รายงานการพิจารณาศึกษา เรื่อง การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA)

๑๙

(๑) ส่งเสริมการพัฒนาอย่างยั่งยืน เพื่อให้การตัดสินใจเกี่ยวกับข้อเสนอ PPP (Policy, Plan
Program) มาจากการพิจารณาข้อมลู และข้อเทจ็ จริงอย่างรอบดา้ นและบูรณาการ

• แสวงหาทางเลือกการพัฒนา
• คาดการณ์ผลกระทบตามทางเลือกต่าง ๆ
• เลอื กทางเลอื กทสี่ ง่ ผลกระทบทางลบนอ้ ยท่สี ดุ หรอื เหมาะสมท่ีสดุ
• เตอื นล่วงหนา้ ถงึ ผลกระทบสะสมที่อาจเกิดข้นึ
• กาหนดมาตรการลดผลกระทบทเี่ หมาะสมบนหลักการป้องกันไวก้ อ่ น
(๒) เสริมสร้างความสมบูรณ์ให้กับการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EIA) ที่เกิดข้ึนภายใต้
PPP (Policy, Plan, Program)
• ระบุล่วงหน้าถงึ ผลกระทบท่ีอาจเกิดข้ึน ให้ข้อมูล และสารสนเทศที่สาคัญจาเป็นต่อการ
ประเมินผลของโครงการที่จะเกดิ ขึน้ ในภายหลัง
• อธิบายหลักการและเหตุผลของ PPP (Policy, Plan, Program) เพ่ือให้เข้าใจที่มาของ
โครงการภายใต้ PPP (Policy, Plan, Program) นนั้ ซึ่งจะทาใหม้ กี รอบสาหรับการจัดทาการประเมนิ ผล
กระทบสงิ่ แวดล้อม (EIA) ได้ อยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพดียง่ิ ขน้ึ
• ช่วยให้การพิจารณารายงานการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EIA) ง่ายข้ึน ใช้เวลา
และความพยายามในการทาความเขา้ ใจนอ้ ยลง
• ทาให้มีข้อมูลสารสนเทศพ้ืนฐานที่สามารถใช้ ในการออกแบบโครงการ รวมทั้งการนา
โครงการน้ัน ๆ ไปสู่การปฏิบัติได้ดีข้ึน ถึงแม้ว่าโครงการนั้น จะไม่ได้ถูกกาหนดให้จัดทาการประเมินผล
กระทบสงิ่ แวดลอ้ ม (EIA)

๔.๓ ความเปน็ มาของระบบการประเมินสิง่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)๑๒
แนวคิดของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment :

SEA) ไดเ้ รม่ิ ขึ้นเม่ือปี พ.ศ. ๒๕๑๓ โดยประเทศสหรัฐอเมรกิ าไดน้ าแนวคดิ ของการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั
ยุทธศาสตร์ (SEA) เข้าสู่กระบวนการตัดสินใจบนพ้ืนฐานของ National Environmental Policy Act
(NEPA) ในส่วนท่ีเกี่ยวข้องกับข้อเสนอโครงการเพ่ือให้มีการดาเนินการเป็นรูปธรรมมากขึ้น
ในปี พ.ศ. ๒๕๒๔ U.S. Housing and Urban Development Department ได้ตีพิมพ์หนังสือคู่มือ
ชื่อ Area-wide Impact Assessment Guidebook เพื่อใช้ในการวางแผนการใช้ประโยชน์ท่ีดินในระดับ
ภูมิภาค หลังจากน้ันก็มีประเทศต่าง ๆ ท่ีให้ความสาคัญ และเร่ิมนาแนวความคิดของการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาประยุกต์ใช้ เช่น ประเทศแคนาดา ออสเตรเลีย และฝร่ังเศสโดยใน
ระยะแรกเป็นการนาไปใช้เป็นคร้ังคราวมากกว่าการนาไปใช้อย่างเป็นระบบ แต่ช่วงเวลาสาคัญที่แสดงให้
เห็นถึงการเป็นที่ยอมรับของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) นั้น เกิดในยุโรป คือในปี
พ.ศ. ๒๕๓๔ จากการประชุมที่เมืองเอสปู ประเทศฟินแลนด์ได้มีการบรรลุข้อตกลงใน “อนุสัญญาว่าด้วย
การประเมินผลกระทบ ส่ิงแวดล้อมข้ามเขตแดน (Convention on Environmental Impact Assessment

๑๒ การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA),
สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ
และส่ิงแวดล้อม., กันยายน ๒๕๕๔

๒๐

in a Transboundary Context)” หรือเป็นท่ีรู้จักในนามของ “อนุสัญญาเอสปู (Espoo Convention)”
ซ่ึงเป็นพันธกรณีท่ีวางรากฐานในการนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาใช้ในการ
จดั การ ส่งิ แวดล้อม และต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ ท่ีเมืองเคียฟ ประเทศยูเครน เกิดพิธสี ารที่เก่ยี วข้องกับ
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Protocol on Strategic Environmental Assessment)
เพ่ิมเติมในอนุสญั ญาเอสปู๑๓

๔.๔ การพัฒนาและการขับเคล่อื นการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในตา่ งประเทศ
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีพัฒนาการในประเทศต่าง ๆ ในลักษณะ

และรูปแบบหลากหลาย แต่เป็นที่เข้าใจตรงกันว่าการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
เป็นเคร่ืองมือที่ใช้ในการประเมินสิ่งแวดล้อม (Environmental Assessment) ระดับนโยบาย แผน
และแผนงาน (Policy, Plan and Program) จากการพิจารณาศึกษาทบทวนการใช้การประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในประเทศต่าง ๆ โดยองค์การระหว่างประเทศ พบว่า มีแนวทาง
การนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปใช้หลายแนวทางต่อเน่ืองกัน (continuum)
ไม่ใช่แนวทางเดียว OECD (๒๐๐๖)๑๔ และ World Bank (๒๐๐๘)๑๕ สรุปว่าการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นชดุ ของแนวทางซ่ึงใชเ้ ครื่องมือหลากหลายและไม่ใชแ้ นวทางใดแนวทางหน่งึ
แนวทางการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ครอบคลุมต้งั แต่แนวทางหนง่ึ มลี กั ษณะเปน็ การ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เน้นการประเมินผลกระทบ (impact-based)
ซ่ึงจะพิจารณาผลกระทบสิ่งแวดล้อมต่อการตัดสินใจในระดับนโยบาย แผน และแผนงาน และหามาตรการ
ในการป้องกันและลดบรรเทาผลกระทบ แต่อีกแนวทางหน่ึงมีลักษณะที่เน้นการใช้กลยุทธ์ (strategic-
based) ซงึ่ มุ่งใช้ในการขบั เคล่อื นประเด็นสิ่งแวดล้อมและความยง่ั ยืน (Sustainability) ในกระบวนการ
ตัดสินใจระดับนโยบาย แผน และแผนงาน โดยเน้นการมีส่วนร่วมชองผู้มีส่วนได้เสีย (Participatory
Approach) ในการผลกั ดันการวางแผนและแผนงานการพฒั นา และกระบวนการตดั สนิ ใจระดับนโยบาย
พัฒนาการและการขับเคลื่อนการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในยุคปัจจุบันท่ีประชาคมโลก
มีเป้าหมายร่วมกันเพื่อให้เกิดการพัฒนาอย่างย่ังยืน (SDGs) เป็นการเปิดโอกาส สร้างความมุ่งม่ัน
และเหตุผลที่ต้องใช้เคร่ืองมือและกระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
เพื่อให้เกิดผลลัพธ์ท่ีสนับสนุนการพัฒนาอย่างย่ังยืน (SDGs) และมีอิทธิพลให้กระบวนการจัดทา
แผนพัฒนาใด ๆ บรรลุสู่การพัฒนาอย่างย่ังยืน (SDGs) ได้อย่างเป็นรูปธรรมในระดับยุทธศาสตร์
เป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนในปี ค.ศ. ๒๐๓๐ สนับสนุนให้ประชาคมโลกพยายามร่วมมือกันเพ่ือให้
บรรลุเป้าหมายน้ัน ซ่ึงต้องอาศัยเครื่องมือต่าง ๆ ในการดาเนินงานในกรอบเวลาให้ทันและแก้ไขวิกฤติ

๑๓ THE 2030 AGENDA FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT ท่ีมา : https:// sustainabledevelopment.un.org
/content/ documents/21252030%20Agenda%20for%20Sustainable%20Development%20web.pdf

๑๔ Organization for Economic C0-operation and Development (OECD), 2006. Applying
strategic environmental assessment: Good practical guidance for development co-operation,
DAC Guidelines and Reference Series, OECD Publishing, [email protected].

๑๕ World Bank, 2008. Strategic environmental assessment for policies: an instrument for
good governance, Kulsum Ahmed and Ernesto Sanchez-Triana, editors. [email protected].

๒๑

การพัฒนาและปัญหาสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคม หนึ่งในเครื่องมือน้ันคือการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซ่ึงใช้ในการบูรณาการประเด็นสาคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม
และสิ่งแวดล้อม ในการจัดทาและใช้นโยบาย แผน และแผนงาน เพื่อส่งเสริมการพัฒนาอย่างย่ังยืน
(SDGs) การประเมินส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) มีผลและอิทธิพลต่อนโยบาย แผน และแผนงาน
สู่ความยั่งยืน ด้วยลักษณะการดาเนนิ งานท่ีเน้นการมีส่วนร่วมของผู้มีสว่ นได้เสีย การสร้างความโปร่งใส
ความรับผิดชอบและประชาธิปไตย และการส่งเสริมความเท่าเทียมกันของทุกภาคส่วนท่ีเก่ียวข้องกับ
แผนการพัฒนาเร็ว ๆ น้ี (UNEP,2018)๑๖ รายงานและเน้นให้เข้าใจถึงความสาคัญของการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในการเป็นเครื่องมือท่ีจะสนับสนุนให้บรรลุวาระประชาคมโลก
เรื่อง 2030 Agenda for Sustainable Development และเป้าหมายการพัฒนาอย่างย่ังยืน (SDGs)
ด้วยสมาพันธ์นานาชาติ การประเมินผลกระทบ (IAIA, 2019)๑๗ ได้ย้าการส่งเสริมประเทศต่าง ๆ
ให้ตระหนักวา่ การประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นหนึ่งในเครือ่ งมือซ่ึงสามารถนาไปใช้
และมีบทบาทสาคัญในการขับเคล่ือนความย่ังยืนของการวางแผนและการตัดสินใจการพัฒนาและ IAIA
(2019๑๘ แนะนาและสนับสนุนให้ใช้แนวทางการประเมินผลกระทบ (Impact Assessment) รวมท้ัง
การประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในการดาเนนิ งานเพ่ือบรรลุเปา้ หมายการพัฒนาทยี่ งั่ ยืน
(SDGs) ด้วย ล่าสุด Patidario (2020)๑๙ วิเคราะห์ว่า ในการสนองรองรับปัญหาของโลกที่เปลี่ยนแปลง
อย่างรวดเร็ว ในขณะนี้ การใช้การประเมินผลกระทบในระยะประมาณ ๕๐ ปีที่ผ่านมา ถึงจุดและเวลา
เปลย่ี นแปลงแลว้ เพอ่ื ให้สามารถชว่ ยแก้ไขปัญหาและบรรลุการพฒั นาอยา่ งยั่งยนื (SDGs) ได้ แนวทางเดิม
จะไม่สามารถแก้ไขและตอบสนองการเปล่ียนแปลงของโลกได้แล้ว ทฤษฎีและแนวคิดของการประเมิน
ผลกระทบจาเป็นตอ้ งเปล่ียนเป็นไปการใช้แนวทางความร่วมมอื (Collaborative) เชงิ รุกอย่างสรา้ งสรรค์
และจริงจัง (Constructive) และเป็นระบบ (Systematic) มากข้ึน และยกระดับการประเมินให้สนอง
การเปล่ียนแปลงที่ซับซ้อนและรวดเร็วของโลก อีกทั้งใช้เครื่องมือที่สนับสนุนให้เกิดการเปลี่ยนแปลง
ไปสู่ความย่ังยืน และบรรลุเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน (SDGs) ให้ได้อย่างจริงจัง หน่ึงในเครื่องมือ
ทีจ่ ะช่วยไดน้ ้ัน คือการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สรุปไดว้ า่ พฒั นาการของการประเมนิ

๑๖ UNEP, 2018Reviews Global Status of Environmental Assessments ...
sdg.iisd.org/news/unep-reviews-global-status-of-environmental-assessments February 2018:

๑๗ International Association for Impact Assessment (IAIA), 2019, Impact assessment
and Sustainable Development Goals (SDGs), M. Partidario and R. Verheem, authors. FASTIP
No.19. [email protected].

๑๘ International Association for Impact Assessment (IAIA), 2019, Impact assessment
and Sustainable Development Goals (SDGs), M. Partidario and R. Verheem, authors. FASTIP
No.19. [email protected].

๑๙ Partidario MR., 2020. Transforming the capacity of impact assessment to address
persistent global problem, Impact Assessment and Project Appraisal, 37 (3-4), 247-265.

๒๒

สง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ถงึ ปัจจุบันในระดับสากล ได้ไปถึงจุดสาคัญท่ีเชอื่ มโยงกับเปา้ หมาย
การพฒั นาอยา่ งย่ังยนื (SDGs)

กรณีศึกษาการใช้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในประเทศต่าง ๆ ท่ัวโลก
มีมากมายใน ๓๐ ปที ผ่ี ่านมา การทบทวนบทเรียนและประสบการณ์การใช้การประเมินสงิ่ แวดล้อมระดบั
ยุทธศาสตร์ (SEA) ใน ๑๔ ประเทศ ประกอบดว้ ย แคนาดา เดนมารค์ สหราชอาณาจกั ร สาธารณรฐั เช็ค
ฮ่องกง เนเธอร์แลนด์ สหรัฐอเมริกา นิวซีแลนด์ สโลวาเนีย แอฟริกาใต้ สาธารณรัฐประชาชนจีน
สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม โปรตุเกส และสวีเดน (ร่างรายงานการศึกษาฉบับสมบูรณ์ โครงการ
ขับเคล่ือนการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์, สานักงานสภาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ,
๒๕๖๔)๒๐ พบว่า

๑) ระเบียบและกฎหมายทุกประเทศมีระบบกฎหมายหรือระเบียบที่ส่งเสริมความเป็นทางการ
ของระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จึงสะท้อนให้เห็นว่าความเป็นทางการ
และการมีกฎหมายรองรับเป็นหัวใจสาคัญของกระบวนการขับเคลื่อนการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) โดยประเทศกลุ่มใหญ่ท่ีสุด (๖ จาก ๑๔ ประเทศ) มีการจัดทากฎหมายการประเมิน
สิง่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ขึ้นมาเป็นการเฉพาะ และส่วนใหญ่ (๙ จาก ๑๔ ประเทศ) ออกเป็น
กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในระดับพระราชบัญญัติ
ส่วนประเทศที่เหลือออกกฎหมายท่ีเกี่ยวข้องกับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ในรูปแบบพระราชกฤษฎกี า คาสง่ั คณะรฐั มนตรี และระเบียบ

๒) การจัดทาคาแนะนา (Guidance) พบว่าสามารถจัดกลุ่มการจัดทาคาแนะนาของประเทศ
ต่าง ๆ ออกเป็น ๓ ลักษณะ คือ

(๑) มีการจัดทาคาแนะนาการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ทั่วไป
โดยพบวา่ มปี ระเทศท่ีมีการจัดทาคาแนะนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในลักษณะ
ท่ีเปน็ คาแนะนาทั่วไป (General Guidance) มีจานวนถงึ ๑๐ ประเทศจาก ๑๔ ประเทศ

(๒) กลุ่มท่ีมีรายละเอียดคาแนะนาในกฎหมายหลักมากเพียงพอท่ีจะสามารถประยุกต์ใช้
ในการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ประเทศที่มีคาแนะนาลักษณะน้ีมีจานวน
๓ ประเทศ

(๓) กลุ่มประเทศทีม่ กี ารจัดทาคาแนะนาเปน็ รายสาขาหรอื เชงิ พนื้ ท่ีหรือรายประเดน็ มีจานวน
๔ ประเทศ

สรุปได้ว่าการจัดทาคาแนะนาสามารถดาเนินการได้หลายรูปแบบท้ังการบรรจุอยู่ในกฎหมายหลัก
การจัดทาคาแนะนาในลักษณะทวั่ ไป และคาแนะนารายสาขา รายพ้นื ทีห่ รอื รายประเด็น

๑) การบังคับใช้การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) สามารถสรุปได้ว่าการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ถูกบังคับใช้
ในกระบวนการจดั ทานโยบายยทุ ธศาสตร์ แผน แผนงาน และข้อเสนอที่สาคัญ โดยลกั ษณะการบังคับใช้
แบ่งออกเปน็ ๓ ลกั ษณะ คือ

๒๐ สานกั งานสภาเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ, ๒๕๖๔. ร่างรายงานฉบบั สมบูรณ์ โครงการขบั เคลอ่ื น
การประเมินส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ปงี บประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๓ (unpublished)

๒๓

(๑) กาหนดประเภทแผนที่ต้องจดั ทาการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ชดั เจน
มีจานวน ๑๐ ประเทศจาก ๑๔ ประเทศ

(๒) ใชเ้ กณฑ์ (Criteria) ในการกาหนดประเภทแผนท่ีต้องจดั ทาการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) มีจานวน ๔ ประเทศ

(๓) ระบุประเภทแผนชัดเจนและใช้เกณฑ์ในการกาหนดแผนที่ต้องจัดทาการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีเพียงประเทศเดียว จึงทาให้สามารถสรุปได้ว่าประเทศส่วนใหญ่มีการ
ระบปุ ระเภทของแผนที่ตอ้ งจัดทาการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) อยา่ งชดั เจน

๒) การใช้หน่วยงานขับเคลื่อน/กากับดูแลการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ทั้ง ๑๔ ประเทศ ที่ดาเนินการศึกษามอบอานาจให้หน่วยงานที่มีอานาจในการจัดทานโยบาย
ยุทธศาสตร์ แผน หรือข้อเสนอ เป็นหน่วยงานท่ีรับผิดชอบในการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ส่วนกลไกในการส่งเสริมคุณภาพการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) นั้น
พบว่า ทุกประเทศอาศัยหลายกลไกในการทางานร่วมกัน ประกอบด้วย กฎหมาย คาแนะนาหน่วยงาน
ท่มี ีบทบาทในการคุม้ ครองสิง่ แวดล้อม การปรกึ ษาหารอื และการมสี ่วนรว่ มของประชาชน ในการแนะนา
หรือตรวจสอบรายงานสิง่ แวดล้อม รวมถงึ กลไกการอนุมัตกิ อ่ นทีน่ โยบาย ยุทธศาสตร์ แผน หรือข้อเสนอ
จะถูกนาไปส่กู ารปฏิบัติ

สรปุ ได้วา่ บทเรียนการขับเคล่ือนการประเมินสิง่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในต่างประเทศ
ประเทศต่าง ๆ ได้ศึกษาและพัฒนาให้เหมาะสมกับบริบท และเลือกใช้เครื่องมือกฎหมาย แนวทางแนะนา
ระดับการบังคับใช้องค์กรหน่วยงานแตกต่างกันไป ซึ่งสอดคล้องกับที่องค์การระหว่างประเทศ (OECD,
World Bank, IAIA) ได้ทบทวนและวิเคราะห์ไว้ว่าการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
ไม่ใช้แนวทางเดียว บทเรียนการใช้ในประเทศต่าง ๆ อาจนามาประยุกต์ใช้กับประเทศไทยได้ แต่ไม่สามารถ
ออกแบบการขับเคลื่อนการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้เหมาะสมกับทุกประเทศ
ได้ทุกประเทศ รวมทั้งประเทศไทยตอ้ งวเิ คราะหห์ าแนวทางและวธิ ีการท่ีเหมาะสมกับบรบิ ทของประเทศ

๔.๕ พฒั นาการและการขบั เคลือ่ นการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทย
ในปี ๒๕๔๖ ประเทศไทยมีการนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาใช้

ในการจัดทาและทบทวนแผนและแผนงาน โดยสานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติ
และส่ิงแวดล้อม (สผ.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้เร่ิมทบทวนและปรับปรุงระบบ
การประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อมและเสนอแนะใหเ้ รมิ่ พิจารณานากระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร(์ SEA) มาใช้เป็นเครือ่ งมอื เพื่อสง่ เสรมิ การจดั การสิง่ แวดลอ้ ม

ต่อมาในปี ๒๕๔๗ คณะกรรมการสงิ่ แวดลอ้ มแห่งชาติได้เสนอใหจ้ ัดทาข้ันตอนการปฏิบตั ิงานของ
กระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) คู่ขนานกับการจัดทาแผน แผนงานพัฒนา
ระดับภมู ิภาคและรายสาขาตา่ ง ๆ เพื่อลดความขัดแยง้ และส่งเสริมการพัฒนาอยา่ งยั่งยืน

หลังจากนั้นในปี ๒๕๔๘ มีการจัดต้ังคณะอนุกรรมการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
ภายใต้คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ มีหน้าท่ีทาการกากับดูแลการพัฒนาระบบการประเมิน
ส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สาหรบั ประเทศไทย รวมทั้งมีหนว่ ยงานภาครัฐไดส้ นับสนุนและจดั ทา
การประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) มาเป็นลาดบั ต้ังแต่ พ.ศ. ๒๕๕๐ เป็นต้นมา (ดังภาพท่ี ๓)

๒๔

ภาพที่ ๓ พัฒนาการของการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทย
ท่มี า : แนวทางการประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment

Guideline โดยสานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๓

ภาพท่ี ๓ (ตอ่ ) พัฒนาการของการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทย
ที่มา : แนวทางการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment

Guideline โดยสานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๓
คณะกรรมการส่ิงแวดล้อมแห่งชาติ ได้แต่งต้ังคณะอนุกรรมการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ขน้ึ มอี านาจหน้าทใ่ี นการกากับดแู ลการพฒั นาระบบการประเมินสง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ของประเทศและ ดาเนนิ งานโครงการศกึ ษานารอ่ งตา่ ง ๆ

๒๕

ในปี ๒๕๕๒ สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม (สผ.) ได้ออกแนวทาง
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ฉบับแรกของประเทศไทยด้วยเหตุนี้ในแผนพัฒนา
เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๑๐ (พ.ศ. ๒๕๕๐ - ๒๕๕๔) จึงได้กาหนดให้ส่งเสริมให้เกิดระบบ
การจัดทาการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ขึ้นโดยมุ่งหวังว่าจะเป็นเครือ่ งมือที่จะชว่ ยให้
เกิดการบูรณาการแนวคิดและเป้าหมายการพัฒนาสู่ความสมดุลและย่ังยืน ทั้งในเชิงนโยบายผ่าน
กระบวนการจัดทาแผนพัฒนาในแต่ละสาขาและในเชิงพ้ืนทีใ่ นวงกวา้ ง เช่น ลุม่ นา้ หรอื กลุ่มจงั หวัด เป็นต้น
ซงึ่ ที่ประชุมคณะกรรมการสิ่งแวดลอ้ มแห่งชาติ ครง้ั ท่ี ๓/๒๕๕๒ เม่อื วนั ท่ี ๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๒ ได้มี
มติขึ้นมารองรับ โดยได้ให้ความเห็นชอบต่อเอกสาร “การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์”
พร้อมทั้งให้หน่วยงานภาครัฐนาแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ตามเอกสารดังกล่าว
ไปใช้ในการกาหนดนโยบาย วางแผน และพัฒนา โครงการขนาดใหญ่ ที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบ
ต่อศักยภาพด้านสิ่งแวดล้อม

ระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ได้ถูกกาหนดไว้ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจ
และสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๑ (พ.ศ. ๒๕๕๕ – ๒๕๕๙) ท่ีกาหนดให้มีการปรับปรุงกระบวนการ
การประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมทง้ั ในแผนพฒั นาเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ ฉบบั ที่ ๑๒
(พ.ศ. ๒๕๖๐ – ๒๕๖๕) ท่ีกาหนดให้มีการผลักดันการนาแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) มีผลบังคับใช้ทางกฎหมายเพ่ือนาไปสู่การปฏิบัติ แต่การนาการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปดาเนินการ ยังไม่ได้รับการผลักดันอย่างเป็นระบบและมีแนวทางท่ีชัดเจน
เพ่ือให้เกดิ ผลเป็นรูปธรรม นายกรัฐมนตรีในฐานะประธานคณะกรรมการเพื่อการพัฒนาท่ียง่ั ยืน (กพย.)
จึงได้กาหนดให้มีการขับเคล่ือนกระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้เป็น
ท่ียอมรับและถกู นามาใชเ้ ป็นกรอบในการวางแผนพฒั นาประเทศอยา่ งเป็นรูปธรรม

วันที่ ๓๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๖๐ นายกรัฐมนตรไี ด้ลงนามในคาส่ังแตง่ ตั้งคณะอนุกรรมการการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ภายใต้คณะกรรมการเพ่ือการพัฒนาท่ีย่ังยืน (กพย.) โดยมีสานักงาน
สภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ (สศช.) และสานกั งานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อม (สผ.) เป็นฝา่ ยเลขานกุ ารร่วม เพอื่ จัดทาร่างขอ้ เสนอการจัดทาการประเมินสิง่ แวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และร่างแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA Guideline)
รวมท้ัง ได้มีการกาหนดให้มีการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
ของประเทศไทยในแผนการปฏิรูปประเทศและยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๘๐ และนโยบาย
รัฐบาลปัจจุบันได้ให้ความสาคัญกับการจัดทาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
เพื่อเป็นเคร่ืองมือเชิงนโยบายในการเพ่ิมขีดความสามารถ ในการกาหนดยุทธศาสตร์การพัฒนาร่วมกัน
ของภาคส่วนต่าง ๆ และบูรณาการการทางานระหว่างหน่วยงาน ภาครัฐ ทั้งระดับประเทศ รายสาขา
และเชิงพืน้ ท่ี เพ่อื นาไปสูก่ ารพฒั นาอยา่ งย่งั ยนื อีกดว้ ย

วันที่ ๑๙ กันยายน พ.ศ.๒๕๖๑ คณะกรรมการเพ่ือการพัฒนาท่ียั่งยืน (กพย.) ได้มีมติเห็นชอบ
ในหลักการของร่างข้อเสนอแนะการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์(SEA) เพ่ือใช้เป็น
เครอ่ื งมอื ในการสร้างความเขา้ ใจให้กบั หนว่ ยงานหรอื องคก์ รทเ่ี กยี่ วข้องกับการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดบั
ยุทธศาสตร์ (SEA) ได้ใช้เป็นแนวทางในการจัดทารายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) เพ่ือกากับการจัดทาแผนฯ หรือพัฒนาพื้นที่ที่ตนรับผิดชอบให้มุ่งสู่การพัฒนาท่ีสมดุลและย่ังยืน

๒๖

โดยหน่วยงานภาครัฐและองค์กรต่าง ๆ ได้อ้างอิงและนาแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ดังกลา่ วไปใช้แล้ว

สานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติได้มกี ารพฒั นาปรับปรงุ แนวทางการประเมนิ
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้มีความถูกต้องเหมาะสมกับการนาไปใช้งานและปรับปรุงให้
ทันสมัยสอดคล้องกับบริบทของประเทศไทย และการพัฒนาแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ในระดับสากล จนปัจจุบันได้มี “แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
Strategic Environmental Assessment Guideline โดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคม
แห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๓”

อน่ึงสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้กาหนดการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ไว้ในแผนพัฒนาเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ ดังตอ่ ไปน้ี

• แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับท่ี ๑๐ (พ.ศ. ๒๕๕๐ - ๒๕๕๔) ยุทธศาสตร์
การพัฒนาบนฐานความหลากหลายทางชีวภาพ และการสร้างความม่ันคงของฐานทรัพยากรธรรมชาติ
และสิง่ แวดล้อม

ผลักดันให้เกิดระบบประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ต้ังแต่ขั้นตอนของการกาหนด
นโยบาย แผน และการพัฒนาระดับพื้นที่อย่างสอดคล้องกับศักยภาพในการรองรับและการบริหารจัดการ
มลพษิ ของพนื้ ที่

• แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับท่ี ๑๑ (พ.ศ. ๒๕๕๕ - ๒๕๕๙) ยุทธศาสตร์
การจดั การทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่งิ แวดลอ้ มอย่างยั่งยนื

การปรับปรงุ กระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมเชงิ ยุทธศาสตร์ (SEA)
• แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๒ (พ.ศ. ๒๕๖๐ - ๒๕๖๔) ยุทธศาสตร์
การเตบิ โตท่เี ป็นมิตรกบั สิ่งแวดลอ้ มเพ่อื การพฒั นาอยา่ งยัง่ ยนื

- การผลกั ดันกระบวนการการประเมินสิง่ แวดล้อมเชิงยทุ ธศาสตร์ (SEA) มาใชเ้ ปน็ เคร่อื งมอื
นาเสนอทางเลือกในการตัดสินใจระดับนโยบาย แผน และแผนการพัฒนาที่เหมาะสมผลักดันการนา
แนวทาง SEA

- ผลกั ดันการนาแนวทางกระบวนการการประเมนิ สิ่งแวดล้อมเชิงยทุ ธศาสตร์ (SEA) ใหม้ ีผล
บงั คับใชท้ างกฎหมายเพือ่ นาไปสู่การปฏบิ ตั ิ

๔.๖ ประเภทของการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)๒๑
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ดาเนินการในปัจจุบัน สามารถจาแนกได้เป็น

๓ ประเภท ได้แก่
๑) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รายสาขา (Sectoral Based) เป็นการ

ประเมนิ แผนการพัฒนารายสาขา เช่น แผนการคมนาคม แผนพฒั นาพลงั งานและแผนสารวจและพฒั นา
ปิโตรเลียม แผนบริหารจดั การแร่ เป็นต้น

๒๑ การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA) ,
สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม., กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม,
กันยายน ๒๕๕๔

๒๗

๒) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เชิงพื้นท่ี (Area Based) เป็นการประเมิน
แผนการพัฒนาเชิงพ้ืนท่ี โดยพจิ ารณาจากขนาดขอบเขตของพ้นื ที่ เช่น ผงั เมอื ง แผนบรหิ ารจัดการล่มุ นา้
แผนจัดการชายฝ่ังทะเล แผนพัฒนาพื้นท่ีเฉพาะหรือพื้นที่พิเศษและแผนพัฒนานิคมอุตสาหกรรม
เปน็ ต้น

๓) การประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) เชิงประเดน็ (Issue Based) เป็นการประเมิน
เชื่อมโยงประเด็นต่าง ๆ เข้าด้วยกัน เช่น แผนการจัดการขยะมูลฝอย แผนการจัดการมลพิษ แผนการ
จดั การการเปล่ยี นแปลงสภาพภูมิอากาศ เป็นตน้

๔.๗ รูปแบบของการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)๒๒
กระบวนการและแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ได้มีพัฒนาการ

มาตามลาดับจากยุคเริ่มต้นจนปัจจุบัน ซ่ึงในระยะเริ่มต้นนั้นเน้นการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม
และระยะต่อมาจนถงึ ปจั จบุ นั ทเี่ น้นให้ความสาคญั ของการประเมนิ ที่บรู ณาการทงั้ สามด้าน คอื เศรษฐกจิ
สังคม และสิ่งแวดล้อม เพื่อนาไปสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน ปัจจุบันการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ได้มีพัฒนาการและถูกนาไปใช้อย่างกว้างขวางทั่วโลก มีรูปแบบ กระบวนการ
และแนวทางท่ีแตกต่างหลากหลายกันไป แต่โดยรวมแล้วรูปแบบของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) มีรปู แบบที่สาคัญ ๕ รปู แบบ ดังนี้

๑) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เน้นการศึกษาผลกระทบของการพัฒนา
(Impact-Centered : SEA) มงุ่ ศึกษาเพ่ือบ่งช้ีปอ้ งกันและบรรเทาผลกระทบสงิ่ แวดล้อมจากการตดั สินใจ
ในระดับกลยทุ ธ์

๒) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เน้นให้เกิดผลต่อการกาหนดนโยบาย
(Policy - Centered : SEA) มุ่งศึกษาเพ่ือสนับสนุนการบูรณาการและขับเคล่ือนประเด็นห่วงกังวล
ด้านสิ่งแวดล้อม โดยการใช้แนวทางป้องกนั ไว้ก่อน

๓) การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีเน้นให้เกิดความเข้มแข็งขององค์กร
(Institution - Centered : SEA) เน้นการประเมิน และสรา้ งขดี ความสามารถขององคก์ รในการบงั คบั ใช้
ระเบียบ กฎหมาย หรือแนวทางปฏิบัติ เพื่อจัดการผลกระทบท่ีอาจเกิดข้ึนจากนโยบาย แผน
และแผนงาน

๔) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีเน้นแนวทางประเมินแบบบูรณาการ
(Integrated Assessment : SEA) เป็นการผสมผสานระหว่างรูปแบบของการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เน้นให้เกิดการกาหนดนโยบาย และเกิดความเข้มแข็งขององค์กร โดยบูรณาการ
ประเดน็ หลักสามด้าน คือ ด้านเศรษฐกจิ สังคม และสงิ่ แวดล้อม ให้ครอบคลุมมติ ิการพัฒนาอย่างย่ังยืน
(Sustainability Assessment)

๕) การประเมินส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีเน้นรปู แบบแนวคิดเชงิ กลยุทธ์ (Strategic-
Thinking SEA) เป็นรูปแบบที่ใช้แนวคดิ เชิงกลยทุ ธ์ (Strategic - Thinking) และแนวคิดแบบเป็นระบบ
(System - Thinking) ทเ่ี ชอ่ื มโยงกนั โดยมองภาพอนาคตท่ตี อ้ งการ

๒๒ แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline, โดยสานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, พ.ศ. ๒๕๖๓

๒๘

การจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีผ่านมาของประเทศไทยสว่ นใหญ่
เปน็ รปู แบบท่ีเน้นการศกึ ษาผลกระทบของการพัฒนา (Impact - Centered SEA) ซงึ่ แนวทางดังกลา่ วนี้
ได้ใชว้ ิธีการที่ผสมรวมกันระหวา่ งวธิ ีการต่าง ๆ โดยใช้รูปแบบการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์
(SEA) ที่เน้นการศึกษาผลกระทบของการพฒั นา (Impact - Centered SEA) และการประเมินส่งิ แวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีเน้นรูปแบบแนวคิดระดับกลยุทธ์ (Strategic - Thinking SEA) เข้าด้วยกัน
โดยสามารถเลือกใช้ให้เหมาะสมกับสถานการณ์และบริบทของแผนหรือแผนงานด้านต่าง ๆ ที่มี
สถานภาพแตกตา่ งกนั ไปได้

๔.๘ ขอบเขตและระดบั ของการใช้การประเมินส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)๒๓
การประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นเคร่ืองมอื สาคัญทใ่ี ชใ้ นการบูรณาการประเดน็

เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของแผนหรือแผนงานเพ่ือให้เกิดการพัฒนาอย่างย่ังยืน การประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ใช้สนับสนุนการวางแผนในระดับนโยบาย (Policy) แผน (Plan)
และแผนงาน (Program) ของการพัฒนา มิใช่ในระดับโครงการ (Project) เพื่อทาให้การวางแผนในระดับ
การใช้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) นั้น เป็นกรอบระดับยุทธศาสตร์ของการพัฒนา
ในระดับสูงกว่า กว้างกว่าและมีความเช่ือมโยงกับการพิจารณาตัดสินใจการดาเนินงานในระยะยาว
และเป็นกรอบงานที่รอบด้านบูรณาการมากกว่าการพัฒนาในระดับโครงการซึ่งเจาะจงเฉพาะกว่า
แคบกว่าและระยะส้ันกว่า เจ้าของแผนหรือแผนงานจะเป็นผู้ใช้กระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยตรงและเป็นลาดับแรก เพ่ือสนับสนุนการตัดสินใจแผนหรือแผนงาน
และนาไปสูก่ ารพัฒนาระดับโครงการที่สอดคล้องกับแผนหรือแผนงานเป็นลาดับ จากภาพกว้างเป็นภาพเล็ก
ลงตามลาดบั ชนั้ ของการพัฒนา

อน่ึงในระยะเริ่มแรกขอบเขตและระดับการใช้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
ในประเทศไทย เน้นสนับสนุนอยู่ในระดับแผนหรือแผนงานก่อนซ่ึงในบริบทของการจัดทาแผนหรือ
แผนงานของประเทศไทย ผู้ใช้แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) นี้ สามารถใช้กับ
ประเภทของแผนหรือแผนงานท่ีจะกาหนดไว้ในร่างระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมิน
สิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. .... โดยเน้นแผนระดบั ท่ี ๓ (แผนระดบั ที่ ๓ หมายถึง แผนทีจ่ ดั ทาข้ึน
เพื่อสนับสนุนการดาเนินงานของแผนระดับท่ี ๑ และแผนระดับที่ ๒ ให้บรรลุเป้าหมายท่ีกาหนดไว้
หรือจัดทาขึ้นตามที่กฎหมายกาหนดหรือจัดทาข้ึนตามพันธกรณีหรืออนุสัญญาระหว่างประเทศ
ตามมติคณะรัฐมนตรีวันที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๐) ทั้งน้ีสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคม
แห่งชาติ (สศช.) อยู่ระหว่างการหารือกับหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานที่เกี่ยวข้อง ซ่ึงเป็นแผนที่
จัดทาข้ึน เพ่ือสนับสนุนการดาเนินงานของแผนระดับท่ี ๑ (ยุทธศาสตร์ชาติ) และแผนระดับที่ ๒
(แผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ แผนการปฏิรูปประเทศ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
และนโยบายและแผนระดับชาติว่าด้วยความม่ันคงแห่งชาติ) สู่การปฏิบัติให้บรรลุเป้าหมายที่กาหนดไว้
หรือจัดทาขึ้นตามที่กฎหมายกาหนด หรือจัดทาขึ้นตามพันธกรณี หรืออนุสัญญาระหว่างประเทศ

๒๓ แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline}, โดย สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, พ.ศ. ๒๕๖๓

๒๙
ซงึ่ ในรายละเอียดของระดับของแผนหรือแผนงานที่ต้องจัดทาการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) จะถูกกาหนดโดยคณะกรรมการพัฒนาการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (กสย.)
๔.๙ ความแตกต่างและความสัมพันธ์ของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
และการประเมินการประเมนิ ผลกระทบสิง่ แวดล้อม (EIA)๒๔

ขอบเขตและระดบั การใชง้ านของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มคี วามแตกต่าง
จากการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) แต่มีความสัมพันธ์และสนับสนุนกันในการจัดทานโยบาย
แผน แผนงาน และโครงการ (ดังภาพท่ี ๔ และตารางที่ ๑) โดยที่มาตรา ๔๗ พระราชบัญญัติส่งเสริม
และรักษาคณุ ภาพส่ิงแวดลอ้ มแหง่ ชาติ (ฉบบั ท่ี ๒) พ.ศ. ๒๕๖๑ ไดก้ าหนดไวว้ ่า “ในกรณีทม่ี ีการประเมนิ
สิง่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ตามระเบียบหรือกฎหมายอ่ืนใดไว้แล้ว การประเมนิ ผลกระทบสิง่ แวดล้อม
ให้คานึงถึงผลการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ดังกล่าวด้วย” ดังน้ัน ผู้ที่จะทาการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จาเป็นต้องทาความเข้าใจว่าการพัฒนานั้นจัดอยู่ในระดับของแผน
หรอื แผนงาน หรือระดับโครงการ โดยการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะประยุกต์ใชใ้ น
ระดับของแผนหรอื แผนงาน ส่วนการประเมนิ ผลกระทบสิง่ แวดล้อม (EIA) จะประยุกตใ์ ช้ในระดบั โครงการ
พัฒนาเท่าน้ัน

ภาพท่ี ๔ ขอบเขตและระดบั การใชง้ านการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
และการประเมนิ ผลกระทบสิ่งแวดลอ้ ม (EIA)

ทีม่ า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ

๒๔ ท่ี ม า : https://ec.europa.eu/environment/eia/sea-legalcontext. htmStrategic Environmental
Assessment - SEA - Environment , แนวทางการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์, Strategic Environmental
Assessment

๓๐

ตารางที่ ๑ ความแตกต่างและความสัมพันธข์ องการประเมินส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
กับการประเมนิ ผลกระทบสงิ่ แวดลอ้ ม (EIA)

ประเด็น การประเมินส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ การประเมินผลกระทบสงิ่ แวดล้อม
(SEA) (EIA)
ระดบั การตดั สนิ ใจ
สาระสาคญั นโยบาย แผน แผนงาน โครงการ
จดุ เน้นในการประเมิน
ยทุ ธศาสตร์ วสิ ัยทศั น์ แนวคิด การก่อสร้างและการดาเนนิ งาน

ทางเลือกเชิงยทุ ธศาสตร์หรอื การแสวงหา ประเดน็ สาคญั ระดบั โครงการ เพอื่ ให้
แนวทางการพัฒนาทีเ่ หมาะสม สามารถดาเนินการตามแนวทางพัฒนา
ทไี่ ด้เลอื กไวแ้ ล้วใหถ้ กู ตอ้ งเหมาะสม

มุมมอง สิ่งแวดล้อมจะส่งผล กาหนดโอกาสหรือ การพฒั นาตามแนวทางที่กาหนดจะส่งผล
ขอ้ จากดั ของการพัฒนาใหบ้ รรลุ กระทบตอ่ สงิ่ แวดล้อมอยา่ งไรและเพยี งใด
วัตถปุ ระสงค์หรอื ไม่อยา่ งไร

ทางเลอื ก - มพี สิ ัยของทางเลือกท่กี วา้ งกวา่ - มีพสิ ยั ของทางเลือกในขอบเขตทจ่ี ากดั
- เน้นที่ทางเลอื กซงึ่ ทาใหเ้ กดิ สมดุล - เนน้ ทางเลือกดา้ นสถานท่ีการออกแบบ
ระดบั การประเมนิ ระหว่างพน้ื ทต่ี า่ ง ๆ หรือสมดลุ ระหวา่ ง การก่อสร้าง และการดาเนินงาน
ขอบเขตการประเมนิ ด้านเศรษฐกิจ สงั คม และส่งิ แวดลอ้ ม แคบกว่า เปน็ ระดบั Microscopic
ระยะเวลาของการ ในพื้นทนี่ ั้น ๆ สว่ นใหญ่อยู่ในระดบั ท้องถน่ิ
ประเมิน กว้างกวา่ เปน็ ระดบั Macroscopic โดย
อาจเป็นระดบั ภมู ิภาค ประเทศ ระหวา่ ง
ประเทศ หรือระดบั โลก

- ความย่งั ยืนด้านเศรษฐกิจ สังคมและ - ดา้ นผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสงั คม
สิ่งแวดล้อม - ประเมินผลกระทบสะสมไดใ้ นขอบเขต
- เตอื นลว่ งหน้าถึงการเกดิ ผลกระทบสะสม จากัด

ปานกลางถงึ ยาว สน้ั ถงึ ปานกลาง

ข้อมูล และ/หรอื ส่วนใหญเ่ ป็นขอ้ มูล / สารสนเทศ ส่วนใหญเ่ ป็นขอ้ มูลปฐมภมู ทิ ต่ี ้องจัดเกบ็
สารสนเทศทใี่ ช้ ทุตยิ ภูมิ ท้งั เชิงปรมิ าณและคุณภาพ และรวบรวมอยา่ งเฉพาะเจาะจง
แหลง่ ขอ้ มูลท่สี าคัญ หรอื การบรรยาย และส่วนใหญเ่ ป็นข้อมูลเชิงปริมาณ
การสารวจภาคสนาม การวิเคราะห์ขอ้ มูล
รายงานต่าง ๆ เช่น สถานการณ์สิ่งแวดลอ้ ม จากพืน้ ที่รบั ผลกระทบหรอื พ้นื ที่ศึกษา
ด้านต่าง ๆ ข้อมูลสถติ ิท่จี ัดทาไว้
ในระดับประเทศ ภูมภิ าค ท้องถิ่น

๓๑

ตารางท่ี ๑ (ตอ่ ) ความแตกตา่ งและความสมั พันธ์ของการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
กบั การประเมนิ ผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EIA)

ประเดน็ การประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม

วธิ ีการประเมนิ มีความยดื หยุน่ ใช้วธิ ีการเชงิ ปริมาณและมคี วามจาเพาะ
เจาะจงมากกวา่

เกณฑ์มาตรฐานของ การพฒั นาทีย่ ง่ั ยนื กฎหมาย มาตรฐานคณุ ภาพส่งิ แวดล้อม
การประเมนิ และการปฏิบตั ทิ ด่ี ี

การมสี ว่ นร่วม การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ มีความเฉพาะเจาะจง สามารถระบุพื้นที่
ของประชาชน เปน็ เรือ่ งทีก่ วา้ งกวา่ จึงจะมผี ูเ้ กยี่ วขอ้ ง และผู้ได้รับผลกระทบได้ชัดเจนและได้รับ
และอาจได้รบั ผลกระทบเปน็ จานวนมาก ความสนใจจากประชาชนในพ้ืนที่ที่ได้รับ
ผลกระทบมาก

การประเมนิ ผล - เน้นเร่ืองการดาเนินงานตามวัตถปุ ระสงค์ - เนน้ เรื่องการดาเนนิ งานตามกฎหมาย

ภายหลังการนา ดา้ นสิ่งแวดล้อม และการรักษาความยั่งยืน มาตรฐาน ประสทิ ธิภาพในการควบคมุ

การประเมนิ สิง่ แวดลอ้ ม ของทรัพยากรธรรมชาติที่ได้กาหนดไว้ใน หรือลดผลกระทบตามเงอ่ื นไขของรายงาน
รายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ การประเมินผลกระทบสง่ิ แวดลอ้ ม (EIA)
ระดบั ยทุ ธศาสตร์
ยุทธศาสตร์ - ผลการประเมนิ จะนาไปสกู่ ารปรบั มาตรการ
ไปสู่การปฏบิ ตั ิ
- ผลการประเมนิ จะนาไปสู่การปรับแผน ควบคมุ / ลดผลกระทบ การตดิ ตาม

หรือแผนงานใหม่ท่เี หมาะสมยง่ิ ขึ้น ตรวจสอบ การชดเชยความเสยี หาย

(หากเกดิ ขึน้ )

ทมี่ า : http://lib.mnre.go.th/lib/manual/manual-karnplan2550-2554.pdf

๔.๑๐ ความเช่อื มโยงของการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) กบั นโยบายแผนหรือแผนงาน
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สามารถนามาใช้เพ่ือเชื่อมโยงกับกระบวนการ

จัดทานโยบาย แผนและแผนงาน ๓ ระดับคือ การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ของนโยบาย
(Policy - SEA) การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ของแผน (Plan - SEA) และการประเมิน
สง่ิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตรแ์ ผนงาน (Programme - SEA)๒๕

ความสัมพันธ์หรือความเช่ือมโยงระหว่างการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
กบั กระบวนการตดั สินใจทางนโยบายการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นกระบวนการ
ที่ดาเนินไปคู่ขนานไปกับกระบวนการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ในระดับของนโยบาย แผนหรือแผนงาน
การจัดรูปแบบความสัมพันธ์ระหว่างกระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
กับกระบวนการตัดสินใจทางนโยบายเป็นสิ่งที่มีความสาคัญมากเพราะกระบวน การการประเมิน
ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะสนบั สนนุ นกระบวนการตดั สินใจทางนโยบายใหม้ ีคุณภาพมากขึ้น
ซงึ่ รูปแบบความสัมพันธ์จะหมายรวมตั้งแต่การกาหนดประเด็นและวาระการกาหนดปญั หาและขอบเขต

๒๕ ท่ี ม า : https://www.researchgate.net/publication/2 3 5 4 1 3 0 1 Policy plan and programme
environmental assessment in England the Netherlands and Germany Practice and prospects

๓๒

การสื่อสารสาธารณะ การเข้าร่วมของผู้ที่เก่ียวข้องและความรับผิดชอบร่วมกันของทั้งสองกระบวนการ
สาหรับรูปแบบความสัมพันธ์ระหว่างกระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
กับกระบวนการตัดสินใจ แบ่งออกเป็น ๔ รูปแบบ การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
แต่ละรูปแบบสามารถนามาใช้เพ่ือเช่ือมโยงกับกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงานได้ท้ังการจัดทาแผน
หรือแผนงานรอบใหม่ (คือการจัดทาแผนหรือแผนงานข้ึนใหม่เมื่อครบกาหนดระยะเวลาของความจาเป็น
ต้องจัดทาแผนหรือแผนงาน ซึ่งการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ควรควบคู่ไปกับ
กระบวนการจัดทาแผน และแผนงานตั้งแต่เริ่มต้น จะช่วยให้เกิดการบูรณาการเข้าไปในกระบวนการพัฒนา
แผนได้โดยตรง เหมาะสม ประหยัดเวลา และงบประมาณ และการปรับปรุงแผนหรือแผนงานท่ีมีอยู่
คือการทบทวนแผนหรือแผนงานเดิมท่ีมีอยู่เมื่ออยู่ในระยะเวลาใช้แผนหรือแผนงานท่ีมีอยู่ให้เหมาะสมข้ึน
หรือมีส่วนทาให้องค์ประกอบและลักษณะของแผนได้รบั การปรับปรุงให้ดีข้ึน นอกจากนี้สงิ่ สาคัญท่ีจะทาให้
การทบทวนและปรับปรุงแผนหรือแผนงานเกิดประโยชน์รอบด้านของการจัดทาหรือทบทวนแผน
หรือแผนงานของหนว่ ยงานเจา้ ของแผนหรอื แผนงานน้ันตอ่ ไป

รูปแบบความสัมพันธ์หรือการเช่ือมโยงของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) กับการ
จดั ทาแผนหรอื แผนงาน ดาเนนิ การได้ ๔ รปู แบบ๒๖, คอื (ดงั ภาพที่ ๕)

๑) การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เช่ือมโยงกับกระบวนการจัดทาแผนแบบ
แยกส่วน (One Opportunity Model) รูปแบบนี้จะเร่ิมพร้อมกัน โดยขั้นตอนการจัดทาแผนหรือ
แผนงานจะแยกออกจากการจดั ทาการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) โดยผลจากการจดั ทา
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะส่งผลให้กับผู้จดั ทาแผนหรือแผนงาน เมื่อจดั ทาการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แล้วเสร็จเท่าน้ัน เพ่ือนาไปใช้ในการปรับปรุงแผนหรือ
แผนงานเป็นรูปแบบการดาเนินการที่ล่าช้าเกินไปในการนาผลจากการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) มาผนวกเข้ากบั กระบวนการจัดทาแผนหรอื แผนงาน

๒) การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีเช่ือมโยงกับกระบวนการจัดทาแผน
แบบคู่ขนาน (Parallel Model) การประเมินสง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รูปแบบนี้จะเริ่มพร้อมกัน
โดยมีขั้นตอนการจัดทาแผนหรือแผนงานแยกออกจากการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) เช่นกัน แตจ่ ะมีการดาเนนิ การตามขั้นตอนการประเมินสง่ิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์
(SEA) คู่ขนานกนั ไปกับกระบวนการจดั ทาแผนหรือแผนงาน และผลในการจัดทาการประเมนิ สงิ่ แวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แต่ละขั้นตอนจะถูกนาไปผนวกรวมกับกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงาน
ตลอดทั้งกระบวนการ เช่น เมอ่ื มีการกาหนดวิสยั ทัศน์หรือกาหนดทางเลือกเชิงนโยบายร่วมกัน ผู้จัดทา
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะนาผลจากการดาเนินการ ตามขั้นตอนต่าง ๆ ของ
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ส่งให้กับผู้จัดทาแผนหรือแผนงาน เพ่ือประกอบการ
พิจารณาปรับปรุงแผนหรือ แผนงาน เป็นต้น ข้อดีของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
รูปแบบนี้ คือ ผลจากการดาเนินการในทุกขั้นตอนของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

๒๖ ทีม่ า : http://lib.mnre.go.th/lib/manual/manual-karnplan2550-2554.pdf, คมู่ ือการแปลง
แผนจดั การคุณภาพสง่ิ แวดลอ้ ม, วิพุธ พลู เจรญิ เดชรัต สขุ กาเนิด และศุภกิจ นนั ทะวรการ. ๒๕๔๘ .Strategic
Environmental. Assessment กับการประยุกต์ใช้ในสังคมไทย”. วารสาร Thai Environmental

๓๓
จะถูกนาไปใช้ในข้ันตอนการวางแผนหรือแผนงานแต่บางครั้งอาจจะทาให้การพัฒนาตามแผนหรือ
แผนงานติดขัดหรือล่าช้าได้ ในกรณีท่ีผู้จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
ใหค้ วามเหน็ ว่า การพัฒนาตามแผนหรอื แผนงานในข้ันตอนนั้น ๆ ยงั มคี วามไม่เหมาะสมอยู่

ภาพที่ ๕ รูปแบบความเชื่อมโยงของการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) กบั การจัดทาแผนงาน
ทีม่ า : แนวทางการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline โดยสานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๓
๓) การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เชื่อมโยงกับกระบวนการจัดทาแผน

แบบบูรณาการ (Integrated Model) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รูปแบบน้ี
เป็นรูปแบบท่ีข้ันตอนการจัดทาแผนหรือแผนงานและข้ันตอนการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ดาเนินการรว่ มกันและจัดทาไปพร้อม ๆ กนั ผ้จู ัดทาแผนหรอื แผนงานทางานร่วมกัน
กับผู้จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ผลดีของการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รูปแบบนี้คือเป็นการสนับสนุนกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงานอยู่ตลอด
ทุกกระบวนการ ส่งผลให้กระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงานได้ถูกพิจารณาครอบคลุมทุกประเด็น
การพัฒนา แต่ในบางครั้งอาจส่งผลให้เกิดการครอบงาจากผู้จัดทาอีกฝ่ายหนึ่งได้ และทาให้ไม่เห็น
บทบาทที่ชัดเจนของกระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และอาจเกิดปัญหา
เรื่องความโปร่งใสและการมสี ่วนร่วม รวมไปถึงผู้จัดทาแผนหรือแผนงานอาจใช้การประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) เปน็ เคร่อื งมือในการเสริมความชอบธรรมใหก้ บั การเลือกทางเลอื กในการพัฒนา
ที่ผู้จัดทาแผนหรือแผนงานได้คาดการณ์ ไว้ก่อนแล้ว จึงเป็นข้อควรระวังของการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) รปู แบบน้ี

๓๔

๔) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เชื่อมโยงกับกระบวนการจัดทาแผนแบบ
ยึดกระบวนการตัดสนิ ใจเป็นศูนย์กลาง (Decision – Centered Model) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) รูปแบบนี้ จะยึดข้ันตอนการจัดทาแผนหรือแผนงานเป็นศูนย์กลาง โดยอาศัยข้อมูล
จากผู้จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพ่ือนาไปปรับใช้ในแต่ละกระบวนการ
ตดั สินใจของแผนหรอื แผนงานตามทีผ่ ู้จดั ทาแผนหรอื แผนงานเหน็ สมควร ดังนัน้ การประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ ม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รูปแบบน้ีจึงมีความยืดหยุ่นสูงและอาจจะไม่ได้ดาเนินการตามข้ันตอนของ
กระบวนการการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) โดยสมบูรณ์ เพ่อื ให้สามารถปรับใช้รว่ มกับ
กระบวนการตัดสินใจได้ อาจกล่าวได้ว่าการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รูปแบบน้ี
ถูกออกแบบขน้ึ มาใหเ้ หมาะสมเฉพาะแตล่ ะกรณี (Tailor – Made)

จากรปู แบบความเช่ือมโยงของการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) กบั การจัดทาแผน
หรือแผนงานข้างต้น รูปแบบความเชื่อมโยงแบบคู่ขนานหรือแบบบูรณาการ เป็นรูปแบบที่เช่ือมโยง
ทั้ง ๒ กระบวนการเข้าด้วยกันต้ังแต่เริ่มต้น ทาให้สามารถนาประเด็นการพัฒนาต่าง ๆ มาพิจารณา
วิเคราะห์ เปรียบเทียบทางเลือกต่าง ๆ ได้ในเวลาเดียวกัน ซ่ึงจะลดความล่าช้า ลดโอกาสเกิดความ
ขัดแยง้ และลดคา่ ใชจ้ ่ายในการจดั ทาแผนหรือแผนงานได้

สาหรับประเทศไทยรูปแบบการเชื่อมโยงการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) กบั แผน
หรือแผนงาน สามารถดาเนินการได้ตามภาพท่ี ๖ ท้ังนี้ การเชื่อมโยงการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) เข้ากับกระบวนการจดั ทาแผนหรอื แผนงานต่าง ๆ ในรายสาขาหรอื เชิงพ้ืนทต่ี อ้ งคานึงถึง
ลกั ษณะของแผนหรอื แผนงานท่ีมีความแตกต่างกันด้วย

๓๕

ภาพท่ี ๖ ความเชอื่ มโยงของ การประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) กบั การจดั ทาแผน
หรอื แผนงานสาหรบั ประเทศไทย

ท่มี า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ
จากภาพที่ ๖ ความเชื่อมโยงแบบบูรณาการจะเปิดโอกาสให้นาผลลัพธ์ของการจัดทาการประเมิน
สิง่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) เขา้ ส่กู ระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงานไดท้ ุกขัน้ ตอนในระยะเวลา
ที่เหมาะสม โดยท้ายท่ีสุดแผนหรือแผนงานที่จัดทาขึ้นจะผนวกประเด็นยุทธศาสตร์ทางเลือกท่ีต้องการ
และมาตรการเพ่ือความย่ังยืนไว้เป็นส่วนหน่ึงของแผนหรือแผนงานตามเป้าประสงค์ของกระบวนการ
การประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

๓๖

จากภาพท่ี ๖ สรปุ ไดว้ ่า
๑) ผู้จัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ต้องรู้ประโยชน์ท่ีได้รับจากการ
ดาเนนิ งานการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) คอื การประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์
(SEA) เป็นเคร่ืองมือประกอบ กระบวนการวางแผนหรอื แผนงาน ทาให้เกิดการบูรณาการด้านเศรษฐกิจ
สังคม และส่ิงแวดล้อมได้อย่างสมดุล รวมถึงการมองการพัฒนาในอนาคต โดยให้ความสาคัญกับการ
พัฒนาทางเลือกและการมีส่วนร่วมอย่างเหมาะสมและโปร่งใส ความเช่ือมโยงแบบบูรณาการจะเปิด
โอกาสให้นาผลลัพธ์ของการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เข้าสู่กระบวนการ
จัดทาแผนหรือแผนงานได้ทุกข้ันตอนในระยะเวลาท่ีเหมาะสม โดยท้ายที่สุด แผนหรือแผนงานที่จัดทาข้ึน
จะผนวกประเด็นยทุ ธศาสตร์ ทางเลอื กที่ต้องการ และมาตรการเพอ่ื ความยั่งยนื ไว้เป็นส่วนหนึ่งของแผน
หรือแผนงาน ตามเป้าประสงค์ของกระบวนการการประเมินสิง่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
๒) ผู้จัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ต้องมีความเขา้ ใจพ้นื ฐานเกี่ยวกับ
ขอบเขตและระดับการใช้การประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ทสี่ นับสนนุ นโยบาย แผนและ
แผนงานของการพฒั นาเพ่ือทาใหก้ ารวางแผนหรือแผนงานในระดบั การใช้การประเมินสิง่ แวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) นั้น เป็นกรอบของยุทธศาสตร์การพัฒนาซ่ึงเช่ือมโยงกับการพิจารณาตัดสินใจ
ดาเนินงานในระยะยาว โดยในระยะเริ่มแรก ขอบเขตและระดับการใช้การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ในประเทศไทย กาหนดไว้ในร่างระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมิน
สิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. .... หมายรวมถงึ แผนระดบั ที่ ๓ ซึ่งเป็นแผนทีจ่ ดั ทาข้นึ เพือ่ สนับสนุน
การดาเนินงานของแผนระดับที่ ๑ และแผนระดับที่ ๒ และควรมีความเข้าใจหลักการการประเมิน
สงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ทด่ี ี
๓) ผู้จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ควรเข้าใจรูปแบบความเชื่อมโยง
ต่าง ๆ ได้แก่ การเช่ือมโยงกับกระบวนการจัดทาแผนแบบแยกส่วน แบบคู่ขนาน แบบบูรณาการ
และแบบยึดกระบวนการตัดสินใจเป็นศูนย์กลาง ซ่ึงรูปแบบที่เช่ือมกระบวนการจัดทาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และจัดทาแผนหรือแผนงานเข้าด้วยกัน คือ รูปแบบ คู่ขนานและ
รูปแบบบูรณาการ ทาให้สามารถนาประเด็นการพัฒนาต่าง ๆ มาพิจารณาวิเคราะห์ เปรียบเทียบ
ทางเลอื กต่าง ๆ ไดใ้ นเวลาเดยี วกนั ซึ่งจะลดความล่าชา้ ลดโอกาสการเกิดความขัดแย้งลดค่าใชจ้ า่ ยในการ
จัดทาแผนหรอื แผนงานได้
๔) ผู้จัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ควรมีความเข้าใจในประเภท
และรปู แบบของการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซง่ึ จาแนกได้หลายลกั ษณะและมีจุดแข็ง
และข้อควรระมัดระวังของแต่ละรูปแบบที่แตกต่างกัน โดยผู้จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) สามารถเลอื กใช้ใหเ้ หมาะสมกบั สถานการณแ์ ละบรบิ ทของแผนหรือแผนงานดา้ นต่าง ๆ
ที่มีสภาพแตกต่างกันไปได้รวมไปถึงความเชื่อมโยงระหว่างการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) กับแผนหรอื แผนงาน
อย่างไรก็ตาม การจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีผ่านมาต้องประสบ
กบั ปญั หาอุปสรรคทาใหเ้ กิดปญั หาความไมส่ ามารถเชอื่ มโยงของการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์
(SEA) กับกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงาน คือ มีการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) เสร็จแล้วแต่จะไม่เชื่อมโยงกับกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงาน เน่ืองจากกระบวนการจัดทา
แผนหรือแผนงานด้วยเหตุของเวลา ตัวอยา่ งเช่น กรณขี องการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)

๓๗

ของพื้นท่ีลุ่มน้า๒๗ ได้ดาเนินการหลังจากการวางแผนแม่บทของการพัฒนาลุ่มน้าแล้วเสร็จไม่น้อยกว่า
๑ ปี ซง่ึ เปน็ รูปแบบการดาเนินการที่ล่าช้าเกินไปในการที่จะนาผลจากการจัดทาการประเมินสิ่งแวดลอ้ ม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาผนวกเข้ากับกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงาน ซ่ึงโดยหลักการท่ีกล่าว
มาแล้วการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท้ัง ๔ รูปแบบ แต่ละรูปแบบจะต้องดาเนินการ
พร้อม ๆ กันของกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงานและการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) คือ สามารถนาผลการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาใช้เพื่อเชื่อมโยง
กับกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงานได้ท้ังการจัดทาแผนหรือแผนงานรอบใ หม่และแผนงานใหม่
รวมท้ังการปรับปรุงแผนหรือแผนงานท่ีมีอยู่ คือ การจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) จะต้องควบควบคไู่ ปกับกระบวนการจัดทาแผนและแผนงานตง้ั แตเ่ ร่ิมต้น ซี่งจะเกิดการบูรณาการ
ประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) เขา้ ไปในกระบวนการพฒั นาแผนได้โดยตรง ซงึ่ ประหยดั เวลา
และงบประมาณการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท้ังน้ีอาจเน่ืองจากปัญหาความ
ไม่พร้อมของหน่วยงานเจ้าของงานและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะการเตรียมงบประมาณ
เพ่ือการจัดทาแผน และแผนงาน และงบประมาณสาหรับการทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ซง่ึ ตอ้ งมงี บประมาณทพี่ รอ้ มกัน

๔.๑๑ กระบวนการและขน้ั ตอนการดาเนนิ งานการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)๒๘
สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้ระบุว่ากระบวนการและข้ันตอน

การดาเนินงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีข้ันตอนของการดาเนินงาน ๒ ขั้น
(ดงั ภาพท่ี ๗) ได้แก่

๑) ข้ันการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซึ่งมีข้ันตอนหลักประกอบด้วย
การกลั่นกรอง (Screening) การกาหนดขอบเขต (Scoping) การพัฒนาและการประเมินทางเลือก
การกาหนดมาตรการเพ่อื ความยั่งยนื การจดั ทารายงานการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
และการมีส่วนร่วม

๒) ขั้นการติดตามและ ตรวจสอบ ซ่ึงประกอบด้วยข้ันตอนการควบคุมคุณภาพของกระบวนการ
ประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) และการติดตาม ตรวจสอบ และประเมนิ ผล

ข้ันตอนการจดั ทาการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ประกอบดว้ ย
(๑) การกลนั่ กรอง (Screening)
(๒) การกาหนดขอบเขต (Scoping)

(๒.๑) การวิเคราะห์และทบทวนแผนหรือแผนงาน (Analyze and Review of Plan/Program)
และการทบทวนขอ้ มลู ทเี่ กยี่ วข้อง (Relevant Background Information)

(๒.๒) การระบุขอบเขตเชงิ พน้ื ทแ่ี ละระยะเวลา (Spatial and Temporal Scope)

๒๗ โครงการศึกษาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พ้ืนท่ีลุ่มน้าชี สานักทรัพยากรน้าแห่งชาติ,
มกราคม, ๒๕๖๓

๒๘ แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment Guideline
สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๓

๓๘

(๒.๓) การวิเคราะหแ์ รงขับเคลอ่ื นของการพัฒนา (Driving Force)
(๒.๔) การกาหนดวสิ ัยทศั นแ์ ละประเดน็ ยทุ ธศาสตร์ (Vision and Strategic Issue Identification)

(๒.๔.๑) การกาหนดวสิ ัยทัศน์ (Vision)
(๒.๔.๒) การกาหนดประเดน็ ยุทธศาสตร์ (Strategic Issues)
(๒.๕) การกาหนดวัตถุประสงคเ์ พื่อการพฒั นาอยา่ งย่ังยนื (Sustainable Development Objective)
และตัวชี้วดั (Indicator)
(๒.๕.๑) การกาหนดวัตถุประสงค์เพื่อการพัฒนาอย่างย่ังยืน (Sustainable Development
Objective)
(๒.๕.๒) การกาหนดตวั ช้วี ัด (Indicator)
(๒.๖) การประเมนิ ข้อมูลฐาน (Baseline Assessment)
(๒.๗) การกาหนดทางเลือกการพัฒนาเบื้องต้น (Initial Alternative)
(๒.๘) การจัดทาแผนการมสี ่วนร่วมและการส่อื สาร (Participation and Communication Plan)
(๒.๙) การจดั ทาและเสนอรายงานการกาหนดขอบเขต (Scoping Report)
๓) การพัฒนาและการประเมินทางเลอื ก (Alternative Development and Assessment)
(๓.๑) การพฒั นาทางเลือก
(๓.๑.๑) การหาสภาพตามปกติ
(๓.๑.๒) การพิจารณาความจาเป็นของทางเลอื ก
(๓.๑.๓) การพิจารณาทางเลอื กไม่ดาเนนิ งาน
(๓.๑.๔) การพฒั นาทางเลอื กต่าง ๆ
๓.๒) การประเมินทางเลอื ก
(๓.๒.๑) การประเมินผลกระทบท่ีเกดิ จากทางเลอื กต่าง ๆ
(๓.๒.๒) การพจิ ารณาเปรยี บเทยี บทางเลอื กตา่ งๆ
๔) การกาหนดมาตรการเพอ่ื ความยั่งยืน (Measures for Sustainability)
๕) การจดั ทารายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) (SEA Report Preparation)
๖) การมีสว่ นรว่ ม (Participation)
ขัน้ ตอนการตดิ ตามและตรวจสอบการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ประกอบด้วย
(๑) การควบคุมคุณภาพของกระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
(Quality control)
(๒) การตดิ ตาม ตรวจสอบ และประเมนิ ผล (Follow-up, Monitoring and Evaluation)
การมสี ว่ นรว่ ม คือ ขัน้ ตอนท่บี คุ คล/ หนว่ ยงานเขา้ มามีสว่ นในกระบวนการตดั สนิ ใจโดยการ
แลกเปลี่ยนข้อมูล ความคิดเห็น ข้อเสนอแนะ รวมไปถึงข้อห่วงกังวลจากผู้มีส่วนได้เสีย โดยรูปแบบ
การมีสว่ นร่วมสามารถปรบั เปลย่ี นได้ แลว้ แต่ความเหมาะสม ทมี่ า : สศช. (๒๕๖๒)

๓๙

ภาพที่ ๗ ขน้ั ตอนหลกั ของกระบวนการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
ทมี่ า : แนวทางการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment

Guideline สานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๓
ข้ันตอนการจดั ทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
โดยแตล่ ะข้ันตอนการจัดทาการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) สรุปได้ดังน้ี
๑) การกลั่นกรอง (Screening) เพื่อพิจารณาว่าแผนหรือแผนงานของหน่วยงานท่ีต้องจัดทา
การประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในแนวทางการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตรข์ อง
สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ ให้พจิ ารณาจาก

(๑) แผนหรือแผนงานท่ีมีกฎหมายหรือระเบียบกาหนดว่าต้องจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์(SEA)

(๒) แผนหรือแผนงานที่หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานพิจารณาเห็นว่าการดาเนินงาน
ในอนาคตอาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อเศรษฐกิจ สังคม และส่ิงแวดล้อมในวงกว้าง ทั้งในเชิงพื้นท่ีหรือ
ระยะเวลาในการดาเนนิ งานมีผูม้ ีส่วนได้เสยี จานวนมากและอาจก่อให้เกดิ ความขัดแย้งและต่อตา้ น

๒) การกาหนดขอบเขต (Scoping) ของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
คือ การกาหนดกรอบแนวทางในการจดั ทาการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)

๔๐

ในแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจ
และสังคมแห่งชาติ ไดใ้ ห้รายละเอียดขัน้ ตอนยอ่ ย ดังน้ี

(๑) การวิเคราะห์และทบทวนแผนหรือแผนงาน (Analyse and Review of Plan/Program)
และการทบทวนข้อมูลทีเ่ กยี่ วขอ้ ง (Relevant Background Information)

(๒) การระบขุ อบเขตเชงิ พน้ื ท่ีและระยะเวลา (Spatial and Temporal Scope)
(๒.๑) ควรกาหนดขอบเขตให้ได้วา่ จะดาเนินการในพน้ื ที่ใดมขี นาดพน้ื ทเี่ ท่าไรและครอบคลมุ

พ้นื ท่ีสาคญั ใดบา้ ง เช่น อาเภอ ลุม่ นา้ หรอื พน้ื ท่ีอนรุ กั ษใ์ ด
(๒.๒) ต้องมีข้อมูลและประเด็นท่ีสาคัญของการพัฒนาในแต่ละด้านที่ต้องศึกษาย้อนหลัง

และคาดการณไ์ ปในอนาคตอกี เป็นระยะเวลาเท่าไร จะตอ้ งสอดคล้องกับระยะเวลาในการดาเนินงานแผน
หรอื แผนงาน หรือรอบของแผนหรือแผนงาน เช่น ทุก ๕ ปี หรือ ๑๐ ปี เป็นต้น

๓) การวิเคราะห์แรงขบั เคลื่อนของการพฒั นา (Driving Force)
เปน็ การศึกษาสาเหตุ ตน้ ตอของการเปลี่ยนแปลงของประเด็นยุทธศาสตร์ทั้งในทางบวกและทางลบ

(โอกาสและความท้าทาย) ความเชื่อมโยงของสาเหตุและผลกระทบของการพัฒนาซ่ึงการวิเคราะห์แรง
ขบั เคลอื่ นจะทาให้เหน็ ช่องวา่ งและโอกาสในการพัฒนาตามแผนหรอื แผนงานทมี่ อี ยู่ และกาหนดวิสัยทศั น์
ประเดน็ ยทุ ธศาสตร์ ตัวชวี้ ัด และพฒั นาทางเลอื กได้

๔) การกาหนดวสิ ยั ทศั นแ์ ละประเด็นยุทธศาสตร์ (Vision and Strategic Issue Dentification)
(๑) การกาหนดวิสัยทัศน์ (Vision) ของแผนหรือแผนงาน เพื่อกาหนดเป้าหมายการพัฒนา

ให้สอดคลอ้ งกับทศิ ทางการพัฒนาทเี่ ก่ยี วข้องในระดบั ต่าง ๆ ของประเทศ เพื่อนาไปสูก่ ารพฒั นาทีย่ ั่งยนื
(๒) การกาหนดประเด็นยุทธศาสตร์ (Strategic Issues) เพื่อวิเคราะห์หาประเด็นการพัฒนา

ท่ีสาคัญต่าง ๆ ท้ังจากปัญหาและโอกาสของการพัฒนา โดยพิจารณาจากวิสัยทัศน์ที่ได้กาหนดขึ้น
ซ่ึงประเด็นยุทธศาสตร์ควรมีลักษณะคือมีจุดเน้น (Focus) และมีความสาคัญเชิงยุทธศาสตร์สอดคล้อง
กบั วิสัยทัศน์ โดยคานงึ ถึงเปา้ หมายระยะยาวในแต่ละประเดน็ ยทุ ธศาสตร์ ครอบคลุมปัญหาท่ีหลากหลาย
ท้ังด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม การกาหนดประเด็นยุทธศาสตร์ ควรเปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้เสีย
ร่วมกนั วิเคราะห์และแสดงความคิดเหน็ ในประเด็นปญั หาและโอกาสทสี่ าคัญของการพฒั นา ทัง้ ด้านเศรษฐกิจ
สงั คม และสงิ่ แวดลอ้ มของแผนหรือแผนงานในรายสาขาหรือเชิงพนื้ ท่ี

๕) การกาหนดวัตถุประสงค์เพ่ือการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Objective)
และตวั ชี้วดั (Indicator)

(๑) การกาหนดวัตถุประสงค์เพ่อื การพัฒนาที่ย่ังยืน (Sustainable Development Objective)
การกาหนดวัตถุประสงค์ ในแต่ละประเด็นยุทธศาสตร์ให้สอดคล้องเช่ือมโยงกัน ซึ่งพิจารณาได้จาก
ท้ังนโยบาย แผน และแผนงานในระดับต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง และสอดคล้องกับเป้าประสงค์ ( Target)
ของเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) ท้ังน้ี การกาหนด
วตั ถปุ ระสงคค์ วรไดร้ บั ความเหน็ จากผมู้ ีสว่ นไดเ้ สยี ด้วย

(๒) การกาหนดตวั ชีว้ ัด (Indicator) การกาหนดตวั ช้วี ดั สาหรบั ประเดน็ ยุทธศาสตร์มคี วามสาคัญ
จะถูกนาไปใช้ในหลายข้ันตอนของกระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพ่ือใช้
เป็นส่ิงท่ีบ่งชี้ถึงสภาพหรือสภาวะของประเด็นยุทธศาสตร์ ซึ่งตัวช้ีวัดอาจเป็นได้ท้ังเชิงปริมาณหรือ
เชงิ คุณภาพ และเปน็ ตวั ชี้วดั โดยตรง (Direct) หรอื โดยอ้อม (Indirect) ตวั แทนตวั ชี้วัด (Proxy Indicator)

๔๑

สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้ให้ข้อควรพิจารณาในการคัดเลือก
ตัวชว้ี ดั ดงั นี้

- สอดคลอ้ งกบั ประเด็นยุทธศาสตรแ์ ละวัตถปุ ระสงคเ์ พอ่ื การพฒั นาทยี่ ่งั ยืน
- ครอบคลุมทัง้ ด้านเศรษฐกจิ สังคม และสิง่ แวดลอ้ ม
- เปน็ ไปไดใ้ นทางปฏิบตั ิ และความพรอ้ มของข้อมลู
- สามารถตดิ ตามตรวจสอบไดอ้ ย่างตอ่ เน่ือง ในระยะยาว
การกาหนดตัวชี้วัดต้องพิจารณาให้ครอบคลุมถูกต้องตามหลักวิชาการและต้องไม่ซับซ้อน
ทางสถิติ เรียบง่าย สามารถสื่อสารไปยังผู้มีส่วนได้เสียได้ โดยเฉพาะผู้ที่มีอานาจตัดสินใจ เพ่ือให้สามารถ
เข้าใจในความหมายและวัตถุประสงค์ของการกาหนดตัวช้ีวัดแต่ละตัวได้การกาหนดตัวชี้วัดของการ
ดาเนินงานประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไม่ควรกาหนดหรือจัดทารายการตัวช้ีวัดไว้เป็น
จานวนมาก และตวั ชวี้ ัดทจ่ี ะนามาใช้นั้นจะต้องเปน็ ท่ียอมรับ จงึ ควรมีกระบวนการมสี ่วนร่วมเข้ามาผนวก
ในการพัฒนาและกาหนดตัวชีว้ ดั ของการดาเนนิ งานการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ด้วย
ตัวช้ีวัดของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะต้องพิจารณาให้สอดคล้องกับ
บริบทและประเดน็ ของการจัดทา โดยจะต้องพิจารณาจากความสอดคลอ้ งกับประเด็นยทุ ธศาสตร์ บริบท
ของพื้นท่ี กรอบระยะเวลา วัตถุประสงค์เพื่อการพัฒนาท่ียั่งยืน รวมถึงความคิดเห็นและข้อเสนอแนะ
ที่ได้รับจากกิจกรรมการมีส่วนร่วมของการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ด้วย
การพัฒนาและการประเมินทางเลือก (Alternative Development and Assessment) ถือเป็น
ข้ันตอนหลักสาคัญและแตกต่างจากกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงานโดยทั่วไป โดยแบ่งออกเป็น
๒ ข้ันตอนยอ่ ย ดังนี้
๑) การพัฒนาทางเลือก (Development of Alternatives) การพัฒนาทางเลือกเป็นการกาหนด
ทางเลอื กต่าง ๆ ที่มีความเป็นไปได้ ในการดาเนินงานตามแผน หรือแผนงานที่สง่ ผลให้การพฒั นาเกิดการ
เปลี่ยนแปลงและบรรลุวัตถุประสงค์เพ่ือการพัฒนาท่ียัง่ ยืนไดก้ ารพัฒนาทางเลือกใช้ประกอบการตัดสินใจ
ในการบูรณาการเข้ากับการจัดทาแผนหรือแผนงาน นอกจากนี้ ยงั เป็นกระบวนการตัดสินใจ ทผ่ี ู้ตัดสินใจ
จะสามารถเลือกทางเลอื กทีด่ ที สี่ ุดภายใตข้ ้อจากดั ต่าง ๆ

โดยขั้นตอนการพัฒนาทางเลือก ประกอบด้วยข้ันตอนย่อยที่ต้องดาเนินการดังน้ี
(๑) การหาสภาพตามปกติ (Business-As-Usual : BAU) คือ การทาความเข้าใจสภาพ
พนื้ ฐานของบริบทหรือสถานการณ์ เพือ่ ประกอบการพิจารณาพัฒนาทางเลือกต่าง ๆ โดยสามารถพิจารณา
ได้จากผลของการประเมินขอ้ มูลฐานของแตล่ ะตัวชวี้ ัดจากอดีตจนถึงปจั จบุ นั ซ่งึ ควรดาเนินการก่อนขน้ั ตอน
การพิจารณาความจาเป็นของทางเลือก ทง้ั นสี้ ภาพตามปกติไม่จดั เป็นทางเลือก
(๒) การพิจารณาความจาเป็นของทางเลือก (Need for Alternatives) การพิจารณาความ
จาเป็นของทางเลือกมีความสาคัญที่ช่วยในการตัดสินใจว่า ต้องมีทางเลือกใหม่หรือไม่ เพ่ือให้แผนหรือ
แผนงานบรรลุตามวิสัยทัศน์และวัตถปุ ระสงค์เพ่ือการพฒั นาท่ีย่งั ยนื และทางเลอื กใหมน่ ้ันจะสง่ ผลต่อแผน
หรือแผนงานไปในทิศทางใด
(๓) การพิจารณาทางเลือกไม่ดาเนินงาน ( No - Action Alternative) ทางเลือก
ไม่ดาเนินงานเป็นทางเลือกที่เป็นไปตามสภาพตามปกติ ต้ังแต่ปัจจุบันและคาดการณ์การเปลี่ยนแปลง
ที่ต่อเนื่องไปยังอนาคตโดยไม่มีการดาเนินงานตามแผนหรือแผนงาน เพื่อใช้เปรียบเทียบกับทางเลือก
อ่ืน ๆ ซึ่งช่วยให้ทราบว่าผลลัพธ์ของการไม่ใช้ทางเลือกท่ีพัฒนาขึ้นใหม่หรือไม่มีการปรับปรุงใด ๆ

๔๒

จะส่งผลต่อการเปล่ียนแปลงของประเด็นยุทธศาสตร์อย่างไร เพื่อทาให้แผนหรือแผนงานได้รับ
การปรบั ปรุง และบรรลุเป้าหมายการพัฒนาทยี่ ง่ั ยนื ดงั นั้น ควรพิจารณาถึงทางเลอื กทไี่ มด่ าเนินงานดว้ ย
เพ่ือใชว้ ดั ความแตกตา่ งของผลลพั ธ์จากทางเลือกใหมต่ า่ ง ๆ

(๔) การพัฒนาทางเลือกต่าง ๆ (Development of Alternatives) การพัฒนาทางเลือก
ต่าง ๆ เป็นการเสนอความเป็นไปได้ของการพัฒนา เพื่อให้เกิดผลลัพธ์ตามวัตถุประสงค์เพื่อการพัฒนา
ที่ยั่งยืนและวิสัยทัศน์ที่ได้กาหนดไว้ทาให้มั่นใจได้ว่า การตัดสินใจจะอยู่บนพ้ืนฐานข้อมูลทีค่ รบถว้ นและ
พิจารณาทางเลือกอย่างรอบคอบ ทั้งน้ี ทางเลือกที่พัฒนาขึ้นควรมีจานวนไม่มาก (๓ – ๔ ทางเลือก)
สอดคลอ้ งกบั สภาพการพฒั นาของพืน้ ที่น้นั ๆ และวัตถปุ ระสงค์ของแผนหรอื แผนงาน ส่งผลใหเ้ กิดผลลัพธ์
ท่ีแตกต่างกัน และมคี วามเป็นไปได้ในการดาเนินการ

การพัฒนาทางเลือกควรใช้ท้ังวิธีการจากบนลงล่าง (Top - Down Approach) และจาก
ล่างขึ้นบน (Bottom - Up Approach) กล่าวคือ ควรมีการระบุความต้องการทางเลือกทั้งจากกลุ่มผู้มี
หน้าท่ีรับผิดชอบในการบริหารจัดการในระดับสูง และจากกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียหรือประชาชนที่ได้รับ
ประโยชน์หรือผลกระทบ หรือผู้ท่ีมีส่วนเกี่ยวข้องอื่น ๆ ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมและการส่ือสาร
ตอ่ สาธารณชน ซ่ึงทางเลือกท่ไี ดจ้ ากกระบวนการมสี ว่ นร่วมมักเปน็ ทางเลือกท่ผี สมผสานความต้องการของ
ผู้ท่ีมีส่วนเกี่ยวข้อง ในการกาหนดแผนหรือแผนงานและกลุ่มผู้มีส่วนได้เสีย ผลลัพธ์ท่ีเกิดข้ึนจึงจะเป็น
ทางเลือกท่สี ะทอ้ นความต้องการและเป็นท่ียอมรับของกลุม่ ผ้มู ีส่วนไดเ้ สียได้มากที่สุด

ในการพัฒนาทางเลือกต้องพิจารณาให้ครอบคลุมประเด็นต่าง ๆ ดังนี้ (๑) ทางเลือก
ที่จะพัฒนาข้ึนมีความเป็นไปได้ในทางปฏิบัติหรือไม่ และจะต้องดาเนินการด้วยวิธีการใด (๒) มีทางเลือก
ในการใช้เคร่ืองมือ กระบวนการ และเทคโนโลยีใหม่หรือไม่ (Mode/Process) ท่ีจะสนองความต้องการ
และลดความเสียหายและการเปล่ียนแปลงท่ีเหมาะสมกว่าเครื่องมือ กระบวนการแบบเดิมท่ีใช้อยู่
(๓) จะพัฒนาที่ไหน (Location) (๔) มีระยะเวลาและรายละเอียดในการดาเนินงานอย่างไร (Timing
and Detailed Implementation) เช่น จะเรมิ่ ดาเนนิ งานเมอ่ื ไร มีกรอบการเวลาการดาเนินงานอย่างไร
และมลี าดบั การพฒั นาอย่างไร

การพัฒนาทางเลือกต้องพิจารณารูปแบบและเข้าใจระดับของทางเลือก (Alternative
Hierarchy) ทง้ั น้ี การพัฒนาทางเลือกเป็นไปได้หลายรูปแบบและหลายระดับ ข้ึนอยู่กับลักษณะของแผน
หรือแผนงาน และระยะเวลาในการพัฒนาแผนหรือแผนงานนั้นว่าอยู่ในข้ันตอนใด การระบุทางเลือก
ต่าง ๆ ทเ่ี ฉพาะเจาะจง (Specific Alternatives) มีรูปแบบและระดับตา่ ง ๆ ดังนี้

(๑) ทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Alternatives) เป็นทางเลือกระดับสูงเชิงนโยบาย
ซึง่ ตอ้ งการบรรลวุ ตั ถปุ ระสงคท์ กี่ าหนดไว้

(๒) ทางเลือกรายสาขา (Sectoral Alternatives) เป็นทางเลือกที่สร้างข้ึน เพื่อช้ีความ
เป็นไปได้ และความต้องการเฉพาะเจาะจง หรือต้องการส่งเสริมการพัฒนารายสาขาหน่ึง ๆ เปรียบเทียบ
กบั รายสาขาอื่น

(๓) ทางเลือกเชิงพื้นที่ (Spatial Alternatives) เป็นทางเลือกที่ระบุตาแหน่งพ้ืนที่เฉพาะ
หรอื การจดั สรรทดี่ นิ เพ่อื การพัฒนารูปแบบตา่ ง ๆ

(๔) ทางเลือกของวิธีการพัฒนา (Modal Alternatives) เป็นทางเลือกของวิธีการ
หรอื เทคโนโลยที ีใ่ ช้เพ่อื บรรลวุ ัตถุประสงคเ์ ดียวกัน

๔๓

(๕) ทางเลือกระยะเวลาดาเนินงาน (Staging Alternatives) เป็นทางเลือกดาเนินงาน
ตามระยะเวลาส่วนใดดาเนินงานก่อน สว่ นใดดาเนนิ การหลังตามลาดับ

(๖) ทางเลือกการบริหารจัดการองค์การ (Institution Arrangement Alternatives)
เป็นทางเลือกว่าจะบริหารจัดการโดยองค์การใดมีบทบาทในการดาเนินงานหรือการแบ่งความรับผิดชอบ
ร่วมกันให้มีประสิทธิภาพระหว่างหน่วยงานภาครัฐส่วนกลางและท้องถิ่นหรือหน่วยงานเฉพาะรายสาขา
หรอื เชงิ พ้นื ที่

(๗) ทางเลือกเชิงนโยบายสาคัญเร่งด่วน (Policy Priorities Alternatives) เป็นทางเลือก
ทต่ี อบสนองนโยบายทม่ี ีความสาคัญเร่งด่วนของประเทศหรอื ระหวา่ งประเทศ

(๘) ทางเลือกที่ใช้ในการหลีกเล่ียงหรือบรรเทาผลกระทบ (Avoidance and Mitigation
Alternatives) เป็นทางเลือกท่ีเกิดจากการคาดการณ์ว่าการพัฒนาน้ันจะมีผลเสียหายด้านสิ่งแวดล้อม
สังคม หรอื เศรษฐกิจ แตม่ ีความจาเปน็ ต้องดาเนนิ งาน

ตัวอย่างการประเมินทางเลือกการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พ้ืนที่ลุ่มน้า
สะแกกรัง

ทางเลอื กท่ี ๑ ไม่มีการพัฒนาใด ๆ (No Action) ทางเลอื กรายสาขา
ทางเลือกที่ ๒ การพัฒนาพ้ืนท่ีลุ่มน้าสะแกกรังตามความต้องการของประชาชน โดยมุ่งสู่
การพฒั นาพืน้ ทเี่ กษตรพน้ื ถิน่ รว่ มกับการพัฒนาด้าน การท่องเทยี่ วตามนโยบายรฐั
ทางเลอื กท่ี ๓ การพฒั นาพน้ื ท่ีลุ่มนา้ สะแกกรังเพ่อื เกษตรอตุ สาหกรรม
ทางเลือกท่ี ๔ การปรับสัดส่วนพ้ืนที่ปลูกพืชเศรษฐกิจ ร่วมกับการพัฒนาด้านการ
ทอ่ งเท่ียวเชงิ อนุรักษ์
๒) การประเมินทางเลอื ก (Assessment of Alternatives) เมือ่ ไดพ้ ัฒนาทางเลอื กต่าง ๆ ข้ึน
แล้วเพื่อคัดเลือกให้ได้ทางเลือกท่ีเหมาะสมที่สุด (Preferred Alternative) เป็นการประเมินผลกระทบ
ท่เี กิดจากทางเลือกตา่ ง ๆ ข้ันตอนในการประเมินทางเลือกแบ่งออกเปน็ ๒ ขนั้ ตอนยอ่ ย ดังนี้
(๑) การประเมินผลกระทบที่เกิดจากทางเลือกต่าง ๆ การประเมินผลกระทบที่เกิดจาก
ทางเลือกต่าง ๆ เป็นการวิเคราะห์ผลที่คาดว่าจะเกิดขึ้น จากการดาเนินงานตามทางเลือกท่ีจะสามารถ
บรรลุตามวตั ถุประสงคเ์ พื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนได้ซงึ่ พิจารณาผลของการดาเนินงานตามทางเลือก เพ่ือระบุ
ปัญหาอุปสรรค ข้อจากัด และความห่วงกังวลรวมไปถึงระบุสมมติฐานและความไม่แน่นอนของทางเลือก
ขอบเขตพื้นที่ท่ีอาจได้รับผลกระทบจากทางเลือกทั้งทางตรงและทางอ้อม ซึ่งมีลักษณะของผลกระทบ
แบง่ ออกเป็น ๒ ลกั ษณะ ได้แก่

(๑.๑) ผลกระทบทางตรง (Direct Impacts) คือ ผลกระทบที่เกิดจากการพัฒนา
เฉพาะพ้ืนที่

(๑.๒) ผลกระทบทางอ้อม (Indirect Impacts) คือ ผลกระทบไปถึงนโยบาย
ซ่ึงเก่ียวพันกับระเบียบ กฎหมาย หรืองบประมาณ ทั้งนี้ นอกจากลักษณะของผลกระทบแล้วควรจะต้อง
พิจารณาให้ครอบคลุมถึงผลกระทบ แต่ละรูปแบบท่ีอาจเกิดข้ึนจากการดาเนินงานตามทางเลือก
ซ่ึงนอกจากผลกระทบทั่วไปที่พิจารณาได้โดยตรง ควรพิจารณาถึงผลกระทบในรูปแบบอื่น ๆ ด้วย
โดยเฉพาะ

(๑.๓) ผลกระทบแบบสะสม (Cumulative Impacts) คือ ผลกระทบท่ีรวมกันจาก
แหลง่ กาเนดิ ต่าง ๆ ซงึ่ เกดิ ข้นึ จากการพัฒนาเป็นกลุม่ ขนาดใหญ่ เชน่ การพฒั นาโครงสร้างพ้ืนฐาน เปน็ ตน้

๔๔

(๑.๔) ผลกระทบขอบเขตกว้างใหญ่ (Large - Scale Impacts) คือ ผลกระทบ
กว้างขวางระดับภูมิภาคหรอื ระดบั โลก ซ่ึงอาจเกดิ แบบถาวร ชัว่ คราวหรอื เปน็ ผลสะสมรวม

(๑.๕) ผลกระทบข้ามพรมแดน (Transboundary Impacts) คือ ผลกระทบท่ีส่งผล
ไปไกล นอกขอบเขตพ้ืนที่ของแผนหรือแผนงาน เช่น ข้ามจังหวัด ข้ามภูมิภาคหรือข้ามประเทศ เป็นต้น
การประเมินผลดังกล่าวสามารถดาเนินการได้โดยพิจารณาผลกระทบจากทางเลือกต่อตัวชี้วัดด้านต่าง ๆ
ว่ามีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร จากข้อมูลฐานที่ได้มีการจัดทาไว้ในข้ันตอนก่อนหน้า ซ่ึงวิธีการประเมิน
สามารถเลือกวิธีการให้สอดคล้องกับบริบทของการจัดทาได้ เช่น การตรวจสอบรายการเมตริกซ์
การพิจารณาโดยผูเ้ ช่ยี วชาญ เป็นตน้

(๒) การพิจารณาเปรียบเทียบทางเลือกต่าง ๆ เมื่อทางเลือกทั้งหมดท่ีเสนอมาได้รับการ
ประเมินผลกระทบที่เกดิ จากทางเลือกต่าง ๆ แล้ว ก็นามาเปรียบเทียบแต่ละทางเลอื ก โดยการให้คะแนน
และเรียงลาดับคะแนนของแต่ละทางเลือกเปรียบเทียบกับทางเลือกไม่ดาเนินงาน ซึ่งจะได้ทางเลือก
ที่เหมาะสมท่ีสุด (Preferred Alternative) สามารถดาเนินการได้ด้วยหลายวิธี เช่น การวิเคราะห์
หลายหลักเกณฑ์ (Multi-Criteria Analysis) การให้คะแนนอย่างง่าย (Rating) การพิจารณาโดย
ผู้เชี่ยวชาญ (Expert Judgement) เป็นต้น วิธีการและเทคนิคการให้คะแนนและเปรียบเทียบทางเลือก
การใหค้ ะแนนทางเลือกตา่ ง ๆ ควรดาเนินการในหลากหลายกลมุ่ ของผู้มีส่วนได้เสีย เพือ่ เปน็ การรวมความ
คิดเห็นและการวิเคราะห์ร่วมกัน (Collective Assessment) ซ่ึงจะทาให้ได้ทางเลือกท่ีเหมาะสมท่ีสุด
กบั การพัฒนาและสอดคล้องกับความต้องการของพื้นที่มากที่สุด ผลลัพธ์ของการพัฒนาและการประเมิน
ทางเลือกจะต้องนาไปเสนอให้ผู้มีส่วนได้เสีย ให้ความเห็นและนาผลการรับฟังความเห็นมาใช้ปรับปรุง
ให้ได้ทางเลือกท่ีเหมาะสมที่สุดและบันทึกคาอธิบาย เหตุผลประกอบทางเลือกที่เหมาะสมที่สุดไว้ใน
รายงานการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) และรายงานฉบบั ประชาชนด้วย

(๓) การกาหนดมาตรการเพอ่ื ความย่ังยนื (Measures for Sustainability)
การกาหนดมาตรการเพื่อความยั่งยืนของแต่ละทางเลือกเป็นแนวทางหรือวิธีการ

ดาเนินงาน เพ่ือช่วยให้ประเด็นยุทธศาสตร์ บรรลุตามวัตถุประสงค์เพื่อการพัฒนาอย่างย่ังยืนท่ีได้ระบุไว้
ตั้งแต่ขั้นตอนการกาหนดขอบเขต และนาไปส่คู วามสมดุลในด้านเศรษฐกจิ สังคม และสิ่งแวดลอ้ ม เพื่อทา
ให้เกิดความยั่งยืนในระยะยาว ซ่ึงมาตรการเพ่ือความย่ังยืนควรกาหนดให้สอดคล้องกับช่วงเวลาของการ
ดาเนนิ งานตามทางเลอื กดว้ ย ตวั อยา่ งเชน่ เปา้ หมายของการพัฒนาอุตสาหกรรมใหมใ่ นพน้ื ทใ่ี หเ้ กดิ ความยงั่ ยนื
คอื การปรับปรงุ ใหเ้ ปน็ อตุ สาหกรรมเชงิ นิเวศและอตุ สาหกรรมสีเขียว จึงกาหนดมาตรการเพ่ือความยงั่ ยืน
ของการพัฒนาอุตสาหกรรมใหม่เป็น การใช้เทคโนโลยีการผลิตที่หลีกเล่ียงมลพิษทางอากาศ การใช้
นวัตกรรมการหมุนเวียนของเสียกลบั มาใช้ใหม่

มาตรการเพื่อความยั่งยืน มรี ูปแบบที่เนน้ ให้ความสาคัญกับการส่งเสริม (Enhance)
ผลกระทบทางบวกหรือประโยชน์ และเน้นให้ความสาคัญกับการหลีกเล่ียง (Avoid) และการลดหรือ
บรรเทา (Mitigate/Reduce) ผลกระทบทางลบทอี่ าจเกิดขน้ึ จากการดาเนินงานตามทางเลอื ก ไมใ่ ช่เพยี ง
มาตรการลดและบรรเทาผลกระทบแต่เพียงอย่างเดียว โดยมีมาตรการ ๓ รูปแบบ ดังนี้ (๑) มาตรการ
ส่งเสริม (Enhance) เป็นแนวทางหรือวิธีการที่จะช่วยพัฒนาและส่งเสริมให้ผลลัพธ์ของทางเลือกน้ัน
ก่อให้เกิดประโยชน์เพ่มิ มากขน้ึ (๒) มาตรการหลกี เลี่ยง (Avoid) เป็นการปรับเปล่ียนแนวทางหรอื วิธกี าร
อื่น ๆ เพ่ือไม่ให้เกิดผลกระทบทางลบจากการดาเนินงานตามทางเลือก (๓) มาตรการลดหรือบรรเทา

๔๕

ผลกระทบ (Mitigate/ Reduce) เป็นแนวทางหรือวิธีการที่ลดหรือบรรเทาผลกระทบทางลบ
ทจ่ี ะเกดิ ขึ้นจากการดาเนนิ งานตามทางเลอื กใหอ้ ยใู่ นเกณฑท์ ยี่ อมรบั ได้

ท้งั นก้ี ารกาหนดมาตรการเพ่ือความยั่งยืนต้องระบุกรอบระยะเวลาใหช้ ดั เจนวา่ มาตรการ
แต่ละด้านจะเริ่มดาเนินการเม่ือไร มีกรอบระยะเวลาดาเนินการเท่าไหร่เป็นมาตรการระยะสั้น
ระยะกลางหรอื ระยะยาว ซ่งึ ตอ้ งพิจารณาความจาเป็นวา่ จะต้องดาเนนิ การตามมาตรการทไี่ ดก้ าหนดขึ้น
น้ันจนถึงช่วงเวลาใดเพื่อให้ สามารถบรรลุตามวัตถุประสงค์ เพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนได้อย่างไรก็ตาม
การระบุกรอบระยะเวลาควรจะต้อง เหมาะสมกับรอบของการจัดทาแผนหรือแผนงานด้วย ทั้งนี้
มาตรการดังกล่าว ควรระบุหน่วยงานผู้รับผิดชอบให้ชัดเจน และต้องนาไปบูรณาการเข้ากับ แผน
หรอื แผนงานดว้ ย ซึง่ ตวั อย่างการกาหนดมาตรการเพอ่ื ความย่ังยนื ของแผนการพัฒนาในกรอบระยะเวลา
๒๐ ปี ท่ีครอบคลุมทงั้ การส่งเสรมิ หลีกเลยี่ ง หรือลดหรือบรรเทาผลกระทบ

๔.๑๒ เคร่อื งมือและเทคนิคการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
ในการดาเนินกระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)๒๙ ในขั้นตอนต่าง ๆ

ดังกลา่ วแล้วข้างตน้ มกี าร ประยุกต์ใชเ้ ทคนคิ ในการวเิ คราะหต์ ่าง ๆ ทไี่ ดม้ กี ารประยกุ ตใ์ ช้ในแต่ละขนั้ ตอน
ให้เหมาะสมกับประเด็นยุทธศาสตร์เพ่ือให้การประเมินดังกล่าวสามารถสะท้อนภาพการพัฒนา
ในทางเลือกต่าง ๆ ได้ใกล้เคียงกับความเป็นจริงและจะนาไปสู่ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและมาตรการ
เพื่อรองรับการดาเนินการในแนวทางดังกล่าว อันเป็นผลจากกระบวนการตัดสินใจ ซ่ึงเคร่ืองมือท่ีสาคัญ
และมีบทบาทอย่างมากในการดาเนินการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีอยู่หลากหลาย
ประกอบดว้ ย

๑) เทคนคิ เชิงคณุ ภาพและการมสี ว่ นรว่ ม
๒) แผนที่และการวิเคราะห์เชิงพน้ื ท่ี
๓) การคาดการณผ์ ลกระทบ
๔) การประเมนิ ผลกระทบ
๕) การวางแผนทเี่ หมาะสม
ทั้งนี้ การใช้เคร่ืองมือและเทคนิค ต่าง ๆ เหล่าน้ีมีข้อดีข้อเสียต่างกันออกไป ดังนั้น เมื่อจะนาไป
ประยุกต์ใช้กับข้ันตอนต่าง ๆ ของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จึงต้องพิจารณาถึง
ความเหมาะสมด้วย ตัวอย่างเช่น ในขั้นตอนของการเก็บรวบรวมข้อมูลพื้นฐาน รายการตรวจสอบเป็น
เคร่ืองมอื อย่างงา่ ยท่ีจะช่วยให้มั่นใจวา่ ขอ้ มูลพื้นฐานดา้ นต่าง ๆ ถูกเก็บรวบรวมหรอื ไดร้ ับการพจิ ารณาแล้ว
หรือในขั้นตอนการประเมินจัดลาดับความพึงพอใจทางเลือกเมตริกซ์ถ่วงน้าหนักเป็นอีกหน่ึงเคร่ืองมือ
ที่จะช่วยยืนยันความสอดคล้องในการประเมินความพึงพอใจทางเลือกของผู้มีส่วนได้เสีย เป็นต้น
ในกระบวนการของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) การจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) จะต้องใช้เทคนคิ และเครือ่ งมือที่จาเปน็ ดงั ตอ่ ไปนี้ (ตารางที่ ๒)

๒๙ แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment Guideline,
สานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ, มกราคม, พ.ศ. ๒๕๖๓

๔๖

๑) เทคนคิ เชงิ คุณภาพ, การมีส่วนร่วม
เครื่องมือ/เทคนิค – รายการตรวจสอบ (Formal and Information Checklist) เมตริกซ์

(Matrices) การพิจารณาโดยผู้เช่ียวชาญ (Expert Judgement) การมีส่วนร่วมสาธารณะ (Public
Participation) การประเมินคุณภาพชีวิต (Quality of Life Assessment),แผนภาพสาเหตุผลกระทบ
(Causal Effect Diagrams)

๒) แผนทีแ่ ละการวิเคราะหเ์ ชิงพ้ืนท่ี
เครื่องมือ/เทคนิค-การซ้อนทับแผนท่ี (Overlay Mapping) การวิเคราะห์การแบ่งสรรการใช้

ประโยชนท์ ด่ี นิ ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS)
๓) การคาดการณ์ผลกระทบ
เครื่องมือ/เทคนิค-การวิเคราะห์โครงข่าย (Network Analysis) การสร้างแบบจาลอง

(Modeling) การวเิ คราะหส์ ถานการณ์/การวิเคราะหค์ วามออ่ นไหว
๔) การประเมินผลกระทบ
เคร่ืองมือ/เทคนิค-การวิเคราะห์ต้นทุนและประโยชน์ของโครงการ (CBA) การวิเคราะห์

หลายหลักเกณฑ์ (MBA) การวิเคราะห์วงจรชีวิต (LCA) การช้ีวัดความเปราะบาง (Vulnerability
Analysis) รอยเท้าทางนิเวศน์ (Ecological Footprint) การประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment)
การวิเคราะห์แนวโน้ม (Trend Analysis)

๔.๑๓ การจัดทารายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์( SEA) (SEA Report
Preparation)

การจัดทารายงานการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) เป็นการสรปุ ผลการดาเนนิ งาน
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ทุกขั้นตอนเพื่อใช้ในการดาเนินงานและการติดตาม
ประเมนิ ผลของแผนหรอื แผนงานและเพอ่ื สื่อสารตอ่ ประชาชน โดยรายงานการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดบั
ยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ดี ควรแสดงให้เห็นถึงการเปิดโอกาสให้เกิดการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสีย
และเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนของประเทศ เม่ือจัดทารายงานการประเมินส่ิงแวดลอ้ ม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แลว้ ควรนาไปรับฟงั ความคดิ เห็นจากผูม้ สี ่วนไดเ้ สยี ก่อนเสนอหนว่ ยงานเจา้ ของ
แผนหรอื แผนงานตอ่ ไปเพอ่ื ใหไ้ ดร้ ายงานทม่ี คี วามสมบูรณ์ นา่ เช่ือถอื และเป็นทีย่ อมรับของสาธารณะ

การจัดทารายงานการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)๓๐ ควรมี ๒ ฉบับ ประกอบดว้ ย
๑) รายงานวิชาการ (Technical Report) องค์ประกอบและเน้ือหาของรายงานวิชาการต้อง
รวบรวมผลทไี่ ด้จากทุกขั้นตอนของกระบวนการการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) โดยให้
ความสาคัญกับแนวทางต่าง ๆ ท่ีกาหนดไว้ในมาตรการเพื่อความยั่งยืนตามทางเลือกท่ีเหมาะสมที่สุด
และข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย รวมท้ังแนวทางในการติดตาม ตรวจสอบและประเมินผล หลังการ ดาเนินงาน
ตามแผนหรือแผนงานดว้ ย ดงั ตารางที่ ๒
๒) รายงานฉบับประชาชน (Non - Technical Report)

๓๐ แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline, สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ, มกราคม, พ.ศ. ๒๕๖๓

๔๗

รายงานฉบับนี้ใช้สือ่ สารกับผู้มสี ่วนได้เสีย เพ่ือให้ขอ้ มลู และชี้แจงผลของการจัดทาการประเมิน
สิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซึ่งองค์ประกอบและเน้ือหาของรายงานมีประเดน็ สาคัญท่ีคลา้ ยกับ
รายงานวชิ าการ แต่เน้นสรุปประเด็นสาคัญท่ไี ด้จากการจดั ทา การประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์
(SEA) และผลจากการมสี ่วนร่วม โดยใชภ้ าษาที่เข้าใจง่ายสามารถส่ือสารไปยังกลมุ่ ผ้มู ีส่วนได้เสียได้อย่าง
ครอบคลมุ ครบถว้ นทกุ ประเดน็ รายงานฉบบั ประชาชนควรมอี งค์ประกอบอย่างนอ้ ย ดงั ต่อไปนี้

ตารางท่ี ๒ การใชเ้ ครือ่ งมอื และเทคนคิ ในขน้ั ตอนต่าง ๆ ของการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

ขัน้ ตอน SEA
การพฒั นาและประเมนิ ผลทางเลอื ก
การประเ ิมน ้ขอ ูมลฐาน
ประเภท เครอ่ื งมอื / เทคนคิ การประเ ิมน
ผลกระทบ
การคาดการ ์ณ
ผลกระทบ
การประเ ิมน
ผลกระทบที่เ ิกด
จากทางเ ืลอก
การ ิพจารณา
ใ ้หคะแนน
เปรียบเทียบ

รายการตรวจสอบ    
(Formal and Informal Checklists) 
 
เมตรทิ ซ์ (Matrices)   

การพจิ ารณาโดยผูเ้ ชี่ยวชาญ     
(Expert Judgement)

เทคนิคเชิงคุณภาพ, การมีส่วนร่วมสาธารณะ (Public Participation)   
การมีส่วนร่วม 
การประเมนิ คณุ ภาพชวี ติ
(Quality of life Assessment : QoLA)

แผนภาพสาเหตผุ ลกระทบ 

(Causal Effect Diagrams)

การซอ้ นทับแผนที่ (Overlay Mapping)  

แผนที่และการ การวิเคราะห์การแบ่งสรรการใช้ประโยชนท์ ดี่ ิน 

วิเคราะห์เชงิ พนื้ ท่ี (Land use Partitioning Analysis)

ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ 

(Geographic Information System : GIS)

การคาดการณ์ การวิเคราะหโ์ ครงข่าย (Network Analysis) 
ผลกระทบ การสร้างแบบจาลอง (Modeling) 

๔๘ ขัน้ ตอน SEA
การพฒั นาและระเมินผลทางเลอื ก
เครอ่ื งมือ / เทคนิค การประเ ิมน ้ขอ ูมลฐาน
ประเภท การประเ ิมน
ผลกระทบ
การคาดการ ์ณ
ผลกระทบ
การประเ ิมน
ผลกระทบที่เ ิกด
จากทางเ ืลอก
การ ิพจารณา
ให้คะแนน
เปรียบเทียบ

การประเมนิ การวิเคราะหต์ ้นทุนและประโยชน์   
ผลกระทบ ของโครงการ (Cost - Benefit Analysis :
CBAI)  
การวางแผน การวเิ คราะหส์ ายหลักเกณฑ์  
ท่เี หมาะสม (Multi - Cafeteria Analysis : MCA) 
การวิเคราะหห์ ว่ งจรชีวติ 
(Life Cycle Analysis : LCA) 
การวเิ คราะห์ความเปราะบาง 
(Vulnerability Analysis)
รอยเทา้ ทางนิเวศ (Ecological Footprint) 
การประเมนิ ความเสี่ยง (Risk Assessment)
การวิเคราะห์แนวโนม้ (Trend Analysis)

การประเมินความสอดคลอ้ ง
(Compatibility Assessment)

หมายเหตุ เคร่อื งหมาย  : เครื่องและเทคนคิ นัน้ สามารถใช้ไดก้ บั ขัน้ ตอนดงั กล่าว
เครื่องมอื  : เคร่อื งและเทคนิคนน้ั เปน็ ที่นยิ มใชก้ ับขั้นตอนดังกลา่ ว

ที่มา : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

๔๙
ตารางที่ ๓ องคป์ ระกอบของรายงานการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

ท่ีมา : สานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ
บทสรุปสาหรบั ประชาชน
บทท่ี ๑ บทนา
ให้ข้อมูลสรุปโดยสังเขปเร่ืองวัตถุประสงค์ พ้ืนที่ศึกษา ระยะเวลา วิธีการจัดทาและผล
ท่คี าดว่าจะได้รบั โดยแสดงเปน็ แผนผัง แผนทีท่ ่สี ัน้ กระชับ
บทที่ ๒ การมสี ว่ นร่วมของประชาชน
ชี้แจงกิจกรรมการมีส่วนร่วมของประชาชนในข้ันตอนต่าง ๆ ของกระบวนการจัดทา
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ได้แก่ การกาหนดขอบเขต การพัฒนาและประเมิน
ทางเลือก การกาหนดมาตรการเพือ่ ความย่ังยืน โดยแสดงเป็นกลอ่ งข้อความ แผนภูมแิ ละรูปภาพ ประกอบ
บทท่ี ๓ ทางเลอื กการพัฒนาและมาตรการเพือ่ ความย่ังยืน
แจ้งให้ทราบว่า ทางเลือกท่ีเหมาะสมท่ีสุดจากผลการจัดทาเป็นอย่างไร ข้อดีและข้อควร
คานึงถงึ พร้อมกลไกการมีส่วนร่วมของประชาชนในการได้มาซ่งึ ทางเลือกที่เหมาะสมที่สุดและมาตรการ
เพือ่ ความยั่งยนื โดยสงั เขปและไมใ่ ช้คาท่ีเปน็ เทคนคิ และวิชาการมากเกินไป
บทที่ ๔ การติดตามผลของผู้มีสว่ นไดเ้ สีย
แจ้งโอกาสการมีส่วนร่วมในการติดตามผลการนาทางเลอื กเหมาะสมและมาตรการต่าง ๆ ไป
ใช้ในแผนหรือแผนงานและ บทบาทของผู้มีส่วนได้เสียหลังจากการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) โดยสงั เขปและระบุระยะเวลาให้เข้าใจชดั เจน
สาหรับรายงานฉบับประชาชน(Non-technical report)น้ันเป็นรายงานอีกประเภทหนึ่ง
ที่ต้องจัดทาตามท่ีปรากฏในแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic

๕๐

Environmental Assessment Guideline สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๓ ซ่ึงที่ผ่านมายังไม่มีการกาหนดให้มีการจัดทารายงานฉบับประชาชน (Non -
Technical Report) ใน TOR ของการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
ของเจ้าของหน่วยงาน ดังนั้น ที่ผ่านมาจึงยังคงไม่ปรากฏการจัดทารายงานฉบับประชาชน (Non -
Technical Report) ในการจัดทารายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ฉบับล่าสุด
(ปี ๒๕๖๔) คือ โครงการศึกษาการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์พ้นื ที่ลมุ่ น้ามลู ๓๑

๔.๑๔ การมสี ว่ นร่วม (Participation)
“การมีส่วนร่วม” หมายถึง การที่ประชาชนหรือกลุ่มบุคคลมีแนวคิดหรือจุดมุ่งหมายที่เหมือนกัน

เขา้ มาดาเนินการในภารกิจน้นั ใหแ้ ล้วเสร็จตามจุดมงุ่ หมายท่ีกาหนดแล้วรับผลประโยชน์ร่วมกัน ซ่ึงตอ้ ง
เข้ามามีส่วนร่วมในทุกขั้นตอน ไม่ว่าจะเป็นการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ การมีส่วนร่วมในการปฏิบัติ
การมีส่วนรว่ ม ในผลประโยชน์และการมีส่วนร่วมในการประเมินผล๓๒ การมีส่วนร่วมเป็นขน้ั ตอนสาคัญ
และจาเป็นสาหรับกระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซ่ึงจะทาให้เกิดการ
ยอมรับของผู้มีส่วนได้เสีย ในทางปฏิบัติการดาเนินงานด้านการมีส่วนร่วมต้องสอดแทรกอยู่ตลอด
กระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)๓๓ เริ่มตั้งแต่ขั้นตอนการกาหนดขอบเขต
ทั้งการวเิ คราะห์แรงขับเคล่ือนของการพฒั นาการ กาหนดวิสัยทศั นแ์ ละประเด็นยุทธศาสตร์ การกาหนด
วตั ถุประสงค์ เพอ่ื การพัฒนาอย่างย่ังยืนและตัวชีว้ ัดการประเมินข้อมูลฐานการจัดทาแผนการมีส่วนร่วม
และการสื่อสารและการจัดทาและเสนอรายงานการกาหนดขอบเขต รวมไปถึงการพัฒนาและประเมิน
ทางเลือก การกาหนดมาตรการเพื่อความย่ังยืน ตลอดจนการทบทวนผลของการจัดทารายงาน
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ด้วย การดาเนินการการมีส่วนร่วมในการจัดทา
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มักจะไม่ครบถ้วนสมบูรณ์เน่ืองจากปัญหาการเข้าร่วม
ในกระบวนการจดั ทาการประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)

การมีสว่ นร่วมบางครั้งกเ็ ปน็ ปญั หาอุปสรรคต่อการดาเนินการจัดทาการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ถา้ บริหารจดั การไม่เหมาะสม อย่างเช่น กรณีโครงการศึกษาการประเมินสิง่ แวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์สาหรับพน้ื ที่ก่อสรา้ งโรงไฟฟ้าถา่ นหินในภาคใต้๓๔ ของกระทรวงพลังงาน

เพ่ือให้การดาเนินการมีส่วนร่วมในแต่ละข้ันตอนของกระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ควรวเิ คราะห์ให้ได้ว่าผู้มีส่วนได้เสยี เปน็ กลุ่มคน ชมุ ชน องค์กร หน่วยงาน และสถาบนั ใด
มีความสาคัญในระดับใด เพื่อให้สามารถกาหนดแผนการมีส่วนร่วมและการส่ือสารได้เหมาะสม

๓๑ โครงการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พ้ืนท่ี ลุ่มน้ามูล สานักงานทรัพยากรน้า
แหง่ ชาติ ๒๕๖๔

๓๒ บทท่ี ๒ แนวคิด ทฤษฎแี ละงานวิจัยท่ีเกีย่ วขอ้ ง ที่มา : digital_collect.lib.buu.ac.th/dcms/files/52930412/
chapter2.pdf · PDF file, et. al., 1964

๓๓ แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline, โดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ มกราคม, พ.ศ. ๒๕๖๓

๓๔ โครงการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พื้นที่ก่อสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินภาคใต้,

กระทรวงพลังงาน

๕๑

ครอบคลุมกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียที่เก่ียวข้องทั้งหมดซ่ึงจะช่วยให้การจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ได้ผนวกรวมความคิดเห็น ข้อเสนอแนะรวมไปถึงข้อห่วงกังวลจากผู้มีส่วนได้เสีย
เข้ารว่ มดว้ ยโดยรายละเอยี ดของการวเิ คราะหผ์ ้มู ีส่วนไดเ้ สีย (Stakeholder Analysis) มดี งั น้ี

๑) วตั ถุประสงคข์ องการวเิ คราะหผ์ มู้ ีสว่ นได้เสยี
(๑) เพื่อระบุกลุ่มคน ชุมชน องค์กร หน่วยงาน และสถาบันท่ีสนใจและมีส่วนเกี่ยวข้อง

ในการตัดสินใจดาเนินงานแผนหรือแผนงานเพ่ือนาไปสู่การกาหนดผู้ที่ควรเข้าร่วมกระบวนการ
การประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

(๒) เพื่อใหท้ ราบประเดน็ มุมมองที่หลากหลาย หรือความห่วงกงั วลที่เกิดข้ึนจากการตัดสินใจ
ประเด็นสาคัญของแผนหรือแผนงาน โดยเฉพาะอย่างย่ิงประเด็นท่ีเปราะบางหรือความอ่อนไหว
ทางวัฒนธรรม ศาสนา และภาษา

(๓) เพ่ือให้ได้ข้อมูลในการพิจารณาระดับการมีส่วนร่วม รูปแบบ เทคนิควิธีการและกิจกรรม
ทเ่ี หมาะสม

๒) ขน้ั ตอนของการกาหนดระดับของผมู้ สี ่วนไดเ้ สีย มีดงั ต่อไปน้ี
(๑) การระบผุ มู้ ีส่วนไดเ้ สีย
- มีกลุ่มคน ชุมชน องค์กร หน่วยงาน และสถาบันใดในพื้นท่ีหรือท่ีเกี่ยวข้องกับประเด็น

การพัฒนา ซ่ึงอาจได้รับผลกระทบทั้งทางบวกและทางลบตอ่ รายได้ อาชีพ สุขภาพ อนามัย ส่ิงแวดล้อม
และวิถชี ีวิตความเปน็ อยู่

- มกี ลุ่มคน ชุมชน องคก์ ร หนว่ ยงาน และสถาบนั ใด ซ่ึงมหี น้าที่และความรบั ผิดชอบเก่ียวข้อง
กบั การพัฒนาตามแผนหรือแผนงานและประเดน็ ยุทธศาสตร์

- มีกลุ่มคน ชุมชน องค์กร หน่วยงาน และสถาบันใดที่มีสถานะทางสังคม ซ่ึงมีนัยสาคัญ
ตอ่ การชน้ี าความคดิ ใหแ้ กป่ ระชาชนและผมู้ สี ว่ นไดเ้ สีย

- มีกลุ่มคน ชุมชน องค์กร หน่วยงาน และสถาบันใด ท่ีมีอิทธิพลหรือมีส่วนได้เสียในการ
พัฒนานั้น ในระดับพ้ืนที่หรือระดับนโยบายและมีความสนใจน้ันเกี่ยวข้องโดยตรงกับแผนหรือแผนงาน
และประเด็นยทุ ธศาสตร์๓๕

โดยท่ัวไปผ้มู ีสว่ นได้เสียในกระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ควรประกอบด้วย

- ประชาชนทีม่ ภี ูมลิ าเนาในพื้นท่ีและขอบเขต
- หน่วยงานราชการและรฐั วิสาหกิจที่รับผิดชอบในพน้ื ทีแ่ ละขอบเขต
- นกั วิชาการและสถาบนั การศึกษาทม่ี คี วามสนใจในพืน้ ท่แี ละขอบเขต
- ตวั แทนผู้ประกอบอาชีพที่อาจไดร้ ับผลกระทบทัง้ ทางบวกและลบ
- ผนู้ าชุมชนหรือผ้นู าทางความคดิ ที่มอี ทิ ธพิ ลในพ้นื ทีแ่ ละขอบเขต
- นกั การเมอื งทอ้ งถิ่นที่มบี ทบาทในพนื้ ท่ีและขอบเขต
- ผู้แทนเครือข่ายภาคประชาสังคมและอาสาสมคั รเพื่อสงั คมในพ้นื ที่และขอบเขต
- องคก์ รอสิ ระไมห่ วงั ผลกาไรซึง่ ทางานในพ้ืนทแ่ี ละขอบเขต

๓๕ อัด “นิด้า” โกหกตั้งแต่ช่ือโครงการ “SEA ไฟฟ้าใต้” จัดเวที ที่มา : ttps://mgronline.com
/south/detail/ 9620000049400 5/24/2019

๕๒

- เอกชนและผู้ประกอบการในพื้นทแ่ี ละขอบเขต
- ผูก้ าหนดหรือผู้อนมุ ตั แิ ผนหรอื แผนงาน ผ้จู ดั สรรงบประมาณ
- หน่วยงานเจ้าของแผนหรอื แผนงาน
- หัวหนา้ ส่วนราชการสงู สดุ หรือผไู้ ดร้ บั มอบหมายทีม่ อี านาจในการตัดสินใจ
(๒) วเิ คราะหป์ ัจจยั และการกาหนดระดับของผมู้ ีส่วนไดเ้ สยี
เม่ือระบุผู้มีส่วนได้เสียครอบคลุมแล้ว ขั้นตอนต่อไป คือ การวิเคราะห์ปัจจัยและการ
กาหนดระดับของผู้มีส่วนได้เสียกลุ่มต่าง ๆ เพื่อให้ทราบว่าผู้มีส่วนได้เสียกลุ่มใดที่มีความสนใจและมี
อทิ ธพิ ลตอ่ ความสาเรจ็ หรอื ความล้มเหลวของแผนหรือแผนงานและมผี ลต่อการตัดสินใจแผนหรือแผนงาน
และมกี ลมุ่ บคุ คลใด ซ่งึ อาจไม่มีอานาจหรอื อทิ ธิพล แตเ่ ป็นกลุ่มเปา้ หมายหลักของการพัฒนา และเป็นผู้ที่
อาจได้รับผลกระทบจากการดาเนินงานน้ัน ซึ่งการวิเคราะห์ปัจจัยและกาหนดระดับของผู้มีส่วนได้เสีย
จะชว่ ยให้สามารถกาหนดรูปแบบ วธิ กี าร และประเด็นการปรกึ ษาหารือทเ่ี หมาะสมสาหรับแต่ละกลมุ่
ขั้นตอนนี้เป็นการทาความรู้จักและเข้าใจผู้มีส่วนได้เสียในด้านตาแหน่ง หน้าท่ี องค์กร
และ ทรัพยากรภายใต้การกากับ ความสัมพันธ์และอิทธิพลที่มีต่อกลุ่มคนต่าง ๆ รวมท้ังความสนใจที่มีต่อ
แผนหรือแผนงาน ความคิดเห็นและขอ้ ห่วงกงั วลเกี่ยวกับผลกระทบจากแผนหรอื แผนงานน้ัน รวมถึงโอกาส
และ ศกั ยภาพท่ีกลมุ่ ต่าง ๆ จะสนับสนุนหรือคัดค้านต่อต้านแผนหรือแผนงานเพ่ือเป็นข้อมูลในการกาหนด
ระดับ ของผู้มีส่วนได้เสีย โดยพิจารณาจากประเด็นคาถามได้ ๒ ด้าน ได้แก่ ด้านความสนใจและด้าน
อิทธพิ ล ซึ่งสามารถพิจารณาไดจ้ ากประเดน็ ย่อย ดงั ต่อไปนี้
ด้านความสนใจ
- ผมู้ ีสว่ นได้เสียนัน้ สนใจเรือ่ งใดในการพัฒนาตามแผนหรือแผนงานและประเดน็ เฉพาะ
ในความสนใจนน้ั เก่ียวข้องกับผมู้ สี ว่ นไดเ้ สียน้นั อย่างไร
- ความเก่ียวข้องของผู้มีส่วนได้เสียกับประเด็นนั้นมากน้อยระดับใดจึงเป็นสาเหตุที่ให้
ผูม้ สี ่วนไดเ้ สยี น้นั ตอ้ งเขา้ มามสี ว่ นร่วม
- ผู้มีส่วนไดเ้ สียนัน้ จะได้รับผลดีหรือผลเสียมากน้อยในระดับใด จากแผนหรือแผนงาน
ทจ่ี ะนามาใชใ้ นอนาคต และมสี าเหตเุ พราะอะไร
ด้านอทิ ธิพล
- ผมู้ ีส่วนได้เสยี นั้นมีหน้าท่ีและความรับผิดชอบท่ีเกี่ยวข้องอยา่ งไรและระดับใดในการ
พฒั นาดา้ นต่าง ๆ ในพ้ืนที่และขอบเขตตามแผนหรอื แผนงานนน้ั
- หากผู้มีส่วนได้เสียนั้นเข้าใจและมีส่วนร่วมในการรับรู้ การแสดงความคิดเห็นแล้ว
จะสง่ ผลใหก้ ลุม่ ประชาชนท่ีผู้มีสว่ นได้เสยี นั้นเก่ียวขอ้ งเขา้ ใจได้มากนอ้ ยเพียงใด
- ความรู้ ประสบการณ์ และภูมิปัญญาท้องถ่ินของผู้มีส่วนได้เสียน้ันมีส่วนช่วยในการ
ตดั สนิ ใจท่ถี กู ตอ้ งในการพฒั นาตามแผนหรือแผนงานได้มากนอ้ ยเพยี งใด
๓) การจัดลาดับความสาคญั ของผู้มสี ว่ นได้เสีย
เม่ือวิเคราะห์ทั้งด้านความสนใจและอิทธิพลของผู้มีส่วนได้เสียต่อแผนหรือแผนงา นแล้ว
จะให้น้าหนักระดับของผู้มีส่วนได้เสียเพ่ือให้ทราบว่าผู้มีส่วนได้เสียแต่ละรายอยู่ในระดับใดและมีลาดับ
ความสาคญั อย่างไร ระหว่างสาคัญมากท่ีสุดไปจนถึงสาคัญน้อยท่ีสุด โดยพิจารณาท้งั ในด้านความสนใจ
และอิทธิพลผลของการจัดลาดับความสาคัญจะถูกนาไปประกอบการจั ดทาแผนการมีส่วนร่วมและการ
ส่ือสาร และสามารถระบุกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียท่ีจะเก่ียวข้องในกระบวนการมีส่วนร่วมของแต่ละขั้นตอน

๕๓

การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ได้ ส่งผลต่อแผนการมีส่วนร่วมและการสื่อสาร
มีประสิทธิภาพและดาเนินการได้อย่างต่อเนอ่ื ง ใกลช้ ิด และครอบคลุมทุกกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียที่เกี่ยวข้อง
ทั้งหมดอยา่ งเหมาะสมตวั อย่างการจดั ลาดับความสาคัญของผมู้ ีส่วนไดส้ ่วนเสีย ดังตารางท่ี ๔

ตารางที่ ๔ ตวั อยา่ งการจดั ลาดบั ความสาคญั ของผู้มสี ว่ นไดเ้ สยี

ท่มี า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ

๔) ขอ้ ควรคานงึ
(๑) รูปแบบของการมีส่วนร่วมควรมีความยืดหยุ่น เน่ืองจากการประเมินสิ่งแวดล้อม

ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีขอบเขตที่ค่อนข้างกว้างและเป็นการเปรียบเทียบทางเลือกต่าง ๆ และมี
ความยดื หยุน่ สูง รปู แบบของการมีส่วนรว่ มจงึ ควรมีความยดื หยนุ่ สามารถปรับแผนการดาเนินงาน ปรับฐานคิด
ปรับวธิ กี ารใหเ้ หมาะสมไดต้ ลอดเวลา โดยรูปแบบการมีส่วนร่วมทีส่ าคัญท่ีสดุ คือการปรึกษาหารอื สองทาง

อย่างไรก็ตาม เน่ืองจากการศึกษาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
มีความเป็นนามธรรมสูง และบางครั้งต้องอาศัยการเปรียบเทียบอ้างอิงกับกรณีศึกษาต่างประเทศหรือ
ความรแู้ ละประสบการณข์ องผู้เช่ียวชาญเฉพาะทาง การดาเนินการบางประเภทจึงไม่เหมาะสมท่จี ะเปิด
การมีส่วนรว่ มในวงกว้าง ในกรณีน้ีการนาเสนอข้อมูลข่าวสาร แก่สาธารณะอย่างเปิดเผยและกว้างขวาง
กย็ ิ่งทวคี วามสาคัญ เพ่อื ให้ผู้ทเ่ี กีย่ วขอ้ งมีความเข้าใจหลักการเหตุผล และการตัดสินใจในประเดน็ สาคัญ
เก่ียวกับร่างแผนหรือแผนงาน และการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อย่างต่อเนื่อง
สามารถมีส่วนร่วมในระยะต่อไปอย่างมีคุณภาพและจะช่วยให้การศึกษ ามีความโปร่งใสเป็นที่ไว้วางใจ
ของผู้เกยี่ วข้องทกุ ฝ่าย

(๒) ให้ความสาคญั กับผ้มู ีสว่ นไดเ้ สียที่มอี ิทธิพลน้อย ผู้มสี ่วนได้เสยี ที่มอี ิทธพิ ลนอ้ ยโดยเฉพาะ
อย่างย่ิง กลุ่มผู้ด้อยโอกาส เช่น คนชายขอบ ชนเผ่า ผู้พิการ และผู้สูงอายุ เป็นต้น มักขาดโอกาสที่จะ
เข้าร่วมในกระบวนการการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) แมใ้ นกรณีท่ีเป็นผ้รู ับผลกระทบ
โดยอ้อม แผนการมีส่วนร่วมและการสอื่ สารของการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จึงต้อง
เปิดโอกาสให้กลุ่มคนเหล่าน้ีเป็นพิเศษ เพ่ือให้ม่ันใจว่าแผนหรือแผนงาน และการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีจัดทาได้คานึงถึงผลกระทบที่อาจเกิดข้ึน รวมท้ังแสวงหาโอกาส การพัฒนา
ทีจ่ ะชว่ ยเสรมิ สรา้ งโอกาสของกลุม่ คนเหล่านดี้ ว้ ย

(๓) การเลือกเทคนิคการมีส่วนร่วมที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพ เนื่องจากการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์(SEA) มีขอบเขตที่กว้างและเกี่ยวข้องกับกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียท่ีหลากหลาย

๕๔
การดาเนินงานมีส่วนร่วมให้มีประสิทธิภาพ สามารถรวบรวมความคิดเห็นได้อย่างครบถ้วนและ
ครอบคลุมนั้น จะต้องอาศัยการวางแผนท่ีดี รวมไปถึงการเลือกเทคนิค วิธีการท่ีเหมาะสมต่อกลุ่ม
ผู้มีส่วนได้เสียกลุ่มต่าง ๆ และเหมาะสมต่อแต่ละขั้นตอนของกระบวนการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ด้วย เช่น ในกรณขี องข้นั ตอนการกาหนดขอบเขต ซึง่ เปน็ ขั้นตอนทต่ี ้องการความคิดเห็น
รวมไปถึงข้อมูลเชิงลึกจากกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียกลุ่มต่าง ๆ อาจพิจารณากาหนดเทคนิคการมีส่วนร่วม
ในขน้ั ตอนนีใ้ นรปู แบบของการประชมุ กลมุ่ ย่อย โดยจาแนกตามกลุ่มผู้มีสว่ นไดเ้ สีย ซึง่ การประชมุ กลมุ่ ย่อย
จะดาเนินการเพยี งกลมุ่ เลก็ ๆ จานวนคนทีเ่ ขา้ รว่ มมจี านวนไมม่ ากนัก เพอื่ ใหผ้ ทู้ เี่ ข้าร่วมสามารถเสนอแนะ
และแสดงความคิดเห็นได้อย่างเชิงลึกและทั่วถึง ท้ังนี้ ในการประชุมกลุ่มย่อยอาจสอดแทรกเทคนิค
เพ่ิมเติมเพื่อสนับสนุนและเปิดโอกาสให้ผู้ท่ีเข้าร่วมสามารถแสดงความคิดเห็นได้มากย่ิงขึ้น เช่น การใช้
บตั รคาแสดงความคดิ เห็น ท่ีผเู้ ข้ารว่ มแตล่ ะคนมีโอกาสในการเสนอแนะความคิดเหน็ ได้เทา่ เทียมกนั ทุกคน
ผนวกกับการใช้หัวข้อหรือคาถามนาเพื่อให้ผู้เข้าร่วมแสดงความคิดเห็นได้ตรงประเด็นมากย่ิงขึ้น
ความคิดเห็นท่ีได้รับจึงสามารถนาไปประกอบให้การจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
มคี วามครบถ้วนสมบูรณ์มากยิ่งข้นึ เปน็ ต้น

กรณีศึกษาการมีส่วนร่วมจากรายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ของพื้นที่ลุ่มน้า ได้กาหนดแนวทางและข้ันตอนของการมีส่วนร่วมในการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของพ้นื ทล่ี มุ่ น้า๓๖ ดังภาพท่ี ๘ ดังนี้

ภาพท่ี ๘ ขน้ั ตอนของการมีสว่ นรว่ มในการจัดทาการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ของพืน้ ทลี่ ุ่มน้า
ทม่ี า : สานกั งานทรพั ยากรนา้ แหง่ ชาติ, ขน้ั ตอนการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์

๓๖ ขั้นตอนการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ - โครงการศึกษาการ .... ท่ีมา : http://www.
sea-stec.com/wpcontent/uploads/2019/06/%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0% B8%81 %E0% B8%
AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8B8%A3.pdf, สืบคน้ เมือ่ ๑๔ กนั ยายน ๒๕๖๔

๕๕

การมีสว่ นรว่ มตอ้ งดาเนนิ การภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พทุ ธศักราช ๒๕๖๐
โดยมีการจัดประชุมรับฟังความคิดเห็นและข้อเสนอแนะของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เช่น หน่วยงานภาครัฐ
ระดับนโยบายและระดับปฏิบัติ รวมถึงภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และประชาชนในพื้นท่ี เป็นต้น
การจัดทาแผนการมสี ว่ นรว่ มและการสอื่ สาร (Participation and Communication plan)

การจัดทาแผนการมีส่วนร่วมและการส่ือสารเป็นข้ันตอนท่ีมีความสาคัญมาก เน่ืองจากจะช่วย
กาหนดแนวทางการมีส่วนร่วมที่เช่ือมโยงกับกระบวนการแต่ละขั้นตอนของการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ซ่ึงจะทาให้ขน้ั ตอนการมีส่วนร่วมสอดคล้องกับกรอบระยะเวลาของกระบวนการ
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และตามระดับความสาคัญของผู้มีส่วนได้เสีย รวมทั้งใช้
เป็นเคร่ืองมือในการส่ือสารกับผู้ท่ีเก่ียวข้อง อาทิ หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงาน และผู้มีส่วนได้เสีย
เป็นต้น ซึ่งจะทาให้กระบวนการมีส่วนร่วมมีประสิทธิภาพ และมีความโปร่งใส ทั้งน้ี สิ่งสาคัญที่สุด
คอื การมีส่วนร่วมตัดสนิ ใจในทุกข้ันตอนหลกั ของผู้มีสว่ นได้เสยี

แผนการมีส่วนร่วมและการสื่อสาร แบ่งออกเป็น ๓ ระดับ ได้แก่ (๑) ระดับการให้ข้อมูล
อยา่ งตอ่ เนอื่ ง (Information and Engagement) (๒) ระดับการปรึกษาหารือ (Consultation) และ (๓)
ระดบั การรว่ มตดั สนิ ใจ (Decision Influence) โดยในแต่ละระดับต้องพิจารณาว่าผ้ใู ดที่เกย่ี วขอ้ ง (Who)
ตอ้ งดาเนินการในระดับน้นั เมือ่ ใด (When) และดาเนนิ การดว้ ยรปู แบบวิธีการอยา่ งไร (How) ท้ังน้ี แต่ละ
ระดับอาจมีรูปแบบการมสี ่วนร่วมที่แตกตา่ งกัน เพื่อให้เหมาะสมกบั บรบิ ทหรือรูปแบบของระดบั นน้ั ๆ

ในการจัดทาแผนการมีส่วนรว่ มและการสอ่ื สารควรระบผุ ู้มสี ่วนได้เสียให้ไดว้ ่าผู้มีส่วนได้เสีย
กลุ่มใดท่ีจะเข้ามามีสว่ นร่วมในแต่ละระดบั ข้างต้น และควรวางแผนกิจกรรมและกาหนดระยะเวลาของ
กิจกรรมให้สอดคล้องกับกระบวนการการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และกระบวนการ
จัดทาแผนหรือแผนงานด้วย เพ่ือให้ความคิดเห็นท่ีจะได้รับจากผู้มีส่วนได้เสียสามารถนามาใช้ปรับปรุง
การดาเนนิ งานได้อยา่ งถกู ตอ้ งและเหมาะสมกับชว่ งเวลา ดังตวั อย่างแผนภาพระดบั ของแผนการมีส่วนรว่ ม
ตามระยะเวลาทีใ่ ชใ้ นกระบวนการการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ดังภาพที่ ๙

ภาพที่ ๙ แผนการมสี ว่ นรว่ มและการสอ่ื สาร
ทีม่ า : สานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ , ๒๕๖๒

๕๖

๔.๑๕ กฎหมาย และระเบียบของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
ปัจจุบันมีประเทศจานวนมากได้มีการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)๓๗

ทั้งในเอเชีย๓๘ เอเซียตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้๓๙ ได้แก่ ประเทศไทย เวียดนาม อินโดนีเซีย
สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ฟิลิปปินส์ มาเลเซีย กัมพูชา เมียนมาร์ ฟิจิ จีน อินเดีย
และประเทศในยโุ รป ไดแ้ ก่ ออสเตรเลีย ฝรั่งเศส อังกฤษ รวมทั้งประเทศสหรัฐอเมรกิ า ประเทศแคนาดา
ในบางประเทศได้มีการตรากฎหมายเฉพาะเพื่อกาหนดรายละเอียด ต่าง ๆ เกี่ยวกับการจัดทาการ
ประเมินสิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เช่น สหรัฐอเมริกา จีน เวียดนาม อังกฤษ เป็นต้นซึ่งส่งผล
ให้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีสภาพบงั คับให้หน่วยงานที่รบั ผิดชอบในการจัดทา
นโยบาย แผน หรือแผนงาน จะต้องนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปเป็นขั้นตอน
หน่ึงในการจัดทานโยบาย แผน หรือแผนงาน ตัวอยา่ งเช่น ประเทศอังกฤษ ได้มีการบัญญัติกฎหมายว่า
ด้วยการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม สาหรับแผนและแผนงาน ค.ศ. ๒๐๐๔ (Environmental
Assessment of Plans and Programmes Regulations 2004) มีการบัญญัติกฎหมายการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นลายลักษณ์อักษร๔๐ ท้ังยังบัญญัติกฎหมายแยกต่างหาก
จากกฎหมายการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EIA) ตลอดจนมีบทบัญญัติท่ีครอบคลุมเน้ือหา
ในเอกสารการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment Guideline) ในประเทศอังกฤษมีกฎหมาย
ว่าด้วยการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์(SEA) ที่มีสภาพบังคับทางกฎหมายและรายละเอียด
เน้ือหาที่ชัดเจน คือกฎหมายว่าด้วยการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อมสาหรับแผนและแผนงาน
ค . ศ . ๒ ๐ ๐ ๔ (Environmental Assessment of Plans and Programmes Regulations 2004)
ซ่ึงเป็นบทบัญญัติที่รับหลักการมาจากกฎหมายของสหภาพยุโรป ว่าด้วยการประเมินผลกระทบ
สิ่งแวดล้อมสาหรับแผนและแผนงาน (Directive 2001/42/EC of the European Parliament and
Council on the Assessment of the Effects of Certain Plans and Programmes on The
Environment) โดยบทบัญญัติน้ีกาหนดให้มีการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
สาหรับแผนหรือแผนงานเก่ียวกับเกษตรกรรม ป่าไม้ การประมง พลังงาน อุตสาหกรรม การคมนาคม
การจัดการขยะ การจดั การน้า โทรคมนาคม การท่องเท่ียว ผังเมือง และการจัดการท่ีดิน หากแผนหรือ
แผนงาน ดังกล่าวนั้น เป็นแผนหรือแผนงานท่ีออกเพ่ือรองรับโครงการที่จะดาเนินการในอนาคต
ซึ่งโครงการน้ัน เป็นโครงการท่ีถูกกาหนดให้ต้องมีการจัดทาการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EIA)
ตามกฎหมายของสหภาพยุโรปว่าด้วยการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อมสาหรับโครงการท้ังของรัฐบาล

๓๗ ที่มา : www.elgaronline.com/downloadpdf/edcoll/9781789909920/ 978178 99099
20.00039.pdf 25. Strategic environmental assessment in India – Elgaronline, ๙ ตุลาคม ๒๕๖๑

๓๘ สุชานัน หรรษอุดม “ควรมีการบัญญัติกฎหมายเกี่ยวกับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
ในประเทศไทยหรือไม?่ ”, (๒๕๖๔), วารสารนิตศิ าสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์

๓๙ ที่มา : www.researchgate.net/publication/308649300 Strategic Environmental Assessment in
East and Southeast Asia A Progress Review and Comparison of Country Systems and Cases
(PDF) Strategic Environmental Assessment in East and Southeast ...

๔๐ ที่มา : pubs.iied.org/sites/default/files/pdfs/migrate/G02193.pdf STRATEGIC ENVIRONMENTAL
ASSESSMENT - International ...

๕๗

และเอกชน เช่น โรงไฟฟ้านิวเคลียร์เป็นโครงการที่กฎหมายกาหนดให้ต้องมีการจัดทาการประเมินผล
กระทบส่ิงแวดล้อม (EIA) ก่อนการดาเนินโครงการดังนั้นการกาหนดแผนหรือแผนงานท่ีเก่ียวกับการ
จัดตั้งโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในอนาคต ก็จะต้องมีการจดั ทาการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
เป็นต้น อย่างไรก็ดี หากแผนหรือแผนงานดังกล่าวน้ันเป็นแผนท้องถ่ินท่ี กาหนดสาหรับพื้นที่ขนาดเล็ก
หรือการแก้ไขแผนเพียงเล็กน้อย แผนหรือแผนงานน้ันอาจไม่ต้องจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) เว้นแต่แผนหรือแผนงานนั้นอาจส่งผลกระทบอย่างมีนัยสาคัญต่อสิ่งแวดล้อม
เช่นนี้ก็ต้องจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ก่อนการกาหนดแผนหรือแผนงาน
เช่นกัน กฎหมายว่าด้วยการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมสาหรับแผนและแผนงานฉบับดังกล่าว
ได้บัญญัติกาหนดหลักเกณฑ์และข้ันตอนของการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ไว้อย่างละเอียด โดยกาหนดหลักเกณฑ์ สาหรับการพิจารณาผลกระทบท่ีอาจเกิดขึ้นอย่างมีนัยสาคัญ
เช่น การพิจารณาผลกระทบสะสม ผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์และสิ่งแวดล้อม ผลกระทบข้ามแดน
เป็นต้น ตลอดจนกาหนด รายละเอียดของข้อมูลท่ีต้องบรรจุไว้ในรายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) รวมท้ังยังกาหนดให้หน่วยงานผู้รับผิดชอบ (Responsible Authority) ในการ
ดาเนินการตามแผนหรือแผนงานเป็นผู้มีหน้าท่ีในการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ก่อนบังคับใชแ้ ผนหรอื แผนงานนัน้ มีการกาหนดผูร้ ับผิดชอบในการใหค้ าแนะนาสาหรับการจัดทา
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) (Consultation Body) นอกจากนี้ ยังกาหนดให้
หนว่ ยงานผ้รู ับผดิ ชอบดาเนนิ กระบวนการ ตดิ ตามตรวจสอบผลกระทบตอ่ ส่ิงแวดล้อมหลงั จากท่ไี ด้มีการ
ดาเนินการตามแผนหรือแผนงานแล้วซึ่งเป็นการติดตามตรวจสอบการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EIA)
ตลอดการดาเนินการตามแผนหรือแผนงาน มิใช่เฉพาะก่อนการดาเนินการ และยังกาหนดในกฎหมาย
ถึงข้ันตอนของการเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมแสดงความคิดในการพิจารณาแผนหรือ
แผนงานเช่น กาหนดวิธีการเผยแพร่รายงานการพิจารณาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ไว้ โดยให้เผยแพร่ ณ ท่ีทาการของหน่วยงานท่ีรับผิดชอบ รวมถึง ในเว็บไซต์ เพ่ือให้ประชาชน
ได้มีโอกาสตรวจสอบข้อมูล เป็นต้น ดังน้ันเม่ือมีการกาหนดแผนหรือแผนงานท่ีต้องจัดทาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รายละเอียด ขั้นตอน ตลอดจนระบุหน่วยงานผู้รับผิดชอบในการ
จดั ทาการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ไวใ้ นกฎหมายอยา่ งชดั เจน จึงทาให้การจดั ทาการ
ประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในประเทศอังกฤษมีสภาพบังคับทางกฎหมายให้หน่วยงาน
ผ้รู ับผดิ ชอบต้องดาเนินการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) กอ่ นการกาหนดแผน
หรือแผนงาน ทั้งการกาหนดให้ทาการติดตามตรวจสอบผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อม ภายหลังจากการ
ดาเนินการตามแผนหรือแผนงาน และยังทาให้สามารถป้องกันและลดผลกระทบที่อาจจะเกิดต่อ
สิ่งแวดล้อมได้ทันท่วงที หากมีการดาเนินการตามแผนหรือแผนงานไปแล้ว นอกจากนี้ เมื่อกฎหมาย
ฉบบั ดงั กลา่ วกาหนดข้ันตอนการมีสว่ นร่วมของประชาชนไวอ้ ย่างชัดเจน หนว่ ยงานผู้รับผิดชอบก็จาต้อง
ดาเนินการใหป้ ระชาชนเข้ามามสี ่วนรว่ มในการแสดงความคิดเหน็ อย่างเลี่ยงมิได้

สาหรับประเทศไทยปจั จบุ นั ยังไม่มีกฎหมายหรือระเบียบการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) มเี พียงกฎหมายและระเบียบทีเ่ กย่ี วขอ้ งดงั นี้

๑) พระราชบญั ญตั สิ ่งเสรมิ และรักษาคณุ ภาพส่ิงแวดล้อมแห่งชาติ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๑
จากบริบทการปฏิรูปทางด้านส่ิงแวดล้อมจึงนามาสู่การปรับปรุงพระราชบัญญัติส่งเสริม

และรักษาคุณภาพส่ิงแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๓๕ ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการประเมินผลกระทบ

๕๘

สิ่งแวดล้อม โดยตราเป็นพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ (ฉบับท่ี ๒)
พ.ศ. ๒๕๖๑ เมอื่ วันที่ ๑๙ เมษายน ๒๕๖๑ เหตผุ ลในการประกาศใช้ พ.ร.บ.ฉบบั ดังกล่าวนอกเหนอื จาก
การปรับปรงุ ให้กฎหมายทนั สมัยและสอดคล้องกบั บทบัญญัติรัฐธรรมนูญแลว้ ยงั ระบุเหตุผลวา่ “เพื่อให้
มีมาตรฐานอันเป็นท่ียอมรับและได้รับความเชื่อม่ันจากทุกภาคส่วนในการดารงไว้ซ่ึงการรักษาคุณภาพ
สิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติควบคู่ไปกับการพัฒนาประเทศอย่างสมดุล” ทั้งน้ี ประเด็นสาคัญ
ในพระราชบญั ญัตฉิ บับนค้ี อื มาตรา ๔๗ กล่าวถงึ การประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ไว้ดงั น้ี
“ในกรณีที่มีการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ตามระเบียบหรือกฎหมายอ่ืนใดไว้แล้ว
การประเมินผลกระทบสิ่งแวดลอ้ มให้คานึงถึงผลการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ดงั กล่าวด้วย”
ปรากฏว่า ในปัจจุบันยังไม่มีการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ใดท่ีมีการจัดทาข้ึนโดย
อาศยั หลักเกณฑใ์ นกฎหมายหรอื ระเบยี บที่มีฐานทางกฎหมายรองรบั จึงทาให้การจัดทาการประเมินผล
กระทบส่ิงแวดล้อม (EIA) ของการดาเนินโครงการหรือกิจการต่าง ๆ ในประเทศไทย ยังไม่จาต้อง
พิจารณาถงึ การประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตามนัยมาตรา ๔๗ ข้างตน้ หรอื กล่าวอีกนัย
หน่ึงคือการจัดทาการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในระดับนโยบาย แผน และแผนงาน
กย็ ังไมม่ ผี ลผกู พันใหก้ ารประเมินผลกระมลสิง่ แวดล้อม (EIA) ตอ้ งดาเนนิ การตามแนวทางเดียวกนั ๔๑

๒) พระราชบญั ญตั ิระเบียบบริหารราชการแผน่ ดิน พ.ศ. ๒๕๓๔
พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. ๒๕๓๔ มาตรา ๑๑ (๘) กาหนดให้

นายกรัฐมนตรีในฐานะหัวหน้ารัฐบาลมีอานาจหน้าท่ีวางระเบียบปฏิบัติราชการ เพื่อให้การบริหาร
ราชการแผ่นดินเป็นไปโดยรวดเร็วและมีประสิทธิภาพเท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งกับพระราชบัญญัติน้ี
หรอื กฎหมายอนื่ เมือ่ คณะรฐั มนตรีใหค้ วามเห็นชอบแลว้ ให้ใชบ้ ังคบั ได้

๓) (รา่ ง) ระเบียบสานกั นายกรัฐมนตรวี า่ ดว้ ยการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ พ.ศ. ....
เน่ืองจากยังไม่มีกฎหมาย และระเบียบอ่ืนใดที่กาหนดให้มีการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อม

ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) เพื่อใหก้ ระบวนการการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในข้ันตอน
ตา่ ง ๆ มีมาตรฐานและคุณภาพ รัฐจาเป็นตอ้ งมีกฎหมายหรอื ระเบียบ สาหรับเจ้าของแผนหรือแผนงาน
หน่วยงาน องค์กร คณะกรรมการ และคณะทางานที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนผู้มีส่วนได้เสียรับทราบ
และถือปฏิบัติ ซ่ึงเป็นกลไกการขับเคลื่อนการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ
ให้มีประสิทธิภาพและเป็นรูปธรรม ทาให้ประหยัดเวลา และงบประมาณสาหรับการจัดทารายงานการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อันจะส่งผลให้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ดาเนินการตอ่ ไปอยา่ งมมี าตรฐานคณุ ภาพ และเกดิ ประโยชนส์ งู สุดตอ่ การพัฒนาทย่ี งั่ ยืน

อาศัยอานาจหน้าที่ของนายกรัฐมนตรีในการวางระเบียบปฏิบัติราชการตามพระราชบัญญัติ
ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. ๒๕๓๔ ท่ีผ่านมาไดม้ ีการผลักดันระเบียบของทางราชการเกี่ยวกับ
การจัดทาแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) คือ ระเบียบสานกั นายกรัฐมนตรีว่า
ด้วยการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. .... ซ่ึงระเบียบดังกล่าวได้กล่าวถึงกลไกในการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยในระหว่างที่ยังมไิ ด้มีการจัดทากฎหมายที่เกี่ยวกับการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในระดับพระราชบัญญัติที่อาจใช้ระยะเวลานานจึงสมควร

๔๑ สุชานัน หรรษอดุ ม, ‘ควรมีการบัญญตั ิกฎหมายเกีย่ วกับการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์
ในประเทศไทยหรือไม่?’, (2564), วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์

๕๙

ผลักดันระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. .... ให้มีผล
บังคบั ใช้ไปพลางเพอื่ ดาเนินการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

โดยรา่ งระเบยี บดงั กล่าวมีหลักการและเหตุผลและระเบียบ ดงั ตอ่ ไปน้ี
บันทึกหลักการและเหตุผลประกอบร่างระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมิน
ส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์พ.ศ. ....
หลกั การ
ให้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์เป็นเคร่ืองมือในการส่งเสริมและสนับสนุนการจัดทา
แผนหรือแผนงานของหน่วยงานภาครฐั ใหม้ กี ารคานงึ ถงึ ปัจจยั ทางด้านสิง่ แวดลอ้ ม รว่ มกับปจั จยั ทางด้าน
เศรษฐกิจ สังคม และปัจจัยอ่ืน ๆ และเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องเข้ามามีส่วนร่วมเพ่ือให้การ
พัฒนาประเทศเป็นไปตามหลักการพัฒนาที่ยั่งยืน ตามเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนยุทธศาสตร์ชาติ
แผนปฏิรูปประเทศและแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ ได้อย่างมปี ระสิทธภิ าพและเปน็ รูปธรรม
เหตผุ ล
โดยท่ีการจัดทาแผนหรือแผนงานของหน่วยงานรัฐ จาเป็นต้องนาเครื่องมือและกระบวนการ
ประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ไปใช้ เพ่ือประกอบการวิเคราะห์ถึงขีดความสามารถรองรับของ
สภาพแวดล้อมท่ีสะท้อนถึงความสาคัญของการพัฒนาที่ย่ังยืนซึ่งจะต้องอยู่บนพื้นฐานของการพัฒนา
ทีก่ ่อให้เกิดความสมดุลทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคมและส่ิงแวดล้อม ทั้งน้ี ภารกิจการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์จะเกิดผลเป็นรูปธรรมได้อย่างเหมาะสมกับบริบทประเด็นการพัฒนาได้ จาเป็นต้องมี
กลไกสนับสนนุ การพฒั นาระบบการประเมนิ และการขับเคล่อื นการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์
ให้เกิดขึ้นในกระบวนการจัดทาแผนและแผนงาน โดยมีการกาหนดประเภท หลักเกณฑ์ วิธีการและ
แนวทางของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ รวมท้ังการพัฒนาความรู้ความเข้าใจและขีด
ความสามารถในการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ตลอดจนการติดตามและ
ประเมินผลการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์จึงจาเป็นต้องออกระเบียบสานัก
นายกรัฐมนตรีนี้
รา่ งระเบียบสานักนายกรฐั มนตรีวา่ ด้วยการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์พ.ศ. ....
โดยที่เป็นการสมควรให้นาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์มาเป็นเคร่ืองมือในการ
สง่ เสริมและสนับสนนุ การจัดทาแผนหรือแผนงานของหนว่ ยงานภาครฐั ให้มีการคานงึ ถงึ ความสมดุลของ
ปจั จยั ทางดา้ นสง่ิ แวดล้อมรว่ มกับปัจจยั ทางดา้ นเศรษฐกิจ สังคม และปัจจยั อ่ืน ๆ อย่างรอบดา้ นและเปดิ
โอกาสให้ทุกภาคส่วนท่ีเก่ียวข้องเข้ามามีส่วนร่วมเพ่ือให้แผนหรือแผนงานเพ่ือการพัฒนาของภาครัฐ
นาไปสู่การพัฒนาท่ีย่ังยืน ตามเป้าหมายยุทธศาสตร์ชาติ แผนปฏิรูปประเทศ และแผนพัฒนาเศรษฐกิจ
และสังคมแห่งชาติได้อย่างมีประสิทธิภาพและเป็นรูปธรรมการขับเคล่ือนให้การประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตรเ์ กดิ ผลเปน็ รูปธรรมและมีความชัดเจนและสนบั สนุนให้หนว่ ยงานของรัฐนาไปปฏิบตั ใิ ห้
สอดคล้องกัน จาเป็นต้องมีการกาหนดนโยบาย แนวทางการพัฒนาและกลไก ประเภทของแผนหรือ
แผนงานที่ต้องจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ หลักเกณฑ์ วิธีการ และแนวทางปฏิบัติ
รวมท้ังการใช้กฎหมายการสร้างขีดความสามารถและความรู้ความเข้าใจ ตลอดจนการติดตามและ
ประเมินผลการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์จึงจาเป็นต้องออกระเบียบสานัก
นายกรัฐมนตรีน้ี อาศัยอานาจตามความในมาตรา ๑๑ (๘) แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการ
แผ่นดิน พ.ศ.๒๕๓๔ นายกรฐั มนตรีโดยความเหน็ ชอบของคณะรฐั มนตรี จึงวางระเบยี บไว้ ดงั ตอ่ ไปน้ี

๖๐

ข้อ ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า “ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ

ยทุ ธศาสตร์ พ.ศ. ....”

ข้อ ๒ ระเบียบน้ีให้ใช้บังคับแก่หน่วยงานของรัฐ เม่ือพ้นกาหนดหนึ่งร้อยแปดสิบวันนับแต่วัน

ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ ๓ ในระเบียบนี้ “การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์” (Strategic Environmental

Assessment : SEA) หมายความว่า กระบวนการท่ีใช้ในการวิเคราะห์ระดับยุทธศาสตร์ซึ่งบูรณาการ

มิตดิ ้านเศรษฐกิจ สงั คมและส่ิงแวดล้อม ให้ได้สมดุลและเหมาะสมกับการพัฒนา และนาผลการประเมิน

ไปใช้ประกอบการดาเนินงานของแผนหรือแผนงานการพัฒนาไปสู่การปฏิบัติเพ่ือให้เกิดการพัฒนา

ที่ยั่งยืน “หน่วยงานของรัฐ” หมายความว่า ส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชนองค์กรปกครอง

ส่วนท้องถ่ิน และหน่วยงานอื่นของรัฐที่มีหน้าที่และอานาจตามกฎหมายในการจัดทาแผนหรือแผนงาน

ที่กาหนดตามระเบียบนี้ “คณะกรรมการระดับนโยบาย” หมายความว่าคณะกรรมการที่มีอานาจ

ตามกฎหมายในการอนุมัตหิ รือใหค้ วามเหน็ ชอบต่อแผนหรือแผนงานที่กาหนดตามระเบยี บน้ี

หมวด ๑

คณะกรรมการพฒั นาการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์

ข้อ ๔ ให้มี “คณะกรรมการพัฒนาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์” เรียกโดยย่อว่า

“กสย.” ประกอบดว้ ย

(๑) นายกรัฐมนตรีหรือรองนายกรัฐมนตรีทีน่ ายกรฐั มนตรีมอบหมาย ประธานกรรมการ

(๒) ปลดั กระทรวงการคลัง กรรมการ

(๓) ปลัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนษุ ย์ กรรมการ

(๔) ปลดั กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กรรมการ

(๕) ปลดั กระทรวงคมนาคม กรรมการ

(๖) ปลดั กระทรวงดิจิทัลเพ่อื เศรษฐกจิ และสังคม กรรมการ

(๗) ปลดั กระทรวงทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดลอ้ ม กรรมการ

(๘) ปลดั กระทรวงพลงั งาน กรรมการ

(๙) ปลัดกระทรวงมหาดไทย กรรมการ

(๑๐) ปลดั กระทรวงอุตสาหกรรม กรรมการ

(๑๑) ปลัดสานกั นายกรฐั มนตรี กรรมการ

(๑๒) เลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา กรรมการ

(๑๓) เลขาธกิ ารสานกั งานทรัพยากรนา้ แห่งชาติ กรรมการ

(๑๔) ผู้อานวยการสานกั งบประมาณ กรรมการ

(๑๕) ประธานสภาหอการค้าแหง่ ประเทศไทยหรอื ผู้แทน กรรมการ

(๑๖) ประธานสภาอุตสาหกรรมแหง่ ประเทศไทยหรอื ผูแ้ ทน กรรมการ

(๑๗) (องค์กรอิสระภาคประชาชน) กรรมการ

(๑๘) (องค์กรอิสระภาคประชาชน) กรรมการ

(๑๙) ผ้ทู รงคณุ วฒุ ิหรือผู้เช่ียวชาญเป็นทีป่ ระจกั ษ์ในดา้ นการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์

ดา้ นเศรษฐกจิ ดา้ นสังคม ด้านทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดล้อมหรอื สาขาท่ีเกย่ี วข้อง

๖๑

กับแผนหรือแผนงานท่ีต้องทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ตามระเบียบนี้ ซึ่งนายกรัฐมนตรี

แต่งตัง้ จานวนไมเ่ กนิ ๙ คน กรรมการ

(๒๐) เลขาธิการสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ กรรมการและเลขานกุ าร

(๒๑) เลขาธกิ ารสานกั งานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาติ กรรมการและผชู้ ว่ ยเลขานุการ

(๒๒) รองเลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติท่ีเลขาธิการสภาพัฒนาการ

เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติมอบหมาย กรรมการและผู้ชว่ ยเลขานุการ

ข้อ ๕ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิต้องมสี ญั ชาติไทย มีอายไุ ม่ตา่ กวา่ สามสิบห้าปบี ริบูรณแ์ ละไม่มี

ลกั ษณะต้องหา้ ม ดงั ต่อไปนี้

(๑) เปน็ บุคคลล้มละลาย

(๒) เปน็ คนไรค้ วามสามารถหรอื คนเสมอื นไรค้ วามสามารถ

(๓) เป็นผู้ซ่งึ ศาลมีคาพพิ ากษาถึงทส่ี ุดให้จาคุก เว้นแตเ่ ปน็ ความผดิ ทีไ่ ด้กระทาโดยประมาท

หรอื ความผดิ ลหุโทษ

(๔) เป็นผถู้ ูกไล่ออก ปลดออก หรอื ใหอ้ อกเพราะกระทาความผิด

(๕) เปน็ ผู้ดารงตาแหน่งทางการเมือง

(๖) เป็นสมาชิกองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน

กรรมการหรือผู้ดารงตาแหน่งซึ่งรับผิดชอบการบริหารพรรคการเมือง ที่ปรึกษาพรรคการเมืองหรือ

เจ้าหน้าท่ีของพรรคการเมอื ง

ข้อ ๖ กรรมการผู้ทรงคณุ วุฒิมีวาระการดารงตาแหนง่ คราวละสามปีนับแตว่ ันท่ไี ด้รบั แต่งต้งั

และอาจได้รบั แตง่ ตงั้ อีกได้แตต่ อ้ งไม่เกินสองวาระตดิ ต่อกัน

ในกรณีท่ีกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิพ้นจากตาแหน่งตามวาระ หากยังมิได้แต่งตั้งกรรมการ

ผู้ทรงคุณวุฒิขึ้นใหม่ ให้กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งพ้นจากตาแหน่งปฏิบัติหน้าท่ีต่อไปจนกว่าจะได้มีการ

แต่งต้ังกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ

ในกรณีที่กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิพ้นจากตาแหน่งก่อนครบวาระ และมีการแต่งตั้งกรรมการ

ผู้ทรงคุณวุฒิแทนตาแหน่งท่ีว่าง ให้ผู้ซึ่งได้รับการแต่งต้ังอยู่ในตาแหน่งเท่ากับวาระ ที่เหลืออยู่ของ

กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิซ่ึงตนแทนน้ัน เว้นแต่จะมีระยะเวลาเหลือไม่ถึงเก้าสิบวันจะไม่แต่งต้ังกรรมการ

ผ้ทู รงคุณวฒุ ิข้ึนแทนตาแหน่งที่ว่างกไ็ ด้

ในกรณีที่ยังไม่มีการแต่งตั้งกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิตามวรรคสามให้ กสย. ประกอบด้วย

กรรมการทเ่ี หลอื อยู่

ในกรณีท่ีมีการแต่งตั้งกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิเพ่ิมข้ึนในระหว่างท่ีกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ

ซึ่งแต่งต้ังไว้แลว้ ยงั มวี าระอยูใ่ นตาแหน่ง ใหผ้ ูไ้ ดร้ บั แต่งตั้งเพม่ิ ข้นึ นน้ั อยู่ในตาแหน่งเทา่ กบั วาระทเ่ี หลืออยู่

ของกรรมการผู้ทรงคณุ วฒุ ิทไี่ ดแ้ ตง่ ตัง้ ไว้แลว้

ข้อ ๗ นอกจากการพ้นจากตาแหน่งตามวาระตามข้อ ๖ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิพ้นจาก

ตาแหน่ง เม่ือ

(๑) ตาย

(๒) ลาออก

(๓) นายกรัฐมนตรีให้ออก เพราะบกพร่องหรือทุจริตต่อหน้าท่ี หรือมีความประพฤติเส่ือมเสีย

หรอื หย่อนความสามารถ

๖๒

(๔) ขาดคณุ สมบัตหิ รือมลี ักษณะต้องหา้ มตามขอ้ ๕
ข้อ ๘ การประชุม กสย. ต้องมีกรรมการมาประชุมไม่นอ้ ยกว่ากึ่งหน่ึงของจานวนกรรมการ
ท้ังหมดจึงจะเปน็ องคป์ ระชุม
ใหป้ ระธานกรรมการเป็นประธานในท่ปี ระชมุ ในกรณีที่ประธานกรรมการไม่อยู่ในทป่ี ระชุม
หรือไมอ่ าจปฏบิ ตั ิหนา้ ทไ่ี ด้ ให้กรรมการทมี่ าประชมุ เลอื กกรรมการคนหนงึ่ ทาหน้าทปี่ ระธานในทป่ี ระชมุ
มติของที่ประชุมให้ถือเสียงข้างมาก กรรมการคนหน่ึงให้มีเสียงหน่ึงในการลงคะแนน
ถา้ คะแนนเสยี งเทา่ กนั ให้ประธานในที่ประชมุ ออกเสยี งเพ่มิ ข้ึนอีกเสียงหน่ึงเปน็ เสียงช้ีขาด
ขอ้ ๙ ให้ กสย. มอี านาจหนา้ ที่ ดังต่อไปนี้
(๑) กาหนดนโยบาย แนวทางการพัฒนาและกลไกในการขับเคลอื่ นการประเมินสิง่ แวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตรเ์ พอ่ื การพัฒนาประเทศอย่างยง่ั ยืน แลว้ เสนอต่อคณะรัฐมนตรเี พือ่ ใหค้ วามเห็นชอบ
(๒) เสนอแนะประเภทของแผนหรือแผนงานที่ต้องทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตรใ์ นหมวด ๒ ประเภทของการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(๓) กาหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
ทสี่ ง่ เสรมิ ให้เกดิ การพฒั นาอย่างยง่ั ยนื
(๔) ติดตามและประเมนิ ผลการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ตลอดจนให้คาแนะนา
หรือข้อเสนอแนะ เพ่ือแกไ้ ขปญั หาหรอื อุปสรรคของการทาการประเมินส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(๕) เสนอแนะให้มีกฎหมาย ปรับปรุงหรือแก้ไขกฎหมาย ระเบียบ เพื่อสนับสนุนหรือ
ส่งเสรมิ ให้เกิดการพัฒนาระบบการประเมินส่งิ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์
(๖) เสนอแนะการสร้างขีดความสามารถและส่งเสริมความรู้ความเข้าใจในการประเมิน
ส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตรข์ องหนว่ ยงานของรัฐและองคก์ รเอกชน
(๗) ออกประกาศ และคาส่ัง เพื่อปฏิบัติการให้เป็นไปตามระเบียบนี้
(๘) แตง่ ต้งั คณะอนุกรรมการ คณะทางาน หรอื ที่ปรึกษา เพอ่ื ดาเนนิ การใด ๆ ตามท่ี กสย. มอบหมาย
(๙) เชญิ บุคคล ผแู้ ทนหนว่ ยงานต่าง ๆ ท้ังภาครฐั และเอกชน เพอื่ มาช้ีแจงหรอื ใหข้ อ้ มลู ต่อ กสย.
(๑๐) รายงานผลการดาเนนิ งานตอ่ คณะรัฐมนตรอี ยา่ งน้อยปลี ะหนึ่งครงั้
(๑๑) ปฏบิ ัติการอืน่ ใดเพื่อใหเ้ ป็นไปตามระเบยี บน้ี
ข้อ ๑๐ ให้นาความในข้อ ๘ มาใช้บังคับกับการประชุมคณะอนุกรรมการหรือคณะทางาน
ซง่ึ กสย. แต่งตง้ั ตามขอ้ ๙ (๗) โดยอนุโลม
ข้อ ๑๑ ให้สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ทาหน้าที่สานักงาน
เลขานุการของ กสย. และใหม้ หี น้าที่ในการสนับสนนุ การดาเนินงานของ กสย. ดงั นี้
(๑) ประสานงานกับหน่วยงานต่าง ๆ ทต่ี อ้ งจัดทาการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์
เพื่อใหก้ ารประเมนิ ในด้านต่าง ๆ มีความสอดคล้องและมปี ระสิทธิภาพ ตลอดจนศกึ ษา วิเคราะห์ รวมท้ัง
รวบรวมขอ้ มูลและขอ้ คิดเห็น หรอื ดาเนินการใด ๆ เพ่ือสนับสนุนการปฏบิ ัตงิ านตามอานาจหน้าทีข่ อง กสย.
(๒) ติดตามและประเมินผลการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ของหน่วยงานต่าง ๆ
รวมท้งั วิเคราะห์ปัญหา อปุ สรรค และแนวทางแกไ้ ข เสนอ กสย. เพื่อพิจารณา
(๓) ปฏิบตั หิ นา้ ทอี่ นื่ ตามท่ี กสย. มอบหมาย
ข้อ ๑๒ เพ่ือประโยชน์ในการปฏิบัติงานของ กสย. ให้หน่วยงานของรัฐให้ความร่วมมือ
และสนับสนุนการดาเนินงานของ กสย. ตามระเบียบน้ี

๖๓

ข้อ ๑๓ ค่าใช้จ่ายสาหรับเบ้ียประชุม ค่าตอบแทน รวมท้ังค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับการ
ดาเนินงานของ กสย. คณะอนุกรรมการ คณะทางาน และที่ปรึกษาท่ี กสย. แต่งต้ังให้เบิกจ่ายได้ตาม
ระเบียบของทางราชการ โดยให้เบิกจ่ายจากงบประมาณของสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจ
และสังคมแห่งชาติ

หมวด ๒
ประเภทแผนหรือแผนงานในการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์
ข้อ ๑๔ ให้ประเภทของแผนหรือแผนงาน ซ่ึงต้องทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
มดี ังต่อไปน้ี
(๑) รายสาขา

(๑.๑) แผนดา้ นคมนาคม
(๑.๒) แผนพฒั นาพลงั งานและแผนสารวจและพฒั นาปิโตรเลียม
(๑.๓) แผนการบริหารจัดการแร่
(๒) เชิงพืน้ ท่ี
(๒.๑) ผงั เมอื ง ตามทคี่ ณะกรรมการนโยบายการผงั เมืองแหง่ ชาติกาหนด
(๒.๒) แผนบริหารจดั การลุ่มน้าหรือแผนพฒั นาชายฝง่ั ทะเล
(๒.๓) แผนพฒั นาพนื้ ท่ีเฉพาะหรอื พนื้ ที่พเิ ศษ
(๒.๔) แผนพัฒนานิคมอุตสาหกรรม เขตประกอบการอุตสาหกรรม หรือการพัฒนา
พน้ื ท่ที ม่ี ลี กั ษณะคล้ายคลงึ กัน
(๓) รายละเอียดของระดับของแผนหรือแผนงาน ซึ่งต้องจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตรใ์ น (๑) และ (๒) ตามที่ กสย. กาหนด
(๔) แผนหรือแผนงานในรายสาขาหรือเชิงพื้นที่ นอกเหนือจาก (๑) และ (๒) ทั้งน้ี ตามที่ กสย.
กาหนด โดยความเหน็ ชอบของคณะรัฐมนตรี
หมวด ๓
การจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
ข้อ ๑๕ ในการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ให้หน่วยงานของรัฐใช้
หลักเกณฑ์ วิธีการ และแนวทางในการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ท่ี กสย. กาหนดเป็นกรอบ
ในการจัดทา ทบทวน หรือปรบั ปรุง แผนหรอื แผนงาน ท้งั นี้ ให้หน่วยงานของรฐั ที่มีอานาจหนา้ ที่ในการ
จัดทาแผนหรือแผนงาน ต้องจัดเตรียมงบประมาณและบุคลากรรองรบั เพ่ือทาการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์ และตอ้ งจัดใหม้ กี ารรับฟงั ความคิดเห็นของผูม้ ีสว่ นได้สว่ นเสยี และประชาชนทเี่ กย่ี วขอ้ ง
ตามแนวทางการประเมินส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตรท์ ี่ กสย. กาหนด
ข้อ ๑๖ ในกรณีท่ีมีความจาเป็น ให้หน่วยงานของรัฐจัดทาหรือปรับปรุงแนวทางการ
ประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์รายสาขาหรอื เชิงพื้นท่ีเพิ่มเตมิ เพื่อให้การนาแนวทางการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ไปปรับใช้และบูรณาการให้เหมาะสมกับบริบทของการจัดทาแผนหรือ
แผนงาน ทั้งน้ี ใหส้ อดคลอ้ งกบั แนวทางท่ี กสย. กาหนด
ข้อ ๑๗ ให้หน่วยงานของรัฐจัดทาและดาเนินการตามแผนการสร้างขีดความสามารถการ
ประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ของหน่วยงานอย่างเป็นระบบ ประกอบด้วย แผนการพัฒนา
บคุ ลากรและผู้เชี่ยวชาญด้านการประเมินส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ แผนการสรา้ งความรู้ความเข้าใจ

๖๔

และการมีส่วนร่วมแก่ประชาชนและแผนการพัฒนาความพร้อมของหน่วยงาน ให้สอดคล้องกับ
การขบั เคลอื่ นการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตรข์ องประเทศ

ข้อ ๑๘ เมื่อหน่วยงานของรัฐได้จัดทาแผนหรือแผนงาน พร้อมท้ังทาการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตรแ์ ลว้ เสรจ็ ให้นาเสนอคณะกรรมการระดบั นโยบายทีก่ ากับดแู ลการดาเนนิ งานของหน่วยงาน
ของรัฐน้ัน หรือคณะกรรมการท่ีคณะรัฐมนตรีกาหนด แล้วแต่กรณีก่อนนาเสนอคณะรัฐมนตรีเพ่ือทราบ
หรอื พจิ ารณาต่อไป

ขอ้ ๑๙ ใหห้ นว่ ยงานของรฐั ติดตามการดาเนินงานตามแผนหรอื แผนงาน โดยคานงึ ถงึ ความ
สอดคล้องกับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ท่ีได้จัดทาไว้ เพ่ือเป็นข้อมูลสาหรับการพัฒนา
ระบบการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ของประเทศต่อไป

ข้อ ๒๐ ใหน้ ายกรัฐมนตรรี กั ษาการตามระเบยี บฉบับนี้
ประกาศ ณ วันท่ี เดอื น พ.ศ. ….
พลเอก ประยทุ ธ์ จนั ทร์โอชา
ขอ้ สงั เกต สาหรับรา่ งระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์
พ.ศ. ....
ข้อ ๔ ให้มี “คณะกรรมการพัฒนาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์” เรียกโดยย่อว่า
“กสย.” นั้นปรากฏว่าในองค์ประกอบของคณะกรรมการฯยังขาดปลัดกระทรวงสาธารณสุข เน่ืองจาก
การพฒั นาที่ยัง่ ยนื จะต้องคานงึ ถงึ สขุ ภาพของประชาชนดว้ ย

๔.๑๖ องคก์ รและคณะกรรมการท่ีเกยี่ วขอ้ งในการขบั เคลือ่ นการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
การขับเคลื่อนการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตาม (ร่าง) ระเบียบสานัก

นายกรัฐมนตรีสาหรับระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. .... มีกลไกขององค์กร
และคณะกรรมการที่เกย่ี วขอ้ ง ดงั ตอ่ ไปนี้ (ดงั ภาพท่ี ๑๐)

ภาพท่ี ๑๐ กลไกการขบั เคลือ่ นการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
ที่มา : สานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ

๖๕

๑) คณะรฐั มนตรี ทาหน้าที่กาหนดนโยบาย ทิศทางของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์
(SEA) และใชเ้ ปน็ เครอื่ งมือประกอบ การตดั สนิ ใจวางแผนพัฒนาประเทศไทย

๒) คณะกรรมการพัฒนาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (กสย.) ทาหน้าท่ีกาหนด
นโยบาย แนวทางการพัฒนาและกลไกในการขับเคลื่อนเพ่ือการพัฒนาประเทศที่ยั่งยืน เสนอแนะ
ประเภทของแผนหรือแผนงานที่ต้องทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

กาหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์( SEA)
เสนอแนะการสร้าง ขีดความสามารถและส่งเสริมความรู้ความเข้าใจในการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) รวมท้ังติดตามและประเมินผลการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ของหนว่ ยงานรัฐ

๓) คณะกรรมการระดับนโยบายในรายสาขาหรือเชิงพื้นที่ หรือคณะกรรมการที่คณะรัฐมนตรี
มอบหมาย ทาหน้าที่กาหนดหรืออนุมัติหรือให้ความเห็นชอบต่อแผนหรือแผนงานในรายสาขาหรือ
เชิงพ้นื ที่ โดยนาเอาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) มาใช้เป็นเครื่องมือในการดาเนินงาน
ตามภารกิจหน้าท่ีซ่ึงกลไกในระดับน้ี เช่น คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ คณะกรรมการ
ทรัพยากรน้าแห่งชาติ คณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ คณะกรรมการนโยบายป่าไม้
แห่งชาติ คณะกรรมการสิ่งแวดลอ้ มแห่งชาติ คณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาติ เป็นต้น

๔) หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานหรือหน่วยงานของรฐั ที่ได้รับมอบหมายจากคณะรัฐมนตรี
หรือ กสย. ทาหน้าท่ใี นการจดั ทาการประเมินส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) โดยดาเนินการเองหรือ
จัดจ้างบริษัทท่ีปรึกษาที่มีความเช่ียวชาญท่ีขึ้นทะเบียนกับศูนย์ข้อมู ลท่ีปรึกษาของกระทรวงการคลัง
ตลอดจนติดตามและประเมินผลแผนหรือแผนงาน และการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
และรายงานความก้าวหน้าให้คณะกรรมการระดับนโยบายรายสาขาหรือเชิงพ้ืนท่ีหรือคณะกรรมการ
ทีค่ ณะรฐั มนตรมี อบหมาย และ กสย. รับทราบ

๕) คณะกรรมการกากบั การประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
จัดต้ังขึ้นเฉพาะกิจสาหรับแต่ละแผนหรือแผนงานหรือบูรณาการเข้าไปในคณะกรรมการ

ท่มี ีหนา้ ท่ีกับการจดั ทาแผนหรือแผนงาน ทาหน้าทใี่ ห้คาปรึกษาและข้อคิดเห็นในการจัดทาการประเมิน
สิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ใหเ้ ป็นไปตามแนวทางท่ี กสย. กาหนด

นอกจากน้ันยังมีคณะกรรมการระดับนโยบายท่ีเกี่ยวข้องกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศและองคก์ รทีเ่ ก่ยี วขอ้ ง คอื

๑) สภาพัฒนาเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ ทาหน้าทสี่ านกั งาน เลขานุการของ กพย. และเป็น
คณะอนกุ รรมการและผู้ชว่ ยเลขานกุ าร อนกุ รรมการการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ใหม้ ีหน้าท่ี
และอานาจ ดงั น้ี

๑.๑) เสนอแนะนโยบาย และยุทธศาสตร์การพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศให้ครอบคลุม
ทงั้ ดา้ นเศรษฐกจิ สังคม และสง่ิ แวดลอ้ มอยา่ งสมดุลและบูรณาการ เพ่ือใหเ้ ป็นไปตามข้อตกลงหรอื ความ
ร่วมมือระหว่างประเทศที่เก่ียวข้องกับการพัฒนาอย่างยั่งยืนต่อคณะกรรมการเพื่อการพัฒนาท่ียั่งยืน
(กพย.)๔๒ (คณะกรรมการเพื่อการพัฒนาท่ีย่ังยืน (กพย.)) มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธานคณะกรรมการ

๔๒ ระเบียบสานกั นายกรัฐมนตรีว่าดว้ ยคณะกรรมการเพ่ือการพัฒนาทย่ี ่งั ยนื พ.ศ. ๒๕๕๖,ราชกจิ จา
นเุ บกษา เลม่ ๑๓๐ ตอนพเิ ศษ ๘๗ ง,๒๔ กรกฎาคม ๒๕๕๖

๖๖

เปน็ คณะกรรมการท่ีแนวทางการพฒั นาประเทศ การกาหนดนโยบายและยุทธศาสตรก์ ารพฒั นาทยี่ ั่งยืน
มีความครอบคลุมทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุลและบูรณาการ เป็นไปตาม
ข้อตกลงหรือความร่วมมือระหว่างประเทศท่ีเก่ียวข้องกับการพัฒนาที่ยั่งยืน สามารถตอบสนองความ
ต้องการของประชาชนทั้งในปัจจุบันและในอนาคต เพื่อคุณภาพชีวิตท่ีดีข้ึน ส่งเสริมและสนับสนุนการ
ดาเนินการพัฒนาประเทศให้บรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน และกาหนดท่าทีของประเทศไทย
ในการประชุมระหว่างประเทศที่เกยี่ วข้องกับการพฒั นาที่ยง่ั ยืนท้ังในระดบั ภูมภิ าคและระดบั โลกได้อยา่ ง
มีประสทิ ธภิ าพและประสิทธิผล)

๑.๒) ประสานงานกับหน่วยงานต่าง ๆ ท้ังภาครัฐและเอกชนในการรวบรวมข้อมูล
และข้อคดิ เห็น หรือดาเนินการใด ๆ เพอ่ื สนบั สนนุ การปฏบิ ัติงานตามอานาจหน้าทขี่ อง กพย.

๑.๓) ติดตามและประเมินผลการดาเนินงานของหน่วยงานต่าง ๆ ท้ังภาครัฐและเอกชน
ตามอานาจหน้าที่ของ กพย. รวมทง้ั วิเคราะหป์ ัญหา อุปสรรค และแนวทางแกไ้ ข เสนอต่อ กพย.

๑.๔) ปฏบิ ัตหิ น้าทีอ่ น่ื ตามที่ กพย. มอบหมาย
๒) บริษัทที่ปรึกษา ทาหน้าท่ีในการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ตามที่
หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงาน จัดจ้างเป็นผู้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
เป็นบรษิ ัททีป่ รึกษาท่มี คี วามเชย่ี วชาญการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีขึ้นทะเบียนกับ
ศนู ย์ข้อมูลท่ปี รึกษาของกระทรวงการคลัง
๓) คณะกรรมการเพื่อการพัฒนาท่ีย่ังยืน (กพย.) ซ่ึงมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธานคณะกรรมการ
โดยมีหน้าท่ีเป็นกลไกระดับชาติในการกาหนดนโยบายและขับเคล่ือนการพัฒนาท่ีย่ังยืนของไทย
การสร้างความตระหนักร้เู ก่ียวกับการพัฒนาท่ีย่ังยืนและการนาหลักปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี งมาใช้
ตลอดจนการพัฒนาข้อมูลและสถิติเพื่อสนับสนุนการติดตามผลการดาเนินงานตามว าระการพัฒนา
ท่ีย่ังยืนขององค์การ สหประชาชาติ๔๓ โดยคณะกรรมการเพื่อการพัฒนาท่ียั่งยืน (กพย.) มีมติเห็นชอบ
การแตง่ ตัง้ คณะอนุกรรมการ ๔ คณะ ภายใต้ กพย. ประกอบดว้ ย

(๑) คณะอนกุ รรมการขบั เคลื่อนเปา้ หมายการพฒั นาที่ยั่งยืน
(๒) คณะอนกุ รรมการส่งเสรมิ การพัฒนาท่ีย่งั ยืนตามหลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
(๓) คณะอนุกรรมการตดิ ตามและประเมนิ ผล การพฒั นาท่ยี ั่งยืน
(๔) คณะอนุกรรมการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ โดยมีรองเลขาธิการ
สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติที่เลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
มอบหมาย เปน็ อนุกรรมการและเลขานกุ าร และเจา้ หน้าท่ีสานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคม
แห่งชาติ ท่ีเลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติมอบหมาย เป็นอนุกรรมการ
และผูช้ ่วยเลขานกุ าร คณะอนกุ รรมการการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ โดยมอี านาจหน้าทด่ี งั นี้

- เสนอแนะกลไก กระบวนการ ข้ันตอน หลักเกณฑ์ และวิธีการในการ จัดทาการประเมิน
ส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ใหช้ ดั เจน

- กาหนดประเภทของยุทธศาสตร์/แผน/แผนงาน และพื้นท่ีที่ควรทาการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์

๔๓ วาระการพัฒนาทย่ี งั่ ยืนกบั การขบั เคลื่อนของประเทศไทย ที่มา : https://library2. parliament.
go.th/ejournal/content_af/2561/jul2561-2.pdf · PDF

๖๗

- เสนอแนะองค์กรและกลไกในการพิจารณาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
รวมท้ังระเบยี บที่เก่ียวข้อง

โดยท่ผี ่านมาคณะกรรมการเพอื่ การพัฒนาทยี่ ่ังยนื (กพย.) จะมกี ารประชุมคณะกรรมการ
ปีละ ๑ คร้ัง๔๔

นอกจากน้ัน สานักงานสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ยังทาหน้าที่อนุกรรมการ
และเลขานุการคณะอนุกรรมการและผู้ช่วยเลขานุการคณะอนุกรรมการการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์

๔.๑๗ การกาหนดประเภทของแผนหรือแผนงานในการจดั ทาการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ในแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment

Guideline โดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้กาหนดแนวทางการกาหนด
ประเภทของแผนหรือแผนงานทจ่ี ะทาการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ดังนี้

๑) หลักการในการกาหนดประเภทของแผนหรือแผนงานที่จะทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA)

(๑) ในระยะเร่ิมแรก (พ.ศ. ๒๕๖๑ - ๒๕๖๔) การจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ควรดาเนินการในระดับแผนหรือ แผนงาน (Plan & Program : PP) ตามความเห็น
ของคณะกรรมการระดับนโยบายของรัฐก่อน ยังไม่ควรทาในระดับนโยบาย เนอ่ื งจากนโยบายเป็นระดับ
ท่ีกว้างและยากที่จะทาการประเมินในรายละเอียด ซึ่งจากผลการศึกษาการจัดทาการประเมิน
สงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ในตา่ งประเทศ พบวา่ สว่ นใหญม่ กี ารจดั ทาการประเมินสง่ิ แวดลอ้ ม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในระดบั แผนหรอื แผนงาน การจดั ทาการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์
(SEA) ในระดับนโยบายมีน้อยมาก นอกจากน้ันไม่ควรกาหนดประเภทของแผนหรือแผนงานท่ี
ควรดาเนนิ การจัดทาการประเมินสิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไว้มากเกนิ ไป

(๒) ในระยะถัดไป หากหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานมีความพร้อมและประสงค์
จะจัดทาการประเมินส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในระดับนโยบายก็สามารถดาเนินการได้

(๓) ควรพิจารณาจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) หากการพัฒนา
โครงการในรายสาขาและเชิงพนื้ ท่ีดังกล่าวเกิดปัญหา ไม่สามารถดาเนินการได้ พบความขัดแย้งและการ
ไม่ยอมรับของประชาชน แม้ว่าโครงการจะได้จัดทาการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม ( EIA/EHIA)
และได้รบั อนมุ ตั /ิ อนญุ าตแล้ว

(๔) ควรพิจารณาจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) หากการพัฒนาโครงการ
ภายใต้แผนหรอื แผนงานน้ันเกดิ ผลกระทบในวงกว้าง

(๕) แผนหรอื แผนงานทไี่ ม่ต้องจัดทาการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไดแ้ ก่ แผน
หรือแผนงานที่จัดทาเพ่ือความม่ันคงของ ประเทศในด้านการทหาร เพื่อการป้องกันประเทศ (Defense
Security) และแผนฉกุ เฉนิ เพอื่ แกไ้ ขปัญหาเรง่ ดว่ น เพอ่ื ประโยชนส์ าธารณะตามมตคิ ณะรัฐมนตรี

๔๔ เอกสารการประชมุ คณะกรรมการเพ่อื การพัฒนาทย่ี ั่งยนื (กพย.) , สานกั งานสภาพัฒนาเศรษฐกจิ
และสงั คมแหง่ ชาติ, กรุงเทพมหานคร , E-mail : [email protected]

๖๘

๒) ประเภทแผนหรอื แผนงานที่ควรทาการประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ไดแ้ ก่
(๑) รายสาขา
- แผนด้านคมนาคม
- แผนพฒั นาพลังงานและแผนสารวจและพฒั นาปิโตรเลียม
- แผนการบรหิ ารจัดการแร่
(๒) เชิงพื้นที่
- ผังเมอื ง ตามทคี่ ณะกรรมการนโยบายการผงั เมืองแหง่ ชาตกิ าหนด
- แผนบรหิ ารจัดการลุ่มนา้ และแผนพฒั นาชายฝ่งั ทะเล
- แผนพัฒนาพ้นื ท่ีเฉพาะหรือพื้นที่พเิ ศษ
- แผนพัฒนานิคมอุตสาหกรรม เขตประกอบการอุตสาหกรรม หรือการพัฒนาพ้ืนท่ีที่มี

ลักษณะคล้ายคลงึ กนั
(๓) รายละเอียดของระดับของแผนหรือแผนงาน ซึ่งต้องจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ

ยทุ ธศาสตร์ใน (๑) และ (๒) ตามท่ี กสย. กาหนด
(๔) แผนหรือแผนงานในรายสาขาหรอื เชงิ พื้นที่ นอกเหนือจาก (๑) และ (๒) ทั้งนี้ ตามท่ี กสย.

กาหนดโดยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี
นอกจากแผนหรือแผนงานดังกล่าว หน่วยงานท่ีมีความสมัครใจสามารถนาการประเมิน

สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ประยุกต์ใช้กับแผนหรือแผนงานของหน่วยงานน้ันที่มีเป้าหมาย
เพื่อการพัฒนาท่ยี ัง่ ยืนได้

ประเภทของแผนหรือแผนงานข้างต้น โดยเน้นแผนระดับที่ ๓ ซ่ึงเป็นแผนที่จัดทาขึ้น
เพื่อสนับสนุนการดาเนินงานของแผนระดับท่ี ๑ (ยุทธศาสตร์ชาติ) และแผนระดับที่ ๒ (แผนแม่บทภายใต้
ยทุ ธศาสตร์ชาติ แผนการปฏิรปู ประเทศ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และนโยบายและแผน
ระดับชาติว่าด้วยความมั่นคงแห่งชาติ) สู่การปฏิบัติให้บรรลุเป้าหมายที่กาหนดไว้หรือจัดทาขึ้น
ตามที่กฎหมายกาหนด หรือจดั ทาข้นึ ตามพนั ธกรณีหรอื อนุสญั ญาระหวา่ งประเทศ

๔.๑๘ แนวทางการจัดทาการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้กาหนดแนวทางการจัดทาการประเมิน

สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) การพิจารณาและกากับการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) และการติดตามประเมนิ ผลไว้ดังน้ี

๑) การจัดทาการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
๑.๑) หน่วยงานเจา้ ของแผนหรือแผนงาน
(๑) หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานในรายสาขาหรือเชิงพื้นที่เป็นหน่วยงาน

ที่รับผิดชอบในการจัดทารายงานการประเมินการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมท้ัง
การต้ังงบประมาณและจัดเตรียมบุคลากรรองรับ โดยใช้หลักเกณฑ์ วิธีการและแนวทางในการประเมิน
สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตรท์ ่ี กสย. กาหนดเป็นกรอบในการจดั ทาทบทวนหรอื ปรับปรงุ แผนหรือแผนงาน

(๒) ในกรณีที่มีความจาเป็นให้หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานจัดทาหรือปรับปรุง
แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รายสาขาหรือเชิงพ้ืนที่เพิ่มเติม เพื่อให้การ