 43 : 40°C'ta 600 g saf su ile hazırlanan doygun çözelti 0°C'a kadar soğutulduğunda kaç g X katısı çöker? Çözüm: Örnek 44 : 30°C'ta 300 g saf su ile hazırlanan doygun çözelti 50°C'a kadar ısıtıldığında oluşan çözelti 84 g daha X katısı çözebilmektedir. Buna göre, X katısının 50°C'ta çözünürlüğü kaçtır? Çözüm: Örnek 45 : 30°C ta hazırlanan doygun X sulu çözeltilerinin kütlece % derişimi kaçtır? Çözüm:

12 ÖDEV TESTİ TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com 1. O2(suda) O2(g) a b Şekildeki ideal pistonlu kapta O2 gazı ve sulu çözeltisi denge halindedir. Buna göre, I. Sabit sıcaklıkta pistonu a yönünde hareket ettirmek II. Sabit sıcaklıkta pistonu b yönünde hareket ettirmek III. Sabit basınçta çözeltiyi ısıtmak IV. Piston sabitlenip sabit sıcaklıkta kaba O2 gazı ilâve etmek. yukarıdakilerden hangileri O2 gazının sudaki çözünürlüğünü arttırır? A) I ve III B) II ve III C) II ve IV D) I, III ve IV E) II, III ve IV 3. 25°C'ta saf X katısının 300 g doymuş çözeltisi kütlece %20’liktir. Bu çözelti 40°C a kadar ısıtıldığında 60 g daha X katısı çözünerek doymuş çözelti elde edilmektedir. Buna göre, I. 40°C'taki çözelti kütlece %50'liktir. II. 40°C'ta X'in çözünürlüğü 50 g / 100 g su'dur. III. Isıca yalıtılmış kaptaki suda X'in çözünmesi sonucu suyun sıcaklığı artar. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 4. X(suda) X katısı Şekildeki sistemde 25°C' ta 1 L saf suya 100 g X katısı ilave edildiğinde katının bir kısmının çözündüğü ve çözelti sıcaklığının 27°C'a yükseldiği tespit edilmiştir. Dengedeki bu sistemle ilgili, I. Çözelti doygundur. II. X'in suda çözünmesi endotermik olaydır. III. Çözelti ısıtıldığında dipteki katı X kütlesi artar. IV. 27°C'ta kaba saf su ilâve edildiğinde X'in çözünürlüğü artar. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) I ve III C) III ve IV D) I, III ve IV E) I, II, III ve IV 6. Sıcaklık(°C) 10 0 20 30 4050 60 15 25 40 a 90 Çözünürlük (g/100 g su) yukarıdaki grafikte verilenlere göre; 60°C'taki kütlece %30'luk 600 g X sulu çözeltisinin doygun hale gelmesi için en az kaç g daha X katısı gerekmektedir? A) 145 B) 198 C) 226 D) 378 E) 420 5. Asitler, bazlar ve tuzlar suda iyonlarına ayrışarak çözünürken şeker ve alkol gibi bazı maddeler moleküler halde çözünürler. Buna göre, aşağıdaki çözünme denklemlerinden hangisi yanlıştır? A) Al(NO3) 3(k) Al3+(suda) + 3NO– 3(suda) B) KOH(k) K+(suda) + OH–(suda) C) C2H5OH(s) C2H5 +(suda) + OH–(suda) D) C6H12O6(k) C6H12O6(suda) E) CH3COOH(s) CH3COO–(suda) + H+(suda) 2. Sıcaklık(°C) 10 0 20 30 4050 60 15 25 40 a 90 Çözünürlük (g/100 g su) yukarıdaki grafikte verilenlere göre; 65°C'ta 400 g saf suda 60 g X katısı çözünüyor. Çözelti soğutulduğunda ilk çökelme hangi sıcaklıktan itibaren başlar? A) 20 B) 30 C) 40 D) 50 E) 60

13 1-C 2-A 3-B 4-B 5-C 6-B 7-E 8-B 9-D 10-E 11-B 12-D www.netlerikatla.com 7. yarı geçirgen zar a b C6H12O6(suda) 0,2 M C6H12O6(suda) 1 M Şekildeki yarı geçirgen zarla ayrılmış kabın a bölmesine 0,2 molarlık, b bölmesine ise 1 molarlık C6H12O6 sulu çözeltisini konulmaktadır. Buna göre, sistemle ilgili, I. Yarı geçirgen zardan su geçişi a'dan b'ye doğru gerçekleşir. II. b tarafındaki çözelti a tarafındaki çözeltiye osmotik basınç uygular. III. Zamanla a bölmesinde su seviyesi azalır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 8. 25°C'ta 100 mL saf su bulunan kaba, I. Çay şekeri ilave edildiğinde buhar basıncı değişmez. II. Etil alkol ilave edildiğinde buhar basıncı artar. III. Yemek tuzu ilave edildiğinde donma noktası yükselir. IV. Çamaşır sodası ilave edildiğinde iletkenliği artar. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve III B) II ve IV C) I, II ve III D) III ve IV E) II, III ve IV 10. K+ KBr katısı Br– Oda koşullarında şekildeki kapta katısı ile dengede olan KBr sulu çözeltisi bulunmaktadır. Aynı sıcaklıkta kaba bir miktar katı KBr ilave edildiğinde, I. Çözelti kütlesi artar. II. K+ iyonu derişimi değişmez. III. Dipteki katı miktarı artar. IV. Çözeltinin yoğunluğu değişmez. yargılarındaın hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve III C) II ve III D) I, II ve IV E) II, III ve IV 11. Diğer koşullar sabit kalmak şartıyla, I. Sıcaklığı artırmak II. Basıncı artırmak III. Çözücü miktarını artırmak Yukarıdakilerden hangileri CO2 gazının sudaki çözünürlüğünü artırır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 12. Normal basınç altında doymamış tuzlu su çözeltisine ait sıcaklık - ısı grafiği aşağıdaki gibidir. Isı 100 + y 100 + x 100 1 2 3 Sıcaklık (°C) Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Suyun kaynama noktası yükselmesi X°C tır. B) 1. ve 2. bölgelerde çözelti doymamıştır. C) 3. bölgede çözelti doymuştur. D) 2. bölgede suyun buhar basıncı artar. E) 1. bölgede çözeltinin derişimi artmaktadır. 9. Eşit hacimli ve derişimli Pb(NO3) 2 sulu çözeltisi ile Na2SO4 sulu çözeltileri karıştırıldığında dipte katı oluştuğu gözleniyor. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Çöken katı PbSO4'tür. B) Na+ ile NO– 3 derişimleri eşittir. C) NO– 3 derişimi başlangıca göre yarıya inmiştir. D) SO4 2– derişimi başlangıca göre yarıya inmiştir. E) Son durumda Na+ derişimi, Pb2+ derişiminden büyüktür.

14 TEST 1 AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ YENİ NESİL SORULAR www.netlerikatla.com 1. arı su arı su 1 mol yemek tuzu 1 mol çay şekeri (1) (2) Şekildeki özdeş kaplarda aynı koşullarda eşit hacimde arı su bulunmaktadır. 1 kaba 1 mol yemek tuzu, 2. kaba 1 mol çay şekeri ilave edilip tamamen çözünmesi sağlanıyor. Bu sulu çözeltilere ait X ve Y özellikleriyle ilgili, I. X özelliği, arı suyunkine göre her iki çözeltide de artıyor. II. Y özelliği, arı suyunkine göre her iki çözeltide de azalıyor. bilgileri veriliyor. Buna göre, X ve Y özellikleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? X Y A) Kaynama sıcaklığı Elektrik iletkenliği B) Donma sıcaklığı Buhar basıncı C) Buhar basıncı Kaynama sıcaklığı D) Elektrik iletkenliği Donma sıcaklığı E) Kaynama sıcaklığı Donma sıcaklığı 3. Sıcaklık(°C) 0 t 1 t 2 m1 m2 K L M N Çözünürlük (g/100 g su) X tuzuna ait çözünürlük - sıcaklık değişimi grafiğine göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) X tuzunun suda çözünmesi endotermiktir. B) M noktasındak çözelti doygundur. C) L noktasındaki çözelti, N noktasındaki çözeltiden daha derişiktir. D) K noktasında çözelti doymamıştır. E) t 1°C’ta 100 g su ile hazırlanan doygun çözeltinin t2°C’ta doygun olması için en az (m2 – m1) gram X tuzu gereklidir. 4. Madde Hacim (L) Dış basınç (cmHg) II. 1 mol C6H12O6 içeren sulu çözelti 2 65 I. Arı su 2 65 III. 1 mol NaCl içeren sulu çözelti 1 76 Yukarıdaki tabloda arı su, C6H12O6 ve NaCl içeren sulu çözeltilerle ilgili bilgiler ve bu maddelerin bulundukları ortamın dış basınç değerleri verilmiştir. Buna göre, I, II ve III maddeleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) I. nin kaynama noktası 100°C tan küçüktür. B) II. nin donma noktası I. ninkinden düşüktür. C) III. nün kaynama noktası II.ninkinden yüksektir. D) 25°C'ta buhar basınçları arasındaki ilişki I < II < III tür. E) Kaynamaları esnasındaki buhar basınçları arasındaki ilişki I = II < III tür. 2. cıva 1.kap 2.kap X molar KCl sulu çözeltisi Y molar KCl sulu çözeltisi Şekildeki sistem oda koşullarında denge halindedir. Buna göre, I. 1. kaptaki buhar basıncı, 2. kaptakinden büyüktür. II. KCl çözeltilerinin derişimleri X > Y’dir. III. 1. kaptaki çözelti ısıtılırsa manometredeki cıva seviyeleri eşitlenebilir. IV. Aynı sıcaklıkta 2. kaba saf su ilave edilirse buhar basınçları eşitlenebilir. yargılarından hangileri doğrudur? A) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) I, II ve III E) II, III ve IV

15 1-E 2-B 3-D 4-D 5-B 6-E 7-C 8-C 9-B www.netlerikatla.com 5. Saf X tuzunun çözünürlük - sıcaklık grafiği aşağıda verilmiştir. Sıcaklık (°C) A B C Çözünürlük (g / 100 g su) Buna göre, X tuzunun A, B ve C noktalarındaki çözeltileriyle ilgili, I. A noktasındaki çözelti doymamıştır. II. B noktasındaki çözelti ısıtıldığında çözeltinin derişimi azalır. III. C noktasındaki çözelti soğutularak doymuş çözelti elde edilebilir. yargılarından hangileri doğrudur? (Buharlaşma ve yoğunlaşma ihmal edilecektir.) A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 7. Aynı sıcaklıkta eşit hacimlerde arı su bulunan kaplardan birine X katısı, diğeri Y katısı eklenip yeterince bekleniyor. Katı kütlesi (gram) Zaman Y X Bu olaya ait katı kütlesinin zamanla değişimi grafikteki gibi olduğuna göre, I. X ve Y sulu çözeltileri doygundur. II. X in sudaki çözünürlüğü Y ninkinden büyüktür. III. Y nin çözünme hızı X inkinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 8. I. 1 kg suda X mol NaNO3 çözünerek hazırlanan çözelti II. 1 kg suda Y mol Mg(NO3) 2 çözünerek hazırlanan çözelti III. 2 kg suda Z mol Al(NO3) 3 çözünerek hazırlanan çözelti Yukarıdaki üç çözeltinin aynı ortamdaki kaynamaya başladığı sıcaklık değerleri eşittir. Buna göre çözünen maddelerin mol sayıları X, Y ve Z arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir? A) X > Y > Z B) X = Y > Z C) X = Z > Y D) Y > X = Z E) Z > Y > X 9. 0,2 molar 100 mL Pb(NO3) 2 sulu çözeltisi ile 0,2 molar 100 mL KI sulu çözeltileri karıştırıldığında sarı renkli bir çökelti oluştuğu gözleniyor. Buna göre son durumdaki çözelti ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Oluşan sarı renkli kristaller kurşun - II - iyodür bileşiğidir. B) Pb2+ derişimi 0,1 molardır. C) NO– 3 derişimi 0,2 molardır. D) K+ derişimi I– derişiminden büyüktür. E) Net iyon denklemi Pb2+(suda) + 2I–(suda) PbI2(k) şeklindedir. 6. Çözünürlük (g/100g su) Çözünürlük (g/100g su) Basınç (atm) Sıcaklık(°C) Şekil I Şekil II X X Y Y Arı X ve Y maddelerine ait Şekil I ve Şekil II deki grafiklere göre, I. X in fiziksel hali gazdır. II. X in suda çözünmesi ekzotermiktir. III. Isıca yalıtılmış kaptaki bir miktar suda Y maddesi çözündüğünde suyun sıcaklığı düşer. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

16 ÇIKMIŞ SORULAR 1-B 2-B 3-C www.netlerikatla.com 1. 0,2 mol organik bir bileşiğin benzen içerisinde moleküler olarak tamamen çözünmesiyle bir çözelti hazırlanıyor. Bu çözeltinin kaynamaya başladığı sıcaklık saf benzeninkinden 10,4 °C daha yüksek olarak ölçülüyor. Buna göre, organik bileşik kaç gram benzende çözünmüştür? (Organik bileşiğin uçucu olmadığı ve benzenin kütlesinin azalmadığı varsayılacaktır. Benzen için molal kaynama noktası yükselmesi sabiti, Kk = 2,6 °C/m) A) 40 B) 50 C) 76 D) 80 E) 104 2019 - AYT 2. CaCl2 nin 500 g su kullanılarak hazırlanan sulu çözeltisinin donmaya başladığı sıcaklık, saf suyun donma noktasına göre 5,58 °C daha düşüktür. Buna göre, CaCl2 sulu çözeltisinde kaç mol Ca2+ iyonu bulunur? (Su için molal donma noktası alçalması sabiti, Kd = 1,86 °C/m; CaCl2 nin suda tamamen iyonlarına ayrışarak çözündüğü varsayılacaktır.) A) 0,25 B) 0,50 C) 1,00 D) 1,50 E) 2,00 2020 - AYT 3. KNO3 katısının farklı sıcaklıklarda sudaki çözünürlük değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. 18 °C’de 45 g KNO3 katısı tamamen çözünerek doygun sulu çözelti hazırlanıyor. Bu çözeltiye 50 g daha su ilave edildikten sonra çözeltinin sıcaklığı 58 °C’ye yükseliyor. Buna göre 58 °C’de çözeltinin tekrar doygun hâle getirilebilmesi için en az kaç gram daha KNO3 katısı ilave edilmelidir? A) 220 B) 200 C) 175 D) 125 E) 75 2021 - AYT

1 SAYI BASAMAKLARI 2. FÖY ✔ Bölme ✔ Bölünebilme ✔ Asal Çarpan ✔ EBOB-EKOK ✔ Periyodik Problemler AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Endotermik ve Ekzotermik Tepkimeler „ Isı yutan tepkimelere endotermik, ısı salan tepkimelere ekzotermik tepkime denir. „ Sabit basınç ve sıcaklıkta gerçekleşen tepkimenin aldığı ya da verdiği ısıya tepkime entalpisi denir. Tepkime entalpisi ∆H ile gösterilir. „ Endotermik tepkimelerde H > 0 dır Entalpi (enerji) artar. „ Ekzotermik tepkimelerde H < 0 dır Entalpi (enerji) azalır. Endotermik (ısı alan) Tepkimeler X + Y + ısı Z + T X + Y + Q kJ Z + T X + Y Z + T H = + Q kJ Tepkimede Q kJ ısı harcanmıştır. Ürünlerin toplam potansiyel enerjisi, girenlerin toplam potansiyel enerjisinden büyüktür. Ekzotermik (ısı veren) Tepkimeler A + B C + D + ısı A + B C + D + Q kJ A + B C + D H = – Q kJ Tepkimede Q kJ ısı açığa çıkmıştır. Girenlerin toplam potansiyel enerjisi, ürünlerin toplam potansiyel enerjisinden büyüktür. „ Endotermik Olaylar: Erime, buharlaşma, süblimleşme, elektroliz, ayrışma (bozunma), bağ kırılması, iyonlaşma enerjisi, ... „ Ekzotermik Olaylar: Donma, yoğunlaşma, kırağılaşma, yanma, asit-baz tepkimeleri, bağ oluşması, gazların suda çözünmesi, ... Tanım Örnek 1 : C2H6(g) + 7 2 O2(g) 2CO2(g) + 3H2O(g) + 1560 kJ Standart koşullarda (25°C, 1 atm) gerçekleşen tepkime ile ilgili, I. Yanma tepkimesidir. II. Ekzotermik tepkimedir. III. Tepkime entalpisi +1560 kJ dür. IV. 1 mol C2H6 gazının yanması sonucu 1560 kJ ısı açığa çıkar. V. Ürünlerin toplam potansiyel enerjisi, girenlerin toplam potansiyel enerjisinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 2 : I. H2O(s) H2(g) + 1 2 O2(g) II. O2(g) O2(suda) III. F(g) + e– F–(g) IV. Cl(g) Cl+(g) + e– V. CaCO3(k) CaO(k) + CO2(g) VI. S(k) + O2(g) SO2(g) Yukarıdaki tepkimelerden hangileri endotermiktir? Çözüm: KİMYASAL TEPKİMELERDE ENERJİ 10. FÖY ✔ Kimyasal Tepkimelerde Isı Değişimi ✔ Standart Oluşum Entalpisi ✔ Bağ Enerjileri ✔ Tepkime Isılarının Toplanabilirliği

2 10. FÖY: KİMYASAL TEPKİMELERDE ENERJİ KİMYASAL TEPKİMELERDE ENERJİ AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ www.netlerikatla.com Örnek 3 : I. Azot molekülünün azot atomlarına dönüşmesi II. Suyun buharlaşması III. HCl çözeltisi ile NaOH çözeltisinin nötralleşme tepkimesi IV. Alkol buharının yoğunlaşması V. Propan gazının yanması Yukarıdaki olaylardan hangilerinde tepkime entalpisinin işareti negatiftir? Çözüm: Endotermik ve Ekzotermik Tepkimeler Molar Yanma Entalpisi: Standart koşullarda (25°C, 1 atm) 1 mol maddenin yanması sırasında meydana gelen ısı değişimidir. C3H8(g) + 5O2(g) 3CO2(g) + 4H2O(s) + 2219 kJ „ Tepkime entalpisi H = –2219 kJ dür. „ C3H8 gazının standart molar yanma entalpisi –2219 kJ dür. „ 1 mol C3H8 gazının yanması sonucu 2219 kJ ısı açığa çıkar. Molar Nötralleşme Entalpisi: Standart koşullarda 1 mol asit ya da bazın yeterli miktarda baz ya da asit ile nötralleşme tepkimesi vermesi sırasındaki ısı değişimidir. H+(suda) + OH–(suda) H2O(s) + 56,8 kJ H2SO4(suda) + 2NaOH(suda) Na2SO4(suda) + 2H2O(s) + 113,6 kJ „ Tepkime entalpisi H = –113,6 kJ dür. „ H2SO4 çözeltisinin molar nötralleşme entalpisi –113,6 kJ dür. „ NaOH çözeltisinin molar nötralleşme entalpisi –56,8 kJ dür. Molar Çözünme Entalpisi: Standart koşullarda 1 mol maddenin çözünmesi sırasındaki ısı değişimine molar çözünme entalpisi denir. NaOH(k) Na+(suda) + OH–(suda) + 42,8 kJ „ NaOH katısının molar çözünme entalpisi –42,8 kJ dür. NaCl(k) + 3 kJ Na+(suda) + Cl–(suda) „ NaCl katısının molar çözünme entalpisi +3 kJ dür. Tanım Örnek 4 : H2O(s) + 44 kJ H2O(g) tepkime denklemi ile ilgili, I. Endotermik olaydır. II. H2O sıvısının molar buharlaşma entalpisi +44 kJ dür. III. 36 g suyun buharlaşması sırasında 88 kJ ısı açığa çıkar. IV. 9 g suyun buharlaşması sırasında 22 kJ ısı harcanır. yargılarından hangileri doğrudur? (H2O = 18 g/mol) Çözüm: Örnek 5 : C5H12(g) + 8O2(g) 5CO2(g) + 6H2O(g) + 3509 kJ tepkime denklemi ile ilgili, I. Tepkime entalpisi –3509 kJ/mol dür. II. C5H12 gazının molar yanma ısısı +3509 kJ dür. III. 10 mol CO2 gazı oluştuğunda 7018 kJ ısı açığa çıkar. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? Çözüm: Örnek 6 : I. C6H12O6(k) C6H12O6(suda) H1 II. CaCO3(k) CaO(k) + CO2(g) H2 III. HCl(suda) + NaOH(suda) NaCl(suda) + H2O(s) H3 IV. C2H5OH(s) C2H5OH(suda) H4 Yukarıdaki tepkimelerden hangilerinde H değeri molar çözünme entalpisidir? Çözüm:

AYT KİMYA DERS İŞLEME FÖYÜ 3 www.netlerikatla.com Örnek 7 : Endotermik tepkimelerle ilgili, I. Isı veren olaylardır. II. Ürünlerin toplam potansiyel enerjisi girenlerin toplam potansiyel enerjisinden büyüktür. III. Tepkime entalpisinin işareti pozitiftir. yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur? Çözüm: STANDART OLUŞUM ENTALPİSİ Standart koşullarda (25°C, 1 atm) 1 mol bileşiğin elementlerden oluşması sırasındaki ısı değişimine standart molar oluşum entalpisi denir. H°f şeklinde gösterilir. Elementlerin doğada bulunan en kararlı hallerinin standart oluşum ısıları sıfır kabul edilir. „ Al(k) ∆H°f = 0 Al(s) ∆H°f > 0 (Al metali katı halde bulunur.) O2(g) ∆H°f = 0 O2(s) ∆H°f < 0 (O2 gaz halde bulunur.) „ 2Al(k) + 3 2 O2(g) Al2O3(k) + 1670 kJ Tepkime entalpisi (∆H) –1670 kJ'dür. Girenlerin oluşum ısıları sıfırdır. Al2O3 katısının molar oluşum entalpisi –1670 kJ'dür. „ N2(g) + 3H2(g) 2NH3(g) + 92 kJ Tepkime entalpisi – 92 kJ'dür. Girenlerin oluşum ısıları sıfırdır. NH3 gazının molar oluşum entalpisi –46 kJ'dür. „ CO(g) + 1 2 O2(g) CO2(g) + 283 kJ Tepkime entalpisi –283 kJ'dür. Girenlerin oluşum ısıları sıfır değildir. (CO bileşiktir.) CO2 gazının molar oluşum entalpisi –283 kJ değildir. CO gazının molar yanma ısısı –283 kJ dür. Tanım Örnek 8 : I. C(k) + 2H2(g) CH4(g) H1 II. H2(g) + F2(g) 2HF(g) H2 III. H+(suda) + OH–(suda) H2O(s) H3 IV. 2Fe(k) + 3 2 O2(g) Fe2O3(k) H4 V. SO2(g) + 1 2 O2(g) SO3(g) H5 Yukarıdaki tepkimelere ait entalpi değerlerinden hangileri molar oluşum entalpisine eşittir? Çözüm: Örnek 9 : C(k) + O2(g) CO2(g) + 393 kJ Standart koşullarda gerçekleşen yukarıdaki tepkime denklemine göre, I. Tepkime entalpisi +393 kJ'dür. II. C katısının molar yanma entalpisi –393 kJ'dür. III. CO2 gazının standart molar oluşum entalpisi –393 kJ'dür. IV. 12 g C katısının yanması sırasında –393 kJ ısı açığa çıkar. yargılarından hangileri doğrudur? (C: 12 g/mol) Çözüm: