รายงานการพิจารณาศึกษา เรื่อง การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA)

รายงานการพจิ ารณาศึกษา
เรอ่ื ง การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(Strategic Environmental Assessment : SEA)

จัดทาโดย
คณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ ม

วุฒิสภา

กลุ่มงานคณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
สานักกรรมาธิการ ๑

สานักงานเลขาธิการวุฒิสภา

(สำเนำ)

บนั ทกึ ขอ้ ควำม

สว่ นรำชกำร คณะกรรมำธกิ ำรทรัพยำกรธรรมชำตแิ ละส่งิ แวดลอ้ ม วฒุ ิสภำ โทร. ๙๑๖๒ – ๓

ที่ สว ๐๐๐๙.๐๙ / วนั ที่ มกรำคม ๒๕๖๕ .

เรอ่ื ง รำยงำนกำรพิจำรณำศึกษำเรอ่ื ง กำรประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศำสตร์ (SEA)

กรำบเรียน ประธำนวฒุ สิ ภำ

ตำมที่ท่ปี ระชุมวุฒิสภำ ครงั้ ที่ ๑๗ (สมัยสำมัญประจำปีคร้ังทห่ี น่งึ ) วันอังคำรที่ ๑๐ กันยำยน ๒๕๖๒

ได้มีมติตั้งคณะกรรมำธิกำรสำมัญประจำวุฒิสภำ ตำมข้อบังคับกำรประชุมวุฒิสภำ พ.ศ. ๒๕๖๒ ข้อ ๗๘ (๒๒)

คณะกรรมำธิกำรทรัพยำกรธรรมชำติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภำ โดยมีหน้ำที่และอำนำจพิจำรณำ

ร่ำงพระรำชบัญญัติ กระทำกิจกำร พิจำรณำสอบหำข้อเท็จจริง หรือศึกษำเรื่องใด ๆ ที่เกี่ยวกับ

กำรจัดกำรท่ีดิน กำรจัดกำรทรัพยำกรน้ำ ทรัพยำกรป่ ำไม้ ทรัพยำกรทำงทะเลและชำยฝ่ัง

และกำรบริหำรจัดกำรทรัพยำกรธรรมชำติอื่น ๆ ตลอดจนกำรส่งเสริม บำรงุ รักษำ และคมุ้ ครองคณุ ภำพ

ส่ิงแวดล้อม กำรสร้ำงกำรเติบโตบนคุณภำพชีวิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ศึกษำปัญหำกำรใช้ กำรป้องกัน

กำรแก้ไข กำรอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม พิจำรณำศึกษำ ติดตำม เสนอแนะ และเร่งรัดกำรปฏิรูปประเทศ

และแผนแม่บทภำยใต้ยุทธศำสตร์ชำติท่ีอยู่ในหน้ำท่ีและอำนำจ และอ่ืน ๆ ที่เก่ียวข้อง ซ่ึงปัจจุบัน

คณะกรรมำธกิ ำร ประกอบดว้ ย

(๑) พลเอก สุรศกั ด์ิ กำญจนรตั น์ ประธำนคณะกรรมำธกิ ำร

(๒) พลเอก โปฎก บนุ นำค รองประธำนคณะกรรมำธกิ ำร คนทหี่ นง่ึ

(๓) พลเอก มำรตุ ปชั โชตะสงิ ห์ รองประธำนคณะกรรมำธกิ ำร คนที่สอง

(๔) ผ้ชู ว่ ยศำสตรำจำรย์บญุ สง่ ไขเ่ กษ รองประธำนคณะกรรมำธกิ ำร คนทสี่ ำม

(๕) นำยวรี ะศกั ด์ิ โควสรุ ตั น์ รองประธำนคณะกรรมำธกิ ำร คนทส่ี ี่

(๖) พลเอก พศิ ณุ พุทธวงศ์ เลขำนกุ ำรคณะกรรมำธกิ ำร

(๗) นำยสำธติ เหล่ำสุวรรณ โฆษกคณะกรรมำธกิ ำร

(๘) พลเอก สนนั่ มะเรงิ สทิ ธ์ิ ประธำนทีป่ รกึ ษำคณะกรรมำธิกำร

(๙) พลเอก ธวัชชยั สมทุ รสำคร ทป่ี รกึ ษำคณะกรรมำธกิ ำร

(๑๐) พลเอก กนิษฐ์ ชำญปรชี ญำ กรรมำธิกำร

(๑๑) นำยกรรณภว์ ธนภรรคภวนิ กรรมำธิกำร

(๑๒) พลเอก ชยตุ ิ สุวรรณมำศ กรรมำธิกำร

(๑๓) พลเรือเอก ชัยวัฒน์ ...

-๒-

(๑๓) พลเรอื เอก ชยั วฒั น์ เอย่ี มสมทุ ร กรรมำธิกำร
(๑๔) พลเรอื เอก นพดล โชคระดำ กรรมำธิกำร
(๑๕) พลเอก ศภุ รัตน์ พัฒนำวิสทุ ธ์ิ กรรมำธกิ ำร
(๑๖) นำยสุรเดช จริ ัฐติ เิ จรญิ กรรมำธิกำร
(๑๗) นำยวชิ ยั ทติ ตภักดี กรรมำธิกำร
(๑๘) นำยบญุ มี สรุ ะโคตร กรรมำธกิ ำร

บัดนี้ คณะกรรมำธิกำรได้พิจำรณำศึกษำเรื่อง กำรประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศำสตร์ (SEA)
เสร็จเรยี บรอ้ ยแลว้ จงึ ขอรำยงำนกำรพจิ ำรณำศกึ ษำเรอื่ งดงั กล่ำวตอ่ วฒุ สิ ภำ ตำมขอ้ บังคับกำรประชุมวุฒสิ ภำ
พ.ศ. ๒๕๖๒ ขอ้ ๙๘

จึงกรำบเรียนมำเพื่อโปรดทรำบและนำเสนอรำยงำนของคณะกรรมำธิกำรต่อที่ประชุมวุฒิสภำ
ต่อไป

(ลงชอ่ื ) พลเอก สุรศกั ดิ์ กำญจนรตั น์
(สรุ ศกั ดิ์ กำญจนรตั น์)

ประธำนคณะกรรมำธกิ ำรทรัพยำกรธรรมชำตแิ ละส่งิ แวดลอ้ ม
วฒุ ิสภำ

สำเนำถกู ต้อง

(นำงสำวสิรภทั ร พมิ พแ์ กว้ )
ผูช้ ว่ ยเลขำนกุ ำรคณะกรรมำธิกำรทรพั ยำกรธรรมชำตแิ ละสงิ่ แวดล้อม

กลมุ่ งำนคณะกรรมำธิกำรทรพั ยำกรธรรมชำตแิ ละสง่ิ แวดลอ้ ม ฑิฆัมพร พมิ พ์
สำนกั กรรมำธกิ ำร ๑ สำนักงำนเลขำธกิ ำรวฒุ ิสภำ ฑฆิ มั พร/สริ ภัทร ทำน
โทรศัพท์ ๐ ๒๘๓๑ ๙๑๖๒ – ๓
โทรสำร ๐ ๒๘๓๑ ๙๑๖๓

ก
รายนามกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม วุฒิสภา

พลเอก สุรศกั ดิ์ กาญจนรตั น์
ประธานคณะกรรมาธิการ

พลเอก โปฎก บนุ นาค พลเอก มารุต ปชั โชตะสงิ ห์ ผชู้ ่วยศาสตราจารยบ์ ุญสง่ ไข่เกษ
รองประธาน คนทหี่ นง่ึ รองประธาน คนทส่ี อง รองประธาน คนที่สาม

นายวรี ะศกั ด์ิ โควสรุ ตั น์ พลเอก พศิ ณุ พุทธวงศ์ นายสาธติ เหลา่ สวุ รรณ
รองประธาน คนทีส่ ่ี เลขานกุ ารคณะกรรมาธกิ าร โฆษกคณะกรรมาธกิ าร

พลเอก สนั่น มะเรงิ สิทธิ์ พลเอก ธวชั ชัย สมทุ รสาคร นายกรรณภว์ ธนภรรคภวนิ
ประธานท่ีปรกึ ษาคณะกรรมาธกิ าร ทีป่ รกึ ษาคณะกรรมาธกิ าร กรรมาธิการ

ข

พลเอก กนษิ ฐ์ ชาญปรชี ญา พลเอก ชยุติ สวุ รรณมาศ พลเรือเอก ชยั วฒั น์ เอี่ยมสมทุ ร
กรรมาธกิ าร กรรมาธกิ าร กรรมาธกิ าร

พลเรอื เอก นพดล โชคระดา พลเอก ศุภรตั น์ พฒั นาวสิ ทุ ธิ์ นายสรุ เดช จริ ฐั ติ ิเจรญิ
กรรมาธกิ าร กรรมาธกิ าร กรรมาธกิ าร

นายวชิ ัย ทติ ตภักดี นายบญุ มี สุระโคตร
กรรมาธกิ าร กรรมาธกิ าร

ค
รายนามอนุกรรมาธิการด้านส่ิงแวดล้อม

ผู้ชว่ ยศาสตราจารยบ์ ญุ ส่ง ไขเ่ กษ
ประธานคณะอนุกรรมาธิการ

นายสาธิต เหล่าสวุ รรณ นายวิจารย์ สมิ าฉายา ศาสตราจารยธ์ เรศ ศรสี ถติ ย์
รองประธาน คนทห่ี นง่ึ อนุกรรมาธกิ าร อนกุ รรมาธกิ าร

นายสุพฒั น์ หวังวงศว์ ฒั นา นางประเสรฐิ สขุ เพฑรู ยส์ ทิ ธิชัย นางสุณี ปิยะพนั ธพ์ุ งศ์

อนุกรรมาธกิ าร อนกุ รรมาธกิ าร อนกุ รรมาธกิ าร

ศาสตราจารยธ์ งชัย พรรณสวสั ด์ิ ว่าทรี่ ้อยตรี ธัชชยั ศริ สิ มั พันธ์ รองศาสตราจารย์ภูมิ มลู ศลิ ป์

อนกุ รรมาธิการ อนกุ รรมาธกิ าร อนกุ รรมาธิการ

ง

นายสมชาย ทรงประกอบ นางสวุ รรณา จงุ่ รุง่ เรอื ง

อนกุ รรมาธกิ าร อนุกรรมาธิการและเลขานกุ าร

รายนามทปี่ รกึ ษาคณะอนกุ รรมาธกิ ารดา้ นสง่ิ แวดล้อม

นางอรพนิ ท์ วงศ์ชุมพิศ นางศุภรัตน์ โชตสิ กลุ รตั น์ นายรงั สรรค์ ป่นิ ทอง

นางสุชาดา นันทะพานชิ สกลุ นายไชยยศ บญุ ญากิจ
รายนามนกั วิชาการประจาคณะกรรมาธกิ ารทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดลอ้ ม วฒุ ิสภา

นางสาวขวญั ชนก ศกั ดโ์ิ ฆษติ









ฌ

บทสรุปผบู้ รหิ าร

การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA)
เป็นกระบวนการท่ีเป็นระบบ เพ่ือใช้สนับสนุนการตัดสินใจในการกาหนดนโยบาย แผน หรือแผนงาน
สาหรับการพัฒนาอย่างยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) ซ่ึงโดยคานึงถึงปัจจัยทางด้าน
สงิ่ แวดล้อม ร่วมกับปัจจัยทางดา้ นเศรษฐกจิ สังคม และปัจจยั อื่น ๆ แบบบรู ณาการร่วมกนั โดยเปดิ โอกาสให้
ทกุ ภาคส่วนท่ีเกี่ยวข้องเข้ามามีส่วนร่วมในแผนหรือแผนงาน การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ให้ความสาคัญกับการพัฒนาทางเลือกและการมีส่วนร่วมอย่างเหมาะสมและโปรง่ ใส ซง่ึ จะนาไปสู่
การลดความขัดแย้ง กอ่ ให้เกิดประโยชน์ร่วมกันของผู้มีส่วนได้เสียกับการพัฒนาในพ้ืนท่ี ทาให้การวางแผน
หรอื แผนงานมีความรวดเร็ว รวมทง้ั เกิดการใช้ทรพั ยากรและงบประมาณอยา่ งคุ้มค่า

การประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีประโยชน์ดังต่อไปนี้
๑) ช่วยบูรณาการการวางแผนพัฒนา โดยบูรณาการครอบคลุมท้ัง ๓ ด้านการพัฒนา ได้แก่
ดา้ นเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม เพ่ือนาไปสู่การพัฒนาอย่างย่ังยืน ซ่ึงจะช่วยหลีกเล่ยี งผลเสียหาย
จ า ก ก า ร พั ฒ น า ต า ม แ ผ น ห รื อ แ ผ น ง า น ท่ี อ า จ ก่ อ ใ ห้ เ กิ ด ค ว า ม สู ญ เ สี ย ห รื อ เ ส่ื อ ม ส ภา พ ข อง สั ง ค ม
หรือสิ่งแวดล้อมที่ไม่สามารถกลับคืนได้หรืออาจทาให้เกิดการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างสิ้นเปลือง
ซ่งึ จะชว่ ยใหป้ ระหยัดงบประมาณในการพฒั นาประเทศในระยะยาวได้
๒) ชว่ ยให้เกิดการวางแผนในเชิงยุทธศาสตรท์ ี่มคี วามเชื่อมโยงจากแผนหรือแผนการพฒั นาเดิม
ไปสู่การนาแผนหรือแผนงานที่สามารถคาดการณ์การเปล่ียนแปลงที่คาดว่าจะเกิดข้ึนในอนาคต
พร้อมแนวทางการบริหารจัดการเพ่ือให้เกิดประโยชน์ทางด้านสังคม เศรษฐกิจ และส่ิงแวดล้อมให้มากท่ีสุด
ลดผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้เหลือน้อยท่ีสุด เพ่ือนาไปสู่วิสัยทัศน์การพัฒนา
อย่างย่งั ยนื รว่ มกนั
๓) ช่วยประสานประโยชน์ระหว่างภาคส่วนท่ีเก่ียวข้องกับการพัฒนา เนื่องจากการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะช่วยเปิดโอกาสให้สาธารณชนมีส่วนร่วมในแผนหรือแผนงาน
อย่างเหมาะสมและโปร่งใส สามารถสนับสนุนผู้มีส่วนได้เสียในการดาเนินงานตามแผนที่เหมาะสม
อกี ท้งั ยังชว่ ยลดความขัดแย้ง การตอ่ ตา้ น ความล่าชา้ ของแผนหรอื แผนงาน
๔) เป็นเครื่องมอื สนบั สนุนการดาเนินงานของหน่วยงานเจา้ ของแผนหรอื แผนงาน และสนับสนนุ
ให้แผนหรือแผนงานของหน่วยงานได้รับการยอมรับและลดความขัดแย้ง และการใช้งบประมาณ
อยา่ งมีประสทิ ธิภาพ ตลอดจนการบรรลเุ ป้าหมายการพฒั นาอยา่ งย่ังยนื
๕) ประชาชนผู้มีส่วนได้เสีย มีโอกาสและช่องทางเสนอความคิดเห็น มีส่วนร่วม
ในการพัฒนาตามแผนหรือแผนงานของภาครัฐ เกิดกลไกการดาเนินงานร่วมกัน เกิดความโปร่งใส
ในการตัดสินใจ และการพฒั นาสอดคลอ้ งกับความต้องการของประชาชนในพื้นท่ี

ญ

๖) ภาคเอกชน องค์กรพัฒนาเอกชน และสถาบันการศึกษาต่าง ๆ สามารถใช้กระบวนการ
และประสบการณ์ในดา้ นการประเมินส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) เสรมิ สรา้ งขดี ความสามารถ ความรู้
ความเข้าใจ และสรา้ งความตระหนักรู้ถึงความสาคญั ของการพัฒนาอยา่ งย่ังยืน

๗) ภาครัฐใช้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นเครื่องมือช่วยในการตัดสินใจ
ในเชิงนโยบายและดาเนินการตามแผนหรือแผนงานท่ีเหมาะสม ที่ได้มีการวิเคราะห์อย่างรอบด้าน
ในด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมที่คานึงถึงการพัฒนาในอนาคตและประเมินทางเลือกต่าง ๆ
รวมท้ังได้รับการยอมรับจากทุกภาคส่วน นอกจากน้ันการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ยังก่อให้เกิดประโยชน์กับทุกภาคส่วน ก่อให้เกิดความสมานฉันท์ มีเป้าหมายร่วมกันในการพัฒนา
ก่อให้เกิดประโยชน์แก่ทุกฝ่าย ลดความขัดแย้งในการดาเนินงานด้วยการพัฒนา และการตัดสินใจ
การพฒั นารว่ มกนั

การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นเครื่องมือในการบูรณาการประเด็น
ด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม เพ่ือสนับสนุนการวางแผนการพัฒนาอย่างยั่งยืนที่กลุ่มประเทศ
และองค์กรต่าง ๆ จานวนมากยอมรับและนาไปใช้ เช่น ประเทศแคนาดา เนเธอร์แลนด์ สหภาพยุโรป
ประเทศในเอเชีย ไดแ้ ก่ สาธารณรัฐประชาชนจนี สาธารณรัฐประชาธปิ ไตยประชาชนลาว สาธารณรฐั อนิ โดนีเซีย
สาธารณรฐั สังคมนยิ มเวยี ดนาม และประเทศไทย รวมท้ังธนาคารโลก และธนาคารเพอ่ื การพฒั นาเอเชีย

ประเทศไทยมีการนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาใช้ในการจัดทา
และทบทวนแผนและแผนงานในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ โดยสานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อม (สผ.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้เริม่ ทบทวนและปรับปรุงระบบ
การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) และเสนอแนะให้นากระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) มาใช้เป็นเครอื่ งมอื เพ่ือสง่ เสรมิ การจดั การทรัพยากรธรรมชาติและส่งิ แวดลอ้ ม

ปี พ.ศ. ๒๕๔๗ คณะกรรมการส่ิงแวดล้อมแห่งชาติได้เสนอให้หน่วยงานจัดทาข้ันตอน
การปฏิบัติงานของกระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) คู่ขนานกับการจัดทา
แผน แผนงานพัฒนาระดับภูมิภาคและรายสาขาต่าง ๆ เพ่ือลดความขัดแย้งและส่งเสริมการพัฒนา
อยา่ งยงั่ ยนื

ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๕๒ สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม (สผ.)
ได้จัดทาแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA) ฉบับแรกของประเทศไทย
และแผนพฒั นาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับท่ี ๑๐ (พ.ศ. ๒๕๕๐ - ๒๕๕๔) ได้กาหนดการส่งเสริม
ให้เกิดระบบการจัดทาการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ข้ึน ด้วยมุ่งหวงั วา่ จะเปน็ เครอ่ื งมือ
ที่จะช่วยให้เกิดการบูรณาการแนวคิดและเป้าหมายการพัฒนาสู่ความสมดุลและย่ังยืน ทั้งในเชิงนโยบาย
ผ่านกระบวนการการจัดทาแผนพัฒนาในแต่ละสาขาและในเชิงพื้นที่ในวงกว้าง เช่น ลุ่มน้า หรือกลุ่มจังหวัด
เป็นต้น การประชุมคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ คร้ังที่ ๓/๒๕๕๒ เมื่อวันที่ ๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒
ได้ให้ความเห็นชอบต่อเอกสาร “การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์” ให้หน่วยงานภาครัฐ
นาแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตามเอกสารดังกล่าว ไปใช้ในการกาหนด
นโยบาย วางแผน และพัฒนาโครงการขนาดใหญ่ท่ีอาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อขีดความสามารถ
ในการรองรบั ด้านสง่ิ แวดลอ้ ม

แผนพัฒนาเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๑ (พ.ศ. ๒๕๕๕ – ๒๕๕๙) และแผนพัฒนา
เศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๒ (พ.ศ. ๒๕๖๐ – ๒๕๖๔) ได้มกี ารผลักดันให้เกิดระบบการประเมิน

ฎ

ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตั้งแต่ขั้นตอนของการกาหนดนโยบาย แผน และการพัฒนาระดับ
พ้ืนท่ีอย่างสอดคล้องกับศักยภาพในการรองรับและการบริหารจัดการมลพิษของพ้ืนที่ มีการผลักดัน
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาใช้เป็นเคร่ืองมือนาเสนอทางเลือกในการตัดสินใจ
ระดบั นโยบาย (Policy : P1) แผน (Plan : P2) และแผนงาน (Program : P3) ของการพฒั นาที่เหมาะสม
และผลกั ดนั การนาแนวทางการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้มีผลบงั คับใช้ในทางปฏิบัติ

ระบบการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นระบบทีค่ ่อนข้างใหม่ ยังตอ้ งพัฒนา
กระบวนการและเทคนิคต่าง ๆ ให้ดียิ่งขึ้น จึงจาเป็นต้องเสริมสร้างขีดความสามารถและการเรียนรู้
อย่างต่อเนื่องให้แก่ผู้ที่เก่ียวข้อง ซึ่งพบข้อจากัดด้านเวลา ด้านข้อมูลทรัพยากร ฯลฯ ปัจจุบันมีการนา
การประเมินส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปใช้มากที่สดุ กับการจดั ทาแผนการใชท้ ี่ดินหรือผงั เมือง
แผนแม่บททรัพยากรน้าแห่งชาติและแผนรายสาขาต่าง ๆ ส่วนการนาไปใช้ในระดับนโยบาย
และยุทธศาสตร์ยังมีน้อยมาก เน่ืองจากการศึกษาระดับนโยบายและยุทธศาสตร์มีขอบเขตกว้าง
จึงจาเป็นต้องเน้นศึกษาเฉพาะประเด็นท่สี าคัญคือแผนและแผนงาน การศกึ ษาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ที่มีความละเอียดหรือใช้วิธีการเชิงปริมาณมากเกินไปจะดาเนินการได้ล่าช้า
ไม่สามารถจัดทาให้เสร็จทันกับความต้องการของผู้กาหนดแผนและแผนงานที่จะนาไปประกอบการ
ตัดสินใจ นอกจากน้ันจะต้องมีพระราชบัญญัติเพื่อส่งเสริมให้มีการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เป็นรูปธรรมโดยเร็ว มีหน่วยงานรับผิดชอบและระบบการบริหารจัดการ
มีกรอบในการดาเนินงาน มีบุคลากรที่มีความรู้ความสามารถ รวมท้ังงบประมาณในการดาเนินการ
ทพี่ อเพยี งจึงจะดาเนนิ งานการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ได้อยา่ งมปี ระสทิ ธิภาพ

ในช่วงเวลาที่ผ่านมาประเทศไทยได้ใช้กระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) และได้จัดทารายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มากกว่า ๓๐ โครงการ
ท่ีดาเนินงานโดยเจ้าของแผนงานโครงการของหน่วยงานภาครัฐและองค์กรต่าง ๆ ได้ก่อให้เกิด
การเรียนรู้ ประสบการณ์เป็นรากฐานของการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) มาจนถึงปี พ.ศ. ๒๕๖๓ สานักงานสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้จัดทา “แนวทาง
การพัฒนาระบบการประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)” ขึน้ มาใหม่

แผนการปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พ.ศ. ๒๕๖๑ - ๒๕๖๓ ภายใต้
ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๘๐ ได้กาหนดให้ต้องมีการพัฒนาเครื่องมือบริหารจัดการใหม่ คือ
(ก) การประเมินยุทธศาสตร์การพัฒนาอย่างย่ังยืนหรือการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(Strategic Environmental Assessment : SEA) (ข) การจัดทาแนวทางการพัฒนาระบบการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) (ค) เพิ่มขีดความสามารถเกี่ยวกับการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) (ง) จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในยุทธศาสตร์รายสาขา
และเชิงพ้ืนที่ และ (จ) จัดตั้งกลไกเชิงสถาบันเพ่ือพัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ให้เป็นกลไกในการป้องกันผลกระทบด้านส่ิงแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคมในพ้ืนท่ีสาคัญ
โดยหนว่ ยงานที่เกี่ยวขอ้ ง คอื สานักงานสภาพัฒนาเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติต้องดาเนินการตามภารกิจ
ดังต่อไปนี้

๑) จดั ทากรอบและแนวทางการพัฒนาระบบการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
ซึ่งครอบคลมุ ถึง (ก) การรับรองสิทธิ (ข) กลไกการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
(ค) การสนบั สนุนการดาเนนิ งานการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ทเ่ี ป็นรปู ธรรม (ง) กรณีศกึ ษา

ฏ

ท่ีหลากหลาย และ (จ) การมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่าง ๆ ในการทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) รวมทงั้ (ฉ) ความเชือ่ มโยงกบั ระบบการประเมนิ ผลกระทบส่งิ แวดลอ้ ม (EIA/EHIA)

๒) เพิ่มขีดความสามารถเกี่ยวกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้กับ
ภาคส่วนต่าง ๆ ท่เี ปน็ ไปตามพระราชบญั ญตั ทิ จ่ี ะกาหนดขึ้น

๓) สร้างความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องเก่ียวกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ให้กับชมุ ชน องค์กรปกครองสว่ นท้องถนิ่ และประชาสังคมในจังหวดั ต่าง ๆ

๔) การจัดทาการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในยุทธศาสตร์ต่าง ๆ ท้ังยุทธศาสตร์
รายสาขาและยุทธศาสตร์เชิงพื้นท่ี โดยมีหน่วยงานรับผิดชอบท่ีแตกต่างกันในแต่ละการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ทงั้ หนว่ ยงานรฐั ประชาสังคม ชุมชน องคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถนิ่ และหนว่ ยงานอน่ื ๆ

๕) พฒั นากลไกสาหรับการแลกเปล่ียนเรียนรู้ระหว่างการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ประเภทต่าง ๆ และภาคส่วนต่าง ๆ โดยเฉพาะการจัดการความขัดแย้งในระบบการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และการพัฒนาข้อเสนอแนวทาง รวมท้ังการออกแบบเชิงสถาบันท่ีเหมาะสม
สาหรับการดาเนนิ การและพัฒนาระบบการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ

๖) ปรบั ปรงุ กฎหมายต่าง ๆ ท่เี กีย่ วขอ้ ง
๗) จัดต้ังกลไกเชิงสถาบันเพื่อการดาเนินการและพัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ท่ีมีหน้าทค่ี รอบคลุมถงึ (ก) การเสริมสรา้ งขดี ความสามารถเก่ียวกับการประเมนิ
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) (ข) การสนับสนุนการดาเนนิ การและการมีส่วนร่วมในการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมทงั้ (ค) การใหข้ ้อเสนอและดาเนนิ การพัฒนาและปรับปรุงระบบ
การประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) อย่างตอ่ เนอ่ื ง
จากการติดตามผลของการดาเนินการภารกิจต่าง ๆ ท่ีเกี่ยวกับการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตามแผนการปฏิรูปประเทศ โดยกาหนดให้จัดทาภารกิจดังกล่าวให้แล้วเสร็จ
ภายในปี พ.ศ. ๒๕๖๓ ปรากฏว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถปฏิบัติภารกิจต่าง ๆ เป็นไปตามแผน
การปฏิรูปประเทศส่วนหนึ่ง ยังคงเหลือภารกิจ ๔) ๕) ๗) ท่ียังดาเนินการไม่ครบถ้วนตามเป้าประสงค์
และตัวช้ีวัด ในส่วนของภารกิจการปรับปรุงกฎหมายต่าง ๆ ท่ีเก่ียวข้องนั้นมีเพียงการปรับปรุง
พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพส่ิงแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๓๕ และการยกร่าง “ระเบียบ
สานกั นายกรฐั มนตรีว่าดว้ ยการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ พ.ศ. ....” ซงึ่ ยงั ไม่ได้รับการอนุมตั ิ
จากการพิจารณาศึกษาในครั้งนี้กรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม วุฒิสภา
ได้พบปัญหาอุปสรรคของระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และได้จัดทาข้อเสนอแนะ
การแกไ้ ขปญั หาอุปสรรคดงั กล่าว ดังต่อไปน้ี
- ปัญหาอุปสรรคของระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
๑) ปญั หานโยบายและการดาเนนิ การการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

(๑) คณะกรรมการเพอ่ื การพฒั นาที่ยัง่ ยนื (กพย.) ซ่ึงมอี านาจหนา้ ท่ผี ลักดันการดาเนนิ การ
เกี่ยวกับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ทีผ่ ่านมาคณะกรรมการยงั ไม่ไดใ้ ห้ความสาคัญ
โดยมีการประชุมเกี่ยวกับเรื่องน้ีเพียงปีละ ๑ ครั้ง ส่งผลให้การพัฒนาและการนาระบบการประเมิน
สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ไปใช้ประโยชนล์ ่าช้า โดยเฉพาะล่าชา้ กวา่ แผนการปฏิรูปประเทศ

(๒) คณะกรรมการระดบั นโยบายในรายสาขาหรือเชิงพ้ืนที่หรือคณะกรรมการท่ีคณะรัฐมนตรี
มอบหมายให้ทาหน้าที่กาหนด หรืออนุมัติ หรือให้ความเห็นชอบต่อแผนหรือแผนงานในรายสาขา

ฐ

หรือเชิงพ้ืนที่ ยังไม่ครอบคลุมแผนและแผนงานของหน่วยงานต่าง ๆ ที่สาคัญ ที่ต้องจัดทาการประเมิน
ส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

(๓) คณะรฐั มนตรแี ละคณะกรรมการระดบั ชาติตา่ ง ๆ เช่น คณะกรรมการสภาพัฒนาการ
เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ คณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ คณะกรรมการนโยบาย
ปา่ ไมแ้ ห่งชาติ คณะกรรมการสิง่ แวดลอ้ มแห่งชาติ คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ คณะกรรมการนโยบาย
พลังงานแห่งชาติ เป็นต้น ยังไม่ไดน้ าการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปใชเ้ ป็นเคร่อื งมือ
ในการวางแผนหรือแผนงานตามภารกิจหน้าที่

(๔) ประเทศไทยยงั ไม่มีการกาหนดการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) เชงิ ประเดน็
(Issue Based) ท่เี ปน็ ปัญหาสาคญั ของประเทศ เชน่ ประเดน็ ขยะมูลฝอย มลพษิ อากาศ ยานพาหนะไฟฟ้า เปน็ ต้น

(๕) ปัจจุบันรัฐบาลกาหนดให้ทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในการ
ทาแผนระดับ ๓ เท่าน้ัน โดยท่ียังมีแผนระดับอ่ืนอีกคือแผนระดับ ๑ และแผนระดับ ๒ (ตามมติ
คณะรัฐมนตรี เมื่อวนั ท่ี ๔ ตลุ าคม ๒๕๖๐ ไดแ้ บ่งระดับแผนเปน็ ๓ ระดับ โดยระดบั ๑ คือ ยทุ ธศาสตรช์ าติ
ระดับ ๒ คือ แผนแม่บทภายใตย้ ุทธศาสตร์ชาติ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ แผนความมั่นคง
แผนการปฏริ ูปประเทศดา้ น... สว่ นแผนระดับ ๓ คือ “แผนแม่บทดา้ น...” “แผนพัฒนา...” “แผนปฏบิ ตั กิ าร
ด้านที่ ... (พ.ศ. ....)” “แผนอ่นื ๆ”)

(๖) แผนและแผนงานรวมท้ังโครงการของรัฐท่ีสาคัญบางโครงการไม่มีการจัดทา
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาก่อน เช่น แผนและโครงการเขตพัฒนาเศรษฐกิจ
พิเศษต่าง ๆ ของสานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ

(๗) การประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) บางรายสาขาได้จดั ทามานานแล้ว ดังน้ัน
รายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ได้จึงมักไม่ตอบคาถามหรือตอบไดไ้ ม่ตรงกับ
ส่งิ ท่คี วรเปน็ และไม่บูรณาการกบั สาขาอ่ืน ๆ

(๘) ขาดการสนับสนุนจากรัฐบาลอย่างจริงจังในการผลักดันการพัฒนาระบบและการ
ประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

๒) ปัญหากฎหมายและระเบียบ
(๑) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทยเป็นกระบวนการ

ที่ไม่มีกฎหมายรองรับหรือบังคับให้หน่วยงานหรือเจ้าของแผนงานต้องทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) โดยทป่ี จั จบุ นั มเี พียง (ร่าง) ระเบียบสานกั นายกรฐั มนตรวี ่าด้วยการประเมินสง่ิ แวดลอ้ ม
ระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. .... ซ่ึงระเบียบนี้จะใช้บังคับเฉพาะกับราชการส่วนกลาง ราชการส่วนภูมิภาค
และราชการส่วนทอ้ งถิ่นเทา่ น้ัน ดงั นั้นจงึ เปน็ ประเดน็ ทต่ี อ้ งตีความวา่ ระเบียบสานกั นายกรฐั มนตรีดังกลา่ ว
จะมผี ลใชบ้ งั คบั กับบคุ คลหรือองคก์ รเอกชนดว้ ยไดห้ รือไม่

(๒) เน่ืองจากปัจจุบันยังไม่มีกฎหมายเกี่ยวกับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) สานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติไดจ้ ดั ทา (ร่าง) ระเบยี บสานกั นายกรัฐมนตรี
ว่าด้วยการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. .... เพ่ือใช้เป็นเคร่ืองมือในการส่งเสริม
และสนับสนุนการจัดทาแผนหรือแผนงานของหน่วยงานภาครัฐ ให้มีการคานึงถึงปัจจัยทางด้าน
ส่ิงแวดล้อม ร่วมกับปัจจัยทางด้านเศรษฐกิจ สังคมและปัจจัยอื่น ๆ ตลอดจนเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วน
ที่เก่ียวข้องเข้ามามีส่วนร่วมเพื่อให้การพัฒนาประเทศเป็นไปตามหลักการพัฒนาที่ย่ังยืน แต่ (ร่าง) ระเบียบ
ดงั กล่าวยงั ไมไ่ ด้รบั การเหน็ ชอบจากคณะรัฐมนตรี

ฑ

(๓) (ร่าง) “ระเบยี บสานักนายกรัฐมนตรวี ่าดว้ ยการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์
พ.ศ. ....” ดังกล่าว ซึ่งประกอบด้วย ๓ หมวด คือ หมวด ๑ ว่าด้วยคณะกรรมการพัฒนาการประเมิน
สงิ่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ ทง้ั นี้ในข้อ ๔ ของหมวด ๑ กาหนดใหม้ ี “คณะกรรมการพัฒนาการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์” เรียกโดยย่อว่า “กสย.” ซ่ึงในคณะกรรมการดังกล่าวยังไม่สมบูรณ์
เนอ่ื งจากไมม่ กี รรมการทีม่ าจากกระทรวงสาธารณสุข

๓) ปัญหาหน่วยงานรับผดิ ชอบหลกั
(๑) ไม่มีหน่วยงานหรือองค์กรรับผิดชอบหลักท่ีมีขีดความสามารถ (capacity) พอที่จะ

สามารถรับผดิ ชอบการดาเนินการและพฒั นาระบบการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อนั ได้แก่
- การกาหนดกลไกเชิงสถาบัน เพื่อพัฒนาและผลักดันระบบการประเมินส่ิงแวดล้อม

ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้สามารถนาไปบูรณาการกับการทานโยบาย แผน แผนงานหรือทิศทาง
การพัฒนาต่าง ๆ เพอ่ื ใหเ้ กิดการพัฒนาอย่างยั่งยนื

- การกาหนดและพิจารณามาตรฐานและคุณภาพของรายงานการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

- การตดิ ตามประเมินผลทีไ่ ดจ้ ากการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
- การให้คาปรกึ ษา ให้ความรู้ และสร้างความเขา้ ใจท่ถี ูกต้องในเร่ืองการประเมินส่งิ แวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แก่หน่วยงานภาครัฐส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค ส่วนท้องถ่ิน ประชาชน
และภาคเอกชน
(๒) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ ซึ่งปัจจุบันเป็นฝ่ายเลขานุการ
ของคณะกรรมการพัฒนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (กสย.) ยังขาดบุคลากรที่มีความรู้
และเชย่ี วชาญทางด้านการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
(๓) ไม่มีหน่วยงานตามระเบียบของราชการท่ีทาหน้าที่พิจารณารายงานการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซ่ึงหน่วยงานเจ้าของแผนและ/หรือแผนงานได้จัดทาข้ึน ให้อยู่ใน
มาตรฐานและมีคุณภาพ รวมทั้งสามารถนาไปใช้เป็นกรอบสาหรับการกาหนดแผนหรือแผนงาน
หรอื ทิศทางการพัฒนาประเทศอยา่ งยงั่ ยืน
๔) ปญั หากระบวนการการจดั ทาการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
(๑) การจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในปัจจุบันมักจะขาดการ
วิเคราะห์ภาพในอนาคตและการพัฒนาทางเลือกของการพัฒนาที่เหมาะสม เน่ืองจากมีปัญหา
ด้านฐานข้อมลู ทไ่ี ม่เพยี งพอ ไมถ่ กู ตอ้ ง และไม่ทันสมยั
(๒) ประชาชนผู้มีส่วนได้เสียในแผนและแผนงาน ต้องเป็นผู้มีส่วนร่วมในการประเมิน
สง่ิ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) แต่ประชาชนยังขาดความรู้ความเข้าใจท่ีถูกต้องและไม่เห็นความสาคัญ
ของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สาหรับแผนและแผนงานของหน่วยงานต่าง ๆ
ทาให้ประชาชนเขา้ ใจวา่ การจดั ทาการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) เปน็ เรอื่ งของนโยบาย
ภาครัฐ ถือเปน็ เรอ่ื งไกลตัว จงึ ไมเ่ ข้ามามีส่วนร่วมหรือเขา้ มามสี ว่ นร่วมน้อย ส่วนทีเ่ ขา้ มามสี ่วนร่วมมักจะ
คานึงถึงแต่ผลกระทบของตนเองเป็นหลัก จะสนใจหรือพิจารณาเฉพาะประโยชน์หรือผลกระทบเฉพาะ
ในกรอบพื้นที่ที่ตนเองได้รับโดยตรง โดยขาดการพิจารณาปัญหาหรือแนวทางการพัฒนาในอนาคต
ในวงกว้างทคี่ รอบคลมุ ในทกุ มติ ิ

ฒ

(๓) เนื่องจากผู้มีส่วนได้เสียในแผนและแผนงาน มีความหลากหลายและมีจานวนมาก
ทาให้เกดิ ปัญหาการมีสว่ นร่วมในกระบวนการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซ่ึงมขี อบเขต
การศึกษาท่ีกว้าง แต่ยังไม่มีเกณฑ์กาหนดท่ีชัดเจนสาหรับกระบวนการการคัดเลือกกลุ่มและตัวแทน
ผ้มู ีสว่ นได้เสีย และรปู แบบการมีส่วนรว่ มทเ่ี หมาะสมในการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

(๔) ยังไม่มีการกลั่นกรองและกาหนดแผนหรือแผนงานที่สมควรต้องทาการประเมิน
สงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) สาหรับหนว่ ยงานทส่ี าคญั และมีสว่ นเก่ียวขอ้ ง

(๕) การกลั่นกรอง (Screening) และการกาหนดขอบเขตการศึกษา (Scoping) สาหรับ
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานยังไม่เหมาะสม
ไม่ครอบคลุม และไม่ชัดเจน รวมทั้งไม่สอดคล้องกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
จึงไม่เกดิ ประโยชน์ตอ่ การวางแผนและแผนงาน

(๖) การกาหนดขอบเขต (Scoping) ของการทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ตาม “แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment
Guideline)” ที่จัดทาโดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ “มีวัตถุประสงค์หลัก
เพือ่ กาหนดขอบเขตพื้นที่ (Spatial) ระยะเวลา (Temporal) และประเด็นยทุ ธศาสตร์ (Strategic issues)
ของแผนหรือแผนงาน ตลอดจนประเมินสถานภาพในอดีตถึงปัจจุบันของประเด็นยุทธศาสตร์ (Past and
Current situation) และอาจประเมินแนวโน้มที่อาจเกิดขึ้นในอนาคตของประเด็นยุทธศาสตร์นั้น ”
ซึ่งทาให้ตีความได้ว่าการกาหนดขอบเขตของการทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ที่เหมาะสมนั้น อาจไม่จาเป็นต้องมองไปข้างหน้า แต่ทาเพียงแค่การประเมินแนวโน้มที่อาจเกิดข้ึน
ในอนาคตของประเด็นยุทธศาสตรก์ ็ได้ ซ่งึ สง่ ผลใหไ้ มส่ ามารถกาหนดแผนหรือแผนงานท่ีเหมาะสมได้

(๗) ไม่มีการพัฒนาฐานข้อมูลกลางที่ครบถ้วน ทันสมัย และถูกต้องท่ีจาเป็นสาหรับการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และไม่มีการเช่ือมโยงข้อมูลจากการประเมินผลกระทบ
สงิ่ แวดลอ้ ม (EIA/EHIA) ของโครงการตา่ ง ๆ ท่ีผา่ นมากับฐานข้อมูลดงั กลา่ ว

(๘) “แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental
Assessment Guideline)” ทจี่ ัดทาโดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติและใช้อยู่
ในปจั จุบนั นยี้ ังเปน็ เพียงแนวทางในภาพกว้าง เพียงเพอื่ ทาให้เกิดความเขา้ ใจในกระบวนการและขั้นตอน
คร่าว ๆ ของการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมท้ังเพ่ือให้ความรู้เก่ียวกับ
บริบทการพัฒนาและกลไกการขับเคลอื่ นการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทย
ซ่ึงยังไม่สมบูรณ์พอที่จะนาไปใช้เป็นแนวทางในการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ในระดบั ปฏิบตั ิการจริงในภาคสนาม

(๙) “แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental
Assessment Guideline)” ท่ีจัดทาโดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติยังขาด
หวั ข้อการดาเนนิ การตามแผน (Planning implementation)

(๑๐) ยังไม่มีการกาหนดชุด (Set) ตัวช้ีวัดของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) สาหรับแผนและแผนงานต่าง ๆ ของประเทศให้เหมาะสมสาหรับแต่ละแผนและแผนงานในรายสาขา
เชิงพ้ืนท่ีและเชิงประเด็น รวมทั้งยังไม่ครอบคลุมทุกมิติ คือ มิติเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม
ท้ังนี้ตัวชี้วัดในแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่สานักงานสภาพัฒนาการ

ณ

เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้นาเสนอเป็นตัวอย่างนั้น มีจานวนมากตามประเภทของแผน
ซ่ึงหลากหลายและเป็นของต่างประเทศ ซง่ึ ยงั ไมค่ รอบคลมุ ๓ มติ ดิ ังกล่าวและอาจไมเ่ หมาะสมกบั บรบิ ทไทย

(๑๑) เป้าประสงค์ของแผนงานทีป่ รากฏในรายงานการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์
(SEA) ยังขาดตัวชวี้ ัดและเป้าหมายของตวั ชว้ี ัด นอกจากน้ี ผจู้ ัดทาการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์
(SEA) มีหลายกลุ่มถึงแม้จะมีตัวช้ีวัดท่ีครอบคลุมทั้ง ๓ มิติ คือ มิติเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม
แต่ตัวชี้วัดบางส่วนกลับแตกต่างกัน ไม่สามารถนามาเทียบหรือวิเคราะห์ร่วมกันได้ ซึ่งมีผลกระทบ
ต่อการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และการติดตามประเมินผลในภายหลัง

(๑๒) ขาดกลไกการตรวจสอบและการควบคุมคุณภาพรายงานการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีหน่วยงานต่าง ๆ ได้จัดทาขึ้น

(๑๓) การบริหารจัดการกระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
อาจยากประสบความสาเร็จเพราะมคี วามเสี่ยงดา้ นความไมโ่ ปรง่ ใสและความไม่เชื่อม่นั ของผู้มสี ว่ นได้เสีย
เกิดความระแวงว่าเป็นเพียงการดาเนินการ เพื่อให้ได้เป้าหมาย ตัวชี้วัด และข้อสรุปท่ีกาหนดไว้แล้ว
โดยหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงาน

(๑๔) สภาพปัจจบุ ัน ยังไม่มกี ารติดตามและประเมินผลสมั ฤทธิ์ของแผนงานและโครงการ
ทีบ่ รรจุไวใ้ นผลการศึกษาการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

(๑๕) การจัดทาการประเมินสง่ิ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ใช้เวลาและงบประมาณ
ค่อนข้างสูง เม่ือไม่นาไปใช้ประโยชน์หรือนาไปใช้ประโยชน์น้อยจะได้ผลตอบแทนไม่คุ้มค่า ท่ีผ่านมา
มีการจัดทารายงานการศึกษาประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA - Report) ไปแล้ว
๓๗ โครงการ แต่มีการนารายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปใช้ประโยชน์น้อยมาก
สาเหตุหน่ึงมาจากรายงานการศึกษาประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ไม่ได้มาตรฐาน
และขาดคณุ ภาพ

(๑๖) การนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปดาเนินการกับ
บางโครงการท่ีได้จัดทาการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA) แล้ว และได้รับอนุมัติ/อนุญาตแล้ว
โดยคาดหวังว่าการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะช่วยแก้ปัญหาความขัดแย้งและการ
ไม่ยอมรับของประชาชนในรายงานการประเมินผลสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA) แต่ยังไม่บรรลุผลตามท่ีคาดไว้

(๑๗) ไม่สามารถเช่อื มโยงระบบการประเมนิ ผลกระทบสิ่งแวดลอ้ ม (EIA/EHIA) ของแตล่ ะ
โครงการ (Project) กับระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตามพระราชบัญญัติ
สง่ เสริมและรกั ษาคณุ ภาพสงิ่ แวดลอ้ มแห่งชาติ ฉบับที่ ๒ พ.ศ. ๒๕๖๑ มาตรา ๔๗ ทบ่ี ญั ญตั วิ ่า “ในกรณี
ท่ีมีการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ตามระเบียบหรือกฎหมายอื่นใดไว้แล้ว การประเมินผล
กระทบส่ิงแวดล้อม (EIA/EHIA) ของโครงการ (Project) ให้คานึงถึงผลการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ดังกล่าวด้วย” เน่ืองจากปัจจุบันยังไม่มีระเบียบหรือกฎหมายเกี่ยวกับการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)

(๑๘) รายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของแผนหรือแผนงาน
ของหน่วยงานเจ้าของแผนและแผนงานที่จัดทาเสร็จแล้ว ส่วนใหญ่ยังไม่มีการเผยแพร่ไปยัง
หน่วยงานที่เกีย่ วข้องและเปดิ เผยต่อสาธารณชนเพ่อื การใช้ประโยชนจ์ ากการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ร่วมกนั

ด

(๑๙) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีได้จัดทามาแล้วเป็นระยะเวลา
ยาวนานอาจประสบปัญหาในการนามาใช้ประโยชน์ได้ เนื่องจากเกิดการเปลี่ยนแปลงของฐานข้อมูล
เทคโนโลยี เศรษฐกจิ สังคม และส่งิ แวดลอ้ ม รวมทงั้ มีการปรับปรุงนโยบาย แผน และแผนงานใหม่

๕) ปัญหาขีดความสามารถของหน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ ง
(๑) หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานซ่ึงต้องรับผิดชอบในการจัดทาการประเมิน

สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รายสาขาหรือเชิงพ้ืนที่ ยังขาดความรู้/ความเข้าใจท่ีถูกต้อง
และผู้เชี่ยวชาญเก่ียวกับระบบและการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เน่ืองจาก
เปน็ เรือ่ งค่อนขา้ งใหมแ่ ละไมม่ ีระเบียบรองรับ

(๒) หน่วยงานท่ีต้องทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในส่วนท่ีตนเอง
เกีย่ วขอ้ ง ขาดงบประมาณและบคุ ลากรทีเ่ ชยี่ วชาญในการดาเนินการจัดทาการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดบั
ยุทธศาสตร์ (SEA)

(๓) หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานท่ีต้องจัดและต้องกากับการจัดทาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ต้องมีกรรมการเพ่ือกากับการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ดังกล่าว แต่หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานบางแห่ง ยังขาดผู้เช่ียวชาญเฉพาะ
ด้านท่ีเกี่ยวข้องกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในหลายสาขา ทาให้รายงาน
การประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ที่จดั ทาข้นึ ไมม่ คี ุณภาพ

(๔) ปัจจุบันผู้เช่ียวชาญด้านการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
ท่ีมีความรู้ความเช่ียวชาญและมีประสบการณ์ด้านการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
โดยตรงมีนอ้ ยมาก

(๕) สถาบันการศึกษาและสถาบันการวิจัย ยังมีการวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการประเมิน
สิง่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) นอ้ ยมาก

- ขอ้ เสนอแนะต่อระบบการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
๑) นโยบายและการดาเนนิ การการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

(๑) คณะกรรมการเพื่อการพัฒนาที่ย่ังยืน (กพย.) ควรให้ความสาคัญอย่างสูง
กับการพัฒนาและการดาเนินการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพื่อให้สอดรับกับ
การปฏิรูปในเร่ืองการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่มีกรอบเวลากาหนดไว้ชัดเจน
และสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ ควรใหค้ วามสาคญั กับการประเมินส่งิ แวดลอ้ ม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในแผนพัฒนาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ ฉบบั ที่ ๑๓ (พ.ศ. ๒๕๖๖ - ๒๕๗๐)

(๒) คณะกรรมการระดบั นโยบายในรายสาขาหรือเชิงพื้นที่หรือคณะกรรมการที่คณะรัฐมนตรี
มอบหมาย ควรกาหนดหรืออนุมัติหรือให้ความเห็นชอบต่อแผนหรือแผนงานในรายสาขาหรือเชิงพ้ืนท่ี
ตามลาดับความสาคัญที่ต้องทาการประเมินสิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตามเปา้ หมายการพัฒนาอย่างย่ังยืน

(๓) คณะรัฐมนตรีและคณะกรรมการระดับชาติท่ีมีอานาจหน้าท่ีในการวางแผนนโยบาย
และแผนงานต้องทาความเข้าใจ ให้ความสาคัญ และต้องนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ไปใชเ้ ปน็ เคร่ืองมอื ในการดาเนินงานตามอานาจหน้าท่ี

(๔) ควรมีการกาหนดการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เชิงประเด็น (Issue
Based) ท่ีเป็นปัญหาสาคัญของประเทศ เพ่ือให้การดาเนินการตามแผนเชิงประเด็นนี้มีการพิจารณา

ต

ครอบคลุม ทุกมิติ คอื ดา้ นเศรษฐกิจ สังคมและส่ิงแวดลอ้ ม รวมทั้งเทคโนโลยที ่ีเหมาะสมเพ่อื การพฒั นา
อยา่ งยงั่ ยืน

(๕) รัฐบาลควรกาหนดให้แผนระดบั ๒ คอื แผนแมบ่ ทภายใตย้ ุทธศาสตรช์ าติ แผนพฒั นา
เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนความม่ันคง แผนการปฏิรูปประเทศด้าน ... ต้องทาการประเมิน
สงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ด้วยเพอ่ื ให้เกิดการพฒั นาอยา่ งยั่งยนื จรงิ

(๖) คณะรัฐมนตรีควรส่ังการให้มีการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ของแผนและโครงการขนาดใหญ่ท่ีกาลังดาเนินการอยู่ในปัจจุบัน เช่น แผนพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษ
ตา่ ง ๆ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวนั ออก (EEC) เขตพฒั นาเศรษฐกิจพเิ ศษชายแดน เป็นต้น โดยทาคู่ขนาน
ไปกับการวางแผนและพัฒนาโครงการพิเศษเหล่าน้ัน เพื่อปรับปรุงแผนและโครงการให้เกิดประโยชน์
สูงสุดกับประเทศ ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และส่ิงแวดล้อม เป็นท่ียอมรับจากทุกภาคส่วน และนาไปสู่
การพัฒนาอย่างยงั่ ยนื

(๗) รัฐบาลควรต้องส่ังการให้สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
ดาเนินการพัฒนาระบบและการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้เกิดความสมบูรณ์
โดยกาหนดเวลาแล้วเสร็จท่ีชัดเจน เพ่ือให้ทันต่อแผนและแผนงานที่ต้องนาไปปฏิบัติ โดยเฉพาะแผน
ของสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติเอง และการจัดสรรงบประมาณของ
สานกั งบประมาณ

(๘) ในการศึกษาและการทารายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ควรทาอย่างบูรณาการ ทั้งในระดับ P1, P2, P3 และเชิงพื้นท่ี ดังแผนภูมิ (ก) แผนภูมิของการทาการ
ประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ระดับนโยบาย ระดับพืน้ ท่ี และรายสาขา โดยบูรณาการกัน
และใชป้ ระโยชน์ขอ้ มลู รว่ มกัน ทแ่ี สดงถงึ กระบวนการ และขน้ั ตอนที่ถูกตอ้ ง ทั้งในระดับประเทศ ภาค และเขต
ตลอดจนรายสาขา โดยในแผนภูมิน้ีได้กล่าวถึงการเก็บข้อมูลระดับจุลภาค กึ่งมหัพภาค และมหัพภาคด้วย
โดยข้อมูลระดับจุลภาค ก่ึงมหัพภาค และมหัพภาคดังกล่าวน้ีใช้สาหรับการแลกเปลี่ยนและแบ่งปันกัน
ในพนื้ ทร่ี ะดบั เขต ระดบั ภาค และระดบั ประเทศตามลาดบั

นอกจากน้ัน การจัดทานโยบาย แผน หรือแผนงานโดยท่ัวไปมักใช้เวลาน้อยกว่า
การประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ดงั นั้น การประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
จึงควรต้องเร่งทานับแต่วันนี้และต้องใช้เวลาให้สั้นท่ีสุด ซึ่งจะดาเนินการดังที่ว่าน้ันได้ จาเป็นต้องมีการ
เตรียมการและจัดทามาก่อนเป็นอย่างดี รวมทั้งมีความพร้อมในการปรึกษาหารือกับทุกภาคส่วน
เพือ่ หลกี เล่ียงความขดั แยง้ อันเป็นเหตใุ ห้เสียเวลาในภายหลัง

ทงั้ น้ี ในช่วงเปล่ยี นผา่ นและเรยี นรู้เรื่องน้ี การทาการประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
กับการวางแผนในทุกระดับ สาหรับบางกรณีอาจมีความจาเป็นต้องทาควบคู่ไปพร้อมกันไปพลางก่อน
รวมท้ังตอ้ งมีการแบ่งปันข้อมูลซ่ึงกันและกันเพื่อการปรับปรุงให้เหมาะสมย่งิ ข้ึนเม่ือมีข้อมูลทันสมัยมากข้ึน
จนกว่าการทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในระดับ P1, P2, P3 และเชิงพื้นที่
จะลงตัวซง่ึ หลงั จากนี้การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) รายสาขาหรือเชิงประเด็นก็จะอิง
กับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ก่อนหน้าน้ีเป็นทิศทาง และการวางแผนต่อจากน้ี
ก็จะสอดคล้องและเป็นไปตามหลักการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และหลักการ
พฒั นาอย่างยงั่ ยนื ดังแผนภูมติ อ่ ไปน้ี

ถ

แผนภมู ิ (ก) แผนภมู ิของการทาการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ระดบั นโยบาย
ระดบั พนื้ ที่ และรายสาขา โดยบรู ณาการกันและใชป้ ระโยชน์ขอ้ มูลรว่ มกนั

๒) กฎหมายและระเบยี บ
(๑) ดาเนินการแก้ไขเพ่ิมเติมพระราชบัญญัติสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

พ.ศ. ๒๕๖๑ เพื่อเพ่ิมอานาจให้แก่สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติในการจัดทา
และติดตามการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยเปิดพื้นท่ีการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน
ท้ังนี้ เพื่อป้องกันมิให้เกิดปัญหาจากการตีความว่าหน่วยงานใดจะเป็นองค์กรท่ีมี หน้าที่และอานาจ
ในการดาเนินการดังกล่าว โดยให้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่จัดทาขึ้นมีผลผูกพัน
หน่วยงานทเี่ ปน็ เจา้ ของแผนหรอื แผนงาน หรอื โครงการ นาไปใช้ในทางปฏิบตั ิ

(๒) คณะรัฐมนตรีควรเร่งเห็นชอบ (ร่าง) “ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ พ.ศ. ....” เพอ่ื ให้ระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ดาเนนิ การไปได้กอ่ นท่ีจะมพี ระราชบญั ญตั ิออกมาเปน็ กฎหมายเฉพาะ

(๓) ควรเพิ่มปลัดกระทรวงสาธารณสุขในคณะกรรมการพัฒนาการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เนื่องจากการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สาหรับแผน
และแผนงาน เพ่อื การพัฒนาอย่างยั่งยืนนั้น ต้องคานงึ ถึงมติ ทิ างสงั คม ซึ่งรวมถงึ สขุ ภาพของประชาชนดว้ ย

๓) หน่วยงานรบั ผิดชอบหลัก
(๑) หนว่ ยงานหรือองค์กรหลักท่เี หมาะสมท่สี ุดที่จะตอ้ งรับผดิ ชอบการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ ม

ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ขณะน้ีคือ “สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ” เนื่องจาก
เป็นหน่วยงานทมี่ ีความชานาญและประสบการณ์อยา่ งมากในการกาหนดนโยบายและการวางแผนระดับชาติ
รวมทั้งได้มีส่วนเกี่ยวข้องและปฏิบัติภารกิจเสมือนเป็นองค์กรหลักที่รับผิดชอบงานการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) มาแล้วไมน่ อ้ ยกวา่ ๕ ปี

โดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติจะต้องมีภารกิจหลัก ดังน้ี
(ก) กาหนดนโยบาย แนวทางการพัฒนา และกลไกในการขับเคล่ือนเพื่อการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน

ท

(ข) เสนอแนะประเภทของแผนหรือแผนงานที่ต้องทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
(ค) กาหนดหลักเกณฑ์ วิธีการและแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) (ง) สร้าง
ขีดความสามารถและส่งเสริมความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องให้แก่หน่วยงานท่ีเกี่ยวข้อง ทั้งของสานักงาน
สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติเองและหน่วยงานอ่ืน เช่น กระทรวงพลังงาน กระทรวง
อุตสาหกรรม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม เป็นต้น (จ) ติดตามและประเมินผล
การประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของหน่วยงานรัฐแทนคณะกรรมการพัฒนาการประเมิน
ส่งิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)

ท้ังน้ี วัตถุประสงค์ของการจัดต้ังเป็นหน่วยงานหรือองค์กรภายใต้สานักงาน
สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เพ่ือให้สามารถปฏิบัติภารกิจเกี่ยวกับการพัฒนา
และดาเนินการด้านการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศได้อย่างมีประสิทธิผล
และเตม็ ประสิทธิภาพ

(๒) สานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติตอ้ งเรง่ เสริมสร้างขดี ความสามารถ
(Capacity building) โดยเฉพาะดา้ นบุคลากร ให้แกห่ นว่ ยงานหรือองคก์ รภายในสานกั งานสภาพัฒนาการ
เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เพ่ือให้เป็นหน่วยงานหลักที่พร้อมรับผิดชอบการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศตอ่ ไป

(๓) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติหรือหน่วยภายนอก
ท่ีมีขีดความสามารถซ่ึงสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติมอบหมาย ต้องทาหน้าท่ี
ในการพิจารณามาตรฐานและคุณภาพรายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ให้สามารถนาไปใช้เปน็ กรอบของแผนงานหรอื ทิศทางการพฒั นาประเทศอย่างยง่ั ยนื ไดอ้ ยา่ งเหมาะสม

๔) กระบวนการการจัดทาการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
(๑) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จาเป็นต้องวิเคราะห์และมองภาพ

การพัฒนาในอนาคตและการพัฒนาทางเลือก ซ่ึงต้องมีฐานข้อมูลที่เพียงพอถูกต้องและทันสมัย รวมท้ัง
ต้องมีกลไกสนับสนุนและควบคุมคุณภาพการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ในทุกขั้นตอนของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในระหว่างช่วงเปล่ียนผ่านและเรียนรู้น้ี
คณะรฐั มนตรีจงึ ต้องใช้อานาจบริหารส่ังการให้หน่วยงานท่ีเกยี่ วข้องเร่งจัดหาและรวบรวมขอ้ มูลพน้ื ฐาน
ให้พรอ้ มสาหรบั ประกอบการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

(๒) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติและหน่วยงานเจ้าของแผน
และแผนงานที่ต้องทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ต้องเร่งสร้างความรู้ความ
เข้าใจที่ถูกต้องและเผยแพร่ประชาสัมพันธ์อย่างท่ัวถึง เพื่อให้ประชาชนตระหนักถึงความสาคัญ
และความจาเป็นของการประเมินสิง่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

(๓) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติต้องกาหนดหลักเกณฑ์
การมีส่วนร่วมอย่างมีความหมาย (Meaningful participation) โดยกาหนดกระบวนการและขั้นตอน
การมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่าง ๆ และประชาชนอย่างเหมาะสม ครอบคลุมกลุ่มและตัวแทนผู้มีส่วนได้เสีย
โดยพิจารณาถึงรูปแบบและวิธีการทีเ่ หมาะสมทส่ี ุดในบรบิ ทพ้ืนท่ีน้นั ๆ โดยใหค้ วามสาคัญกับผมู้ ีส่วนไดเ้ สีย
ท่มี สี ิทธแิ์ ละเสียงข้างน้อยด้วย

(๔) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติควรเร่งกลั่นกรองและกาหนด
แผนและแผนงานที่สมควรต้องทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และต้องจัดทากลไก

ธ

การพัฒนาและติดตามแผนงาน รวมท้ังความเชื่อมโยงการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
กับโครงการที่เกดิ ขน้ึ ภายใต้แผนงานท่ไี ดบ้ ูรณาการการประเมินสิง่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) แลว้

(๕) การกล่ันกรอง (Screening) และการกาหนดขอบเขตการศึกษา (Scoping) สาหรับ
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยหน่วยงานเจ้าของแผนหรอื แผนงานเป็นจุดเร่ิมต้น
ทสี่ าคญั ของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จึงต้องพิจารณาดว้ ยความรอบคอบว่าแผน
หรือแผนงานนั้นจาเป็นต้องทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) หรือไม่ ถ้าเห็นว่า
จาเป็นต้องจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ก็ต้องกาหนดขอบเขตการศึกษา
(Terms of Reference : TOR) ท่ีชัดเจน เหมาะสม และปฏบิ ตั ไิ ดจ้ ริง

(๖) การกาหนดขอบเขต (Scoping) ของการทาการประเมินส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์
(SEA) ที่เหมาะสม คือ ต้องมกี ารวเิ คราะห์ฉากทัศน์ (Scenarios) ทหี่ ลากหลาย ท่อี าจมกี ารเปลย่ี นแปลง
เกิดขึ้นในอนาคตของประเด็นยุทธศาสตร์ด้วย เพราะประเด็นยุทธศาสตร์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตนั้น
มีความสาคญั ตอ่ การวางแผนและแผนงานอยา่ งมาก ดังน้ัน สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสงั คม
แห่งชาติจึงต้องปรับเปลี่ยน และปรับปรุงแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
ให้เหมาะสมถกู ต้อง รวดเรว็ และสอดคลอ้ งกับยุทธศาสตรท์ เ่ี ปลย่ี นแปลงไป

(๗) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติต้องสรา้ งระบบให้มีการพัฒนา
และวิเคราะห์ฐานข้อมูลกลางท่ีครบถ้วน (Big Data) ทันสมัยและถูกต้องเพ่ือการจัดทาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่มีประสิทธิผลและประสิทธิภาพ รวมท้ังต้องมีการเชื่อมโยง
ฐานขอ้ มลู การประเมินผลกระทบส่งิ แวดลอ้ ม (EIA/EHIA) ของโครงการต่าง ๆ ท่ีทามาแล้วกบั ฐานข้อมูล
ดังกลา่ วด้วย

(๘) สานักงานสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติควรต้องเร่งจัดทาแนวทาง
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment Guideline)
ท่ีเป็นวิธีการระดับปฏิบัติการจริงภาคสนาม ในภาพที่จาเพาะและแคบลงในรูปแบบวิธีการ
(Methodology) ให้เหมาะสมกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในแผนและแผนงาน
รายสาขา (Sectoral based) เชิงพื้นที่ (Area based) หรือเชงิ ประเดน็ (Issue based)

(๙) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติต้องเพิ่มหัวข้อการดาเนินการ
ตามแผน (Plan implementation) ในแนวทางและวิธีการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(Strategic Environmental Assessment Guideline and Methodology) ด้วย

(๑๐) การกาหนดชดุ (Set) ตวั ชี้วัดสาหรับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
มีความสาคญั ท่ีจะขาดไม่ไดเ้ พราะมีความสาคัญต่อการประเมินผลของแผนและแผนงานโดยการกาหนด
ดงั กล่าวควรยืดหยุ่น และมีตวั ชี้วดั ท่ีหลากหลาย โดยต้องครอบคลุมท้ัง ๓ ดา้ น คือ ดา้ นเศรษฐกิจ สังคม
และส่งิ แวดลอ้ ม โดยให้เขา้ กบั บริบทไทยและต้องไมอ่ ิงตวั อยา่ งของต่างประเทศจนเกินควร

(๑๑) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติต้องกาหนดตัวช้ีวัดหลัก
ของเป้าประสงค์ในแผนหรือแผนงานประเภทเดียวกันให้เหมือนกันหรือใกล้เคียงกันและควรมีการ
กาหนดมาตรฐานขั้นต่าของตัวช้ีวัดและเป้าหมายของตัวชี้วัดสาหรับแต่ละแผนหรือแผนงานหรือพื้นที่
รวมท้ังสาขา และกาหนดประเด็นข้นึ เป็นการเรง่ ด่วน

(๑๒) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติหรือคณะกรรมการพัฒนา
ระบบการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (กยส.) ตอ้ งเร่งสร้างกลไกการตรวจสอบและจัดทาเกณฑ์

น

การควบคุมคณุ ภาพรายงานการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ทีช่ ัดเจนและผ่านกระบวนการ
เทคนิคพิจารณข์ ึ้นมาใชป้ ฏิบัติ

(๑๓) การบริหารจัดการกระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ต้องเป็นไปด้วยความโปร่งใส ปราศจากผลประโยชน์ทับซ้อน เปิดเผยและตรวจสอบได้ โดยต้องบูรณา
การหลักวิชาการ องค์ความรู้ และประสบการณ์ พร้อมท้ังการประชาสัมพันธ์ให้เกิดก ารมีส่วนร่วม
ของประชาชนและผู้มีส่วนได้เสียในพื้นท่ีอย่างแท้จริง ในทุกขั้นตอนของการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

(๑๔) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติต้องจัดให้มีการติดตาม
และประเมินผลสัมฤทธิ์ของคุณภาพของแผนงานและโครงการที่บรรจุไว้ในผลการศึกษาการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) พร้อมข้อเสนอแนะให้สอดคล้องกับผลการศึกษาการประเมิน
สิง่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

(๑๕) ภาครัฐต้องให้ความสาคัญ โดยมีการวางแผนการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในแผนและแผนงาน โครงการสาคญั เป็นการล่วงหน้า พร้อมจดั สรรงบประมาณ
ใหส้ อดคล้องกับแผนการจัดทาการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ดงั กล่าว

(๑๖) หน่วยงานทไ่ี ดเ้ คยทาการประเมินสง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และได้ทดลอง
ใช้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แก้ปัญหาความขัดแย้งและการไม่ยอมรับของ
ประชาชนในผลการจัดทาการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EIA/EHIA) ท่ีได้รับอนุมัติ/อนุญาต
และพัฒนาโครงการตามแผนงานมาแล้วควรถอดบทเรยี นจากประสบการณน์ ั้นมาเป็นความรู้เพอ่ื แบง่ ปันกัน
เพอื่ หลกี เล่ียงปัญหาที่จะเกิดขนึ้ ในอนาคต

(๑๗) ตอ้ งออกพระราชบัญญตั ิการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) เพ่ือสานกั งาน
สภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติและสานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม
จะได้ใช้สาหรับทาการเชื่อมโยงการจัดทาการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EIA/EHIA) ของโครงการ
(Project) กับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของแผนหรือแผนงานหรือโครงการตาม
เจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพส่ิงแวดล้อม (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๑ พร้อมท้ัง
เรง่ รัดจัดทาการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ให้ครอบคลุมแผนพัฒนาท่ีสาคัญของประเทศให้
แล้วเสร็จก่อนที่จะมีโครงการท่ีต้องจัดทาการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA) รายโครงการหรือ
กจิ กรรม ตามพระราชบัญญัตสิ ่งเสรมิ และรักษาคณุ ภาพส่งิ แวดล้อม (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๑

(๑๘) เพ่ือประโยชน์ของสังคมโดยรวม สานักงานสภาพฒั นาเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ
และหน่วยงานเจ้าของรายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ต้องเผยแพร่รายงาน
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA - Report) ไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและเปิดเผย
ต่อสาธารณชน อย่างนอ้ ยตอ้ งผ่านทางสอ่ื อิเลก็ ทรอนิกส์ เพื่อการเรยี นรปู้ ระสบการณท์ ้งั ดา้ นความสาเร็จ
และการผิดพลาดของรายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ที่ไดท้ ามาแล้ว ซึง่ จะเป็น
ประโยชน์ต่อการจัดทารายงานประเมินผลกระทบส่ิงแวดลอ้ ม (EIA/EHIA) ระดับโครงการหรือกจิ กรรม

(๑๙) ควรมีการทบทวนการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ท่ไี ดจ้ ัดทาไวแ้ ล้ว
ทุก ๆ ๕ ปี โดยให้คร่อมระหว่างคร่ึงแผนของแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เพ่ือใช้ประโยชน์
ในการจดั ทาแผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาตฉิ บับตอ่ ไป

บ

๕) ขีดความสามารถของหนว่ ยงานทีเ่ กี่ยวข้อง
(๑) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ควรเป็นหน่วยงานหลัก

ทตี่ อ้ งรบั ภารกิจในการ (ก) ให้ความรู้ความเข้าใจท่ีถกู ต้องแกท่ ุกภาคสว่ น (ข) เสริมสร้างขีดความสามารถ
และการเรียนรู้อย่างต่อเน่ือง (ค) จัดทาบัญชีรายช่ือบุคลากรผู้เชี่ยวชาญการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และ (ง) สร้างความพร้อมของหน่วยงานสาหรับการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

(๒) หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานท่ีต้องจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) จะต้องจัดให้มีงบประมาณเพียงพอ โดยรวมท้ังบุคคลากรท่ีเช่ียวชาญการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) หรือมีความรู้ และประสบการณ์ในการจัดทาและกากับการจัดทา
การประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ควรต้องช่วยเหลือและสนับสนุน
การขอต้งั งบประมาณของหน่วยงานท่ีต้องทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในส่วนท่ี
ตนเองเกี่ยวข้อง เช่น หน่วยงานท่ีเกี่ยวข้องกับทรัพยากรน้า ทรัพยากรพลังงาน พ้ืนที่เศรษฐกิจพิเศษ
เปน็ ตน้

รัฐบาล คณะรัฐมนตรี และสานักงบประมาณต้องจัดสรรงบประมาณให้เพียงพอ
แก่หน่วยงานรัฐท่ีต้องจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพื่อให้การพัฒนาประเทศ
ตามหลักการของการพัฒนาอยา่ งย่ังยืนเกิดประโยชนส์ ูงสุดต่อประเทศและประชาชน

(๓) หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานท่ีต้องจัดทาและกากับการจัดทาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะต้องมีหรือจัดหากรรมการซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) หรือมีบุคลากรท่ีมีความรู้ความเข้าใจและมีประสบการณ์เกี่ยวกับ
การจดั ทาและกากับการจดั ทาการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติช่วยสนับสนุนการจัดหา
กรรมการซงึ่ เปน็ ผู้เชยี่ วชาญการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ใหแ้ กห่ นว่ ยงานเจ้าของแผน
หรือแผนงานเหล่าน้ัน และควรบูรณาการร่วมกับหน่วยงานอ่ืนของรัฐ มหาวิทยาลัย สถาบันการศึกษา
และภาคเอกชน ในการเพ่มิ จานวนและขดี ความสามารถของผทู้ ี่จะมาทาหน้าที่ในการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ ม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

(๔) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติต้องส่งเสริมสถาบันการศึกษา
และสถาบันการวิจัย ให้มีส่วนร่วมและมีบทบาทเกี่ยวข้องกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) เพ่ิมขึ้น เช่น สอนและวิจัยรวมท้ังลงปฏิบัติงานช่วยเหลือภาครัฐทางด้านการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) อยา่ งเปน็ รูปธรรมทป่ี ฏบิ ตั ิได้จริง

(๕) รัฐควรสนับสนุนการวิจัยด้านระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ท้งั ในระดับนโยบาย แผน และแผนงาน เชิงพน้ื ท่ีและรายสาขา รวมทงั้ เชงิ ประเด็น

.............................................

ป

คำนำ

รายงานการพิจารณาศึกษาเรื่องการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic
Environmental Assessment : SEA ) จัดทาโดย คณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม
วุฒิสภา มีวัตถุประสงค์เพื่อทราบสถานะของการพัฒนาและการใช้ระบบการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นเครื่องมือสาหรับการกาหนดยุทธศาสตร์การพัฒนาท้ังระดับประเทศ
รายสาขา และเชงิ พืน้ ท่ี และเพอ่ื ทราบปัญหาอุปสรรคของการพัฒนาและการใช้ระบบการประเมินส่งิ แวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมทั้งการจดั ทาขอ้ เสนอแนะเพือ่ แก้ไขปัญหาอุปสรรคของการพัฒนาและการใช้ระบบ
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพ่ือให้ยุทธศาสตร์การพัฒนาท้ังระดับประเทศ รายสาขา
และเชงิ พ้ืนที่ สอดคลอ้ งกบั การพฒั นาอย่างย่ังยืน (SDGs) และลดความขัดแย้งระหวา่ งยทุ ธศาสตร์การพฒั นา
ต่าง ๆ โดยเฉพาะระหว่างยทุ ธศาสตร์พฒั นารายสาขากบั ยุทธศาสตร์พฒั นาเชงิ พน้ื ท่ี

การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีความสาคัญต่อการวางแผนการพัฒนา
ทม่ี ีเปา้ หมายมุ่งสูก่ ารพฒั นาอย่างยง่ั ยนื (SDGs) โดยการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นการ
ใช้กรอบแนวคิดและกระบวนการเชิงวิเคราะห์ ประเมินศักยภาพและขีดความสามารถในการรองรับ
(Carrying Capacity) ด้านเศรษฐกิจ สังคม และส่ิงแวดล้อม ต้ังแต่การพัฒนานโยบาย แผน แผนงาน
ในรายสาขาหรือในเชิงพืน้ ท่ี โดยบรู ณาการด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และเปรียบเทียบทางเลือก
เพื่อการตดั สินใจกาหนดแผนการพัฒนาท่ีมคี ุณภาพ รอบคอบ โปรง่ ใส และมีส่วนร่วมทุกภาคส่วน

ระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นเคร่ืองมือเพ่ิมขีดความสามารถ
ในการกาหนดยุทธศาสตร์ร่วมกันของภาคส่วนต่าง ๆ ในสังคม และบูรณาการการทางานระหว่างหน่วยงาน
ภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน และภาคประชาสังคมในจังหวัดต่าง ๆ เพ่ือการกาหนดยุทธศาสตร์
การพัฒนาอย่างมีส่วนร่วม และการเข้าไปมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสียในกระบวนการการจัดทาและติดตาม
ตรวจสอบรายงานการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ทด่ี าเนินการโดยหนว่ ยงานภาครฐั

ผลของการพิจารณาศึกษาคร้ังน้ีจะนาไปใช้ประกอบการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์(SEA) ตามแผนการปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม
ภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติพ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๘๐ ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐
ต่อไป

ผ หนา้
ก
สารบญั ค
ค
รายนามกรรมาธกิ ารทรพั ยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดลอ้ ม วฒุ สิ ภา ฌ
รายนามอนกุ รรมาธิการด้านสิง่ แวดลอ้ ม ป
รายนามทป่ี รกึ ษาคณะอนกุ รรมาธกิ ารดา้ นสง่ิ แวดลอ้ ม ผ
บทสรปุ ผูบ้ รหิ าร ฟ
คานา ม
สารบญั
สารบัญภาพ ๑
สารบญั ตาราง ๕
บทที่ ๑ บทนา ๕
๖
๑.๑ ความเปน็ มาของการพจิ ารณาศึกษา ๗
๑.๒ วัตถุประสงค์ ๙
๑.๓ ขอบเขตของการพจิ ารณาศกึ ษา
๑.๔ นิยามศพั ท์เฉพาะ ๑๑
๑.๕ ประโยชน์ทค่ี าดวา่ จะได้รับ ๑๑
บทที่ ๒ เอกสาร และงานวิชาการทเ่ี กยี่ วข้อง ๑๒
บทที่ ๓ วธิ กี ารพจิ ารณาศกึ ษา ๑๒
๓.๑ การเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู จากเอกสารและรายงาน ๑๒
๓.๒ การเชญิ หนว่ ยงานทเ่ี ก่ยี วขอ้ งมาชแี้ จง ให้ข้อมูล และขอ้ คิดเห็น ๑๒
๓.๓ การตดิ ตอ่ ประสานงานขอขอ้ มูลโดยตรงจากหน่วยงานต่าง ๆ ท่ีเกย่ี วขอ้ ง
๓.๔ การประชมุ คณะอนุกรรมาธกิ ารด้านสงิ่ แวดลอ้ ม ๑๓
๓.๕ การประชมุ คณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่งิ แวดลอ้ ม วฒุ สิ ภา
๓.๖ การสมั มนา ๑๗
บทที่ ๔ ผลการพิจารณาศกึ ษา ๑๙
๔.๑ ความสาคญั ของการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ ๒๐

(Strategic Environmental Assessment: SEA) ๒๓
๔.๒ ประโยชนข์ องการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมเชงิ ยุทธศาสตร์ (SEA)
๔.๓ ความเปน็ มาของระบบการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
๔.๔ การพัฒนาและการขบั เคลื่อนการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

ในต่างประเทศ
๔.๕ พฒั นาการและการขบั เคลื่อนการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA

ของประเทศไทย

ฝ

สารบัญ (ต่อ)

หน้า

๔.๖ ประเภทของการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ๒๖

๔.๗ รูปแบบของการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ๒๗

๔.๘ ขอบเขตและระดับของการใชก้ ารประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ๒๘

๔.๙ ความแตกตา่ งและความสมั พันธข์ องการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๒๙

และการประเมนิ การประเมนิ ผลกระทบส่งิ แวดลอ้ ม (EIA)

๔.๑๐ ความเชอ่ื มโยงของการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) กบั นโยบาย ๓๑

แผนหรือแผนงาน

๔.๑๑ กระบวนการและขนั้ ตอนการดาเนนิ งานการประเมนิ ส่งิ แวดล้อม ๓๗

ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

๔.๑๒ เครื่องมือและเทคนิคการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ๔๕

๔.๑๓ การจดั ทารายงานการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ ๔๖

(SEA Report Preparation)

๔.๑๔ การมีสว่ นรว่ ม (Participation) ๕๐

๔.๑๕ กฎหมายและระเบยี บทีเ่ กี่ยวขอ้ งกบั ระบบการประเมนิ สิง่ แวดล้อม ๕๖

ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

๔.๑๖ องคก์ รและคณะกรรมการท่เี กย่ี วขอ้ งในการขับเคลือ่ นการประเมินสิ่งแวดลอ้ ม ๖๔

ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

๔.๑๗ การกาหนดประเภทของแผนหรอื แผนงานในการจดั ทาการประเมินสง่ิ แวดล้อม ๖๗

ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

๔.๑๘ แนวทางการจดั ทาการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ๖๘

๔.๑๙ การควบคมุ คณุ ภาพของการจดั ทาการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ ๗๑

(SEA) และการติดตามและตรวจสอบ

๔.๒๐ แนวทางการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ ๗๕

(Strategic Environmental Assessment Guideline)

๔.๒๑ การประยกุ ต์ใชร้ ะบบการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ๗๗

ของประเทศ

๔.๒๒ กรณีปัญหาขอ้ ขัดแย้งของการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๘๐

๔.๒๓ หลกั การการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ที่ดีสาหรบั ประเทศไทย ๘๓

๔.๒๔ แผนการปฏริ ูปดา้ นการบริหารจดั การทรัพยากรธรรมชาติและสงิ่ แวดลอ้ ม ๘๔

ปี พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๖๕ เร่ืองระบบการประเมนิ ยทุ ธศาสตรก์ ารพฒั นาอยา่ งยั่งยนื (SEA)

พ

สารบญั (ตอ่ )

หนา้

๔.๒๕ การขบั เคลื่อนและการดาเนนิ การตามแผนการปฏริ ปู ระบบการประเมนิ ส่ิงแวดล้อม ๘๙

ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ

๔.๒๖ ผลสัมฤทธก์ิ ารปฏริ ปู ด้านการบริหารจดั การทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดลอ้ ม ๙๗

ปี พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๖๕ เรอื่ ง ระบบการประเมินยทุ ธศาสตรก์ ารพัฒนาอยา่ งยง่ั ยืน (SEA)

๔.๒๗ ปัญหาอุปสรรคของการพฒั นา การดาเนนิ การ และการปฏริ ปู ระบบการประเมิน ๑๐๒

สิ่งแวดลอ้ ม ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

บทที่ ๕ สรปุ และข้อเสนอแนะ

๕.๑ สรปุ ผลการพิจารณาศึกษา ๑๑๓

๕.๒ ผลสมั ฤทธก์ิ ารปฏริ ูประบบการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๑๑๕

ตามแผนการปฏิรปู ๒๕๖๑ - ๒๕๖๓

๕.๓ ปัญหาอปุ สรรคและข้อเสนอแนะของการประเมินส่งิ แวดล้อม ๑๑๖

ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

๕.๓.๑ ปัญหาอปุ สรรคของการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๑๑๖

๕.๓.๒ ขอ้ เสนอแนะการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๑๒๑

บรรณานุกรม ๑๒๘

ภาคผนวก ๑๒๙

ฟ

สารบญั ภาพ หนา้
๑๔
ภาพที่ ๑๕
๑ นิยามการพัฒนาทย่ี ง่ั ยนื (Sustainable Development) ๒๔
๒ เปา้ หมายการพฒั นาอยา่ งยงั่ ยืน ๒๙
๓ พฒั นาการของการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทย
๔ ขอบเขตและระดบั การใช้งานการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ๓๓

และการประเมนิ ผลกระทบสงิ่ แวดล้อม (EIA) ๓๕
๕ รูปแบบความเชอ่ื มโยงของการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ของประเทศ (SEA)
๓๙
กบั การจัดทาแผนงาน ๕๔
๖ ความเช่อื มโยงของการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
๕๕
กบั การจดั ทาแผนหรือแผนงานสาหรับประเทศไทย ๖๔
๗ ขั้นตอนหลักของกระบวนการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๗๕
๘ ขน้ั ตอนของการมสี ว่ นร่วมในการจดั ทาการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์
๗๗
(SEA) ของพืน้ ทล่ี ุม่ นา้
๙ แผนการมสี ว่ นรว่ มและการส่อื สาร ๘๓
๑๐ กลไกการขบั เคลอ่ื นการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๙๑
๑๑ แนวทางการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ ( Strategic Environmental ๙๑

Assessment Guideline) สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ ๙๒
มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๓
๑๒ รายงานการประเมนิ ผลสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) พืน้ ทีล่ มุ่ น้าชี ๙๒
ล่มุ น้าปราจนี บรุ ี – บางปะกง และลุม่ นา้ สะแกกรัง สานกั งานทรัพยากรน้าแหง่ ชาติ
๑๓ การคดั ค้านการประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) โรงไฟฟ้าถา่ นหิน - เทพา ๙๓
๑๔ การอบรมและประชาสัมพนั ธก์ ารประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๙๓
๑๕ การประชมุ ระดมความคดิ เห็นเพือ่ ปรับปรุงและพฒั นาแนวทางการประเมนิ สงิ่ แวดล้อม ๙๔
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๙๖
๑๖ การประชาสมั พนั ธเ์ พ่ือสรา้ งความรู้ความเขา้ ใจเกย่ี วกบั การประเมินสงิ่ แวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และเผยแพรป่ ระชาสัมพนั ธ์ของความสาคญั ของการประเมนิ ผล
ส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
๑๗ การฝกึ อบรมผู้เชีย่ วชาญดา้ นการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
และ Policy Dialogue การประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
๑๘ คมู่ ือเพ่ือการส่อื สารสาธารณะและ Poster การประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
๑๙ โครงการนาร่องการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) เชิงพ้ืนทีจ่ งั หวัดระยอง
๒๐ แนวทางการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
๒๑ การฝึกอบรมทางวิชาการด้านการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
สาหรับผู้บรหิ ารระดบั กลาง

ภ ๑๒๓

๒๒ แผนภูมิ (ก) แผนภูมิของการทาการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
ระดบั นโยบาย ระดบั พนื้ ท่ี และรายสาขา โดยบูรณาการกนั และใช้ประโยชน์ขอ้ มูลร่วมกนั

ม

สารบญั ตาราง

ตารางท่ี หนา้

๑ ความแตกตา่ งและความสัมพนั ธข์ องการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๓๐

และการประเมนิ ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA)

๒ การใช้เครื่องมือและเทคนิคในข้ันตอนตา่ ง ๆ ของการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๔๗

๓ องค์ประกอบของรายงานการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ๔๙

๔ ตวั อย่างการจดั ลาดบั ความสาคญั ของผู้มีสว่ นไดเ้ สีย ๕๓

๕ บญั ชีรายการควบคมุ คณุ ภาพของการจดั ทาการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ๗๒

๖ แผนและวิธกี ารปฏิรปู ดา้ นทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดล้อม ๘๕

เรอ่ื ง การประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

๗ การประชุมกลมุ่ ยอ่ ยระดมความคดิ เหน็ จากหนว่ ยงานทีเ่ กยี่ วขอ้ ง ๙๔

๘ ผลการดาเนินการปฏิรปู ดา้ นทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดล้อม ๑๐๐

เร่ืองระบบการประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

บทท่ี ๑
บทนำ

๑.๑ ควำมเปน็ มำของกำรพจิ ำรณำกำรศึกษำ
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA)

เป็นเครื่องมือที่สาคัญเพอ่ื การจัดการส่ิงแวดล้อมท่ีเป็นท่ียอมรับด้วยการนาไปประยกุ ต์ใชใ้ นประเทศต่าง ๆ
ทั่วโลกและเป็นเครื่องมือสาคัญที่องค์กรระหว่างประเทศ เช่น ธนาคารโลก (World Bank) ธนาคาร
เพ่ือการพัฒนาแห่งเอเชีย (Asian Development Bank: ADB) สหภาพนานาชาติเพ่ือการอนุรักษ์
ธรรมชาติและทรัพยากรธรรมชาติ (International Union of Conservation on Nature and Natural
Resources: IUCN) ได้ใช้ประกอบการพิจารณาโครงการต่าง ๆ เพ่ือให้การสนับสนุนการพัฒนาโครงการ
ตา่ ง ๆ ทมี่ ีความสาคัญ

แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๐ (พ.ศ. ๒๕๕๐ - ๒๕๕๔) ได้กาหนด
เปา้ ประสงค์ การพัฒนาที่ม่งุ สสู่ ังคมท่ีอยู่ดมี สี ขุ อย่างยั่งยนื ภายใตห้ ลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี งท่ีให้
ความสาคัญกบั การสร้างองค์ความรู้และภูมิค้มุ กนั และการสรา้ งสมดุลของการพัฒนาให้เกิดขึ้นในทกุ มิติ
โดยการเสริมสร้างทุนเพ่ือการพัฒนาประเทศท้ัง ๓ ด้าน คือทุนเศรษฐกิจ สังคม ทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อม เคร่ืองมือสาคัญท่ีมีการผลักดันให้เกิดขึ้นตามแผนพัฒนาฉบับน้ีคือ การประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท้ังในระดับพ้ืนที่และรายสาขา ตั้งแต่ข้ันการกาหนดนโยบาย
เพื่อมใิ ห้เกดิ การใช้ทรัพยากรอยา่ งไม่คุ้มค่าหรือทาลายแหล่งทรพั ยากร รวมทงั้ ใชป้ ระโยชน์และปลอ่ ยของเสีย
จนเกินขีดความสามารถในการรองรับของพ้ืนที่ (Carrying Capacity) และความสามารถในการบริหาร
จดั การ

โดยท่ีรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ หมวด ๑๖ “การปฏิรูปประเทศ”
กาหนดให้ดาเนินการปฏิรูปประเทศ และให้ดาเนินการปฏิรูปประเทศอย่างน้อยในด้านต่าง ๆ ให้เกิด
ผลตามทีก่ าหนด โดยใหเ้ ปน็ ไปตามทก่ี าหนดในกฎหมายว่าดว้ ยแผนและข้นั ตอนการดาเนินการปฏริ ูปประเทศ
ซ่ึงอย่างนอ้ ยตอ้ งมีวิธีการจดั ทาแผนการมีส่วนร่วมของประชาชนและหนว่ ยงานทเ่ี กย่ี วข้อง ขน้ั ตอนในการ
ดาเนินการปฏิรูปประเทศ การวัดผลการดาเนินการ และระยะเวลาดาเนินการปฏิรูปประเทศทุกด้าน
และต่อมาได้มีการตราพระราชบัญญัติแผนและขั้นตอนการดาเนินการปฏิรูปประเทศ พ.ศ. ๒๕๖๐
มีผลใช้บังคับเม่ือวนั ที่ ๑ สงิ หาคม ๒๕๖๐ เปน็ ตน้ มา

สาหรับการปฏิรูปประเทศ เร่ือง ระบบบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม
ได้กาหนดให้ต้องมีการพัฒนาเครื่องมือบริหารจัดการใหม่ คือ การประเมินยุทธศาสตร์การพัฒนา
อย่างย่ังยืนหรือการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment :
SEA) เพื่อช่วยในการกาหนดนโยบาย แผนงานและการพัฒนาในระดับพ้ืนที่เพ่ือการพัฒนาอย่างยั่งยืน
ประเด็นปฏิรูปด้านระบบบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในช่วงแผนปฏิรูปประเทศ
๕ ปี มที งั้ หมดรวม ๘ ประเด็น หนึง่ ประเด็นในนั้นคือการปฏริ ูประบบการประเมินยทุ ธศาสตรก์ ารพัฒนา
อย่างยงั่ ยนื หรอื การประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

เน่ืองจากปัญหาสิ่งแวดล้อมของประเทศที่เปล่ียนแปลงไป ส่วนหน่ึงมาจากการกาหนดนโยบาย
และแผนที่ขาดการวางกรอบทิศทางไปสู่การพัฒนาที่ย่ังยืน (Sustainable Development) ซึ่งควรเน้น
การพัฒนาให้เกิดดุลยภาพ ๔ ด้าน คือ สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคมและเทคโนโลยี รวมถึงการพัฒนา

๒

กระบวนการให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholder) เข้ามาร่วมตัดสินใจเลือกทิศทางการพัฒนาน้ัน ๆ
ตามรัฐธรรมนญู แห่งราชอาณาจกั รไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ หมวดที่ ๓ สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย
และหมวดที่ ๕ หน้าทขี่ องรฐั

ที่ผ่านมาการกาหนดนโยบายและแผนมุ่งเน้นการพัฒนาเศรษฐกิจเป็นหลักจึงทาให้เกิดการใช้
ทรัพยากรธรรมชาติปริมาณมากในการผลติ และปล่อยมลพิษออกสู่สิ่งแวดล้อม ขณะเดียวกันการจัดการ
ด้านส่ิงแวดล้อมมุ่งเน้นการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA) ระดับโครงการเท่านั้น จึงทาให้การ
พิจารณาและตัดสินใจขาดมุมมองในภาพรวม กล่าวคือมิได้พิจารณา ผลกระทบที่จะเกิดข้ึนพร้อมกัน
จากการพฒั นาหลายโครงการในเวลาเดยี วกนั และผลกระทบสะสม (Cumulative Impact) ในระยะยาว
นอกจากน้ีการพัฒนาระดับโครงการจะขึ้นอยู่กับการกาหนดแนวทางการพัฒนาและการดาเนินการ
ของหนว่ ยงานใดหน่วยงานหน่ึงเป็นหลัก รวมถึงการให้น้าหนักการพัฒนาต่อเร่ืองนน้ั ๆ เฉพาะโครงการ
ซ่ึงไม่เชื่อมโยงต่อเน่ืองกับโครงการอื่น ๆ ท้ังในพื้นที่เดียวกันและ/หรือประเภท/ชนิดโครงการเดียวกัน
หรือคล้ายกัน การพิจารณาและประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมระดับโครงการจึงไม่ครอบคลุม
ผลกระทบท่จี ะเกิดข้ึนตอ่ การพฒั นาดา้ นอืน่ ๆ ไปพรอ้ มกนั

การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) คือ การใช้กรอบแนวคิดและกระบวนการ
ในการวิเคราะห์ประเมินศักยภาพและขอ้ จากัดของส่ิงแวดลอ้ ม ตั้งแต่การพัฒนานโยบาย แผน แผนงาน
และโครงการขนาดใหญ่ในรายสาขา (Sectoral Based) หรอื ในเชงิ พ้นื ท่ี (Area Based) ที่ใหค้ วามสาคัญ
กับการพัฒนาอย่างย่ังยืน โดยบูรณาการมิติด้านส่ิงแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคม และเทคโน โลยี
และเปรียบเทียบทางเลือกในการตดั สินใจ เพ่ือให้การตดั สินใจนัน้ มีคุณภาพ รอบคอบ โปรง่ ใส และมสี ่วนร่วม
จากทุกภาคส่วน ทั้งน้ีการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะเป็นการดาเนินการก่อนถึง
ขัน้ ตอนการพฒั นา โดยจะชว่ ยช้วี า่ นโยบาย แผน แผนงาน และโครงการขนาดใหญ่ลักษณะใด เหมาะสม
กับพ้ืนท่ีและเป้าหมายเป็นการพัฒนาอย่างย่ังยืนหรือไม่ รวมท้ังจะช่วยบ่งช้ีเร่ืองหรือประเด็นที่ต้องให้
ความสาคญั ในการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EIA/EHIA) ในระดับโครงการด้วย

การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นเคร่ืองมือหน่ึงที่จะนามาสู่การบูรณาการ
ท้ังความคิด และการปฏิบัติการร่วมกันของหลายฝ่าย ทาให้เกิดการทางานร่วมกันอย่างเป็นระบบ
และมีกระบวนการตดั สินใจจากหลายฝ่ายอย่างมีส่วนร่วม โดยมงุ่ เป้าประสงค์ของการพัฒนาอย่างยง่ั ยืน
บนศักยภาพและเง่ือนไขของการพัฒนาในระยะยาว ดังปรากฏในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
และแผนจัดการคุณภาพส่ิงแวดล้อมท่ีมีข้อเสนอการพัฒนาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ดงั น้ี

๑) แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับท่ี ๑๐ (พ.ศ.๒๕๕๐ - ๒๕๕๔) ซ่ึงมีรายละเอียด
เกี่ยวกับยุทธศาสตร์การพัฒนาบนฐานความหลากหลายทางชีวภาพ และการสร้างความมั่นคงของฐาน
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวถึงบทบาทภาครัฐในการขับเคล่ือนยุทธศาสตร์การสร้าง
สภาพแวดล้อมท่ีดีเพ่ือยกระดับคุณภาพและการพัฒนาอย่างยั่งยืนให้พัฒนาประสิทธิภาพการบริหารจัดการ
เพ่ือลดมลพิษและควบคุมกิจกรรมท่ีจะส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต โดยผลักดันให้เกิดระบบประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตั้งแต่ขั้นตอนของการกาหนดนโยบาย แผน และการพัฒนาระดับพื้นท่ี
อย่างสอดคลอ้ งกบั ศักยภาพในการรองรบั และการบริหารจัดการมลพิษของพนื้ ท่ี

แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๑ (พ.ศ. ๒๕๕๕ – ๒๕๖๙) ได้กล่าวถึง
การปรับปรุงขบวนการการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)

๓

แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๒ (พ.ศ. ๒๕๖๐ – ๒๕๖๔) ได้กล่าวถึง
การพฒั นาระบบการบรหิ ารจัดการและกลไกแก้ไขปญั หาความขัดแยง้ ดา้ นทรพั ยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดล้อม
คอื ผลักดนั กระบวนการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาใช้เปน็ เครื่องมอื นาเสนอทางเลือก
ในการตัดสินใจระดับนโยบายแผน และแผนงานที่เหมาะสมกับศักยภาพของลุ่มน้า เพื่อให้กิจกรรม
การพัฒนาท่ีเกิดข้ึนในพื้นท่ีระดับลุ่มน้าคานึงถึงความยง่ั ยืนและความสามารถในการรองรับของระบบนิเวศ
รวมถึงวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนในพ้ืนท่ีอย่างมีส่วนร่วมจากภาคีการพัฒนาในพื้นที่ลุ่มน้า
และการผลักดันการนาแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้มีผลบังคับใช้
ตามกฎหมายเพื่อนาไปสู่การปฏิบัติและเป็นเครื่องมือสาคัญในการตัดสินใจเชิงนโยบายของภาครัฐ
ไดอ้ ย่างแทจ้ ริง

๒) แผนจัดการคณุ ภาพส่ิงแวดล้อม พ.ศ. ๒๕๕๐ - ๒๕๕๔ ไดก้ ล่าวถึงแนวทางการบรหิ ารจดั การ
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมโดยใช้หลักการจัดการการระวังไว้ก่อน (Precautionary Principle)
ซ่ึงเป็นหลักการจัดการเชิงรุกที่เน้นหลักการป้องกันผลกระทบล่วงหน้ามีการสร้างระบบภูมิคุ้มกันให้กับ
ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมโดยเฉพาะพื้นท่ีท่ีมีระบ บนิเวศท่ีเปราะบางให้มีการคุ้มครอง
รวมทั้งมีการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในข้ันการกาหนดนโยบาย โดยเฉพาะในการ
เพ่ิมประสิทธิภาพการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมของทุกภาคี กาหนดมาตรการ
ให้มีการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ทุกระดับ มีการผลักดันให้มีการใช้กระบวนการ
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และเลือกนโยบายหรือพ้ืนท่ีนาร่องในการจัดทา
การประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เช่น การบรหิ ารจัดการลุ่มน้าทัง้ ระบบ และการขนสง่ มวลชน
เป็นตน้

แผนจัดการคุณภาพส่ิงแวดล้อม พ.ศ. ๒๕๕๕ - ๒๕๕๙ กล่าวถึงการปรบั ฐานการผลิตภาคอุตสาหกรรม
ให้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมีแนวทางการปฏิบัติการกาหนดเขตพ้ืนที่ที่เหมาะสมที่จะใช้ในการรองรับ
การพัฒนาและขยายตัวของภาคอุตสาหกรรมในอนาคต เพื่อป้องกันผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อม
และปัญหาความขัดแย้งทางสังคม รวมทั้งสนับสนุนการพัฒนาเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ
(Eco Industrial Town) โดยให้เช่ือมโยงกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และการ
ผังเมืองที่เหมาะสม ในส่วนของการจัดการมลพษิ (คุณภาพนา้ คุณภาพอากาศ ขยะมูลฝอย และของเสีย
อันตรายชุมชนและอุตสาหกรรม) กาหนดแนวทางการปฏิบัติในการพัฒนาพ้ืนท่ีขนาดใหญ่ต้องจัดทา
รายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยยึดศักยภาพของพื้นที่เป็นหลัก
เพ่ือประกอบการตัดสินใจและจัดทาผังเมืองให้เหมาะสม และให้มีการพัฒนาและเพิ่มประสิทธิภาพ
การประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

แผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดลอ้ ม พ.ศ. ๒๕๖๐ - ๒๕๖๔ ให้ทาการปรับปรุงเครื่องมอื การตัดสินใจ
ด้านสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีจะเป็นเคร่ืองมือ
ประกอบการพิจารณา ก่อนตัดสินใจดาเนนิ โครงการ และร่วมกันกาหนดแผนหรือยุทธศาสตร์รายสาขา
ทมี่ คี วามสาคัญและส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมสงู ท่ตี ้องจัดทาการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์
(SEA)

ดังนั้น การพัฒนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จึงเป็นการสร้างเครื่องมือ
และกลไกที่จะนามาใช้เช่ือมประสานการทางานของหลายฝ่ายเข้าด้วยกัน เร่ิมจากการกาหนดทิศทาง
การพัฒนาให้เกิดดุลยภาพท้ังสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคม และเทคโนโลยีไปพร้อมกันบนฐาน

๔

กระบวนการที่ผู้มีส่วนได้เสีย (Stakeholder) ได้เข้ามาร่วมตัดสินใจเลือกทิศทางการพัฒนาน้ัน ๆ โดยมี
พ้ืนฐานของการบริหารจัดการท่ีดี (Good Governance) ความรับผิดรับชอบร่วมกัน (Accountability)
การพจิ ารณาฐานศกั ยภาพ เงอ่ื นไขบริบทต่าง ๆ และปฏิสมั พันธท์ ัง้ ทางบวกทางลบของการพฒั นา

การประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ได้รับการพฒั นาข้ึนด้วยความมงุ่ หวังทจ่ี ะนามาใช้
แก้ไขปญั หาในกระบวนการต่าง ๆ อย่างเป็นระบบ เพื่อให้กระบวนการเป็นพน้ื ท่ีประสานเช่ือม และนาเสนอ
ให้แต่ละภาคส่วนท่ีมีส่วนได้ส่วนเสียเจรจา ถกเถียงในเหตุและผลต่าง ๆ จนเกิดเป็นข้อสรุปตัดสินใจ
ร่วมกนั ในท้ายท่ีสดุ โดยมีจดุ หมายร่วมกันคือการพัฒนาอย่างย่ังยืน และทุกฝ่ายไดผ้ ลประโยชน์ของการ
พัฒนารว่ มกัน (Win-win Solution)

สืบเน่ืองจากการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นการวิเคราะห์ความสอดคล้อง
ระหว่างศักยภาพของพ้ืนท่ีกับทางเลือกการพัฒนาต่าง ๆ โดยพิจารณาว่าการพัฒนาในพ้ืนที่น้ัน ๆ
ควรมุ่งสู่เป้าประสงค์การพัฒนาที่สมดุลและยั่งยืน เพื่อให้บรรลุถึงเป้าหมายการมีคุณภาพชี วิตที่ดี
และทรัพยากรธรรมชาติไม่ลดน้อยถอยลง เพื่อให้บรรลุเป้าประสงค์ดังกล่าว ควรมีแนวทางการพัฒนา
ที่สอดคล้องศักยภาพและข้อจากัดของพ้ืนที่ ทางเลือกการพัฒนาต่าง ๆ ท่ีไม่ส่งผลกระทบต่อพื้นที่
ในด้านลบ รวมท้ังพยายามแสวงหาดุลยภาพระหว่างเป้าประสงค์การพัฒนามิติต่าง ๆ ท่ีอาจขัดแย้งกัน
โดยคานึงถึงมิติสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคม และเทคโนโลยี โดยมีปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
เป็นเคร่ืองนาทางมิติสิ่งแวดล้อม หมายถึง การพิจารณาประเด็นท้ังหมดของเรื่องทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อม ในขั้นการกาหนดขอบเขตการศึกษา (Scoping) แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ซึ่งครอบคลุมวัตถุประสงค์หลัก ได้แก่ ความสมบูรณ์ของสภาพทรัพยากรธรรมชาติ
และระบบนิเวศ และคุณภาพสิ่งแวดล้อมท่ีดี ประกอบด้วยเป้าหมายเชิงคุณภาพ และตัวช้ีวัด
ระดับนโยบายรายสาขา (Sector) และระดับพ้ืนที่ (Area) โดยมุ่งหวังว่าการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะเสริมสร้างความสมบูรณ์ให้กับการจัดทารายงานการประเมินผลกระทบ
สง่ิ แวดลอ้ ม (EIA/EHIA) และการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) จะสามารถลดความขัดแยง้
ในการพัฒนาโครงการต่าง ๆ โดยเฉพาะความขัดแย้งในการจัดทารายงานการประเมินผลกระทบ
สิง่ แวดลอ้ ม (EIA/EHIA)

อย่างไรก็ตาม การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นเร่ืองค่อนข้างใหม่สาหรับ
ประเทศไทยซ่ึงผู้ท่ีมีส่วนเกี่ยวข้องยังขาดความรู้ความเข้าใจในกระบวนการการประเมินส่ิ งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) การจัดทารายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มักพบ
ข้อจากัดด้านเวลา ดาเนินการได้ล่าช้า ไม่ทันกับความต้องการของผู้กาหนดนโยบายท่ีจะนาไป
ประกอบการตัดสินใจ มีข้อจากัดทางด้านข้อมูลทรัพยากร และข้อมูลอ่ืน ๆ ท่ีเก่ียวข้อง ซึ่งจะต้องได้รับ
การพัฒนา รวมท้ังการพัฒนากระบวนการและเทคนิคต่าง ๆ ในการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้ดีย่ิงข้ึน ซ่ึงจาเป็นต้องเสริมสร้างขีดความสามารถและการเรียนรู้
อย่างต่อเนื่องสาหรับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยจะต้องมีกฎหมายรองรับ
มีหน่วยงานรับผิดชอบ และระบบการบริหารจัดการมีกรอบในการดาเนินงาน มีบุคลากรท่ีมีความรู้
ความสามารถ รวมทง้ั งบประมาณในการดาเนินการทพ่ี อเพยี ง จึงจะดาเนินงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ท่ีผ่านมาพบว่าการกาหนดแผน/แผนงาน/โครงการท่ีต้องจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ยงั ไม่ชัดเจน ไม่เป็นรูปธรรม แนวทางการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ท่ีได้จัดทาไว้ยังไม่ชัดเจนเพียงพอที่จะสามารถนาไปปฏิบัติได้จริง ไม่มีกลไกในการผลักดัน

๕

การดาเนินงานพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมทั้งไม่มีหน่วยงาน
รับผิดชอบหลักในการพัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) หน่วยงานเจ้าของ
นโยบาย แผน แผนงาน ท่ตี อ้ งจัดทาการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ยังไม่มีความพรอ้ ม
และไม่ไดเ้ ตรียมการต้ังงบประมาณรองรบั การดาเนินการจัดทาการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
รวมท้ังยงั ไมม่ ีความรู้ ความเข้าใจที่ถกู ต้องเก่ียวกับการจดั ทาการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
การพัฒนาฐานข้อมูลเพื่อการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ยังไม่ต่อเน่ือง
ไม่เช่ือมโยงกับฐานข้อมูลการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EIA/EHIA) ยังไม่มีการรวบรวมข้อมูล
ผู้เช่ียวชาญในการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อย่างเป็นระบบ นอกจากน้ัน
การจัดทา การประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ยงั ขาดกฎหมายรองรบั

คณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภา ได้มอบหมายให้คณะอนุกรรมาธิการ
ด้านส่ิงแวดล้อมทาการพิจารณาศึกษาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ใช้อยู่
ในปัจจุบัน เพ่ือทราบถึงปัญหาและอุปสรรคของการใช้ระบบและโครงสร้างของการประเมินผลกระทบ
ส่ิงแวดล้อระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพ่ือการติดตามเสนอแนะการแก้ไขปัญหาอุปสรรคและเร่งรัด
การปฏิรูประบบและโครงสร้างการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตามแผนการปฏิรูปประเทศ
ด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ซ่ึงเป็นไปตามหน้าท่ีและอานาจของสมาชิกวุฒิสภา ตามมาตรา ๒๗๐
ของรฐั ธรรมนูญแห่งราชอาณาจกั รไทย พทุ ธศกั ราช ๒๕๖๐

๑.๒ วัตถุประสงคข์ องกำรพจิ ำรณำศกึ ษำ
๑) เพ่อื ทราบสถานะของระบบและการจัดทาการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
๒) เพื่อทราบถึงปัญหาอปุ สรรคของการจัดทาการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
๓) เพ่ือเสนอแนะการแก้ไขปัญหาอุปสรรคและการปรับปรุงระบบการจัดทาระบบการประเมิน

ส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
๔) ติดตามและเรง่ รัดการพัฒนาระบบการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

๑.๓ ขอบเขตของกำรพจิ ำรณำศึกษำ
การพิจารณาศกึ ษาการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยคณะอนุกรรมาธิการ

ด้านส่ิงแวดล้อม ในคณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภา ครั้งนี้ได้กาหนด
ขอบเขตของการพิจารณาศกึ ษา ดังน้ี

๑) ศกึ ษาความสาคัญและประโยชน์ของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) หรือการ
ประเมินยทุ ธศาสตร์การพัฒนาอยา่ งย่งั ยนื ของประเทศ

๒) ศึกษาความเป็นมาของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) หรือการประเมิน
ยุทธศาสตรก์ ารพฒั นาอย่างยงั่ ยืนของประเทศ

๓) ศกึ ษาระบบและวธิ ีการจดั ทารายงานการพิจารณารายงานการประเมินสง่ิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์
(SEA) หรอื ระบบการประเมินยุทธศาสตรก์ ารพัฒนาอย่างยั่งยืนของประเทศ ไดแ้ ก่

- การกลนั่ กรองโครงการ (Screening)
- การกาหนดขอบเขต (Scoping)
- การพฒั นาและการประเมนิ ทางเลือก (Alternative Development and Assessment)

๖

- การกาหนดมาตรการเพอ่ื ความยงั่ ยนื (Measures for Sustainability)
- การจัดทารายงานการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA Report Preparation)
๔) ศึกษาปัญหาและอุปสรรคของการจัดทารายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ของประเทศไทย
๕) จัดทาข้อเสนอแนะการแก้ไขปัญหาและอุปสรรคของการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อม
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
๖) ศกึ ษา ตดิ ตาม เสนอแนะ และเร่งรดั การปฏิรูประบบการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์
(SEA) ของประเทศไทยตามแผนการปฏริ ปู ประเทศดา้ นการบริหารการจัดการสง่ิ แวดล้อม พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๖๕

๑.๔ นิยำมศพั ท์เฉพำะ
“กำรประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศำสตร์” (Strategic Environmental Assessment :

SEA)๑ หมายถึง กระบวนการวิเคราะห์ ประเมินศักยภาพและข้อจากัดของสิ่งแวดล้อมท่ีเป็นระบบ
เพือ่ สนับสนนุ การตดั สินใจในการกาหนดนโยบาย แผนหรือแผนงาน โดยใหค้ วามสาคญั กับการมีสว่ นร่วม
และการบูรณาการด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุล ซึ่งต้องนาผลไปใช้ในการวางแผน
เพ่อื ใหเ้ กดิ การพฒั นาอย่างยง่ั ยนื

“กำรประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม ” (Environment Impact Assessment : EIA)๒
หมายถึง กระบวนการศึกษาและประเมินผลที่อาจเกิดขึ้นจากการดาเนินโครงการหรือกิจการ หรือการ
ดาเนินการใดของรัฐหรือที่รัฐจะอนุญาตให้มีการดาเนินการท่ีอาจมีผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ
คุณภาพส่ิงแวดล้อม สุขภาพ อนามัย คุณภาพชีวิตหรือส่วนได้เสียอ่ืนใดของประชาชนหรือชุมชน
ทั้งทางตรงและทางอ้อม โดยผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนเพื่อกาหนดมาตรการป้องกัน
แก้ไขผลกระทบดงั กลา่ ว ผลการศกึ ษาเรียกวา่ รายงานการประเมนิ ผลกระทบสงิ่ แวดล้อม

“กำรประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภำพ ” (Environment Health Impact
Assessment : EHIA)๓ หมายถึงการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมสาหรับโครงการ กิจการหรือการ
ดาเนินการท่ีอาจมีผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ คุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขภาพ อนามัย คุณภาพชีวิต
ของประชาชนในชุมชนอย่างรุนแรงหรือหมายถึง กระบวนการประเมินผลกระทบทางส่ิงแวดล้อม
และสุขภาพท่อี าจเกดิ ขึ้นจากการพัฒนาโครงการ ทั้งนี้ไดข้ ยายมิติทางสุขภาพออกไปให้กวา้ งขึ้นจากท่ีมี
อยู่เดิมในการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม และสร้างความเช่ือมโยงระหว่างปัจจัยกาหนด สุขภาพ
กับปัจจัยทางส่ิงแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคม ระบบบริการสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ นับเป็น
กระบวนการประเมนิ ผลกระทบสิง่ แวดลอ้ มท่คี รบทกุ มิตกิ ว็ า่ ได้

๑ แนวทางการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental
Assessment Guideline, สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ, มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๓

๒ พระราชบัญญัตสิ ่งเสรมิ และรักษาคุณภาพสง่ิ แวดล้อมแห่งชาติ (ฉบบั ท่ี ๒) พ.ศ. ๒๕๖๑
๓ สานกั งานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่งิ แวดล้อม : ความหมายและประโยชนข์ องการ
ประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม, สืบค้นเมื่อ ๕ สิงหาคม ๒๕๖๔, จาก www.onep.go.th/eia/ระบบ-eia-ของ
ประเทศไทย/ระบบการวเิ คราะหผ์ ลกระทบ

๗

นอกจากนี้ การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ยังเป็นกระบวนการท่ีได้กาหนดให้มี
กระบวนการมสี ว่ นร่วมและรบั ฟังข้อห่วงกังวลตา่ ง ๆ จากประชาชนและผูม้ สี ่วนได้เสียไวอ้ ยา่ งชดั เจน

“กำรพฒั นำอยำ่ งย่งั ยนื ” หรือ “กำรพัฒนำทย่ี ง่ั ยนื ” (Sustainable Development)๔ หมายถงึ
“วิถีการพัฒนาท่ีสามารถตอบสนองความต้องการของคนรุ่นปัจจุบัน โดยไม่ลิดรอนความสามารถ
ในการตอบสนองความต้องการของคนรุ่นหลัง”๔ หรือ “การพัฒนาใด ๆ ที่ไม่ทาให้ทรัพยากรธรรมชาติ
และส่ิงแวดล้อมได้รับผลกระทบเสียหายและเกิดการเสื่อมโทรม”๕ หรือ “การพัฒนาซึ่งสนองความต้องการ
ของมนุษยใ์ นปัจจุบัน และสงวนไว้ให้ความตอ้ งการมนษุ ย์ในอนาคตดว้ ย”๖

๑.๕ ประโยชนท์ ี่คำดว่ำจะได้รบั
ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับจากการพิจารณาศึกษาเร่ืองระบบการประเมินส่ิงแวดล้อม

ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ไดแ้ ก่
๑) ทราบสถานะของการจัดทาการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
๒) ทราบถงึ ปญั หาอุปสรรคของการดาเนนิ การการจัดทาการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
๓) ข้อเสนอแนะการแก้ไขปรับปรุงการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
๔) ผลการติดตาม และเร่งรัดการปฏิรูประบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

พระราชบญั ญัติสง่ เสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแหง่ ชาติ (ฉบบั ท่ี ๒) พ.ศ. ๒๕๖๑

๔ ทม่ี า : www.salforest.com/glossary/sustainable-development Sustainable Development -
ปา่ สาละ, ๒๐ สิงหาคม ๒๕๕๖, สืบค้นเม่ือ ๑๒ กนั ยายน ๒๕๖๔.

๕ ท่ี ม า : dekgenius.com/dictionary/ambassador/sustainable-development-836.htm
พจนานุกรมทูต ศัพท์การทูต คาว่า sustainable development ความหมาย ..., สืบค้นเม่ือ ๑๒ กันยายน
๒๕๖๔.

๖ Brundtland Commission (1 9 8 7 ) ท่ี ม า : https://www.bing.com/images/search?q
=brundtland+commission+ 1987&id=E85963AD35251EA48D2 85EA9740364A6891709A6&form
=IQFRBA&first=1&disoverlay=1, สืบค้นเมอื่ ๑๒ กนั ยายน ๒๕๖๔.

บทท่ี ๒
เอกสาร และงานวชิ าการทเี่ กีย่ วข้อง

- ประกาศสานักนายกรัฐมนตรี เร่ือง ประกาศแผนการปฏิรูปประเทศ ราชกิจจานุเบกษา
เลม่ ๑๓๕ ตอนที่ ๒๔ ก ๖ เมษายน ๒๕๖๑

- แผนการปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม เรื่อง ระบบบริหารจัดการ
ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดล้อม

- แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment
Guideline) โดย สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๓

- การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA)
สานักงานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พ.ศ. ๒๕๕๔

บทที่ ๓
วธิ ีการพจิ ารณาศกึ ษา

การพิจารณาศึกษาเร่ือง การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของคณะอนุกรรมาธิการ
ด้านสิ่งแวดล้อม ในคณะกรรมาธิการดา้ นทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดล้อม วุฒสิ ภา ได้ดาเนินการ ดงั น้ี

๓.๑ การศกึ ษารวบรวมขอ้ มูลจากเอกสารและรายงาน
ศึกษารวบรวมข้อมูลจากรายงานการศึกษาต่าง ๆ รายงานวิจัย เอกสารทางราชการ เอกสาร

ประกอบการประชุมของคณะกรรมการและคณะอนุกรรมการต่าง ๆ และเอกสารรายงานอื่น ๆ
ทเี่ ก่ียวขอ้ งจากเอกสารและฐานข้อมูลออนไลน์ (Online Database)

๓.๒ การเชิญหนว่ ยงานที่เกยี่ วข้องมาชีแ้ จง ให้ข้อมลู และขอ้ คิดเหน็

การเชิญหน่วยงานตา่ ง ๆ ท่ีเก่ียวขอ้ งมาให้ข้อมูลแกค่ ณะกรรมาธกิ าร ไดแ้ ก่

- คร้ังท่ี ๗/๒๕๖๒ วันพธุ ท่ี ๔ ธนั วาคม ๒๕๖๒

สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ

๑) นางปทั มา เธียรวิศิษฎ์สกลุ รองเลขาธกิ าร

๒) นางสาววรรณภา คล้ายสวน นกั วิเคราะหน์ โยบายและแผนชานาญการพิเศษ

๓) นายชาญชยั รกุ ขวฒั นกลุ นักวิเคราะห์นโยบายและแผนชานาญการพเิ ศษ

๔) นางสาวณัฐชา ดษุ ฎีประเทศ นกั วิเคราะหน์ โยบายและแผนชานาญการ

๕) นางสาวจารภุ า พรหมมงคล นกั วิเคราะห์นโยบายและแผนปฏบิ ัติการ

๖) นางสาวกิตติยา รุจณิ รงค์ นกั วิเคราะห์นโยบายและแผนปฏบิ ตั กิ าร

- ครั้งท่ี ๒๘/๒๕๖๓ วันพฤหสั บดที ่ี ๑๗ กนั ยายน ๒๕๖๓

สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ

๑) นางสาวนชุ จรี วงษ์สันต์ ท่ปี รึกษาด้านนโยบายและแผนงาน

๒) นางสาววรรณภา คล้ายสวน รักษาการผู้อานวยการกองยุทธศาสตร์

ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดลอ้ ม

๓) นางสาวสุภทั รา เชิดชูไชย ผู้อานวยการสว่ นการประเมนิ สง่ิ แวดล้อม

ระดับยทุ ธศาสตร์

๔) นายชาญชัย รุกขวัฒนกลุ นักวิเคราะหน์ โยบายและแผนชานาญการพเิ ศษ

๑๒

- ครั้งที่ ๓๓/๒๕๖๓ วนั พฤหสั บดีท่ี ๕ พฤศจิกายน ๒๕๖๓

บริษทั ยไู นเตด็ แอนนาลิสต์ แอนด์ เอน็ จเิ นียริ่ง คอนซัลแตนท์ จากดั

นายวิเทศ ศรีเนตร ผเู้ ช่ียวชาญดา้ นการประเมินส่ิงแวดลอ้ ม

ระดับยทุ ธศาสตร์

๓.๓ การตดิ ตอ่ ประสานงานขอขอ้ มูลโดยตรงจากหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกยี่ วข้อง
- การติดต่อประสานงานขอข้อมูลโดยตรงจากหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่

สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม (สผ.) และสานักงานสภาพัฒนาการ
เศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ (สศช.)

๓.๔ การประชุมคณะอนกุ รรมาธิการดา้ นสง่ิ แวดล้อม
- ครง้ั ท่ี ๗/๒๕๖๒ วนั พธุ ที่ ๔ ธนั วาคม ๒๕๖๒
- คร้งั ที่ ๒๓/๒๕๖๓ วนั พฤหัสบดที ี่ ๑๓ สิงหาคม ๒๕๖๓
- ครั้งที่ ๒๘/๒๕๖๓ วันพฤหสั บดที ่ี ๑๗ กันยายน ๒๕๖๓
- คร้ังท่ี ๒๙/๒๕๖๓ วันพฤหัสบดที ี่ ๘ ตุลาคม ๒๕๖๓
- ครง้ั ท่ี ๓๐/๒๕๖๓ วนั พฤหัสบดีที่ ๑๕ ตุลาคม ๒๕๖๓
- ครั้งที่ ๓๑/๒๕๖๓ วันพฤหสั บดีท่ี ๒๒ ตลุ าคม ๒๕๖๓
- ครง้ั ที่ ๓๒/๒๕๖๓ วนั พฤหสั บดีท่ี ๒๙ ตุลาคม ๒๕๖๓
- คร้ังที่ ๓๓/๒๕๖๓ วนั พฤหสั บดที ี่ ๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๓
- ครั้งท่ี ๓๖/๒๕๖๓ วนั พฤหัสบดที ี่ ๓ ธนั วาคม ๒๕๖๓
- ครั้งท่ี ๑/๒๕๖๔ วนั พฤหัสบดที ี่ ๒๑ มกราคม ๒๕๖๔

- ครงั้ ที่ ๕/๒๕๖๔ วนั พฤหสั บดีที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๔
- ครั้งที่ ๖/๒๕๖๔ วันพฤหัสบดีท่ี ๔ มนี าคม ๒๕๖๔
- ครั้งที่ ๙/๒๕๖๔ วันพฤหสั บดีท่ี ๑๐ มิถนุ ายน ๒๕๖๔
- ครั้งที่ ๑๐/๒๕๖๔ วนั พฤหัสบดีที่ ๑๗ มถิ ุนายน ๒๕๖๔
- ครั้งท่ี ๑๓/๒๕๖๔ วันพฤหสั บดที ่ี ๑๖ กนั ยายน ๒๕๖๔
- คร้ังที่ ๑๔/๒๕๖๔ วันพฤหัสบดที ี่ ๒๓ กนั ยายน ๒๕๖๔
- ครง้ั ท่ี ๑๕/๒๕๖๔ วันพฤหสั บดที ี่ ๓๐ กันยายน ๒๕๖๔

๓.๕ การประชมุ คณะกรรมาธกิ ารทรพั ยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
- ครง้ั ที่ ๗/๒๕๖๔ วนั องั คารท่ี ๓๐ มนี าคม ๒๕๖๔
- ครั้งท่ี ๒๑/๒๕๖๔ วันองั คารที่ ๒ พฤศจิกายน ๒๕๖๔
- ครั้งท่ี ๒๒/๒๕๖๔ วันองั คารที่ ๒๓ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๔

๓.๖ การสมั มนา
- วนั พธุ ท่ี ๓๑ มนี าคม ๒๕๖๔ ณ หอ้ งบอลรมู ๒ ชน้ั ๓ โรงแรมดิ เอมเมอรลั ด์ กรุงเทพมหานคร

บทท่ี ๔
ผลการพิจารณาศกึ ษา

๔.๑ ความสาคัญของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental
Assessment : SEA)

๑) การประเมินสง่ิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร(์ Strategic Environmental Assessment : SEA)
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) หมายถึง “กระบวนการที่เป็นระบบ

เพ่ือสนับสนุนการตัดสินใจ ในการกาหนดนโยบาย แผน หรือแผนงาน โดยให้ความสาคัญกับการมีส่วน
ร่วมและการบูรณาการด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุล ซ่ึงต้องนาผลไปใช้ในการ
วางแผนเพ่อื ใหเ้ กิดการพัฒนาที่ย่ังยนื

การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะคานึงถึงผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ
สังคมและส่ิงแวดล้อมที่เกิดขึ้นด้วย เพื่อนามาประกอบการตัดสินใจ เน่ืองจากการพัฒนาในรูปแบบ
นโยบาย แผน และแผนงานนนั้ ยอ่ มมีผลตอ่ ท้งั สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคม การประเมินส่งิ แวดลอ้ ม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) จึงถูกพฒั นาขน้ึ มา เพื่อเปน็ เคร่อื งมอื หนงึ่ ที่เชอ่ื มโยงความเป็นไปไดท้ ้ังในแงบ่ วก
และแง่ลบในประเด็นท้ังสามนั้น และนาไปสู่การตัดสินใจในระดับที่สูงขึ้น โดยหลักการการประเมิน
สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ต้องถกู ดาเนินการข้ึนก่อนการพัฒนา เพือ่ ชใ้ี ห้เหน็ ถึงความเป็นไปได้
ของผลกระทบเชิงลบที่อาจจะเกิดขึ้นจากการพัฒนาและเสนอแนวทางในการป้องกัน ลด บรรเทา
หรือชดเชย ผลกระทบดังกล่าว ในขณะเดียวกันก็ใช้ประโยชน์จากผลกระทบด้านบวก นอกจากน้ี
สาหรับรายงานการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) น้นั เป็นเพียงส่วนหนึ่งของวัตถุประสงค์
ในกระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แต่ส่ิงท่ีสาคัญคือ การที่ได้สื่อสาร
ผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่อาจจะเกิดข้ึนจากทางเลือกต่าง ๆ รวมท้ังการดาเนินการที่เกี่ยวข้องในการ
ป้องกัน ลด และชดเชยต่อผู้มอี านาจในการตดั สนิ ใจ

สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม (สผ.) ได้บ่งชี้ถึงลักษณะ
ทส่ี าคญั ของการประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)๑ มีดงั นี้

๑ การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA)
สานักงานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดล้อม กันยายน ๒๕๕๔

๑๔
(๑) เป็นกระบวนการที่ใชใ้ นการคาดการณผ์ ลกระทบสง่ิ แวดล้อมอนั เกดิ จากการดาเนนิ นโยบาย
แผนงาน และแผนงานซึ่งเป็นประเด็นสาคัญที่ทาให้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
มคี วามแตกตา่ งจากการประเมนิ ผลกระทบส่ิงแวดล้อม (Environmental Impact Assessment : EIA)
(๒) เป็นกระบวนการทมี่ ีการดาเนินการก่อนท่ีจะมีการตดั สินใจในนโยบาย แผน และแผนงาน
ด้วยการดาเนินการลักษณะนี้จึงทาให้การพิจารณาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
มคี วามยืดหยุ่นสูง
(๓) เป็นกระบวนการทม่ี ีการพิจารณาและเสนอแนะทางเลือก รวมทัง้ การคาดการณ์ผลกระทบ
สิ่งแวดล้อมในแต่ละทางเลือก เพื่อหาแนวทางที่ดีท่ีสุดในการลด ป้องกัน และชดเชยผลกระทบ
สิ่งแวดล้อม
(๔) เป็นกระบวนการที่สาธารณชนสามารถมีส่วนร่วมได้ โดยมีการดาเนินการได้หลากหลายวิธี
เช่น การไดร้ ับข้อมูลข่าวสาร การปรึกษาสาธารณะ การร่วมให้ความเห็นในข้นั ตอนการกาหนดขอบเขต
การศกึ ษา หรอื การพจิ ารณาทางเลอื ก ซงึ่ รวมทางเลือกการไม่พัฒนา (No Action Alternative) นโยบาย
แผน และแผน หากมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมสูง และไม่มีมาตรการป้องกันแก้ไขท่ีมีประสิทธิภาพ
เปน็ ต้น
๒) การพฒั นาท่ียั่งยนื
Brundtland Commission (1987)๒ ให้นิยามการพัฒนาท่ีย่ังยืน (Sustainable development)
ว่า “การพัฒนาซ่ึงสนองความต้องการของมนุษย์ในปัจจุบัน และสงวนไว้ให้ความต้องการมนุษย์
ในอนาคตดว้ ย” (ภาพท่ี ๑)

ภาพที่ ๑ นิยามการพฒั นาทย่ี ัง่ ยนื (Sustainable development)

๒ Brundtland Commission (1 9 8 7 ) ท่ี ม า : https://www.bing.com/images/search?q
=brundtland+commission+ 1987&id=E85963AD35251EA48D2 85EA9740364A6891709A6&form
=IQFRBA&first=1&disoverlay=1

๑๕

ลักษณะสาคญั ของการพฒั นาอย่างยัง่ ยนื จึงมีลกั ษณะ๓ ดงั น้ี
๑) สามารถปรับเปลยี่ นและพัฒนาไดต้ ามกาลเวลาท่ีเหมาะสม
๒) คานึงถงึ ความเทา่ เทียมกันและความยตุ ธิ รรม
๓) เป็นแผนงานท่ใี ช้ระยะยาวไดแ้ ละมีแผนปอ้ งกนั ไว้ล่วงหน้า
๔) มกี ารคดิ เชือ่ มโยงระบบและเกี่ยวเนอ่ื งท้ังสิ่งแวดลอ้ ม เศรษฐกิจ และสงั คม
๕) แนวทางการจัดการต้องไม่ใช่รูปแบบสาเร็จตายตัว มีความแตกต่างกันตามลักษณะของ
แตล่ ะทอ้ งถิ่น ระยะเวลา และการผสมผสานกันของคา่ นิยมและทรัพยากร
๓) เปา้ หมายการพัฒนาอยา่ งยัง่ ยืน (Sustainable Development Goals : SDGs)๔
ปี ๒๕๕๘ องค์การสหประชาชาติ ได้ประกาศใช้เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable
Development Goals; SDGs) ต่อประชาคมโลก โดยจะเป็นข้อผูกพันสาหรับชาติสมาชิกท่ีได้ให้
การรับรอง (๑๙๓ ประเทศ) ในการประชุมสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ (United Nations General
Assembly – UNGA) เมือ่ วันท่ี ๒๕ กันยายน ๒๕๕๘
เป้าหมายการพัฒนาท่ีย่ังยืนดังกล่าว จะถูกใช้เป็นเครื่องกาหนดทิศทางการพัฒนาทั้งของไทย
และของโลกนบั จากนี้ จวบจนปี ค.ศ.๒๐๓๐ ครอบคลุมระยะเวลา ๑๕ ปี ท่ปี ระกอบดว้ ย ๑๗ เปา้ หมาย
(Goal) ดงั ภาพที่ ๒ ได้แก่ ขจัดความยากจน ลดความเหล่ือมล้า การศกึ ษาทเ่ี ทา่ เทียมกนั ฯ
โดยครอบคลมุ ประเด็นการพัฒนาดา้ นเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อมอยา่ งสมดุล อนั เป็นสาม
เสาหลกั ของการพฒั นาอยา่ งยั่งยืน โดยมีเปา้ หมายสงู สดุ เพอ่ื ขจดั ความยากจนลดความเหลอื่ มล้า โดยไม่ทง้ิ ใคร
ไวเ้ บ้อื งหลงั ไม่ทาลายแหล่งทรพั ยากรและสง่ิ แวดล้อม รวมท้ังใหค้ วามสาคญั มากยิ่งขึน้ ตอ่ การมสี ว่ นร่วม
ของทกุ ภาคสว่ นซึ่งจะตอ้ งรว่ มขบั เคล่ือนการพฒั นาอย่างยั่งยืน

ภาพท่ี ๒ เปา้ หมายการพฒั นาที่ยัง่ ยนื (Sustainable Development Goals ; SDGs)
ทม่ี า : http://www.bangkok.go.th/sed/page/sub/18568 เป้าหมายการพัฒนาทย่ี ่งั ยืน

๓ การพัฒนายัง่ ยืน - ดร.สรฤทธ จนั สุข, ท่ีมา : GotoKnow https://www.gotoknow.org/posts/58854
๔ ที่มา : http://www.bangkok.go.th/sed/page/sub/18568 เป้าหมายการพฒั นาที่ยั่งยนื

๑๖

๔) ความสมั พันธร์ ะหว่างการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) กบั เป้าหมายการพฒั นา
ที่ยงั่ ยืน

ในปี พ.ศ. ๒๕๕๘ องค์การสหประชาชาติได้ประกาศวาระแก่ประชาคมโลก เรื่อง ๒๐๓๐
Agenda for Sustainable Development เรื่อง Transforming our World๕ ซึ่งมเี จตนารมณ์โดยระบุ
เป้าหมายการพัฒนาอย่างย่ังยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) โดยมีเป้าหมาย ๑๖๙
เป้าหมาย ซึง่ ครอบคลุมมติ ิการพัฒนาทง้ั เศรษฐกิจ สังคมและส่ิงแวดลอ้ มให้สมดุล และสร้างความท้าทาย
เพ่ือสร้างสมดุลในระยะยาว ในขณะท่ีวิกฤติด้านสิ่งแวดล้อมและการเปล่ียนแปลงสภาพภูมิอากาศของ
โลกทวีความรุนแรงและมากขึ้น เป้าหมายการพฒั นาอย่างยั่งยืนในปี ๒๐๓๐ สนับสนุนให้ประชาคมโลก
พยายามร่วมกัน เพื่อให้บรรลุเป้าหมายนั้น ต้องอาศัยเคร่ืองมือต่าง ๆ ในการดาเนินงานในกรอบเวลา
ให้ทันและแก้ไขวิกฤติการพัฒนาและส่ิงแวดล้อมหนึ่งในเคร่ืองมือน้ัน คือการใช้แนวทางการประเมิน
ผลกระทบ (Impact Assessment) เพ่ือขับเคล่ือนให้เกิดความย่ังยืน ซึ่งมีกรอบเวลาตามวิสัยทัศน์ไกล
ต้องอาศัยเครอ่ื งมอื ทเ่ี หมาะสมกบั การวางแผนระยะยาว หนึ่งในเคร่อื งมือกลมุ่ นี้ คอื การประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ ม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA)๖ ซึ่งใช้ในการบูรณาการประเด็นสิ่งแวดล้อมในการจัดทาการประเมินและใช้
นโยบาย แผน และแผนงาน เพื่อส่งเสริมการพัฒนาที่ย่ังยืน การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) มีผลและอิทธิพลต่อนโยบาย แผนและแผนงานสู่ความยั่งยืน ด้วยลักษณะการดาเนินงานท่ีเน้น
การมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสีย การสร้างความโปร่งใส ความรับผิดชอบและประชาธิปไตยและการ
ส่งเสริมความเท่าเทียมกันของทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องกับแผนการพัฒนา ลักษณะของกระบวนการของ
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เหล่านี้สอดคล้องกับการดาเนินงานเพื่อให้บรรลุ
เป้าหมายการพฒั นาอยา่ งย่งั ยนื (SDGs)๗

๕) ลกั ษณะของการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)๘
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์(SEA) เป็นกระบวนการที่ช่วยในการตัดสินใจ

เชิงระบบที่มีจุดมุ่งหมายเพ่ือทาให้เกิดความยั่งยืนในทางสิ่งแวดล้อมและอื่น ๆ ท่ีเกี่ยวข้อง ได้มีการ
พิจารณาอย่างมีประสิทธิภาพในการทานโยบาย แผน และแผนงาน (Policy, Plan and Program : PPP)
ดงั น้ันการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะครอบคลุมในการประเมินผลกระทบทางด้าน
สงิ่ แวดลอ้ มทง้ั ในระดบั นโยบาย แผนหรือโปรแกรม ตลอดจนทางเลือกทเ่ี กิดข้ึนในระดบั ดังกล่าว

การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะคานึงถึงผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ
และสังคมที่เกิดขึ้นด้วย เพ่ือนามาประกอบการตัดสินใจ เน่ืองจากการพัฒนาในรูปแบบ นโยบาย แผน
และแผนงานนั้นย่อมมีผลต่อท้ังสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคม การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ

๕ THE 2030 AGENDA FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT
ที่มา : https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/ 21252030%20 Agenda%
20for%20Sustainable% 20Development% 20web.pdf

๖ Strategic Environmental Assessment - SEA - Environment ... ที่มา : https:// ec.europa.eu/
environment/eia/sea-legalcontext.htm

๗ Annual Report 2 0 1 8 - UNEP - UN Environment Programme ท่ี ม า : https://www.
unenvironment.org/annualreport/2018/index.php

๘ การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment: SEA),
สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดลอ้ ม, กนั ยายน ๒๕๕๔

๑๗

ยุทธศาสตร์ (SEA) จึงถูกพัฒนาข้ึนมาเพ่ือเป็นเครื่องมือหน่ึงที่เช่ือมโยงความเป็นไปได้ท้ังในแง่บวก
สาหรบั รายงานการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นสว่ นหนึง่ ในกระบวนการการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซ่ึงมีความสาคัญ คือ เป็นการบ่งช้ีถึงผลกระทบส่ิงแวดล้อมท่ีอาจจะ
เกิดข้นึ จากทางเลือกตา่ ง ๆ รวมทั้งการดาเนนิ การทเ่ี กีย่ วข้องในการปอ้ งกัน ลด และชดเชยต่อผูม้ อี านาจ
ในการตัดสินใจ

สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม (สผ.) ได้บ่งชี้ถึงลักษณะ
ทส่ี าคญั ของการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)๙ มีดงั น้ี

(๑) เปน็ กระบวนการทใ่ี ชใ้ นการคาดการณผ์ ลกระทบส่ิงแวดล้อมอนั เกิดจากการดาเนนิ นโยบาย
แผนงาน และแผนงานซึ่งเป็นข้อสาคัญที่ทาให้การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีความ
แตกตา่ งจากการประเมินผลกระทบสง่ิ แวดล้อม (Environmental Impact Assessment : EIA)

(๒) เป็นกระบวนการทม่ี ีการดาเนินการกอ่ นที่จะมีการตัดสินใจในนโยบาย แผน และแผนงาน
ด้วยการดาเนินการลักษณะนี้จึงทาให้การพิจารณาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
มีความยืดหยนุ่ สงู

(๓) เป็นกระบวนการท่ีมีการพิจารณาและเสนอแนะทางเลือก รวมทั้งการคาดการณ์ผลกระทบ
ส่ิงแวดล้อมในแต่ละทางเลือกเพ่ือหาแนวทางท่ีดีท่ีสุดในการลด ป้องกัน และชดเชยผลกระทบ
สิง่ แวดล้อม

(๔) เปน็ กระบวนการที่สาธารณชนสามารถมีส่วนร่วมได้ โดยมีการดาเนินการได้หลากหลายวิธี
เช่น การได้รับข้อมูลข่าวสาร การปรึกษาสาธารณะ การร่วมให้ความเห็นในขั้นตอนการกาหนดขอบเขต
การศึกษา หรือการพิจารณาทางเลอื ก ซ่งึ รวมทางเลือกการไมพ่ ัฒนา (No Action Alternative) นโยบาย
และแผน หากมผี ลกระทบต่อสิง่ แวดลอ้ มสูงและไมม่ มี าตรการป้องกนั แกไ้ ขที่มปี ระสทิ ธภิ าพ เป็นต้น

๔.๒ ประโยชนข์ องการประเมินสิง่ แวดลอ้ มเชงิ ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
การประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) เปน็ เครอ่ื งมือประกอบกระบวนการวางแผนหรือ

แผนงานทาให้เกิดการบูรณาการด้านเศรษฐกิจ สังคม และส่ิงแวดล้อมได้อย่างสมดุล รวมถึงการพัฒนา
อย่างยั่งยืน ซ่ึงจะช่วยในการพัฒนาทางเลือกและการมีส่วนร่วมถึงการมองการพัฒนาในอนาคต โดยให้
ความสาคัญกับการพัฒนาทางเลือกและการมีส่วนร่วมอย่างเหมาะสมและโปร่งใส ซึ่งนาไปสู่การลด
ความขัดแย้ง ก่อให้เกิดประโยชน์ร่วมกันของผู้มีส่วนได้เสียกับการพัฒนาในพื้นท่ี ทาให้การวางแผน
หรือแผนงานที่มีความเร็ว รวมทั้งเกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและการใช้งบประมาณเป็นไปอย่าง
มีประสิทธภิ าพและนาไปสูก่ ารพัฒนาอยา่ งย่งั ยืน

การประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีประโยชน์ดงั ต่อไปนี้๑๐
๑) ประโยชน์ของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีจะมีผลลัพธ์เป็นรูปธรรม
ไดแ้ ก่

๙ การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA),
สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดลอ้ ม, กันยายน ๒๕๕๔

๑๐ แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline, โดย สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๓

๑๘

(๑) ช่วยบูรณาการการวางแผนพัฒนา โดยบูรณาการครอบคลุมท้ัง ๓ ด้านการพัฒนา ได้แก่
ด้านเศรษฐกิจ สังคม และส่ิงแวดล้อมเพื่อนาไปสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืนซึ่งจะช่วยหลีกเล่ียงผลเสียหาย
ต่อเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม จากแผนหรือแผนงานที่ไม่ย่ังยืนและที่อาจก่อให้เกิดความสูญเสีย
หรือเส่ือมสภาพของสังคมหรือส่ิงแวดล้อมที่ไม่สามารถกลับคืนได้หรืออาจทาให้เกิดการใช้
ทรพั ยากรธรรมชาติอยา่ งส้นิ เปลือง ซึง่ จะชว่ ยใหป้ ระหยัดงบประมาณการพฒั นาประเทศ

(๒) ช่วยให้การวางแผนมีความเช่ือมโยงและพิจารณาไปถึงอนาคตข้างหน้ามีผลให้แผน
หรือแผนงานที่มีอยู่เดิมและจัดทาในอนาคตไปสู่วิสัยทัศน์การพัฒนาอย่างย่ังยืนในระยะยาวร่วมกัน
ซ่ึงสามารถสอดรับกับการเปลี่ยนแปลงที่คาดว่าอาจจะเกิดข้ึนในอนาคตได้และยังช่วยให้การบริหาร
จัดการด้านการพัฒนาประเทศดขี ้ึน ไม่หยุดชะงกั เกดิ การวางแผนในเชิงยุทธศาสตร์มากขึ้น สามารถหา
แนวทางแก้ไขกอ่ นเกิดความขัดแยง้ ซ่ึงอาจสง่ ผลให้เกดิ ความลา่ ชา้ ในการตดั สนิ ใจได้

(๓) ช่วยประสานประโยชน์ระหว่างภาคส่วนที่เก่ียวข้องกับการพัฒนา เนื่องจากการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะช่วยเปิดโอกาสให้สาธารณชนมีส่วนร่วมในแผนหรือแผนงาน
อย่างเหมาะสมและโปร่งใส สามารถสนับสนุนผู้มีส่วนได้เสียในการดาเนินงานตามแผนที่เหมาะสม
อีกท้ังยังช่วยหลีกเลี่ยง การส้ินเปลืองงบประมาณ เนื่องจากค่าใช้จ่ายที่เกิดข้ึนจากความขัดแย้ง
การตอ่ ตา้ นและความลา่ ช้าของแผนหรือแผนงาน

๒) ประโยชนข์ องการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ทแ่ี ต่ละภาคสว่ นจะไดร้ บั มดี ังน้ี
(๑) หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงาน ใช้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

เป็นเครอ่ื งมือสนบั สนุนการดาเนินงาน และสนบั สนุนให้แผนหรือแผนงานของหนว่ ยงานได้รบั การยอมรบั
ลดความขัดแย้ง และใชง้ บประมาณอย่างมีประสิทธภิ าพ บรรลเุ ปา้ หมายการพฒั นาอยา่ งย่งั ยนื

(๒) ประชาชนผู้มสี ่วนได้เสีย มีส่วนร่วมทั้งโอกาสและช่องทางเสนอความคดิ เห็นในการพัฒนา
ตามแผนหรือแผนงานของภาครัฐ เอกชน และนักลงทุน เกิดกลไกการดาเนินงานร่วมกันเกิดความ
โปร่งใสในการตดั สินใจ และการพฒั นาสอดคลอ้ งกับความต้องการของพื้นที่

(๓) ภาคเอกชน องค์กรพัฒนาเอกชน และสถาบันการศึกษาต่าง ๆ ใช้กระบวนการและ
ประสบการณ์ในการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมเชิงยุทธศาสตร์ (SEA) เสริมสร้างขีดความสามารถ
ความรู้ความเข้าใจและสร้างความตระหนกั ร้ถู งึ ความสาคัญของการพัฒนาอย่างย่งั ยืน

(๔) รัฐบาลใช้เป็นเครื่องมือช่วยในการตัดสินใจในเชิงนโยบาย และดาเนินการตามแผน
หรือแผนงานท่ีเหมาะสม ที่ได้มีการวิเคราะห์อย่างรอบด้านในด้านการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม
และส่ิงแวดล้อมทีค่ านึงถึงการพัฒนาในอนาคตและได้รับการยอมรบั จากทกุ ภาคสว่ น

นอกจากการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะส่งผลให้เกิดประโยชน์
ต่อแต่ละภาคส่วน ทุกภาคส่วนเกิดความสมานฉันท์ มีเป้าหมายรว่ มกันในการพัฒนากอ่ ให้เกิดประโยชน์
แก่ทุกฝ่าย ลดความขัดแย้งในการดาเนินงาน โดยการพัฒนาและประเมินทางเลือกต่าง ๆ ตลอดจน
การตัดสินใจการพฒั นารว่ มกัน

นอกจากน้ันการประเมินสิ่งแวดล้อมเชงิ ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ยงั กอ่ ให้เกิดประโยชน์๑๑ ดงั น้ี

๑๑ การประเมินส่ิ งแวดล้ อมระดั บยุทธศาสตร์ ท่ีมา : http://www.onep.go.th/eia/wp-content
/uploads/2019/06/SEAbysutin040762.pdf