รายงานการพิจารณาศึกษา เรื่อง การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA)

๖๙

นาแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปปรับใช้และบูรณาการให้เหมาะสม
กบั บรบิ ทของการจัดทาแผนหรอื แผนงาน ท้งั นี้ ใหส้ อดคล้องกับแนวทางท่ี กสย. กาหนด

(๓) หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานจัดทาและดาเนินการตามแผนการสร้าง
ขีดความสามารถการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์(SEA) ของหน่วยงานอย่างเป็นระบบ
ประกอบด้วย แผนการพัฒนาบุคลากรและผู้เช่ียวชาญด้านการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) แผนการสร้างความรู้ ความเขา้ ใจและการมีส่วนร่วมแก่ประชาชนและแผนการพัฒนาความพร้อม
ของหน่วยงานให้สอดคล้องกับการขับเคลื่อนการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ของประเทศ

๑.๒) ท่ีปรึกษาหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานที่จะจัดจ้างท่ีปรึกษาจัดทาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ควรพิจารณาใช้ที่ปรึกษาที่ได้ขึ้นทะเบียนไว้กับศูนยข์ ้อมูลที่ปรึกษา
กระทรวงการคลังท่ีมีคณะผู้ศึกษาท่ีประกอบด้วยผู้ทรงคุณวุฒิหรือผู้เชี่ยวชาญหรือผู้ท่ีมีผ ลงานหรือ
ประสบการณ์ด้านการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เศรษฐกิจ สังคม ส่ิงแวดล้อม
และสาขาที่เกี่ยวข้องกับแผนหรือแผนงานน้ัน ๆ โดยให้หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานหรือ
หน่วยงานที่ได้รับมอบหมายจาก คณะรัฐมนตรีหรือ กสย. ให้จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้ อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) กาหนดคุณสมบัติของที่ปรึกษาไว้ในการกาหนดขอบเขตของงาน (TOR) ท้ังน้ี
การพิจารณากาหนดประเภท คุณสมบัติ และหลักเกณฑ์การข้ึนทะเบียนเป็นท่ีปรึกษากับ ศูนย์ข้อมูล
ที่ปรึกษา กระทรวงการคลัง ให้เป็นไปตามกฎกระทรวงกาหนดหลักเกณฑ์ วิธีการและเง่ือนไข
การข้ึนทะเบียนที่ปรึกษา พ.ศ. ๒๕๖๐ โดยให้ความสาคัญกับที่ปรึกษาท่ีขึ้นทะเบียนสาขาย่อย
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในสาขาส่ิงแวดล้อมได้เพ่ือประโยชน์ในการคัดเลือก
ผจู้ ัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

๒) การพจิ ารณาและกากับการจัดทาการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
๒.๑) ให้หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานในรายสาขาหรือเชิงพื้นที่หรือหน่วยงานท่ีได้รับ

มอบหมายจากคณะรฐั มนตรหี รือ กสย. ให้จัดทาการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แต่งต้งั
คณะกรรมการเฉพาะกิจเพ่ือกากับการจัดทารายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
สาหรับแต่ละแผนหรือแผนงาน(ตั้งแต่กระบวนการจัดทาขอบเขตของงาน) หรือบูรณาการเข้าไป ใน
คณะกรรมการท่ีมีหน้าท่ีกากับการจัดทาแผนหรือแผนงานก่อนเสนอขอความเห็นชอบหรืออนุมัติแผน
หรือแผนงานโดยมีองค์ประกอบจากผู้ทรงคุณวุฒิหรือผู้เช่ียวชาญด้านการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) เศรษฐกิจ สังคม ส่งิ แวดล้อม และสาขาท่ีเก่ียวขอ้ งกับแผนหรือแผนงานนน้ั ๆ เพอื่ ทาหน้าที่
ให้คาปรกึ ษาและกากบั การจัดทาการประเมินส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ให้มีคุณภาพ และเป็น
ที่ยอมรบั

๒.๒) เม่อื หนว่ ยงานเจ้าของแผนหรือแผนงาน หรือหน่วยงานที่ไดร้ ับมอบหมายจากคณะรัฐมนตรี
หรือ กสย. ให้จัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ได้จดั ทาแผนหรือแผนงาน พร้อมทั้ง
ทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แล้วเสร็จ ให้นาเสนอคณะกรรมการระดับนโยบาย
หรือคณะกรรมการท่ีคณะรัฐมนตรี หรือ กสย. มอบหมายให้พิจารณารายงานการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และคณะรัฐมนตรี โดยแบ่งออกเป็น ๒ กรณี ดังน้ี

๒.๒.๑) กรณีการจัดทาการประเ มินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
เพื่อประกอบการจัดทาแผนหรือแผนงานในรายสาขาหรือเชิงพื้นที่ ซ่ึงมีคณะกรรมการระดับนโยบาย

๗๐

รับผิดชอบโดยตรงอยู่แล้ว ให้เสนอต่อคณะกรรมการดังกล่าวที่เกี่ยวข้องเพ่ือเป็นข้อมูลประกอบ
การพิจารณาให้ความเห็นชอบหรืออนุมัติแผนหรือแผนงาน แล้วจึงเสนอให้คณะรัฐมนตรีเพื่อทราบ
เพอ่ื เป็นแนวทางในการพจิ ารณาแผนหรอื แผนงานดังกล่าว

๒.๒.๒) กรณีการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รายสาขา
หรือเชิงพ้ืนท่ี ซ่ึงไม่มีคณะกรรมการระดับนโยบายรายสาขาหรือเชิงพื้นท่ีรับผิดชอบโดยตรง ให้เสนอ
ต่อคณะกรรมการท่ีคณะรัฐมนตรีมอบหมาย พิจารณาให้ความเห็นชอบแล้ว จึงเสนอให้คณะรัฐมนตรี
ทราบหรอื พิจารณาแลว้ แตก่ รณี

๓) การติดตามประเมินผล แบง่ เป็น ๒ ระดบั ได้แก่
๓.๑) การติดตามประเมินผลแผนหรือแผนงาน และการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ

ยุทธศาสตร์ (SEA) หน่วยงานเจา้ ของแผนหรือแผนงาน สามารถแต่งตั้งคณะกรรมการติดตามตรวจสอบ
การดาเนินงานตามแผนหรือแผนงาน ซ่ึงได้จัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
เพ่ือทาหน้าท่ีติดตามประเมินผลการดาเนินงานตามแผนหรือแผนงาน โดยต้องประกอบด้วย ผู้แทน
หน่วยงานท่ีเกี่ยวข้องกับแผนหรือแผนงาน ผู้มีความรู้และประสบการณ์ด้านการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เศรษฐกิจ สังคม ส่ิงแวดล้อม หรือสาขาที่เกี่ยวข้องกับแผนหรือแผนงานนั้น ๆ
รวมทั้งตั้งงบประมาณและจัดบุคลากรเพื่อติดตามและประเมินผล การดาเนินงานและรายงานผล
ต่อคณะกรรมการระดบั นโยบายทรี่ ับผิดชอบแผนหรือแผนงานนั้นทราบ

๓.๒) การติดตามประเมินผลเพ่ือพัฒนาระบบ กสย. เป็นผู้ทาการติดตามประเมินผล
การจัดทาและการดาเนินงานตามการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในภาพรวม
เพื่อเป็นข้อมูลสาหรับการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ
และเสนอต่อคณะรฐั มนตรีต่อไป สรปุ ไดว้ า่ การขบั เคล่ือนการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
ในระยะถัดไป จะมีกลไกการขับเคลื่อนโดยการดาเนินงานของ คณะกรรมการระดับชาติ ได้แก่ กสย.
ท่ีมี สศช. เป็นฝ่ายเลขานุการ ซ่ึงดาเนินงานภายใต้ระเบียบ สานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พ.ศ. .... โดยแผนหรือแผนงานที่ต้อง จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์(SEA) ในระยะแรก ซ่ึงระบุไว้ในร่างระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีฯ แบ่งออกเป็น
๓ แผนรายสาขา ๔ แผนเชิงพ้ืนที่

อย่างไรก็ตาม นอกจากแผนหรือแผนงานดังกล่าว หากหน่วยงานทม่ี ีความสมคั รใจสามารถ
นาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ประยุกต์ใช้กับแผนหรือแผนงานของหน่วยงานน้ัน
ท่ีมีเป้าหมายเพื่อการพัฒนาที่ย่ังยืนได้ ความรับผิดชอบในการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ให้ดาเนนิ การโดยหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานน้ันและเสนอต่อคณะกรรมการ
ระดับนโยบายและคณะรัฐมนตรีเพือ่ ทราบหรือพจิ ารณาให้ความเห็นชอบ

ท้ังน้ี กลไกในการติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผล จะถูกดาเนินการใน ๒ ระดับ ได้แก่
การติดตามประเมินผลแผน หรือแผนงาน และการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
ซ่ึงดาเนินการโดยหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานเอง และการติดตามประเมินผลเพื่อพัฒนาระบบ
ซ่ึงมี กสย. เป็นผู้ทาการติดตามประเมินผลการจัดทาและการดาเนินงานตามการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในภาพรวม เพื่อเป็นข้อมูลสาหรับการพัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศและเสนอตอ่ คณะรัฐมนตรีต่อไป

๗๑

๔.๑๙ การควบคุมคุณภาพของการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
และการติดตามและตรวจสอบ

๑) การควบคุมคณุ ภาพของการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของแผนหรือแผนงานของหน่วยงาน

ที่เก่ียวข้องเป็นส่ิงสาคัญท่ีสมควรต้องจัดทาเพ่ือคุณภาพของแผนและแผนงานเพื่อนาไปสู่การพัฒนา
ท่ีย่ังยืน และการจัดทาจาเป็นต้องใช้งบประมาณและระยะเวลาการจัดทา ดังน้ันคุณภาพของการจัดทา
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นส่ิงสาคัญที่ต้องคานึงถึงการที่การประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ได้จัดทาโดยหน่วยงานต่าง ๆ โดยเฉพาะการท่ีหน่วยงานได้ว่าจ้าง
บริษัทท่ีปรึกษาซ่ึงเป็นบุคคลภายนอก (Outsourcing) จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) นน้ั การควบคุมคณุ ภาพและการจัดทาการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) (Quality
Control) เปน็ สิ่งสาคญั ปจั จบุ นั หน่วยงานใชว้ ธิ ีการต้งั คณะกรรมการทาควบคมุ คณุ ภาพและตรวจรบั การ
จัดทารายงานการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ซง่ึ คณะกรรมการดงั กลา่ วยอ่ มมมี าตรฐาน
ทไ่ี ม่เท่ากนั จะส่งผลให้คุณภาพของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ไม่ได้มาตรฐานและ
ที่ไม่เท่าเทียมกันและจะส่งผลไปถึงการติดตามตรวจสอบการปฏิบัติตามการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA)

สานกั งานสภาพัฒนาเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติไดเ้ สนอวิธกี ารควบคุมคุณภาพของการจัดทา
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยอาจจัดทาเป็นบัญชีรายการ (Checklist)
เพ่ือสะดวกต่อการตรวจสอบควบคุม หากพบประเด็นที่อาจส่งผลกระทบในอนาคต หรือมีประเด็นท่ี
ไม่ครบถ้วนสมบูรณ์ จะช่วยให้สามารถทบทวนและดาเนินการซ้าได้ โดยการควบคุมคุณภาพของการ
จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สามารถดาเนินการได้ด้วยผู้จัดทาการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เอง (Internal) หรืออาจให้หน่วยงานภายนอก (External)
เป็นผูต้ รวจสอบควบคุมก็ได้ โดยตัวอย่างการจัดทาบัญชีรายการเพื่อควบคุมคุณภาพ แสดงดังตารางที่ ๕
ท้ังนี้ บัญชีรายการควบคุมคุณภาพนี้เป็นเพียงข้อแนะนาในการดาเนินงานเน่ืองจากการจัดทาการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีลักษณะเฉพาะและแตกต่างกันไป จึงต้องพิจารณา
ประยกุ ตบ์ ัญชรี ายการใหม้ ีความเหมาะสมไปในแต่ละกรณี

๗๒
ตารางที่ ๕ บัญชรี ายการควบคุมคณุ ภาพของการจดั ทาการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)

ประเดน็ ในการควบคุม ใช่/มี ไมใ่ ช/่ หมายเหตุ
ไม่มี

การกาหนดขอบเขต
1 ได้ดำเนินกำรทบทวนแผนหรือแผนงำน และข้อมลู ท่ีเกี่ยวข้องครบถ้วนหรือไม่
2 ไดว้ ิเครำะห์ควำมเช่อื มโยง และชอ่ งวำ่ งกำรพฒั นำของนโยบำย แผน

และแผนงำนในระดบั ตำ่ ง ๆ หรอื ไม่
3 ไดร้ ะบุขอบเขตพื้นท่ี และระยะเวลำที่มีควำมชัดเจน และเหมำะสมหรือไม่
4 ได้วเิ ครำะห์แรงขบั เคล่อื นของกำรพัฒนำ ใหเ้ ช่ือมโยงของสำเหตุและ

ผลกระทบของกำรพฒั นำ และเห็นช่องว่ำงและโอกำสในกำรพฒั นำหรือไม่
5 ไดก้ ำหนดวิสยั ทัศนข์ องแผน หรือแผนงำนสกู่ ำรพฒั นำทย่ี ัง่ ยืนหรือไม่
6 ได้กำหนดประเดน็ ยุทธศำสตร์สอดคล้องกับวิสยั ทศั น์ และมีจดุ เน้นหรอื ไม่
7 ไดก้ ำหนดประเดน็ ยุทธศำสตร์ให้ครอบคลุมปญั หำท่หี ลำกหลำยหรือไม่
8 ประเดน็ ยทุ ธศำสตร์ทงั้ หมดที่กำหนด ครอบคลุมประเด็นด้ำนเศรษฐกิจ

สงั คม และสง่ิ แวดล้อมหรือไม่
9 ได้กำหนดวัตถปุ ระสงค์เพ่ือกำรพัฒนำท่ีย่งั ยืนสำหรบั แตล่ ะประเดน็

ยทุ ธศำสตร์หรือไม่
10 วตั ถุประสงคเ์ พอ่ื กำรพัฒนำที่ย่งั ยืนมีควำมสอดคล้องกบั เป้ำหมำยของ

นโยบำย แผน และแผนงำนในระดับต่ำง ๆ ทเี่ กยี่ วข้อง และ/หรอื เป้ำหมำย
กำรพฒั นำท่ีย่งั ยนื (SDGs) หรือไม่
11 ตัวชี้วัดมีควำมสอดคล้องกบั ประเดน็ ยุทธศำสตรแ์ ละวตั ถปุ ระสงค์เพ่อื กำร
พฒั นำทยี่ ่งั ยืน หรือไม่
12 ตวั ช้ีวดั มีควำมเป็นไปได้ในทำงปฏิบัติ และสำมำรถตดิ ตำม ตรวจสอบได้
อยำ่ งต่อเน่ือง หรอื ไม่
13 มกี ำรประเมนิ ข้อมูลฐำนโดยกำรทบทวนข้อมูลของตัวช้วี ัดในแต่ละประเด็น
ยุทธศำสตร์ครบถว้ น ตั้งแต่อดีตจนถึงปจั จุบันหรอื ไม่
14 มีกำรประเมินข้อมลู ฐำนที่มีอนกุ รมเวลำทีเ่ หมำะสมหรอื ไม่
15 มกี ำรประเมินเป็นข้อมลู ฐำนที่ถูกต้องเป็นไปตำมหลักวชิ ำกำรและมี
แหลง่ ขอ้ มูลอำ้ งอิงท่ีเหมำะสมหรอื ไม่
16 ไดก้ ำหนดทำงเลือกกำรพัฒนำเบอื้ งต้น เพือ่ นำไปใช้เปน็ กรอบในกำรระดม
ควำมคดิ เหน็ หรือไม่
๑๗ ได้มีการจดั ทาแผนการมสี ่วนร่วมและการสื่อสาร โดยการวิเคราะหแ์ ละระบุ
ผูม้ สี ว่ นไดเ้ สียหรือไม่
๑๘ แผนการมีสว่ นรว่ มและการส่ือสาร สอดคล้องกับขนั้ ตอนและระยะเวลาของ
กระบวนการ SEA หรอื ไม่

๑๙ ได้สรปุ ผลของการกาหนดขอบเขตและจดั ทาเปน็ รายงานการกาหนด
ขอบเขตหรือไม่

๗๓

ตารางที่ ๕ (ตอ่ ) บญั ชรี ายการควบคมุ คณุ ภาพของการจดั ทาการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

ประเด็นในการควบคมุ ใช/่ มี ไม่ใช่/ หมายเหตุ
ไม่มี

การพฒั นาการประเมนิ ทางเลือก
๑ ได้มีการวิเคราะห์หาสภาพตามปกติ เพ่ือใช้เป็นฐานเปรยี บเทียบแล้วหรือไม่

๒ ไดม้ ีการพัฒนาทางเลอื กไม่ดาเนินงาน เปรยี บเทียบกับทางเลือกใหม่ตา่ ง ๆ หรือไม่

๓ ทางเลือกที่พัฒนาขน้ึ สอดคลอ้ งและครอบคลุมประเดน็ ยุทธศาสตร์และวตั ถุประสงค์
เพ่ือการพัฒนาท่ยี ่ังยืนตา่ ง ๆ หรือไม่

๔ มีการประเมนิ ผลทีเ่ กิดจากการดาเนนิ งานตามทางเลอื กตามตัวช้ีวัดในดา้ น
ตา่ ง ๆ ทก่ี าหนดหรือไม่

๕ มีการใหค้ ะแนนและเรียงลาดับคะแนนของแต่ละทางเลือกเปรยี บเทียบกบั
ทางเลอื กไม่ดาเนินงาน เพ่อื ให้ไดท้ างเลือกทเ่ี หมาะสมท่สี ดุ หรอื ไม่

๖ มกี ารใหค้ ะแนนทางเลือกตา่ ง ๆจากทงั้ ระดับกลุ่มผ้เู ช่ยี วชาญ และกลุ่มผู้ท่ีมี
สว่ นได้สว่ นเสียหรอื ไม่

๗ มีการระบุปญั หาอุปสรรค และข้อจากัด ทางด้านวิชาการ และการปฏบิ ัติ
รวมถึงสมมติฐาน และความไมแ่ น่นอนของทางเลือกที่พัฒนาหรือไม่

๘ ประเมนิ ทางเลือกโดยใชเ้ ปา้ หมายกบั วัตถุประสงคเ์ พอ่ื การพัฒนาทีย่ งั่ ยืนหรือไม่

๙ มีการประเมินทางเลือกท่เี ปล่ียนแปลงไปจากสภาพปกติหรือทางเลือก
ไมด่ าเนนิ งาน เพ่ือใชเ้ ป็นฐานเปรียบเทียบ หรือไม่

๑๐ มกี ารระบขุ ้อจากัด ความยุ่งยาก ปัญหาอุปสรรค ทั้งด้านวชิ าการและขัน้ ตอน
ปฏิบตั ิ รวมถึงสมมติฐานและความไม่แนน่ อนของทางเลือกท่ีพฒั นาหรอื ไม่

๑๑ ประเดน็ ข้อห่วงกังวลที่ไม่ได้นามาพัฒนาทางเลือก มีการระบุเหตผุ ลไวห้ รือไม่

ที่มา : แนวทางการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline โดย สานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๓

๒) การตดิ ตาม ตรวจสอบ และประเมินผล (Follow - up, monitoring and evaluation)๔๕
การติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)

เป็นการดาเนินงานท่ีเกิดขึ้นภายหลังจากกระบวนการและขั้นตอนการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ซึ่งเป็นการดาเนินงานเพ่ือให้ทราบถึงผลของการดาเนินงานตามแผนหรือแผนงาน
และประเมินผล การบรรลุตามเป้าหมายการพัฒนาที่ย่ังยืนท่ีได้กาหนดไว้รวมไปถึงปัญหา อุปสรรค
และข้อจากัดของการนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปบูรณาการร่วมกับ
กระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงานของหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงาน โดยแบ่งระดับการติดตาม
ตรวจสอบและประเมนิ ผลได้ ๒ ระดับดงั น้ี

๔๕ แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline, สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาต,ิ มกราคม, พ.ศ. ๒๕๖๓

๗๔

(๑) การติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลระดับแผนหรือแผนงาน การติดตาม ตรวจสอบ
และประเมินผลระดับแผนหรือแผนงาน เป็นการติดตามตรวจสอบและประเมินผลการดาเนินงานตาม
แผนหรือแผนงานและประเมินผลการบรรลุผลตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนตามที่ได้ต้ังเป้าหมายไว้
เนื่องจากการดาเนินงานตามทางเลือกอาจมีความไมแ่ น่นอน เกิดการเปล่ียนแปลงไดจ้ ากทัง้ ปัจจยั ภายใน
และปัจจัยภายนอกและไม่สามารถควบคุมได้ ซ่ึงอาจกระทบต่อการบรรลุตามเป้าหมายเพ่ือการพัฒนา
ที่ยั่งยืน ซึ่งผลจากการติดตามตรวจสอบและประเมินผลจะช่วยให้ทราบว่าจาเป็นจะต้องปรับปรุง
หรือเพิ่มเติมมาตรการเพื่อความย่ังยนื ท่กี าหนดไวห้ รอื ไม่ อย่างไร เพอ่ื ใหก้ ารดาเนนิ งานตามทางเลอื กนั้น
ยงั คงมุ่งสกู่ ารพัฒนาทย่ี ัง่ ยนื ได้ นอกจากนผ้ี ลจากการติดตามตรวจสอบและประเมนิ ผลยังใชเ้ ปน็ เครอ่ื งมอื
ในการวัดผลความสาเร็จของการดาเนินงานตามแผนหรือแผนงานและผลจากการนากระบวนการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปปฏิบัติ อีกทั้งใช้อธิบายผลการดาเนินงานต่อผู้มีส่วนได้เสีย
ได้ด้วยแผนการติดตามตรวจสอบและประเมินผล ควรจะระบุเกณฑ์หรือมาตรฐานของตัวชี้วัดของแผน
หรือแผนงานที่กาหนดไว้ ซ่ึงองค์ประกอบของแผนการติดตาม๔๖ ได้แก่ (๑) วัตถุประสงค์ของแผน
การติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผล (๒) วิธีการและเทคนิคการติดตาม ตรวจสอบและประเมินผล
(๓) ขอบเขตพื้นที่และระยะเวลาการติดตาม ตรวจสอบและประเมินผล (๔) ความถ่ีของการติดตาม
ตรวจสอบ และประเมินผล (๕) หน่วยงานและภาคีร่วมในการติดตาม ตรวจสอบและประเมินผล แผนการ
ติดตามตรวจสอบและประเมินผล อาจวางแผนดาเนินการเป็นระยะ ตั้งแต่ระยะส้ัน ระยะปานกลาง
และระยะยาว เพื่อให้ครอบคลุมความไม่แน่นอนของผลที่จะเกิดข้ึนจากการดาเนินงานตามแผน
หรือแผนงาน และต้องมีการติดตามตรวจสอบและประเมินผลอย่างต่อเน่ืองและมีประสิทธิภาพ ดังนั้น
หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานจึงควรมีการติดตามตรวจสอบและประเมินผลเป็นระยะ ๆ
เพ่ือปรับปรุงแผนหรือแผนงานให้มีประสิทธิภาพท่ีจะบรรลุเป้าหมายเพ่ือการพัฒนาที่ยั่งยืนได้มากที่สุด
ตลอดจนหนว่ ยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานต้องรายงานผลของการติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผล
ตอ่ คณะกรรมการทีเ่ ก่ยี วขอ้ งให้รบั ทราบดว้ ย

(๒) การติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลในภาพรวมของประเทศ สาหรับการติดตาม
และประเมินผลการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในภาพรวมของประเทศนั้น
ร่างระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พ.ศ. .... กาหนดให้
สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) เป็นหน่วยงานหลักในการติดตามและ
ประเมินผลว่า หน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานได้บูรณาการผลจากการจัดทากระบวนการประเมิน
สงิ่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) เข้าสกู่ ระบวนการจดั ทาแผนหรอื แผนงานหรอื ไม่ อยา่ งไร หากไม่ได้
มีการนาผลจากการจัดทากระบวนการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปบูรณาการร่วมกับ
แผนหรือแผนงาน สศช. จะรวบรวมและวิเคราะห์ปัญหา อุปสรรค รวมถึงข้อจากัดต่าง ๆ แล้วรายงาน
ไปยัง กสย. เพื่อพิจารณาและเสนอต่อคณะรัฐมนตรี (ครม.) เพ่ือพัฒนาระบบและกลไกการขับเคล่ือน
กระบวนการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศให้มีประสิทธภิ าพต่อไป

๔๖ แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline, สานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาต,ิ มกราคม, พ.ศ. ๒๕๖๓

๗๕
๔.๒๐ แนวทางการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร๔์ ๗ (Strategic Environmental Assessment Guideline)

กพย. ไดม้ ีมตเิ ห็นชอบในหลักการของรา่ งข้อเสนอการจดั ทาทางการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) และร่างแนวทางทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เมอื่ วันที่ ๑๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๑
เพ่ือใชเ้ ป็นเครือ่ งมอื ในการสรา้ งความเขา้ ใจให้กบั หน่วยงานหรอื องค์กรท่เี ก่ียวข้องกับการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ได้ใชเ้ ปน็ แนวทางในการจัดทารายงานสิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพอื่ กากับ
การจัดทาแผนฯ หรือพัฒนาพนื้ ทีท่ ต่ี นรับผิดชอบให้ม่งุ สู่การพัฒนาทีส่ มดลุ และยง่ั ยืนตอ่ ไปได้ หนว่ ยงานภาครัฐ
และองค์กรต่าง ๆ ในขณะน้ี ได้อ้างอิงและนาใช้แนวทางทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ดงั กล่าว มาจนถงึ ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๖๓)

สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่ง (สศช.) ได้ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจัดทา
โครงการนาร่อง “การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ กับการพัฒนาเชิงพื้นท่ี : จังหวัดระยอง”
รวมทั้งสร้างความรู้ความเข้าใจท่ีถูกต้องเก่ียวกับทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้กับ
ทกุ ภาคส่วน ตลอดจนจัดทาร่างระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีวา่ ด้วยการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
พ.ศ. .... เพ่ือรองรับการขับเคล่ือนทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปสู่การปฏิบัติ
นอกจากนั้น สศช. ได้มีการพัฒนาและปรับปรุงแนวทางทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) (กพย., ๒๕๖๑) ให้มีความถกู ตอ้ ง เหมาะสมกบั การนาไปใชง้ านและปรบั ปรงุ ให้ทนั สมัย สอดคลอ้ งกับบริบท
ของประเทศไทยและการพัฒนาทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในระดับสากล นามาสู่
“แนวทางการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ฉบับปี พ.ศ. ๒๕๖๓” ฉบบั นี้ ดังภาพท่ี ๑๑

ภาพที่ ๑๑ แนวทางการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( Strategic Environmental Assessment Guideline)
ทมี่ า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาต,ิ ๒๕๖๓

๔๗ แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อม ระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline โดย สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ, มกราคม, พ.ศ. ๒๕๖๓

๗๖

วตั ถุประสงค์ แนวทางการประเมินสง่ิ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ฉบบั นี้ มีดังนี้
๑) เพ่ือทาให้เกิดความเข้าใจในกระบวนการและขั้นตอนของการจัดทา SEA และสามารถ
นาไปใชเ้ ปน็ เครือ่ งมอื สนบั สนนุ การดาเนนิ งานวางแผนและแผนงาน
๒) เพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับบริบทการพัฒนาและกลไกการขับเคลื่อนการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทย

แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์น้ีเป็นไปตามหลักการและวิธีปฏิบัติท่ีดี
เพ่ือทาใหก้ ระบวนการการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) บรรลุเปา้ หมายเพอ่ื การพฒั นาทย่ี งั่ ยนื
สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๒ (พ.ศ. ๒๕๖๐ - ๒๕๖๕) และฉบับที่ ๑๓
(พ.ศ. ๒๕๖๖ - ๒๕๗๐) ตอ่ ไป

ข้อสังเกตสาหรับแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ฉบับปี พ.ศ. ๒๕๖๓
ของสานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ (สศช.)

- เป็นเพียงแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ดังนั้นการนาไปใช้
ต้องมีการปรบั ปรงุ ให้เหมาะสม

- เป็นแนวทางท่ีมกี ารพัฒนามาตลอด ซง่ึ ฉบับสดุ ทา้ ยทเี่ ป็นทางการ คอื ฉบับเดือนมกราคม
๒๕๖๓ โดยที่ยังไม่มีกฎหมายรองรับ ในอนาคตจะมีระเบียบสานักนายกรัฐมนตรี ซ่ึงปัจจุบันยังเป็น
“(ร่าง) ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีสาหรับระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ....”
ยังไม่มีการประกาศใช้ ถ้า “(ร่าง) ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีสาหรับระบบการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. ....” มีการประกาศใช้ระยะหนึ่งอาจจะต้องมีการปรับปรุงแนวทางการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ฉบับปี พ.ศ. ๒๕๖๓ ที่สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคม
แห่งชาติ เป็นผ้จู ดั ทา

- เป็นแนวทางในภาพกว้างสมควรต้องมีการจัดทาแนวทางการการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สาหรับเชิงพื้นที่ รายสาขา และรายประเด็น เพื่อให้การประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) มีมาตรฐานและคณุ ภาพ

- เป็นแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีอ้างถึงหลักการวิธีการ
การประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ของตา่ งประเทศ ซง่ึ อาจจะไมเ่ หมาะสมสาหรับการประเมนิ
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทย ดังน้ัน ผู้ท่ีจะนาไปใช้จะต้องมีการประยุกต์ใช้
ใหเ้ หมาะสม

- เปน็ แนวทางการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ทยี่ ังขาดหัวข้อการดาเนินการ
ตามแผน (Planning implementation)๔๘ เน่ืองจากการดาเนินการทุกอย่างเพ่ือให้แผนและแผนงาน
ที่ได้จัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) บรรลุวัตถุประสงค์ท่ีกาหนดไว้จะต้องมีการ
นาแผนไปสู่การปฏบิ ัติเป็นการนาโครงการ/กิจกรรมที่ได้กาหนดไว้ในแผนไปดาเนินการโดยต้องกาหนด
องค์กรหรือบุคคลทร่ี บั ผดิ ชอบและวิธกี ารดาเนนิ การและกรอบเวลาท่ชี ดั เจน

๔๘ ที่มา : www.onep.go.th/eia/wp-content/uploads/2019/06/SEAbysutin040762.pdf,SEA
– สานกั งานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาติและส่ิงแวดลอ้ ม, ๔ ก.ค. ๒๕๖๒,สืบคน้ เมื่อ ๑๔ กันยายน
๒๕๖๔

๗๗
- การกาหนดคุณสมบัติของท่ีปรึกษา รวมท้ังผู้เช่ียวชาญยังไม่ปรากฏ เนื่องจากท่ีปรึกษา
และผ้เู ช่ยี วชาญเปน็ ปัจจัยสาคญั ต่อคุณภาพการประเมินส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
๔.๒๑ การประยุกตใ์ ชร้ ะบบการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ
อดีตถึงปัจจุบันประเทศไทยได้มีการประยุกต์ใช้ระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ของประเทศมากกว่า ๓๐ เรื่อง ส่วนใหญ่โดยหน่วยงานภาครัฐ (มกราคม ๒๕๖๓) ดังตัวอย่าง
ภาพที่ ๑๒ ได้แก่
๑) การศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมในระดับพื้นท่ี การศึกษาความเหมาะสมด้านสิ่งแวดล้อม
เพ่ือกาหนดแผนการใช้ท่ีดินในการพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเลตะวันออก จังหวัดระยอง ชลบุรี
และฉะเชงิ เทรา (๒๕๔๑) สานักงานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดลอ้ ม
๒) การศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมในระดับพ้ืนท่ี การศึกษาความเหมาะสมด้านส่ิงแวดล้อม
เพ่ือกาหนดแผนการใช้ที่ดินในการพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเลตะวันออก จังหวัดปราจีนบุรี (๒๕๔๓)
สานักงานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาติและส่งิ แวดลอ้ ม

ภาพที่ ๑๒ รายงานการประเมนิ ผลส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) พนื้ ท่ลี ่มุ น้าชี
ลุ่มน้าปราจนี บุร-ี บางปะกง และลุม่ น้าสะแกกรงั สานักงานทรพั ยากรนา้ แหง่ ชาติ
ท่มี า : สานกั งานทรัพยากรนา้ แหง่ ชาติ

๓) Strategic Environmental Assessments for power sector integration in the Mekong
(6 countries including Thailand) (2548) ,Stockholm Environment Institute (SEI)

๔) โครงการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมในระดับพ้ืนที่ ในพื้นที่เขตเศรษฐกิจชายแดน
จังหวัดเชียงราย (๒๕๔๘) สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและส่งิ แวดล้อม

๗๘

๕) รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการการเพิ่มศักยภาพและการวางยุทธศาสตร์ประเทศไทย
ในการดาเนินโครงการ CDM (๒๕๔๘) สถาบันวิจยั ระบบสาธารณสขุ

๖) รายงานฉบับสมบรณู ์ การพัฒนากระบวนการและข้อเสนอทางเลือกเชิงนโยบายสาธารณะท่ีดี
ดว้ ยกรอบคดิ การประเมินสิ่งแวดลอ้ มเชงิ ยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA)
กรณกี ารจดั การขยะของประเทศไทย (๒๕๕๐) สถาบันวจิ ยั ระบบสาธารณสุข

๗) รายงานฉบับสมบูรณ์การบริหารจัดการลุ่มน้ายมโดยกระบวนการ SEA (กรณีปัญหาน้าท่วม
และนา้ แล้ง) (Strategic Environmental Assessment) (๒๕๕๐) สถาบันวจิ ัยระบบสาธารณสขุ

๘) โครงการประเมินศักยภาพส่ิงแวดล้อมเชิงพ้ืนท่ี : กรณีศึกษาในพ้ืนที่ ๕ จังหวัดชายฝ่ังทะเลภาคใต้
(สุราษฎรธ์ านี นครศรธี รรมราช กระบี่ พังงา ภูเก็ต) (๒๕๕๑) สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติ
และส่งิ แวดล้อม

๙) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Southern seaboard (๒๕๕๑) การนิคมอุตสาหกรรม
แห่งประเทศไทย

๑๐) โครงการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ลุ่มน้าท่าจีน เพื่อพัฒนาทรัพยากรน้า
อย่างย่ังยืน (พ.ศ. ๒๕๕๓ - ๒๕๕๔) และ (พ.ศ. ๒๕๕๕), สานกั งานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาติ
และสง่ิ แวดล้อม

๑๑) การประเมินผลกระทบเชิงกลยทุ ธศาสตร์ โครงการเขอ่ื นแม่วงก์ จงั หวดั นครสวรรค์ (๒๕๕๒)๔๙
๑๒) Strategic Environmental Assessment of the NorthSouth Economic Corridor Strategy
and Action Plan (๒๕๕๒) , Asian Development Bank (ADB)
๑๓) การประเมินผลกระทบทางด้านส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์เก่ียวกับเขื่อนไฟฟ้าพลังน้า
ในแมน่ า้ โขงสายหลกั (๒๕๕๓), สานักเลขาธิการคณะกรรมาธกิ ารแม่นา้ โขง
๑๔) การประเมนิ ผลกระทบทางดา้ นสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์แมน่ ้าโขง เลย ชี มลู ๕๐
๑๕) โครงการศึกษาและประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ โครงการพัฒนาเหมอื งแรโ่ ปแตซ๕๑
๑๖) การพัฒนาอุตสาหกรรมเหล็กกล้าครบวงจรอย่างย่ังยืน (๒๕๕๔) สถาบันเหล็กและเหล็กกล้า
แห่งประเทศไทย กระทรวงอตุ สาหกรรม
๑๗) Strategic Environmental Assessment on Shrimp Farms in The Southeast of Thailand
Swedish International Development Cooperation Agency (Sida) ๒๕๕๔
๑๘) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์กรณีศึกษาแผนพัฒนาในจังหวัดจันทบุรี (๒๕๕๔)
Stockholm Environment Institute (SEI) Asia
๑๙) โครงการประเมินส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA)
พ้ืนท่ีอาเภอเมืองและพ้ืนท่ีใกล้เคียง จังหวัดระยอง ระยะท่ี ๑ และระยะท่ี ๒ (๒๕๕๕) ส่วนมลพิษ
อากาศ/สานกั เทคโนโลยีน้าและสิง่ แวดลอ้ มโรงงาน/กรมโรงงานอตุ สาหกรรม

๔๙ ท่ีมา : กรมชลประทาน
๕๐ ทมี่ า : กรมชลประทาน (๒๕๕๓)
๕๑ ทมี่ า : กรมอตุ สาหกรรมพน้ื ฐานเพอ่ื การเหมืองแร่ (๒๕๕๓)

๗๙

๒๐) โครงการศึกษาความเหมาะสมและผลกระทบสิง่ แวดลอ้ ม (EIA) และการประเมินส่งิ แวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA) โครงการบริหารจัดการน้าโขง-เลย-
ช-ี มลู โดยแรงโนม้ ถ่วง ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื (๒๕๕๕) สานกั งานทรัพยากรนา้ แหง่ ชาติ

๒๑) โครงการระบบเครือขา่ ยน้าในพ้นื ท่วี ิกฤตนา้ ๑๙ พ้ืนที่ เพ่อื ทาการศึกษาความเหมาะสมของ
โครงการ (Feasibility Study : FS) ศึกษาการจัดทารายงาน EIA และศกึ ษา SEA ระดับลุ่มน้าโขง ชี มูล
(พ.ศ. ๒๕๕๕ - ๒๕๕๖) (๒๕๕๖) กรมทรพั ยากรน้า

๒๒) การศึกษาประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์เบ้ืองต้น เพื่อการบริหารจัดการทรัพยากรธรณี
(แรต่ ะกวั่ สังกะสี) บริเวณอาเภอทองผาภมู ิ จงั หวัดกาญจนบุรี (๒๕๕๖)๕๒

๒๓) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของยุทธศาสตร์การพัฒนาเขตเศรษฐกิจ
พิเศษ : กรณีศกึ ษาจังหวัดกาญจนบุรี (๒๕๕๘) งานศกึ ษาและวจิ ัยของจริ นนท์ พุทธา และจาลอง โพธบิ์ ญุ

๒๔) รายงานการศึกษาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental
Assessment : SEA) ในพื้นท่ีโดยรอบท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ (๒๕๕๘) บริษัท ท่าอากาศยานไทย
จากัด (มหาชน)

๒๕) โครงการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์การจัดการระบบนิเวศชายฝงั่ ทะเลอันดามัน
(๒๕๕๘) สานักงานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดล้อม

๒๖) โครงการศึกษาผลกระทบเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment :
SEA) สาหรับการพัฒนาพ้ืนที่ชายฝ่ังทะเลภาคใต้ (พ.ศ. ๒๕๕๘ - ๒๕๕๙) (๒๕๕๙) สานักนโยบาย
และแผนการขนสง่ และจราจร

๒๗) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ แผนการจัดการพ้ืนท่ีลุ่มน้าปราจีนบุรี (๒๕๖๐)
สานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

๒๘) รายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์เบื้องต้น (Preliminary SEA) โครงการ
พัฒนาพ้ืนที่วังจันทร์วัลเลย์ เพ่ือเขตนวัตกรรมระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) (๒๕๖๑)
บรษิ ทั ปตท. จากัด (มหาชน)

๒๙) โครงการศกึ ษาการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) สาหรบั พื้นท่จี ดั ตั้งโรงไฟฟ้า
ถ่านหนิ ในภาคใต้ (อยู่ระหว่างดาเนนิ การ) กระทรวงพลงั งาน

๓๐) โครงการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment :
SEA) ด้านการใช้ประโยชน์ท่ีดิน (อยู่ระหว่างดาเนินการ) สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติ
และสง่ิ แวดล้อม

๓๑) โครงการศึกษาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตรพ์ ื้นที่ลุ่มน้าชี สานักงานทรัพยากร
นา้ แห่งชาติ ๒๕๖๓

๓๒) โครงการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พ้ืนที่ลุ่มน้าสะแกกรัง สานักงาน
ทรพั ยากรนา้ แห่งชาติ ๒๕๖๓

๓๓) โครงการศกึ ษาเพอ่ื ประเมนิ ผลกระทบสิง่ แวดล้อมเชงิ ยุทธศาสตร์ โครงการพัฒนาน้าต้นทุน
ลุม่ น้าปราจีนบุรี - บางปะกง สานักงานทรัพยากรนา้ แหง่ ชาติ ๒๕๖๓

๕๒ ทม่ี า : กรมทรพั ยากรธรณี

๘๐

๓๔) โครงการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พื้นที่ลุ่มน้าภาคใต้ฝ่ังตะวันออก
สานักงานทรพั ยากรนา้ แหง่ ชาติ ๒๕๖๓

๓๕) โครงการศกึ ษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตรพ์ น้ื ท่ีล่มุ นา้ มลู สานักงานทรัพยากร
น้าแหง่ ชาติ ๒๕๖๔

๓๖) โครงการขบั เคล่อื นการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) (อยูร่ ะหวา่ งดาเนนิ การ)
สานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจ และสงั คมแห่งชาติ

๓๘) Strategic Environmental Assessment of The Rayong Provincial Development
Plan and Revision of The Draft Thai SEA Guideline Asian Development Bank (ADB)

ข้อสังเกต การประยุกต์ใช้ระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ
มากกว่า ๓๐ เรื่องน้ัน ปรากฏว่ามีโครงการและแผนงานจานวน ๑๓ โครงการ มีการจัดทาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) แล้วเสร็จมาแลว้ มากกว่า ๑๐ ปี และโครงการและแผนงานจานวน
๒๓ โครงการที่มีการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แล้วเสร็จมาแล้วมากกว่า
๕ ปี เป็นโครงการที่จัดทาเสร็จแล้วไม่เกิน ๕ ปี มีน้อยกว่า ๑๐ โครงการ ซึ่งโครงการท่ีทาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีแล้วเสร็จมากกว่า ๕ ปีอาจจะต้องมีการปรับปรุงแก้ไขเนื่องจาก
ฐานขอ้ มูลอาจมกี ารเปล่ยี นแปลงไปแล้ว

๔.๒๒ กรณีปญั หาข้อขัดแย้งของการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศที่ผ่านมามีการดาเนินการไปแล้ว

หลายแผนงาน ตาม ๔.๒๐ ซ่ึงการดาเนินการในเร่ืองดังกล่าวบางครั้งต้องประสบปัญหาข้อขัดแย้ง
ในสังคม ประชาชนมีข้อสงสยั ในการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เน่ืองจากการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไม่มีกฎหมายรองรับ ภาครัฐและประชาชนบางส่วนยังเข้าใจว่า
การประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สามารถชว่ ยลดความขดั แยง้ ของการประเมินผลกระทบ
ส่งิ แวดลอ้ ม (EIA/EHIA) กรณตี วั อยา่ มีดังตอ่ ไปนี้

๑) กรณีการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพ่อื การบริหารจัดการแร่โพแทชในภาค
อสี านของกรมทรัพยากรธรณี๕๓

กรมทรัพยากรธรณีได้ว่าจ้างท่ีปรึกษา ทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
เพื่อการบรหิ ารจดั การขดุ แร่โพแทช โดยไดจ้ ดั ประชุมระดมความคิดเหน็ เกี่ยวกบั เรอ่ื งดงั กล่าวไปแล้วสอง
ครั้ง คือ ท่ีจังหวัดอุดรธานีและขอนแก่น เม่ือวันท่ี ๑ และ ๒ กรกฎาคม ๒๕๖๓ ตามลาดับซึ่งเป็นการ
ดาเนินกิจกรรมการมีส่วนร่วมในขั้นแรกของโครงการเพื่อประชาสัมพันธ์โครงการเพ่ือสนับสนุน
ยทุ ธศาสตรแ์ ละแผนแม่บทการบริหารจัดการแร่โพแทชตามกฎหมายแร่ฉบับใหม่และระดมความคิดเห็น
ผู้มีส่วนได้เสียเก่ยี วกับสภาพปัญหาและการบริหารจัดการแรโ่ พแทชในพื้นที่ศกั ยภาพแอง่ โคราชและแอ่ง
สกลนคร โดยหวังท่ีจะลดความขัดแย้งของสังคมในการผลักดันการให้สัมปทานเพื่อการสารวจและทา
เหมอื งแร่โพแทชในพืน้ ท่หี ลายจังหวดั ของภาคอีสานนั้น ปรากฏวา่ เครือข่ายประชาชนผู้เป็นเจ้าของแร่มี
ขอ้ คิดเห็นดังนี้

๕๓ ท่ีมา : www.dpim.go.th/laws/article?catid=121&articleid=2456 กรมอุตสาหกรรมพื้นฐาน

และการเหมอื งแร่

๘๑

- การประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) เพอ่ื การบรหิ ารจัดการแร่โพแทช หรอื “SEA
โพแทช” จะไม่ส่งผลในทางที่เป็นประโยชน์อันใดต่อการลดความขัดแย้งของสังคม เนื่องจากว่าเป็นการ
จัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โพแทช ไปพร้อม ๆ กับการอนุมัติ/อนุญาตให้
อาชญาบัตรพิเศษเพ่ือสารวจแร่โพแทชและให้ประทานบัตรเพื่อทาเหมืองแร่โพแทชไปพร้อม ๆ กัน
ซึ่งเป็นการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยไม่คานึงถึง ‘ยุทธศาสตร์’ อย่างแท้จริง
โดยหลักการและความเป็นจริง การจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โพแทช
ควรมาก่อนการอนุมัติ/อนุญาตให้อาชญาบัตรพิเศษและประทานบัตรโพแทช ต่อเม่ือการจัดทาการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โพแทชสิ้นสุดแล้ว ผลออกมาเป็นประการใดในเชิง
ยุทธศาสตร์จึงค่อยดาเนินการอนมุ ัติ/อนุญาตให้อาชญาบตั รพเิ ศษและประทานบตั รตามผลการประเมิน
สิง่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ไดใ้ นภายหลงั

- เปน็ การจัดทายุทธศาสตร์ฯ และแผนแม่บทฯ ทไี่ ม่ชอบดว้ ยกฎหมายแร่ใหมห่ รือเป็นยทุ ธศาสตร์
และแผนแม่บทท่ีมเี นือ้ หาเกนิ ไปกว่าบทบญั ญตั ิในกฎหมายแร่ใหม่

หมายเหตุ รายงานการวิเคราะห์ผลกระทบส่ิงแวดล้อมของโครงการเหมืองแร่โพแทช
จังหวัดอุดรธานีได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการผู้ชานาญฯ ด้านเหมืองแร่และอุตสาหกรรมถลุง
หรือแต่งแร่ สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) เป็นที่เรียบร้อยแล้ว
เมอ่ื วนั ท่ี ๒๐ มกราคม ๒๕๕๗๕๔

๒) การเรยี กร้องใหม้ ีการจดั ทาการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)๕๕
กลมุ่ เครอื ข่ายจะนะรักษถ์ ิน่ ต้องการให้แก้ไขปญั หาโครงการเมืองตน้ แบบอุตสาหกรรมกา้ วหน้า

แห่งอนาคต อาเภอจะนะ จังหวดั สงขลา และเรียกรอ้ งใหร้ ัฐบาลจดั ทาการประเมนิ ผลกระทบสง่ิ แวดล้อม
ในระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รัฐบาลได้ร่วมเจรจาหาข้อยุติเก่ียวกับแนวทางแก้ไขปัญหาโครงการ
เมอื งต้นแบบอตุ สาหกรรมกา้ วหน้าแห่งอนาคตอาเภอจะนะไดข้ อ้ สรุปดงั นี้

- รัฐบาลต้องมีมติยกเลิกมติคณะรัฐมนตรีท่ีเกี่ยวข้องกับการดาเนินการโครงการเมืองต้นแบบ
อุตสาหกรรมก้าวหน้าแห่งอนาคต อาเภอจะนะ จังหวัดสงขลา ยุติโครงการจะนะเมืองต้นแบบ
อตุ สาหกรรมกา้ วหน้า รวมถงึ การแกไ้ ขผงั เมอื งและการศกึ ษาผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม EIA หรอื EHIA ทันที

- รัฐบาลต้องจัดให้มีการประเมินสิ่งแวดล้อมในระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จังหวัดสงขลา
โดยต้องต้ังคณะทางาน ซึ่งมีสัดส่วนของภาคประชาชนและนักวิชาการในสัดส่วนท่ีประชาชนเสนอ
อย่างเหมาะสม เพอ่ื วางกรอบการศึกษาการประเมนิ ผลกระทบส่งิ แวดล้อมในระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ร่วมกัน
โดยกระบวนการทางานให้ดาเนินการประเมินศักยภาพทรัพยากรและพัฒนาต่อยอดจากทรัพยากร
ของท้องถ่ินและในการศึกษานี้ต้องไม่มี ศอ.บต. เป็นผู้มีส่วนในการดาเนินการจัดทาและการคัดเลือก
ผู้ท่ีจะมาดาเนินการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมในระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ต้องได้รับการยอมรับจาก
ทกุ ฝ่ายและใหเ้ ปน็ ไปตามหลักการ

- ในกระบวนการศึกษา คณะอนุกรรมการกากับติดตามและแก้ไขปัญหาโครงการเมืองต้นแบบ
อุตสาหกรรมก้าวหน้าแห่งอนาคต อาเภอจะนะ จังหวัดสงขลา ต้องมกี ารระบุหน้าทใี่ นการกากับตดิ ตาม

๕๔ ข้อมูลโครงการเหมืองแร่โพแทชจังหวัดอุดรธานี ท่ีมา : https://udonpotash-news.blogspot.com/p/blog-
page.html

๕๕ รัฐบาลส่ังชะลอโครงการนิคมฯจะนะ ๑.๖ หมน่ื ไร่, ทีม่ า : https://news.thaipbs.or.th/content/299178

๘๒

โดยมีอานาจในการเข้าถึงข้อมูลการศึกษา ตรวจสอบ และให้ข้อเสนอแนะต่อผู้ดาเนินการศึกษาได้
เพื่อใหเ้ ป็นไปตามหลักการ

- กระบวนการตรวจสอบและการให้ความเห็นชอบต่อรายงานการศึกษาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ต้องมีกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน และนักวิชาการ
ท่ปี ระชาชนคัดเลือกด้วย โดยให้เป็นไปตามหลกั การ

๓) ข้อขดั แยง้ ของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โรงไฟฟ้าถ่านหนิ กระบ่ี - เทพา
เกิดข้อขัดแย้งของการก่อสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินในพ้นื ทีจ่ ังหวัดกระบแ่ี ละอาเภอเทพา โดยกลุ่มเครือข่าย
ปกป้องสองฝั่งทะเลกระบี่ - เทพา ให้ยุติโครงการโรงไฟฟ้าถ่านหิน รมว.พลังงานในขณะนั้นได้ไป
ลงนามเอ็มโอยูกับกลุ่มต่อต้านในการถอนการศึกษาการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม การประเมินผล
กระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EHIA) โครงการโรงไฟฟ้าถ่านหินกระบ่ี-เทพา โดยให้กระทรวงพลังงาน
จัดทารายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพ่ือศึกษาว่าพื้นที่จังหวัดกระบ่ีและ
อาเภอเทพา จงั หวัดสงขลา มีความเหมาะสมในการสรา้ งโรงไฟฟ้าถ่านหนิ หรือไม่ ใหเ้ สร็จสน้ิ ภายในเวลา ๙ เดอื น
โดยนกั วิชาการท่ีเป็นกลางและเป็นที่ยอมรบั ทั้งสองฝา่ ย หากผลออกมาว่าพื้นที่ไม่เหมาะสมทาโรงไฟฟ้า
ถา่ นหิน กฟผ. ต้องยุตโิ ครงการก่อสรา้ งโรงไฟฟ้าถ่านหนิ ท้งั สองพนื้ ที่ โดยมีข้อโตแ้ ย้งจาก ภาคประชาชน
(ดงั ภาพที่ ๑๓) วา่ ในทางกฎหมายแลว้ การประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นกระบวนการ
ทไี่ ม่มกี ฎหมายรองรบั ถอื เปน็ การทาลายวิถีปฏบิ ัตติ ามหลักกฎหมาย โดยสรา้ งบรรทัดฐานใหมข่ องคนในสงั คม
ในการใช้วิธีรวมตัวด้วยกลุ่มคนที่ไม่กี่คนและเป็นคนนอกพื้นท่ี ทั้งจังหวัดพัทลุง นครศรีธรรมราช ตรัง
สงขลา และกรุงเทพมหานคร มาร่วมการเคลื่อนไหวต่อต้านโครงการมาโดยตลอด เป็นการขโมยสิทธ์ิ
ของชุมชนคนกระบี่มาทาลายโอกาสของคนในชุมชนท่ีจะมีโอกาสได้รับการพัฒนาท้ังในด้านเศรษฐกิจ
สังคมและการสร้างงาน สร้างอาชีพ ซ่ึงเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง๕๖ ความขัดแย้งเก่ียวกับโรงไฟฟ้าถ่านหิน
กระบ่ี – เทพาคร้ังนี้ ส่งผลให้การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของโครงการดังกล่าว
ยงั ไม่แลว้ เสรจ็ ตามเวลาทีก่ าหนดไว้

๕๖ หนุนทาประชามติโรงไฟฟ้าถ่านหินกระบี่ ขีดเส้นเฉพาะคนในพ้ืนที่, ที่มา : https://www.posttoday.com/
social/local/630546

๘๓

ภาพท่ี ๑๓ การคดั คา้ นการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) โรงไฟฟ้าถา่ นหนิ – เทพา

๔.๒๓ หลักการการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ทีด่ ีสาหรับประเทศไทย
หลักการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ดีสาหรับกระบวนการประเมิน

สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ในประเทศไทย เพ่ือให้การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
นาไปสกู่ ารพฒั นาทยี่ ่งั ยนื ๕๗ คือ

๑) มีเป้าหมายในการพัฒนาทช่ี ัดเจน มองอนาคตของการพฒั นา การเปลีย่ นแปลงในอนาคตทจ่ี ะเกดิ ขนึ้
พจิ ารณาผลกระทบท่ีอาจเกิดข้ึนแบบสะสมในอนาคต เพือ่ เป็นการเตอื นลว่ งหนา้ ก่อนเกิด ผลกระทบ

๒) สามารถบูรณาการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เข้ากับกระบวนการ
วางแผนหรือแผนงานพัฒนา รวมท้ังการตัดสินใจระดับยุทธศาสตร์ท่ีเก่ียวข้อง ซ่ึงบูรณาการประเด็น
การพฒั นาท้งั ด้านเศรษฐกจิ สังคม และส่ิงแวดลอ้ ม เพ่อื นาไปสกู่ ารพฒั นาทยี่ งั่ ยืน

๓) ต้องส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสียท่ีสาคัญ ผู้มีส่วนได้เสียสามารถเข้าถึงข้อมูล
ได้โดยง่าย สร้างความน่าเชื่อถือในการสื่อสารต่อสาธารณะ ส่งเสริมการเปิดเผยต่อสาธารณะให้มีความ
โปร่งใสตลอดทุกขั้นตอนของกระบวนการ และมกี ารสื่อสารอยา่ งต่อเนอ่ื ง

๔) มีการวิเคราะห์และเปรียบเทียบผลกระทบ ผลกระทบสะสม ความเส่ียงของทางเ ลือก
การพัฒนาบ่งช้ีโอกาสและขอ้ จากดั ของทางเลือกที่เหมาะสมท่ีสุด เพื่อบรรลุการพัฒนาท่ีย่ังยืน พร้อมทั้ง
ใหเ้ หตุผลในการประเมินทางเลอื กต่าง ๆ เปรียบเทียบกนั

๕) มคี วามยดื หยุ่น สามารถทบทวนปรบั ปรุง และปรบั ให้เขา้ กบั บรบิ ทและสถานการณไ์ ด้
๖) มีความเป็นอิสระ เป็นกลาง และปราศจากแรงกดดันจากส่ิงรบกวนภายนอก เพื่อไม่ให้เกิด
ความเอนเอยี ง

๕๗ แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment Guideline,
โดย สานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ, มกราคม, พ.ศ. ๒๕๖๓

๘๔

๗) ดาเนินการให้บรรลุวัตถุประสงค์ของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยใช้
ทรัพยากรในการดาเนินงานอยา่ งมีประสิทธิภาพ

๘) มกี ารควบคุมและประกนั คุณภาพอย่างมีประสิทธิผล โดยทบทวน ติดตามตรวจสอบผลที่เกิดขึ้น
จากการดาเนินการตามแผนหรอื แผนงาน

๙) สง่ เสรมิ การเรยี นรู้และความเข้าใจของผู้จดั ทาการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
และผู้มสี ว่ นไดเ้ สียจากการดาเนนิ การตามแผนหรอื แผนงาน

๔.๒๔ แผนการปฏริ ูปด้านการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมปี พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๖๕
เร่อื งระบบการประเมินยุทธศาสตรก์ ารพฒั นาอยา่ งย่ังยนื (SEA)

แผนการปฏิรูปด้านการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมปี ๒๕๖๑ – ๒๕๖๕๕๘
ภายใต้ยทุ ธศาสตรช์ าตปิ ีพ.ศ. ๒๕๖๑ - ๒๕๘๐ ได้กาหนดใหต้ อ้ งมีการพฒั นาเคร่ืองมอื บริหารจัดการใหม่
คือ การประเมินยุทธศาสตร์การพัฒนาอย่างยั่งยืน (Strategic Environmental Assessment : SEA)
หรือการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพื่อช่วยในการกาหนดนโยบาย แผนงาน และการพัฒนา
ในระดบั พืน้ ท่ีเพื่อการพัฒนาท่ยี งั่ ยืน

๑) เปา้ หมายหรอื ผลอันพงึ ประสงค์และผลสมั ฤทธ์ิ
(๑) ยทุ ธศาสตร์การพัฒนา ทัง้ ระดับประเทศ รายสาขา และเชงิ พื้นท่ี สอดคลอ้ งกับการพัฒนา

อย่างยั่งยืนมากขึ้น และลดความขัดแย้งระหว่างยุทธศาสตร์ต่าง ๆ โดยเฉพาะระหว่ างยุทธศาสตร์
รายสาขากบั ยทุ ธศาสตร์เชิงพนื้ ที่

(หมายเหตุ : การประเมินสิง่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) หากแปลตรงตัวกบั คาภาษาอังกฤษ
มักเรียกว่า “การประเมินสิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์” แต่ในแผนปฏริ ูปฉบับนี้ เลอื กใช้คาว่า “การประเมิน
ยทุ ธศาสตร์การพฒั นาอย่างย่งั ยนื ” เพือ่ ใหส้ ่ือความหมายทคี่ รอบคลมุ และสรา้ งความเขา้ ใจทีถ่ กู ตอ้ ง)

(๒) เพอ่ื ใช้ระบบการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) เปน็ เครอื่ งมอื เพมิ่ ขดี ความสามารถ
ในการกาหนดยุทธศาสตรร์ ว่ มกันของภาคสว่ นตา่ ง ๆ ในสังคมและบรู ณาการการทางานระหว่างหน่วยงาน
ภาครัฐ

๒) กรอบระยะเวลาในการดาเนินการ ๓ ปี
๓) ตัวช้ีวดั

(๑) การรับรองสิทธแิ ละการใช้สทิ ธิของประชาชนและภาคสว่ นต่าง ๆ ในสังคมในการมสี ่วนร่วม
กาหนดยุทธศาสตร์การพัฒนา ท้ังทิศทางระดับประเทศ ยุทธศาสตร์รายสาขาและยุทธศาสตร์เชิงพ้ืนที่
เพ่ือการพัฒนาอย่างยั่งยืน รวมท้ังมีแนวทางและการดาเนินการท่ีเป็นรูปธรรมและกรณีศึกษาในการ
จัดการความขัดแย้งตา่ ง ๆ ในระบบการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

(๒) ภาคส่วนต่าง ๆ ในสังคม โดยเฉพาะภาคชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและประชาสังคม
ในจังหวัดต่าง ๆ มีขีดความสามารถและดาเนินการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

๕๘ แผนการปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เรื่อง ระบบบริหารจัดการ
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, ประกาศสานักนายกรัฐมนตรี เร่ือง การประกาศแผนการปฏิรูปประเทศ,
ราชกจิ จานเุ บกษา เล่ม ๑๓๕, ตอนที่ ๒๔ ก, ๖ เมษายน ๒๕๖๑

๘๕

เพื่อกาหนดยทุ ธศาสตรก์ ารพัฒนาอย่างมีส่วนรว่ ม รวมทง้ั การเขา้ ไปมีส่วนร่วมในการประเมนิ สิง่ แวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีดาเนนิ การโดยหนว่ ยงานภาครฐั

(๓) มกี ลไกพฒั นาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) และทาหนา้ ที่ไดอ้ ยา่ ง
มีประสิทธิภาพ ทั้งการเสริมสร้างขีดความสามารถเกี่ยวกับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ใหก้ ับภาคส่วนต่าง ๆ และใหก้ ารสนบั สนนุ การดาเนินการและการมีส่วนร่วมในการประเมนิ สงิ่ แวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมทั้งจัดทาข้อเสนอและดาเนินการพัฒนาและปรับปรุงระบบการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อย่างต่อเน่อื ง

(๔) ความเชื่อมโยงของระบบและการดาเนินงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) กับระบบการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EHIA/EIA) ให้เปน็ กรอบและทิศทาง สาหรับการทา
การประเมินผลกระทบส่งิ แวดล้อม (EIA/EHIA) ในแต่ละโครงการ

(๕) มีการทางานร่วมกันระหว่างหน่วยงานภาครัฐในการดาเนินการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) และมงุ่ เนน้ การมสี ่วนรว่ มของประชาชนและภาคส่วนต่าง ๆ

(๖) ยุทธศาสตร์การพัฒนารายสาขา มีความสอดคล้องและสนับสนุนยุทธศาสตร์การพัฒนา
เชิงพื้นทีม่ ากขึน้ และมคี วามขัดแยง้ น้อยลง

๔) วงเงินและแหลง่ เงิน เงินงบประมาณ จากหนว่ ยงานที่เกย่ี วข้อง
๕) ข้นั ตอนการดาเนนิ การ (ดงั ตารางที่ ๖)

ตารางท่ี ๖ แผนและวธิ ีการปฏริ ปู ดา้ นทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดล้อม
เรื่องระบบการประเมนิ ยุทธศาสตรก์ ารพฒั นาอยา่ งยั่งยนื (SEA)

๘๖
ตารางท่ี ๖ (ต่อ) แผนและวธิ ีการปฏริ ูปด้านทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดล้อม

เรื่องระบบการประเมนิ ยุทธศาสตรก์ ารพฒั นาอยา่ งย่ังยนื (SEA)

ที่มา : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
จากตารางท่ี ๖ ในปี พ.ศ.๒๕๖๑ - ๒๕๖๓ ในแผนการปฏิรปู ประเทศดงั กลา่ ว ประกอบไปดว้ ย
วิธีการปฏริ ปู (กจิ กรรมทหี่ นว่ ยงานทเี่ กี่ยวข้องตอ้ งเปน็ ผดู้ าเนินงาน) ดงั ตอ่ ไปนี้

๘๗

๑) จัดทากรอบและแนวทางการ พัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ซ่งึ ครอบคลุมถึงการรับรองสิทธิ กลไกการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
การสนบั สนุนการดาเนนิ งานการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ทีเ่ ป็นรูปธรรม กรณีศึกษา
ทห่ี ลากหลาย และการมสี ่วนร่วมของภาคสว่ นต่าง ๆ ในการทาการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์
(SEA) รวมทง้ั ความเชือ่ มโยงกบั ระบบการประเมินผลกระทบสง่ิ แวดลอ้ ม (EIA/EHIA) ระยะเวลาแล้วเสร็จ
ภายในปี พ.ศ. ๒๕๖๑

ผู้รับผิดชอบ : คณะกรรมการเพ่ือการพัฒนาท่ีย่ังยืน (กพย.), สานักงานสภาพัฒนาการ
เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม, สานักงานคณะกรรมการ
สุขภาพแห่งชาติ

เป้าหมาย : จดั ทากรอบและแนวทางการพฒั นาระบบการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์
(SEA) ท่ีเป็นข้อสรุปร่วมกันของประชาชนและภาคส่วนต่าง ๆ บนพื้นฐานสิทธิของประชาชนและสิทธิ
ของแต่ละภาคสว่ นรวมทงั้ มกี ลไกการพฒั นาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซ่ึงมี
องค์ประกอบจากหลายภาคส่วนทเ่ี ก่ียวขอ้ ง

ตัวชี้วัด : ได้กรอบและแนวทางการพัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนและภาคสว่ นต่าง ๆ โดยมกี ลไกการพฒั นาระบบการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เร่ิมดาเนินการกิจกรรมต่าง ๆ ได้แก่ การเพ่ิมขีดความสามารถ,
สนับสนนุ การจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA), กลไก แลกเปลี่ยนเรียนรู้ และการ
ปรบั ปรุงกฎหมายตา่ ง ๆ

๒) เพิ่มขีดความสามารถเกี่ยวกับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้กับภาคส่วน
ต่าง ๆ โดยเฉพาะภาคชุมชน องคก์ รปกครองส่วนท้องถ่ิน และประชาสังคมในจังหวัดต่าง ๆ ระยะเวลา
แลว้ เสรจ็ ภายในปี พ.ศ. ๒๕๖๒

ผ้รู ับผิดชอบ : กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดล้อม, สานกั งานคณะกรรมการสุขภาพ
แห่งชาติ

เป้าหมาย : ภาคส่วนต่าง ๆ มีขีดความสามารถเก่ียวกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) และมีความพร้อมทั้งการดาเนนิ การการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ที่เป็นรูปธรรม กรณีศึกษาท่ีหลากหลายและการเข้าไปมีส่วนร่วมกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ต่าง ๆ

ตวั ชี้วัด : ภาคชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ประชาสังคม และภาคส่วนอ่ืน ๆ ในจังหวัด
ต่าง ๆ มีขดี ความสามารถเกยี่ วกับการประเมินสิง่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) โดยเฉพาะการพฒั นา
ทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ การประเมินผลกระทบต่อการพัฒนาอย่างย่ังยืนและการมีส่วนร่วม
ในกระบวนการนโยบายสาธารณะ

๓) การจดั ทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในยทุ ธศาสตรต์ ่าง ๆ ท้งั ยุทธศาสตร์
รายสาขา และยุทธศาสตร์เชิงพื้นที่ โดยมีหน่วยงานรับผิดชอบท่ีแตกต่างกันในแต่ละการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ทั้งหน่วยงานรัฐ ประชาสังคม ชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
และหนว่ ยงานอน่ื ๆ ระยะเวลาแลว้ เสรจ็ ภายในปี พ.ศ. ๒๕๖๒

ผ้รู บั ผดิ ชอบ : คณะกรรมการเพ่ือการพัฒนาท่ียั่งยนื (กพย.), สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจ
และสงั คมแหง่ ชาติ

๘๘

เป้าหมาย : ภาคส่วนต่าง ๆ มีประสบการณ์จากการดาเนินการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) โดยม่งุ เนน้ การมีสว่ นร่วมของประชาชนและภาคสว่ นตา่ ง ๆ

ตวั ชีว้ ัด : (๑) มีกรณีศึกษาการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อย่างน้อย ๕ กรณี
ในประเด็นยทุ ธศาสตรท์ แ่ี ตกต่างกนั และดาเนนิ การโดยหน่วยงานรบั ผดิ ชอบทแ่ี ตกตา่ งกนั และ (๒) เกดิ รปู ธรรม
ในการพัฒนายุทธศาสตร์ที่สอดคลอ้ งกบั การพัฒนาอยา่ งยง่ั ยืนมากขน้ึ

๔) กลไกสาหรับการแลกเปล่ียนเรียนรู้ ระหว่างการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ต่าง ๆ และภาคส่วนต่าง ๆ โดยเฉพาะการจัดการความขัดแย้งในระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) และมีการพัฒนาข้อเสนอแนวทาง รวมท้ัง การออกแบบเชิงสถาบันที่เหมาะสม
สาหรับการดาเนนิ การและพัฒนาระบบการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ

ระยะเวลา : แล้วเสร็จภายในปี พ.ศ. ๒๕๖๒
ผู้รับผิดชอบ : สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, กระทรวงทรัพยากร
ธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม, สานักงานคณะกรรมการสขุ ภาพแห่งชาติ
เปา้ หมาย : การเรียนรู้ระหว่างภาคสว่ นต่าง ๆ และประชาชนเก่ียวกับการประเมินส่ิงแวดลอ้ ม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ทง้ั เชิงระบบและการดาเนนิ การแต่ละการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) รวมท้ังมีข้อสรุปร่วมกันเกี่ยวกับข้อเสนอแนวทางและการออกแบบเชิงสถาบันสาหรับระบบ
การประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ
ตัวช้ีวัด : การมีส่วนร่วม และความร่วมมือในการดาเนินการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) และการกาหนดยุทธศาสตร์ร่วมกัน โดยมีแนวทางและรูปธรรมการบูรณาการ
การทางานระหว่างหน่วยงานภาครัฐ แนวทางและรูปธรรมในการจัดการความขัดแย้งรวมทั้งข้อเสนอ
แนวทางและการออกแบบเชงิ สถาบันเพอ่ื การดาเนินการและพฒั นาระบบการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีได้รับการยอมรับโดยมีความเช่ือมโยงกับระบบการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม
(EIA/EHIA)
๕) ปรับปรงุ กฎหมายตา่ ง ๆ ทเี่ กย่ี วข้อง
ระยะเวลา : แลว้ เสรจ็ ภายในปี พ.ศ. ๒๕๖๒
ผู้รับผิดชอบ : สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, กระทรวงทรัพยากร
ธรรมชาติและสง่ิ แวดลอ้ ม, สานักงานคณะกรรมการสขุ ภาพแหง่ ชาติ
เป้าหมาย : กฎหมายท่ีเก่ยี วขอ้ งไม่เปน็ อุปสรรคและเอือ้ ใหพ้ ัฒนาระบบและดาเนินการประเมิน
สิ่งแวดล้อม ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
ตัวช้ีวัด : การปรับปรงุ กฎหมายที่เกี่ยวข้องโดยมีการรับรองสทิ ธิและการใช้สิทธิของประชาชน
และภาคสว่ นตา่ ง ๆ ในสังคม
๖) จัดต้ังกลไกเชิงสถาบันเพ่ือการดาเนินการและพัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ท่ีมีหน้าท่ีครอบคลุมถึงการเสริมสร้างขดี ความสามารถเกี่ยวกบั การประเมนิ สิ่งแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ใหก้ ารสนบั สนุนการดาเนนิ การและการมสี ่วนรว่ มในการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) รวมทั้งให้ข้อเสนอและดาเนินการพัฒนาและปรับปรุงระบบการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) อยา่ งตอ่ เนือ่ ง
ระยะเวลา : แล้วเสรจ็ ภายในปี พ.ศ. ๒๕๖๓

๘๙

ผู้รับผิดชอบ : คณะกรรมการเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (กพย.), สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจ
และสังคมแห่งชาติ, กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, สานักงานคณะกรรมการสุขภาพ
แหง่ ชาติ

เป้าหมายการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อย่างเหมาะสม
และมกี ารดาเนินการการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) อย่างต่อเน่อื ง

ตัวช้ีวัด : เกิดกลไกเชิงสถาบันท่ีเหมาะสม เพ่ือการดาเนินการและพัฒนาระบบการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ซึ่งทาหน้าที่ต่าง ๆ ไดอ้ ย่างมีประสทิ ธภิ าพ โดยมีสว่ นร่วมสนับสนุน
การริเร่ิมดาเนินการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อย่างน้อย ๑๐ กรณี ในประเด็น
ยทุ ธศาสตรท์ ่แี ตกตา่ งกันและดาเนนิ การโดยหนว่ ยงานรบั ผิดชอบท่แี ตกตา่ งกนั

๗) การประเมินผลระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และจัดทาแผน
ยุทธศาสตรก์ ารพฒั นาระบบการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในระยะต่อไป

ระยะเวลา : แลว้ เสร็จภายในปี พ.ศ. ๒๕๖๓
ผู้รับผิดชอบ : คณะกรรมการเพื่อการพัฒนาท่ีย่ังยืน (กพย.), สานักงานสภาพัฒนาการ
เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, กระทรวงทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดลอ้ ม
เป้าหมาย : เพ่ือประเมินผลระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อย่างเป็นอิสระ
มกี ารสรุปบทเรียนจากการดาเนินงานต่าง ๆ และกาหนดแผนการพัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตอ่ ไป
ตัวชี้วัด : ผลการประเมินระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในด้านต่าง ๆ
ท้ังในรายละเอียดและการสังเคราะห์ภาพรวม และแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในระยะตอ่ ไป
ขอ้ เสนอในการมหี รือแก้ไขปรบั ปรุงกฎหมายเพื่อรองรับการดาเนินการ
๑) การรับรองสิทธิของประชาชนในการมีส่วนร่วมกาหนดยุทธศาสตร์การพัฒนาท้ังทิศทาง
ระดับประเทศ ยุทธศาสตร์รายสาขาและยุทธศาสตร์เชิงพ้ืนท่ีเพื่อการพัฒนาอย่างย่ังยืน ในกฎหมาย
ท่ีเหมาะสม
๒) การพิจารณาปรับปรุงกฎหมายต่าง ๆ ท่ีเกี่ยวข้องกับระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ตัวอย่างเช่น กฎหมายสงิ่ แวดล้อม กฎหมายผังเมือง ฯลฯ

๔.๒๕ การขับเคลื่อนและการดาเนินการตามแผนการปฏิรูประบบการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยทุ ธศาสตร(์ SEA) ของประเทศ

จากการติดตามความก้าวหน้าการขับเคล่ือนและการดาเนินการปฏิรูประบบการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตามแผนการปฏิรูปด้านทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม
เรื่องระบบบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม เร่ืองและประเด็นปฏิรูปที่ ๒ : ระบบการ
ประเมินยุทธศาสตร์การพัฒนาท่ีย่ังยืน(SEA) หรือการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ซงึ่ ดาเนนิ การโดยหน่วยงานหลักคอื สานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติระหว่างปี พ.ศ.
๒๕๖๑ - ๒๕๖๓ ปรากฏผลการดาเนินการดงั ต่อไปน้ี

๑) การดาเนินการตามแผนการปฏิรูประบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ปี ๒๕๖๑

๙๐

(๑) การตง้ั คณะอนุกรรมการ
- คณะอนุกรรมการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) กพย.

เห็นชอบ เม่อื วนั ท่ี ๑๙ กนั ยายน ๒๕๖๑
(๒) การตงั้ คณะทางาน
- คณะทางานพฒั นาการจดั ทาการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
(๓) กพย. ได้มีมติเห็นชอบในหลักการของ (ร่าง) ข้อเสนอการจัดทา SEA และ

(รา่ ง) แนวทาง SEA แล้ว เมื่อวนั ที่ ๑๙ กันยายน ๒๕๖๑ และเห็นชอบให้มีการแต่งตงั้ คณะกรรมการระดับชาติ
โดยมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ภายใต้ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีเพ่ือขับเคล่ือน SEA รวมทั้ง
ได้กาหนดประเภทของแผน/แผนงานและพ้ืนที่ท่ีควรทา SEA ในเบ้ืองต้น ได้แก่ (๑) แผนด้านคมนาคม
(๒) แผนพฒั นาพลงั งานและปิโตรเลยี ม (๓) แผนพัฒนาทรัพยากรแร่ (๔) ผังเมือง (๕) แผนบริหารจัดการ
ลุ่มน้าหรือแผนพัฒนาชายฝั่งทะเล (๖) แผนพัฒนาพ้ืนท่ีเฉพาะหรือพ้ืนที่พิเศษ เช่น เขตพัฒนาพิเศษ
ภาคตะวนั ออก และ (๗) แผนพัฒนานิคมอุตสาหกรรม หรอื การพัฒนาพ้นื ทที่ ม่ี ีลกั ษณะคลา้ ยคลงึ กัน

๒) การดาเนินการตามแผนการปฏิรูประบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ปี ๒๕๖๒

(๑) การตั้งคณะทางาน
- คณะทางานจัดทาแนวทางแนวทาง (Guideline) การประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับ

ยทุ ธศาสตร์ (SEA) พ.ศ. ๒๕๖๒
(๒) การสร้างความรู้ความเข้าใจด้านการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

ภายใต้โครงการขบั เคล่ือนการประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ งบประมาณปี ๒๕๖๒
- การฝึกอบรมทางวิชาการด้านการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

จานวน ๖ คร้ัง ทั่วประเทศ ให้กับหน่วยงานท่ีเกี่ยวข้อง ท้ังภาครัฐ เอกชน ประชาสังคม
สถาบันการศกึ ษา/บรษิ ัททีป่ รกึ ษา จานวน ๙๐๐ คน (ดงั ภาพท่ี ๑๔)

- เพ่ือสร้างความรู้ความเข้าใจในรายละเอียดของแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) อยา่ งถูกต้อง

- เพื่อทดลองพัฒนาทักษะและความสามารถในการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA)

- ระยะเวลาการจัดกจิ กรรม

๙๑

ภาพท่ี ๑๔ การฝึกอบรมทางวิชาการดา้ นการประเมินสิง่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
ที่มา : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

(๓) การประชุมระดมความคิดเห็นเพ่ือปรับปรุงและพัฒนาแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) (ดงั ภาพที่ ๑๕)

ภาพท่ี ๑๕ การประชมุ ระดมความคดิ เหน็ เพือ่ ปรบั ปรุงและพฒั นาแนวทางการประเมินส่งิ แวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

ท่มี า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ
(๔) การประชาสมั พนั ธ์

- เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจเก่ียวกับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
และเผยแพร่ความสาคัญของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)ใหก้ ับประชาชนทั่วไปและ
ภาคกี ารพฒั นาทเ่ี ก่ียวข้องรับทราบ จานวน ๒ คร้งั ๆ ละ ๒๐๐ คน (ดงั ภาพท่ี ๑๖)

๙๒

ภาพท่ี ๑๖ การประชาสมั พนั ธ์เพ่ือสรา้ งความรู้ความเขา้ ใจเก่ียวกับการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ ม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) และเผยแพรค่ วามสาคญั ของการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

ที่มา : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ
(๕) การฝึกอบรมและ Policy Dialogue การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
(ดงั ภาพที่ ๑๗)

- 2.5 days - Training for Trainers ฝึกอบรมผู้เช่ียวชาญด้านการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) และวางแผนการอบรม

- Policy Dialogue การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ดีในระดับสากล
และการปรับใชใ้ นประเทศไทย

ภาพที่ ๑๗ การฝึกอบรมผูเ้ ช่ียวชาญดา้ นการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
และ Policy Dialogue การประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
ท่ีมา: สานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ

๙๓
(๖) จดั ทาคมู่ อื เพ่อื การส่ือสารสาธารณะและ Poster (ดงั ภาพท่ี ๑๘)

ภาพที่ ๑๘ คมู่ อื เพอ่ื การสอ่ื สารสาธารณะและ Poster การประเมินสงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
ทม่ี า: สานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ

(๗) โครงการนารอ่ งการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) เชิงพ้นื ท่ี (จงั หวัดระยอง)
ร่วมกบั ADB เพื่อทดลองแนวทางการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) (ดงั ภาพท่ี ๑๙)

(๘) การจัดทา (ร่าง) ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ พ.ศ. ....”

ภาพท่ี ๑๙ โครงการนาร่องการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เชงิ พน้ื ทีจ่ งั หวดั ระยอง
ท่ีมา : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ

๙๔
๓) การดาเนินการตามแผนการปฏิรปู ระบบการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ปี ๒๕๖๓

(๑) การปรับปรุงแนวทางการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) (ดังภาพท่ี ๒๐)
แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment

Guideline โดย สานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ, มกราคม ๒๕๖๓

ภาพท่ี ๒๐ แนวทางการประเมินสิง่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
ท่ีมา : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ

(๒) การประชมุ กลุม่ ยอ่ ยระดมความคดิ เหน็ จากหนว่ ยงานทีเ่ ก่ียวขอ้ ง จานวน ๔ ครง้ั
ตารางท่ี ๗ การประชุมกลมุ่ ยอ่ ยระดมความคดิ เหน็ จากหนว่ ยงานทีเ่ ก่ยี วขอ้ ง

ทมี่ า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ

๙๕

(๓) การตดิ ตามและประเมนิ ผลการพัฒนาเขตเศรษฐกจิ พเิ ศษชายแดนจงั หวัดสระแกว้
วตั ถปุ ระสงค์
- เพ่อื ตดิ ตามและประเมนิ ผลการพฒั นาเขตเศรษฐกจิ พิเศษชายแดนจงั หวัดสระแกว้
- เพื่อนาแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA Guideline)

มาประยุกต์ใช้ในการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในการพัฒนาเชิงพื้นที่
และใช้การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในการวางแผนพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษ
ชายแดนแบบบูรณาการ

- เพ่ือจัดทารายงานการกาหนดขอบเขตการศึกษาในขั้นตอนการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) พร้อมท้ังให้ข้อเสนอแนะแนวทางการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษชายแดน
ในระยะตอ่ ไป

ขั้นตอนการดาเนินงาน : โครงการติดตามและประเมินผลเขตเศรษฐกิจพิเศษ
ชายแดนสระแก้ว เพ่ือการพัฒนาที่ย่ังยืน ในปี ๒๕๖๓ จะดาเนินการในส่วนของข้ันตอนการกาหนด
ขอบเขต (Scoping) ของการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มี ๙ ข้ันตอนย่อย ดังนี้

- การวเิ คราะห์และทบทวนแผนหรอื แผนงาน และการทบทวนข้อมูลท่เี กี่ยวข้อง
- การระบุขอบเขตเชิงพื้นทแ่ี ละระยะเวลา
- การวเิ คราะหแ์ รงขบั เคลื่อนของการพฒั นา (Driving force)
- การกาหนดวิสัยทศั นแ์ ละประเดน็ ยทุ ธศาสตร์
- การกาหนดวตั ถปุ ระสงคเ์ พอื่ การพฒั นาท่ีย่งั ยืนและตวั ชี้วดั
- การประเมนิ ขอ้ มลู ฐาน
- การกาหนดทางเลอื กการพัฒนาเบือ้ งตน้
- การจัดทาแผนการมีสว่ นรว่ มและการส่ือสาร
- การจัดทาและเสนอรายงานการกาหนดขอบเขต
(๔) การฝึกอบรมทางวชิ าการขั้นสูงด้านการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
จานวน ๑ คร้ัง
การจัดฝึกอบรมทางวิชาการด้านการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
สาหรับผู้บริหารระดับกลาง ครั้งท่ี ๑ (๕ วัน/๔๐ คน) ช่วงวันท่ี ๒๖ - ๓๐ ต.ค. ๒๕๖๓ (ดังภาพท่ี ๒๑)
กลุ่มเป้าหมาย : ผู้บริหารระดับกลาง ซึ่งเป็นกลุ่มหน่วยงานท่ีต้องจัดทาแผนหรือแผนงานการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตามที่กาหนดไว้ในร่างระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการ
ประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ พ.ศ. .... และหน่วยงานทมี่ บี ทบาทหน้าทีเ่ กย่ี วข้องกับการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) กลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ ที่ปรึกษาในคณะกรรมการ/อนุกรรมการ/
คณะทางานท่เี กยี่ วขอ้ งกบั การประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

๙๖

ภาพที่ ๒๑ การฝกึ อบรมทางวิชาการดา้ นการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
สาหรบั ผ้บู รหิ ารระดบั กลาง

ทม่ี า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ

(๕) โครงการประเมนิ ผลกระบวนการจดั ทาการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
ของหนว่ ยงานตา่ ง ๆ ทดี่ าเนนิ การในปี ๒๕๖๒

ประเมินผลกระบวนการจดั ทาการประเมินส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จะทาการ
คัดเลือกโครงการในการประเมินผลการกระบวนการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ทั้งหมด ๕ โครงการ โดยเป็นโครงการที่ได้นาแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ของประเทศไทยทไี่ ด้พัฒนาและปรบั ปรงุ ในช่วงปี พ.ศ.๑๕๖๑ – ๒๕๖๓ ซงึ่ มคี วามทันสมยั มาปรบั
ประยุกต์ใช้ ได้แก่

- โครงการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental
Assessment : SEA) ด้านการใช้ประโยชน์ที่ดิน สานักงานนโยบายและแผน ทรัพยากรธรรมชาติ
และสงิ่ แวดล้อม

- โครงการศึกษาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พ้ืนที่ ลุ่มน้าชี
สานกั ทรพั ยากรน้าแห่งชาติ

- โครงการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พ้ืนที่ ลุ่มน้าสะแกกรัง
สานกั ทรพั ยากรน้าแห่งชาติ

- โครงการศกึ ษาเพือ่ ประเมนิ ผลกระทบสงิ่ แวดลอ้ มเชิงยุทธศาสตร์ โครงการพฒั นานา้
ต้นทนุ ลมุ่ น้าปราจนี บุรี – บางปะกง

- โครงการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พ้ืนที่ ลุ่มน้าภาคใต้
ฝ่งั ตะวันออก

(๖) การประชุมสัมมนาเพ่ือเผยแพร่ประชาสัมพันธ์และระดม ความคิดเห็นเรื่องการ
ขบั เคล่อื น SEA จานวน ๑ คร้ัง วนั พธุ ที่ ๒๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๖๓

๙๗

(๗) การจัดทา (ร่าง) ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ พ.ศ. ....”

๔.๒๖ ผลสัมฤทธ์ิการปฏิรูปด้านการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
ปี พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๖๕ เรอ่ื ง ระบบการประเมนิ ยุทธศาสตรก์ ารพฒั นาอยา่ งย่งั ยนื (SEA)

จากแผนการปฏิรูปด้านการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมปี พ.ศ. ๒๕๖๑
– ๒๕๖๕ (ตารางท่ี ๖) ซึ่งต้องมีการดาเนินการปฏิรูปในประเด็นต่าง ๆ ต้ังแต่ปี พ.ศ.๒๕๖๑ เป็นต้นมา
โดยมี ๑) คณะกรรมการพฒั นาการประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (กสย.) ๒) คณะกรรมการระดับ
นโยบายในรายสาขาหรือเชิงพ้ืนท่ี หรือคณะกรรมการท่ีคณะรัฐมนตรีมอบหมาย ๓) หน่วยงานเจ้าของ
แผนหรอื แผนงานหรือหน่วยงานของรัฐทไ่ี ดร้ ับมอบหมายจากคณะรัฐมนตรี หรือ กสย. ๔) คณะกรรมการ
กากับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ๕) คณะกรรมการระดับนโยบายท่ีเกี่ยวข้องกับการ
ประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศโดยมีสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
ทาหน้าทส่ี านกั งานเลขานกุ ารของ กพย. และมสี านกั งานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดล้อม
เป็นผู้ช่วยเลขานุการ โดยมีสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติทาหน้าท่ีเป็นคณะอนุกรรมการและ
ผชู้ ว่ ยเลขานุการ อนกุ รรมการการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตรซ์ ่งึ มหี น้าท่ีและอานาจ ดังน้ี

๑) เสนอแนะนโยบาย และยุทธศาสตร์การพัฒนาที่ย่ังยืนของประเทศให้ครอบคลุม ท้ังด้าน
เศรษฐกิจ สังคม และส่ิงแวดล้อมอย่างสมดลุ และบรู ณาการ เพื่อให้เป็นไปตามข้อตกลงหรอื ความรว่ มมือ
ระหว่างประเทศที่เก่ียวข้องกับการพัฒนาท่ีย่ังยืนต่อคณะกรรมการเพ่ือการพัฒนาท่ีย่ังยืน (กพย.)๕๙
(ซึ่งมีนายกรฐั มนตรเี ป็นประธานคณะกรรมการ เป็นคณะกรรมการที่กาหนดแนวทางการพัฒนาประเทศ
การกาหนดนโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนาที่ยั่งยืน มีความครอบคลุมท้ังด้านเศรษฐกิจ สังคม
และสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุล และบูรณาการ เป็นไปตามข้อตกลงหรือความร่วมมือระหว่างประเทศ
ที่เก่ียวข้องกับการพัฒนาท่ียั่งยืน สามารถตอบสนองความต้องการของประชาชนท้ังในปัจจุบัน
และในอนาคตเพ่ือคุณภาพชีวิตท่ีดีข้ึน ส่งเสริมและสนับสนุนการดาเนินการพัฒนาประเทศให้บรรลุ
เป้าหมายการพัฒนาท่ียั่งยืน และกาหนดทา่ ทีของประเทศไทยในการประชุมระหวา่ งประเทศทเี่ กี่ยวข้อง
กบั การพฒั นาท่ีย่งั ยืนทั้งในระดบั ภูมภิ าคและระดับโลกได้อยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพและประสทิ ธิผล)

๒) ประสานงานกับหน่วยงานต่าง ๆ ทั้งภาครัฐและเอกชนในการรวบรวมข้อมูลและข้อคิดเห็น
หรอื ดาเนนิ การใด ๆ เพื่อสนบั สนนุ การปฏบิ ัติงานตามอานาจหนา้ ที่ของ กพย.

๓) ติดตามและประเมินผลการดาเนินงานของหน่วยงานต่าง ๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน
ตามอานาจหนา้ ทขี่ อง กพย. รวมทั้งวิเคราะหป์ ญั หา อปุ สรรค และแนวทางแก้ไขเสนอต่อ กพย.

๔) ปฏิบัตหิ นา้ ทอ่ี ื่นตามท่ี กพย. มอบหมาย
ที่ผ่านมาตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๖๓ สภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

เป็นหน่วยงานหลักท่ีทาหน้าที่ดาเนินการตามแผนการปฏิรูปด้านการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อมโดยมีผู้ที่เกี่ยวข้องกับการปฏิรูปคือคณะกรรมการเพ่ือการพัฒนาที่ย่ังยืน (กพย.)
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและส่งิ แวดล้อม, สานกั งานคณะกรรมการสขุ ภาพแหง่ ชาติ

๕๙ ระเบียบสานักนายกรฐั มนตรีว่าด้วยคณะกรรมการเพ่ือการพัฒนาทย่ี ่ังยนื พ.ศ. ๒๕๕๖, ราชกิจจา
นุเบกษา, เลม่ ๑๓๐, ตอนพิเศษ ๘๗ ง, ๒๔ กรกฎาคม ๒๕๕๖

๙๘

โดยรายละเอียดของแผนการปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
เร่ือง ระบบบรหิ ารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม เร่ืองและประเด็นปฏิรูปที่ ๒ : ระบบการ
ประเมินยุทธศาสตร์การพัฒนาอย่างย่ังยืน (SEA) หรือการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ที่ตอ้ งดาเนนิ การ และได้ดาเนนิ การไปแลว้ ในปี พ.ศ.๒๕๖๑ - ๒๕๖๓ มดี งั นี้

๑) จัดทากรอบและแนวทางการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ให้แลว้ เสรจ็ ในปี พ.ศ. ๒๕๖๑ ซึ่งครอบคลุมถึงการรบั รองสิทธิ กลไกการพฒั นาระบบการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) การสนับสนุนการดาเนินงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เป็นรูปธรรม กรณีศึกษาที่หลากหลาย และการมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่าง ๆ
ในการทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมท้ังความเชื่อมโยงกับระบบ EIA / EHIA
จัดทากรอบและแนวทางการพฒั นาระบบการประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ที่เปน็ ขอ้ สรุป
ร่วมกันของประชาชน และภาคส่วนต่าง ๆ บนพื้นฐานสิทธิของประชาชนและสิทธิของแต่ละภาคส่วน
รวมทั้ง มีกลไกการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซ่ึงมีองค์ประกอบ
จากหลายภาคส่วนที่เก่ียวข้องได้กรอบและแนวทางการพัฒนาระบบการประเมิ นส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน และภาคส่วนต่าง ๆ โดยมีกลไก
การพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เร่ิมดาเนินการกิจกรรมต่าง ๆ ได้แก่
การเพิ่มขีดความสามารถ,สนับสนุนการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) , กลไก
แลกเปล่ียนเรียนรู้และการปรับปรุงกฎหมายต่าง ๆ ได้กรอบและแนวทางการพัฒนาระบบการประเมิน
ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยกระบวนการมสี ว่ นร่วมของประชาชน และภาคส่วนตา่ ง ๆ โดยมี
กลไกการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เร่ิมดาเนินการกิจกรรมต่าง ๆ
ได้แก่ การเพ่ิมขีดความสามารถ, สนับสนนุ การจัดทา การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ,
กลไกแลกเปลี่ยนเรียนรู้ โดยไดด้ ำเนนิ กำรไปบำงส่วน แตล่ ำ่ ชำ้ กวำ่ แผนทกี่ ำหนดไว้

๒) เพ่ิมขีดความสามารถเกี่ยวกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA ให้กับ
ภาคส่วนต่าง ๆ โดยเฉพาะภาคชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและประชาคมในจังหวัดต่าง ๆ
ภาคสว่ นตา่ ง ๆ มขี ดี ความสามารถเกย่ี วกับการประเมนิ ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) และมคี วามพร้อม
ทั้งการดาเนินการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เป็นรูปธรรม กรณีศึกษาที่หลากหลาย
และการเข้าไปมีส่วนรว่ มกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ต่าง ๆ ภาคชุมชน องค์กร
ปกครองส่วนท้องถ่ิน ประชาสังคม และภาคส่วนอื่น ๆ ในจังหวัดต่าง ๆ มีขีดความสามารถเกี่ยวกับ
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยเฉพาะการพัฒนาทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์
การประเมินผลกระทบต่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนและการมีส่วนร่วมในกระบวนการนโยบายสาธารณะ
ภาคชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประชาสังคม และภาคส่วนอ่ืน ๆ ในจังหวัดต่าง ๆ บางส่วน
มีขีดความสามารถเก่ียวกับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยภาคชุมชน องค์กร
ปกครองส่วนท้องถิ่น ประชาสังคม และภาคส่วนอื่น ๆ ในจังหวัดต่าง ๆ บางส่วนมีขีดความสามารถ
เกย่ี วกบั การประเมินสิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

๓) การจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในยุทธศาสตร์ต่าง ๆ
ท้ังยุทธศาสตร์รายสาขา และยุทธศาสตร์เชิงพื้นท่ี โดยมีหน่วยงานรับผิดชอบที่แตกต่างกันในแต่ละการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ทั้งหน่วยงานรัฐ ประชาสังคม ชุมชน องค์กรปกครอง
ส่วนท้องถ่ิน และหน่วยงานอ่ืน ๆ ภาคส่วนต่าง ๆ มีประสบการณ์จากการดาเนินการการประเมิน

๙๙

สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของประชาชนและภาคส่วนต่าง ๆ มีการ
ดาเนนิ การบางส่วน

๔) กลไกสาหรับการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ต่าง ๆ และภาคส่วนต่าง ๆ โดยเฉพาะการจัดการความขัดแย้งในระบบการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และมีการพฒั นาข้อเสนอแนวทาง รวมท้ังการออกแบบเชิงสถาบันที่เหมาะสม
สาหรับการดาเนินการและพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ
การเรียนรู้ระหว่างภาคส่วนต่าง ๆ และประชาชน เก่ียวกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ท้ังเชิงระบบและการดาเนินการแต่ละการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมทั้ง
มีข้อสรุปร่วมกันเก่ียวกับข้อเสนอแนวทางและการออกแบบเชิงสถาบันสาหรับระบบการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ การมีส่วนร่วมและความร่วมมือในการดาเนินการ
ประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และการกาหนดยุทธศาสตร์ร่วมกัน โดยมีแนวทาง
และรูปธรรมการบูรณาการการทางานระหว่างหน่วยงานภาครัฐ แนวทางและรูปธรรมในการจัดการ
ความขดั แย้ง รวมท้งั ขอ้ เสนอแนวทางการการออกแบบเชิงสถาบนั เพื่อการดาเนินการและพัฒนาระบบ
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีได้รับการยอมรับ ยังไม่มีข้อเสนอแนวทาง
การออกแบบเชิงสถาบัน เพื่อการดาเนินการและพัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ท่ไี ด้รบั การยอมรับ

๕) ปรับปรุงกฎหมายต่าง ๆ ท่ีเกี่ยวข้องกฎหมายที่เก่ียวข้องไม่เป็นอุปสรรคและเอ้ือให้พัฒนา
ระบบและดาเนินการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) การปรับปรุงกฎหมายที่เก่ียวข้อง
โดยมีการรับรองสิทธิและการใช้สิทธิของประชาชนและภาคส่วนต่าง ๆ ในสังคม ยังไม่มีการปรับปรุง
กฎหมายและการกาหนดระเบียบใด ๆ ท่ีเอื้อต่อการพัฒนาระบบและการดาเนินการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีเพียงร่าง “ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมิน
ส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ พ.ศ. ....”

๖) จัดต้ังกลไกเชิงสถาบัน เพ่ือการดาเนินการและพัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีมีหน้าท่ีครอบคลุมถึงการเสริมสร้างขีดความสามารถเก่ียวกับการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้การสนับสนุนการดาเนินการและการมีส่วนร่วมในการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมท้ังให้ข้อเสนอและดาเนินการพัฒนา และปรับปรุงระบบ
การประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) อยา่ งต่อเนื่อง การพฒั นาระบบการประเมินสงิ่ แวดลอ้ ม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) อย่างเหมาะสมและมกี ารดาเนินการการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
อย่างต่อเน่ืองเกิดกลไกเชิงสถาบันท่ีเหมาะสม เพื่อการดาเนินการและพัฒนาระบบการประเมิน
สง่ิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ซึ่งทาหน้าท่ีต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธภิ าพ โดยมีส่วนร่วมสนับสนุน
การริเริ่มดาเนินการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อย่างน้อย ๑๐ กรณี ในประเด็น
ยุทธศาสตร์ท่ีแตกต่างกันและดาเนินการโดยหน่วยงานรับผิดชอบท่ีแตกต่างกัน ยังไม่มีกฎหมาย
หรือกฎระเบียบเพอ่ื การดาเนินการและการพฒั นาระบบการจัดตงั้ กลไกเชิงสถาบนั

๗) การประเมินผลระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และจัดทาแผน
ยทุ ธศาสตร์การพัฒนาระบบการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ในระยะต่อไป

เพื่อประเมินผลระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อย่างเป็นอิสระ
มีการสรุปบทเรียนจากการดาเนินงานต่าง ๆ และกาหนดแผนการพัฒนาระบบ SEA ต่อไป ผลการ

๑๐๐

ประเมินระบบการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในด้านต่าง ๆ ท้ังในรายละเอียดและการ
สังเคราะห์ภาพรวม และแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบ การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ในระยะตอ่ ไป ยังไมม่ ีการประเมนิ ผลระบบการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

ซ่ึงผลสัมฤทธ์ิตามวิธีการปฏิรูป (กิจกรรม) เป้าหมายและตัวช้ีวัดที่กาหนดไว้ในแผนการปฏิรูป
ตามตารางที่ ๘ ปรากฏว่าวิธีการปฏิรูป (กิจกรรม) ที่ยังไม่มีการดาเนินการตามเป้าหมายและตัวชี้วัด
คือ การปฏิรปู (กิจกรรม) ท่ี ๔ ๕ ๖ และ ๗

ตารางท่ี ๘ ผลการดาเนนิ การปฏริ ปู ดา้ นทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ ม
เร่ืองระบบการประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

แผนการปฏริ ูปประเทศดา้ นทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม เรื่อง ระบบบรหิ ารจดั การทรพั ยากรธรรมชาติและสิง่ แวดล้อม

เรอื่ งและประเดน็ ปฏิรูปที่ ๒: ระบบการประเมินยทุ ธศาสตร์การพัฒนาอยา่ งยั่งยนื (SEA)

ระยะเวลา )พ.ศ / .ไตรมาส(

วธิ กี ารปฏิรปู (กิจกรรม) ๒๕๖๑ ๒๕๖๒ ๒๕๖๓ เป้าหมาย ตวั ชี้วดั ผลสัมฤทธิ์

๑๒๓๔๑๒๓๔๑๒๓๔

๑. จดั ทากรอบและแนวทางการพัฒนา จดั ทากรอบและแนว ได้กรอบและแนวทางการ ไดก้ รอบและแนว
ระบบ SEA ซ่ึงครอบคลมุ ถึงการรบั รอง
สิทธิ กลไกการพัฒนาระบบ SEA ทางการพฒั นาระบบ SEA พฒั นาระบบ SEA โดย ทางการพัฒนา
การสนบั สนนุ การดาเนินงาน SEA ท่เี ปน็ ขอ้ สรุปรว่ มกนั ของ กระบวนการมีสว่ นรว่ มของ ระบบ SEA โดย
ที่เปน็ รปู ธรรม กรณศี ึกษาที่หลากหลาย ประชาชน และภาคสว่ น ประชาชน และภาคส่วน กระบวนการ
และการมีส่วนรว่ มของภาคส่วนตา่ ง ๆ ตา่ ง ๆ โดยมีกลไกการพัฒนา มสี ่วนรว่ ม
ในการทา SEA รวมทั้งความเชอ่ื มโยง ตา่ ง ๆ บนพน้ื ฐานสทิ ธขิ อง ระบบ SEA เรม่ิ ดาเนนิ การ ของประชาชน
กับระบบ EIA / EHIA ประชาชนและสทิ ธิของแต่ กจิ กรรมต่าง ๆ ได้แก่ และภาคสว่ น
ละภาคสว่ น รวมท้งั มีกลไก การเพม่ิ ขีดความสามารถ, ตา่ ง ๆ โดยมีกลไก

การพฒั นาระบบ SEA ซึ่งมี สนบั สนนุ การจัดทา SEA, การพฒั นา
องคป์ ระกอบจากหลายภาค กลไกแลกเปล่ียนเรียนรู้และ ระบบ SEA
สว่ นทเ่ี กยี่ วขอ้ ง
การปรบั ปรุงกฎหมายต่าง ๆ เร่มิ ดาเนนิ การ

กิจกรรมต่าง ๆ

ได้แก่ การเพ่ิมขดี

ความสามารถ ,

สนบั สนุนการ

จดั ทาSEAกลไก ,

แลกเปล่ียนเรียนรู้

แตล่ ่าชา้ กว่าแผน

ท่ีกาหนดไว้

๒. เพ่ิมขีดความสามารถเกี่ยวกบั SEA ภาคส่วนต่าง ๆ มขี ดี ภาคชมุ ชน องคก์ ร ภาคชุมชน
ให้กบั ภาคสว่ นต่าง ๆ โดยเฉพาะภาค
ชุมชน องค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ และ ความสามารถเกีย่ วกบั SEA ปกครองสว่ นทอ้ งถนิ่ องคก์ รปกครอง
ประชาคมในจังหวดั ต่าง ๆ
และมีความพร้อม ท้ังการ ประชาสงั คม และภาค ส่วนท้องถนิ่

ดาเนนิ การ SEA ทเ่ี ป็น สว่ นอื่น ๆ ในจงั หวดั ประชาสังคม

รปู ธรรม กรณีศึกษาที่ ตา่ ง ๆ มขี ดี ความสามารถ และภาคสว่ น

หลากหลาย และการเขา้ ไป เก่ยี วกบั SEA โดยเฉพาะ อ่ืน ๆ ในจังหวัด

มสี ว่ นร่วมกบั SEA ตา่ ง ๆ การพัฒนาทางเลือก ตา่ ง ๆ บางสว่ น

เชิงยุทธศาสตร์ มีขดี ความสามารถ

การประเมินผลกระทบตอ่ เกย่ี วกับ SEA

การพฒั นาอย่างยงั่ ยืน

และการมีสว่ นร่วม

ในกระบวนการ

นโยบายสาธารณะ

๑๐๑

๓. การจัดทา SEA ในยุทธศาสตร์ต่าง ๆ ภ า ค ส่ ว น ต่ า ง ๆ มี ๑) มีกรณีศึกษา SEA ยังไม่ปรากฏ
ทง้ั ยทุ ธศาสตร์รายสาขาและยทุ ธศาสตร์
เชงิ พืน้ ที่ โดยมหี นว่ ยงานรบั ผิดชอบที่ ประสบการณ์จากการอย่ างน้ อย ๕ กรณี รปู ธรรม
แตกตา่ งกนั ในแตล่ ะ SEA ทัง้ หนว่ ยงาน ดาเนิ นการ SEA โดยในประเด็นยุทธศาสตร์ ในการพฒั นา
รฐั ประชาสังคม ชุมชน อปท. ม่งุ เน้นการมสี ว่ นรว่ มของท่ี แ ต กต่ า งกั น แ ล ะ ยทุ ธศาสตร์
และหน่วยงานอน่ื ๆ ปต่ารงะชๆาชนและภาคส่วนรดบัาเผนิดินชกอาบรทโดแ่ี ยตหกตน่า่วงยกงันาน
ท่ีสอดคลอ้ ง
๔. กลไกสาหรับการแลกเปล่ียนเรียนรู้ กบั การพฒั นา
ระหว่าง SEA ต่าง ๆ และภาคส่วน
ต่าง ๆ โดยเฉพาะการจัดการความ ๒) เกดิ รปู ธรรม อยา่ งยงั่ ยนื
ขัดแยง้ ในระบบ SEA และมีการพัฒนา
ข้อเสนอแนวทาง รวมทั้งการออกแบบ ในการพฒั นา มากขนึ้
เชิงสถาบันที่เหมาะสม สาหรับการ
ดาเนินการและพัฒนาระบบ SEA ยุทธศาสตร์ที่
ของประเทศ
สอดคลอ้ งกบั การ
๕. ปรับปรงุ กฎหมายต่าง ๆ ท่ีเกยี่ วขอ้ ง
พฒั นาอยา่ งยั่งยืน
๖. จัดต้ังกลไกเชิงสถาบัน เพ่ือการ
ดาเนินการและพัฒนาระบบ SEA ท่ีมี มากขนึ้
ห น้ า ที่ ค ร อ บ ค ลุ ม ถึ ง ก า ร เ ส ริ ม ส ร้ า ง
ขีดความสามารถเก่ียวกับ SEA ให้การ การเรียนรู้ระหว่างภาคการมีส่วนร่วมและความ ยงั ไม่มีขอ้ เสนอ
สนับสนุนการดาเนินการและการมีส่วน ส่วนตา่ ง ๆ และประชาชนร่วมมือในการดาเนินการ แนวทางการการ
ร่วมใน SEA รวมทั้งให้ข้อเสนอและ เรกะบี่ ยบวแกลับะกาSรEดAาเทนั้งินเกชาิรงSแยEุทนAธวศทแาสาลงตะแรก์รล่วาะมรรกกูปันาธหโรดนรยมมดี ออกแบบเชงิ
ดาเนินการพัฒนาและปรับปรุงระบบ แต่ ละ SEA รวมทั้ งมี การบูรณาการการทางาน สถาบัน เพอื่ การ
SEA อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง ข้อสรุปร่วมกันเกี่ยวกับ ระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ดาเนนิ การและ
ข้อเสนอแนวทางและการ แนวทางและรูป ธรรมใน พัฒนาระบบ
สอาอหกรแับบรบะบเชบิ งSสEถAาขบอั นงกรกวาามรรทจกัดั้งากขรา้ออรเอคสนวกาอแมแบขนบัดวแทเชยาิ้งงง SEA ท่ีไดร้ ับการ
ยอมรับ

ประเทศ ส ถ า บั น เ พ่ื อ ก า ร

ด า เ นิ น ก า ร แ ล ะ พั ฒ น า

ระบบ SEA ท่ีได้รับการ

ยอมรบั

กฎหมายที่เก่ียวข้ องการปรบั ปรุงกฎหมาย ยังไม่มีการ

ไม่เป็นอุปสรรค และเอื้อท่ีเกีย่ วข้อง โดยมีการ ปรับปรุง
ให้ พั ฒนาระบบและรับรองสิทธแิ ละการใช้ กฎหมายและ
ดาเนนิ การ SEA สทิ ธขิ องประชาชนและ การกาหนด
ระเบยี บใด ๆ
ภาคสว่ นตา่ ง ๆ ทเ่ี อ้ือต่อการ
ในสังคม
พัฒนาระบบ

และการ

ดาเนนิ การ

SEA

การพัฒนาระบบ SEAเกิดกลไกเชิงสถาบันท่ี ยงั ไม่มี

อย่างเหมาะสมและมีการเหมาะสม เพ่ือการกฎหมายหรือ

ดาเนินการ SEA อย่างดาเนินการและพัฒนากฎระเบยี บ

ต่อเนอื่ ง ระบบ SEA ซงึ่ ทาหนา้ ท่ี เพ่อื การ

ต่ า ง ๆ ได้ อ ย่ า งมี ดาเนินการ

ประสิทธิภาพ โดยมี และการ

ส่วนร่วมสนับสนุนการพฒั นาระบบ

ริเร่ิมดาเนินการ SEA

อย่างน้อย ๑๐ กรณี

ในประเด็นยุทธศาสตร์

ที่ แตกต่ างกั นและ

ด า เ นิ น ก า ร โ ด ย

๑๐๒

หน่วยงานรับผิดชอบ
ทแี่ ตกตา่ งกนั

๗. การประเมินผลระบบ SEA และจดั ทา เพือ่ ประเมนิ ผลระบบ ผลการประเมินระบบยั ง ไ ม่ มี ก า ร
แผนยทุ ธศาสตรก์ ารพฒั นาระบบ SEA SEA อย่างเปน็ อสิ ระ SEA ในด้านตา่ ง ๆ ทั้งในป ร ะ เ มิ น ผ ล
ในระยะตอ่ ไป มกี ารสรปุ บทเรียนจาก รายละเอียดและการระบบSEA
การดาเนินงานตา่ ง ๆ สังเคราะห์ ภาพรวม
และกาหนดแผนการ และแผนยุทธศาสตร์
พฒั นาระบบ SEA ก า ร พั ฒ น า ร ะ บ บ
ตอ่ ไป SEA ในระยะต่อไป

ทม่ี า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ

๔.๒๗ ปัญหาอุปสรรคของการพัฒนา การดาเนินการ และการปฏิรูประบบการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

จากการพิจารณาและศึกษารายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
ของหน่วยงานต่าง ๆ ที่ได้จัดทาไว้ และรายงานการวิจัยโดยเฉพาะเอกสาร “แนวทางการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment Guideline ซ่ึงจัดทาโดย
สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (มกราคม ๒๕๖๓)” รวมท้ังจากฐานข้อมูล
ออนไลน์ (Online Database) ตลอดจนการมาให้ข้อมูลของหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง และจากการ
สัมมนาโดยคณะอนุกรรมาธิการด้านส่ิงแวดล้อม คณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม
วุฒิสภา พบว่ากระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ มีปัญหา
อุปสรรคดังตอ่ ไปนี้

๑) ปญั หาดา้ นนโยบายและการดาเนนิ การการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
การดาเนินการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ปัจจุบันอยู่ภายใต้การกากับ

ของคณะกรรมการเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (กพย.) ซ่ึงเป็นคณะกรรมการหลักในการขับเคลื่อนการบรรลุ
เป้าหมายการพัฒนาท่ียั่งยืน มีหน้าที่รับทราบ/มีมติอนุมัติโครงการ เอกสารและเรื่องต่าง ๆ ที่เก่ียวกับ
การประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ทว่าทผี่ ่านมามกี ารประชมุ เพียงปีละ ๑ ครง้ั ๖๐ ส่งผลให้
การพฒั นาและการนาระบบการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ไปใชป้ ระโยชนล์ ่าช้ามากเกนิ ควร
โดยเฉพาะทาให้การปฏิรูประบบการประเมินยุทธศาสตร์การพัฒนาที่ยั่งยืนหรือการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) พ.ศ. ๒๕๖๑ - ๒๕๖๓ ล่าชา้ กวา่ แผนการปฏิรูปท่กี าหนดไว้

การขับเคลื่อนการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) น้ัน ส่วนหน่ึงยังขึ้นอยู่กับ
คณะกรรมการระดับนโยบายในรายสาขาหรอื เชงิ พ้ืนที่ หรอื คณะกรรมการท่ีคณะรัฐมนตรีมอบหมายให้
ทาหน้าที่กาหนด หรืออนุมัติ หรือให้ความเห็นชอบต่อแผนหรือแผนงานในรายสาขาหรือเชิงพ้ืนท่ี๖๑

๖๐ ท่มี า : sdgs.nesdc.go.th/%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%
B8%A3%E0%B8%81%E0%%B1%E0%B8%92%E0%B8%99คณะกรรมการเพือ่ การพฒั นาท่ยี ั่งยืน (กพย.)–SDGs

๖๑ ทมี่ า : www. nesdc.go.th/ewt_w3c/ewt_dl_link.php?nid=8372Strategic Environmental
Assessment - สานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

๑๐๓

ซงึ่ ปัจจุบันการกาหนดแผนหรือแผนงานยังไม่ครอบคลุมแผนและแผนงานระดับ ๓ (P3) ของหน่วยงาน
สาคัญต่าง ๆ ที่ควรต้องจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ได้แก่ แผนแม่บทการ
จัดการขยะมลู ฝอยของประเทศ แผนการจดั การน้าเสยี ชุมชน เป็นต้น

ในทางปฏิบัติ คณะรัฐมนตรีและคณะกรรมการระดับชาติต่าง ๆ เช่น คณะกรรมการนโยบาย
เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ คณะกรรมการนโยบายป่าไม้แห่งชาติ คณะกรรมการส่ิงแวดล้อมแห่งชาติ
คณะกรรมการนโยบายทีด่ ินแห่งชาติ เปน็ ตน้ ได้นาการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ไปใช้
เป็นเคร่ืองมือในการวางแผนหรือแผนงานตามภารกิจหน้าท่ีน้อยมาก๖๒ โดยท่ีการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ต้องใช้งบประมาณและเวลาในการจัดทา ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งของปัญหาการ
ประเมินสงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

ปัจจุบันภาครัฐกาหนดให้ทามีการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในการทาแผน
ระดับแผนงานระดับ ๓ ( P3) เท่านั้น๖๓ โดยท่ียังมีแผนระดับอ่ืนอีกตามมติคณะรัฐมนตรีเม่ือวันที่
๔ ตุลาคม ๒๕๖๐ ซ่ึงได้แบ่งระดับแผนเป็น ๓ ระดับ โดยระดับ ๑ คือยุทธศาสตร์ชาติ ระดับ ๒
คอื แผนแม่บทภายใตย้ ุทธศาสตรช์ าติ แผนพฒั นาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนความม่ันคง แผนการ
ปฏิรูปประเทศด้าน.. ส่วนแผนระดับ ๓ คือ “แผนแม่บทด้าน...” “แผนพัฒนา...” “แผนปฏิบัติการ
ด้าน .... ระยะท่ี .... (พ.ศ. .... - ....)” และ “แผนอ่นื ๆ”๖๔

แผนและแผนงานโครงการที่สาคัญของรัฐบางโครงการไม่ได้มีการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาก่อน เชน่ แผนและโครงการเขตพฒั นาเศรษฐกจิ พิเศษต่าง ๆ ของสานกั งาน
สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนพัฒนาเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ EEC๖๕ และประเทศ
ไทยยังไม่มีการกาหนดการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เชิงประเด็น (Issued - Based)
ที่เป็นปัญหาสาคญั ของประเทศ เชน่ แผนแมบ่ ทการจดั การขยะมลู ฝอยของประเทศ

ส่วนกลไกในการผลักดันการพัฒนาระบบการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สาหรับ
หน่วยงานท่ีเกี่ยวข้อง ยังไม่สมบูรณ์เนื่องจากขาดการสนับสนุน ซึ่งโดยหลักการแล้วการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ระดับนโยบาย (P1) แผน (P2) และแผนงาน (P3) และเชิงพื้นที่
จาต้องจัดทาข้ึนก่อน แล้วการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รายสาขาจึงจัดทาตามมา
แต่ปัจจุบันการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) บางรายสาขาได้จัดทาขึ้นก่อน เช่น การ

๖๒ ที่มา : quanchai.wordpress.com/2016/06/29/sea-%E0%B8%81% E0%B8%B2%
E0%B8%A3% %A3%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B1 SEA การประเมินผลกระทบระดับ
ยทุ ธศาสตร์ อีกพิธีกรรมหรอื คาตอบสาเรจ็ รปู .๒๙ มิ.ย. ๒๕๕๙ .

๖๓ รองศาสตราจารย์ ดร. สุทิน อยู่สุข ที่มา : www.onep.go.th/eia/wp-content/ uploads/
2019/06/SEAbysutin040762.pdf 2.การประเมินสง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ - สผ. ๔ กรกฎาคม ๒๕๖๒.

๖๔ ที่มา : nscr.nesdb.go.th/wp content/uploads/2019/05/%E0%B8%84%E0% B8%B9%
E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B9%81%E0%B8%9C%E0%B8%99%E
0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B1%E0%B8%9A3.pdf, แนวทางการเสนอแผน
ระดับที่ ๓ , เข้าสกู่ ารพิจารณา ๑๓ พ.ค. ๒๕๖๒

๖๕ ที่มา : ilaw.or.th/node/5358 "EEC" เขตเศรษฐกิจ "พิเศษ" สาหรับใคร ? , iLaw.or.th,
๑๑ สิงหาคม ๒๕๖๒

๑๐๔

ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เหมืองแร่โพแทช๖๖ การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ทไ่ี ด้จงึ มักไมต่ อบคาถาม หรือตอบไดไ้ มต่ รงกับสิ่งท่คี วรเป็น และไมบ่ รู ณาการกบั สาขา
อ่ืนๆ ท่ีเป็นเช่นนี้เพราะการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในระดับ P1, P2
และ/หรือ P3 บางครั้งไม่สามารถจัดทาให้เสร็จทันตามความต้องการและความจาเป็นของ
ผูม้ หี น้าทีใ่ นการกาหนดนโยบาย แผน หรือแผนงาน เน่ืองจากกระบวนการการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดบั
ยุทธศาสตร์ (SEA) ต้องใช้เวลาการจัดทาอย่างน้อยประมาณ ๑ ปี ส่งผลให้การนาผลจากการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปบูรณาการและประกอบการตัดสินใจในแผนและแผนงาน
จงึ ไมเ่ กดิ ขึ้น

๒) ปญั หาด้านกฎหมายและระเบยี บ
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์(SEA) ของประเทศไทยยงั ไมม่ กี ฎหมายรองรบั ยังคงมี

สถานะเป็นเพียงนโยบายโดยคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติท่ีได้มีมติในการประชุมครั้งที่
๓/๒๕๕๒ เม่ือวันท่ี ๙ มถิ นุ ายน ๒๕๕๒๖๖ ระบใุ ห้หน่วยงานภาครัฐ ควรนาการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) มาใชใ้ นการกาหนดนโยบายและการวางแผนโครงการของแต่ละหนว่ ยงานและสาหรบั
โครงการพัฒนาขนาดใหญ่ คณะกรรมการสิง่ แวดล้อมแหง่ ชาติอาจกาหนดให้หน่วยงานที่รับผดิ ชอบต้อง
จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) เป็นกรณี ๆ ไป ซงึ่ รัฐพงึ นาไปปฏิบตั ิ แต่การท่ไี มม่ ี
ผลบังคับใช้อย่างเป็นกฎหมายอาจจะส่งผลให้หน่วยงานท่ีเกี่ยวข้องกับการกาหนดแผนหรือแผนงาน
ท่ีระบุและไม่ไดถ้ ูกระบุชือ่ ไว้ไม่จาเป็นต้องจัดทารายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
เพื่อประกอบการกาหนดนโยบาย แผน หรือแผนงานของหน่วยงาน ซึ่งจะทาให้การพัฒนาของประเทศ
ไม่เปน็ ตามแนวคดิ ของการพัฒนาอย่างยงั่ ยืน

ที่ผา่ นมาการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มขี อ้ จากดั ดงั ตอ่ ไปนี้
๑) แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline โดย สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, มกราคม ๒๕๖๓ ไม่ก่อให้เกิด
สภาพบงั คับทางกฎหมาย
๒) การกาหนดให้หน่วยงานที่รับผิดชอบแผนและงานเป็นผู้จัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ไม่มสี ภาพบงั คบั ทางกฎหมายใหห้ นว่ ยงานตา่ ง ๆ ตอ้ งปฏบิ ตั ติ ามแตอ่ ย่างใด
๓) การท่ีการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ขาดหลักเกณฑ์ทางกฎหมายรองรับ
ส่งผลให้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ขาดสภาพบังคับทางกฎหมายจึงทาให้การ
ประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ไม่มีการบังคับใช้อยา่ งจริงจงั ในประเทศไทย
๔) ยงั ไม่มบี ทบญั ญัตใิ นกฎหมายฉบบั ใดกาหนดสภาพบังคบั และผลผูกพนั ในทางกฎหมาย จงึ ทาให้
บทบัญญัติในมาตรา ๔๗ ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพส่ิงแวดล้อมแห่งชาติ
พ.ศ. ๒๕๓๕ ไม่มผี ลบงั คบั ใชไ้ ปโดยปริยาย
ในขณะท่ีมเี พยี ง (รา่ ง) ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าดว้ ยการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
พ.ศ. .... ท่ีได้ทาการยกร่างแล้ว ทว่ายังไม่ได้รับการเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี ทาให้ระบบการประเมิน
ส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไม่มีกฎระเบยี บรองรบั และสนบั สนุน

๖๖ ท่ีมา : www.prachachat.net/economy/news-309753, เดินหน้า "SEA" เหมือง, ประชาชาติ
ธรุ กิจ, ๑ เมษายน ๒๕๖๒

๑๐๕

อนึ่งใน (ร่าง) ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
พ.ศ. .... นี้ ในส่วนของหมวด ๑ คณะกรรมการพัฒนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ข้อ ๔
ให้มี “คณะกรรมการพัฒนาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์” เรียกโดยย่อว่า “กสย.” แต่ใน
คณะกรรมการดังกล่าวยังขาดกรรมการท่ีมาจากกระทรวงสาธารณสุข เนื่องจากการพัฒนาที่ยั่งยืน
จะขาดสง่ิ แวดลอ้ มดา้ นสังคม ซึ่งรวมถงึ ดา้ นสาธารณสขุ ประการสาคญั คอื ดา้ นสขุ ภาพของประชาชนไมไ่ ด้

นอกจากนี้ก็ยังมีเพียงแนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic
Environmental Assessment Guideline ท่ีจัดทาโดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคม
แห่งชาติ (มกราคม ๒๕๖๓) ที่ยังไม่มีรายละเอียดระดับปฏิบัติการมากเพียงพอท่ีจะนาไปใช้งานได้จริง
อย่างสมบรู ณ์ ยงั จาต้องมีการศกึ ษาและลงลึกในรายละเอยี ดเพิม่ ขึน้

นอกจากน้ัน ผลการแกไ้ ขพระราชบญั ญัติส่งเสริมและรักษาคณุ ภาพสง่ิ แวดลอ้ มแหง่ ชาติ (ฉบบั ท่ี ๒)
พ.ศ. ๒๔๖๑ ล่าสุดยังไม่มีการระบุถึงการจัดทาการประเมินด้านส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ที่ชดั เจน

๓) ปัญหาหนว่ ยงานรับผิดชอบหลัก
ปัจจุบันยังไม่มีหน่วยงานหรือองค์กรรับผิดชอบหลัก๖๗, ที่มีขีดความสามารถเพียงพอ

ที่จะรับผิดชอบระบบการประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ โดยเฉพาะหน่วยงาน
ยังไม่มีบุคลากรมีความรู้ความสามารถมารับผิดชอบใน (๑) การดาเนินการพัฒนาระบบการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) (๒) การกาหนดกลไกเชิงสถาบันเพื่อผลักดันและพัฒนาระบบการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) (๓) การกาหนดและพัฒนามาตรฐานการพิจารณารายงาน
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตลอดจน (๔) การติดตามประเมินผลที่ได้จากการ
ประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อันจะส่งผลให้รายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) เป็นท่ียอมรบั และสามารถนาไปใช้เปน็ กรอบนโยบาย แผน รวมท้ังการบรู ณาการแผน
หรือทิศทางการพัฒนาในโครงการต่าง ๆ ในพ้ืนท่นี ั้น ๆ เพอื่ ใหเ้ กิดความยั่งยนื ท่แี ท้จรงิ

รวมทัง้ (๕) ยังไมม่ ีหน่วยงานทีม่ ีองค์ความรู้มากเพียงพอในการท่จี ะให้คาปรกึ ษา ให้ความรู้
และทาความเข้าใจท่ีถูกต้องเร่ืองการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แก่หน่วยงานภาครัฐ
ส่วนกลาง สว่ นท้องถิน่ ประชาชนและภาคเอกชนได้ ตลอดจนยังขาดการสนบั สนุนใหจ้ ดั สรรงบประมาณ
ในการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้แก่หน่วยงานภาครัฐ ซ่ึงปัจจัยเหล่าน้ี
จะส่งผลให้การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ขาดมาตรฐานและคุณภาพเกิดความล่าช้า
สน้ิ เปลอื งงบประมาณ และไมเ่ ป็นไปตามเป้าประสงคก์ ารพฒั นาทยี่ ่ังยืน๖๘

๖๗ ท่ีมา : SEA EIA - NIDA Consulting Center - สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ consult.nida.
ac.th/ sites/default/files/file_seminar_report/%E0 % B9 % 8 0 % E0 % B8 % AD%E0 % B8 2 0 SEA%
20%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%20NIDA%20-%20%E0%B8%89%E0%B8%9A%
E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%A7%E0%B8%A1.pdf , ๒๓ ส.ค. ๒๕๖๒

๖๘ www.onep.go.th/eia/sea SEA – ONEP-EIA - สผ. , ๗ มิ.ย. ๒๕๖๒

๑๐๖

ปัจจุบันสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติเป็นฝ่ายเลขาคณะกรรมการ
พัฒนาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (กสย.)๖๙ ซึ่งต้องทาหน้าท่ีรับผิดชอบในการให้ความรู้
ความเขา้ ใจที่ถกู ตอ้ งดา้ นการประเมินสิง่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) แก่หนว่ ยงานภาครัฐสว่ นกลาง
ส่วนท้องถิ่น และภาคเอกชน ทั้ง ๆ ที่ยังขาดบุคคลากรท่ีมีความรู้และเช่ียวชาญทางด้านการประเมิน
สิง่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) โดยตรง๗๐

นอกจากน้ันยังไม่มีหน่วยงานตามกฎหมายหรือตามระเบียบที่ทาหน้าท่ีพิจารณารายงานการ
ประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ซึ่งหน่วยงานเจ้าของแผนและ/หรือแผนงานไดจ้ ัดทาข้ึนใหอ้ ยู่
ในมาตรฐานและมีคุณภาพเป็นท่ียอมรับ รวมทั้งสามารถนาไปใช้เป็นกรอบสาหรับการกาหนดแผนหรือ
แผนงานหรือทิศทางการพัฒนาได้อย่างมีสัมฤทธิ์ผล เพื่อให้มั่นใจได้ว่ารายงานการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ได้ตอบโจทยส์ าคญั อยา่ งครบถ้วน ชัดเจน และถูกต้อง อันจะทาให้แผน/แผนงาน
และการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ไดร้ บั การยอมรับจากผู้มีส่วนได้สว่ นเสียและสังคม๗๑

๔) ปัญหากระบวนการการจดั ทาการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
การทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ที่ผ่านมามักจะขาดการวเิ คราะห์ภาพ

ในอนาคตและการพิจารณาทางเลือกของการพัฒนาที่เหมาะสม๗๒ เน่ืองจากมีปัญหาด้านฐานข้อมูล
ที่สาคัญบางอย่างที่ไม่พอเพียง ไม่ถูกต้อง และไม่ทันสมัย๗๓ หลายองค์กรได้พยายามนาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ลงไปใช้ในพ้ืนท่ีเพื่อแก้ปัญหาการไม่ยอมรับผลการประเมินผล
กระทบสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA) ของโครงการ รวมทั้งมีข้อเสนอให้นาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาอุดช่องโหว่ควบคู่กับรายงานการประเมนิ ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA)
รายโครงการ

ท่ีผ่านมาประชาชนกล่าวหาว่ามีการปิดก้ันไม่ให้ประชาชนเข้าร่วมในการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ประชาชนยังขาดการมีส่วนร่วม ยังขาดความรู้ความเข้าใจและไม่เห็น
ความสาคัญของการประเมินส่งิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) สาหรับแผนและแผนงานของหนว่ ยงาน
ต่าง ๆ ทาให้เข้าใจว่าการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นเรื่องของนโยบาย
ภาครัฐ ถือเป็นเรื่องไกลตัว จึงยังมีส่วนร่วมในการตัดสินใจค่อนข้างจากัด๗๔ ส่วนท่ีมามีส่วนร่วม
มักจะคานึงถึงแต่ผลกระทบต่อตนเองเป็นหลัก จะสนใจหรือพิจารณาเฉพาะประโยชน์หรือผลกระทบ

๖๙ แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์, Strategic Environmental Assessment
Guideline, โดยสานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ, มกราคม ๒๕๖๓

๗๐ เม่ือ EIA ไม่ได้รับความไว้วางใจ ก็ต้องใช้ SEA แทน (ตอนที่ ๔), ศาตราจารย์ธงชัย พรรณสวัสด์ิ,

www.bangkokbiznews.com/blog/detail/6528156, ก.ค. ๒๕๖๔.
๗๑ รองศาสตราจารย์ ดร. สุทิน อยู่สุข, www.onep.go.th/eia/wp-content/uploads/๒๕๖๒/

06/SEAbysutin040762.pdf , ๒.การประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ - สผ. , ๔ ก.ค. ๒๕๖๒
๗๒ ท่ีมา : he02.tci-thaijo.org/index.php/Veridian-E-Journal/article/download/118560/

90908 , กระบวนทศั น์กระแสทางเลอื ก : ยทุ ธศาสตร์การขบั เคล่อื น P - ThaiJO
๗๓ ที่มา : รองศาสตราจารย์ ดร. สุทิน อยู่สุข, www.onep.go.th/eia/wp-content/uploads/๒๕๖๒

/06/SEAbysutin040762.pdf, ๒.การประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ - สผ. , ๔ ก.ค. ๒๕๖๒
๗๔ ทม่ี า : www.dmr.go.th/download/DMR_SEA.pdf SEA กับ EIA, กรมทรัพยากรธรณี

๑๐๗

เฉพาะในกรอบพ้ืนท่ีท่ีตนเองได้รับโดยตรง โดยไม่ได้พิจารณาปัญหาหรือแนวทางการพัฒนาในอนาคต
ไกล ๆ และในวงกว้างให้ครอบคลมุ ในทุก ๆ ดา้ น

นอกจากน้ันมีปัญหาจากการท่ีมีผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่หลากหลายและมีจานวนมากทาให้เกิด
ปัญหาการมีส่วนร่วมในการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อันมีขอบเขตการศึกษาท่ีกว้าง
และยังไม่มเี กณฑ์กาหนดท่ีเหมาะสมและชัดเจนสาหรับการคัดเลือกกลุ่มและตัวแทนกลุ่มรวมทั้งจานวน
คนที่จะมามีส่วนร่วมในการประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

การกาหนดขอบเขตการศึกษาจาเป็นต้องมีฐานข้อมูลท่ีครบถ้วนถูกต้องและเป็นปัจจุบัน
เป็นสิ่งจาเป็นท่ีจะขาดมิได้ แต่ปัจจุบันยังขาดข้อมูล๗๕ ทั้งข้อมูลปฐมภูมิและทุติยภูมิ ตลอดจนไม่มีการ
พฒั นาฐานข้อมลู กลางท่ีครบถ้วน ทันสมยั และถูกต้อง ท่จี าเป็นข้อมูลสาหรับการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) และไม่มกี ารเช่อื มโยงข้อมูลจากการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA) ท่ีผา่ นมา
กับฐานข้อมลู ดังกลา่ ว

จากการท่ีกาหนดให้มีการทาการประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เฉพาะแผนหรือ
แผนงานระดับ ๓ ( P3) นบั ตง้ั แต่วนั ที่ ๔ ธนั วาคม ๒๕๖๐ ตามมติ ครม.๗๖ ซงึ่ แผนระดับที่ ๓ จะเป็นแผน
ในเชิงปฏิบัติท่ีมีความชัดเจนตามภารกิจของส่วนราชการท่ีสอดคล้องและสนับสุนนการดาเนินงานของ
แผนระดับที่ ๑ และระดับท่ี ๒ หรือจัดทาข้ึนตามที่กฎหมายกาหนด หรือจัดทาข้ึนตามพันธกรณี หรือ
อนสุ ัญญาระหว่างประเทศ โดยท่แี ผนระดับท่ี ๓ ประกอบดว้ ย ๒ ลกั ษณะ คอื แผนปฏบิ ัตริ าชการ (แผน
หน่วยงาน) และแผนปฏิบัตกิ าร (ประเด็นรว่ มบูรณาการระหว่างหน่วยงาน) ท่ีตอ้ งมีลกั ษณะเป็นแผนใน
เชิงปฏิบัติท่ีถ่ายระดับแผนระดับที่ ๑ และแผนระดับท่ี ๒ สู่การปฏิบัติ นาไปสู่การบรรลุเป้าหมายของ
แผนระดับที่ ๒ และแผนระดับที่ ๑ อย่างเป็นรูปธรรม๗๗ ซ่ึงแผนและแผนงานดังกล่าวมีอยู่จานวนมาก
ตามกระทรวงและกรมต่าง ๆ ทว่ายังไม่แนช่ ัดวา่ มีแผนและแผนงานใดอกี บา้ งที่จาเปน็ ต้องทาการประเมนิ
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เนื่องจากยังไม่มีการกาหนดให้ครบถ้วนว่าแผนและแผนงานใด
จะตอ้ งทาการประเมินสิง่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)

ในสว่ นของขนั้ ตอนการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) นัน้ มปี ญั หาจาก
ข้ันตอนการกลั่นกรอง (Screening) และการกาหนดขอบเขตการศึกษา (Scoping) ท่ีต้องทาการเก็บ
รวบรวมข้อมูลพื้นฐาน วิเคราะห์เป้าประสงค์ของการพัฒนาที่ย่ังยืนและกาหนดตัวชี้วัดการพัฒนา
ใน ๓ มิติ ได้แก่ส่ิงแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคม ท่ีจัดทาโดยหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานท่ียัง

๗๕ ท่ีมา : จวก "EIA-EHIA" แค่เสือกระดาษ ชงยกเครื่องกระบวนการทาท้ังระบบใช้ ... news.
thaipbs.or.th/content/260585, ๒ มี.ค. ๒๕๖๐

๗๖ ที่มา : nscr.nesdb.go.th/wp content/uploads/2019/05/%E0%B8%84%E0%B8%B9%
E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B9%81%E0%B8%9C%E0%B8%99%E0%
B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B1%E0%B8%9A3.pdf , แนวทางการเสนอแผนระดับที่ ๓
เข้าสู่การพจิ ารณา, ๑๓ พ.ค. ๒๕๖๒

๗๗ ท่ีมา : nscr.nesdc.go.th/wp-content/uploads/2021/04/%E0%B9%81 %E0%B8%99%
E0%B8%A7 %E0%B8%97%E0%B8%B2%E0ที่มา %B8%87%E0%B9%81% E0%B8%9C% E0%B8%9
9%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B1%E0%B8%9A-3-revised-final_06.pdf ,
แนวทางการจดั ทาแผนระดบั ท่ี ๓

๑๐๘

ไม่เหมาะสมไม่ครอบคลุม และไม่ชัดเจน รวมท้ังไม่สอดคล้องกับวิธีการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) จึงไมก่ อ่ ใหเ้ กิดประโยชน์ต่อการวางแผนและแผนงาน

นอกจากน้ีแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีจัดทาโดยสานักงาน
สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ “มีวัตถุประสงค์หลัก เพ่ือกาหนดขอบเขตพื้นท่ี (Spatial)
ระยะเวลา (Temporal) และประเด็นยุทธศาสตร์ (Strategic Issues) ของแผนหรือแผนงาน ตลอดจน
ประเมินสถานภาพในอดีตถึงปัจจุบันของประเด็นยุทธศาสตร์ (Past and Current Situation) และอาจ
ประเมินแนวโน้มที่อาจเกิดขึ้นในอนาคตของประเด็นยุทธศาสตร์นั้น” อาจตีความได้ว่าการกาหนด
ขอบเขตของการทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่เหมาะสมน้ัน อาจไม่จาเป็น
ตอ้ งมองไปข้างหนา้ แต่ทาเพียงแค่การประเมนิ แนวโนม้ ท่อี าจเกดิ ขน้ึ ในอนาคตของประเดน็ ยุทธศาสตรก์ ็ได้

แนวทางการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment
Guideline) ท่ีจัดทาโดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติและใช้อยู่ในปัจจุบันน้ี
ยังเป็นเพียงแนวทางในภาพกว้างเพียงเพ่ือทาให้เกิดความเข้าใจในกระบวนการและข้ันตอนคร่าว ๆ
ของการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมท้ังเพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับบริบทการ
พัฒนาและกลไกการขับเคล่ือนการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทย
ซึ่งยังไม่สมบูรณ์พอที่จะนาไปใช้เป็นแนวทางในการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ในระดับปฏิบัติการจริงในภาคสนาม ทั้งน้ีได้กาหนดประเภทของแผนหรือแผนงานท่ีต้องจัดทา
SEA ไว้ ๗ ด้าน ท่ีแตกต่างกัน ได้แก่ (๑) แผนพัฒนาด้านคมนาคมขนส่ง (๒) แผนพัฒนาพลังงาน
และปิโตรเลียม (๓) แผนพัฒนาทรัพยากรแร่ (๔) ผังเมือง (๕) แผนบริหารจัดการลุ่มน้าหรือแผนพัฒนา
ชายฝ่ังทะเล (๖) แผนพัฒนาพ้ืนที่เฉพาะหรือพื้นท่ีพิเศษ เช่น เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก และ (๗)
แผนพัฒนานิคมอุตสาหกรรมหรือการพัฒนาพ้ืนที่ท่ีมีลักษณะคล้ายคลึงกัน ซ่ึงในแต่ละด้านมีลักษณะ
และองค์ประกอบท่ีแตกต่างกันโดยส้ินเชิง ดังน้ัน การท่ีจะใช้แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment Guideline) เพียงฉบับเดียวย่อมไม่เหมาะสม
ยังขาดวิธีการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment
Methodology) เชิงลึก ที่จะใช้กับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA) รายสาขา
และประการสาคัญแนวทางดงั กล่าวนย้ี ังขาดประเด็นการจัดทาและการดาเนินการตามแผนพัฒนา (Plan
implementation)๗๘ ในวงกว้างใหค้ รอบคลุมในทกุ ๆ ดา้ นด้วย

ในการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) นั้นจะต้องมีการกาหนดทางเลือกในการ
พัฒนา และในแต่ละแผนการพัฒนาจะต้องมีการกาหนดตัวช้ีวัดของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) สาหรับแผนและแผนงานต่าง ๆ ของประเทศ ให้เหมาะสมสาหรับแต่ละแผน
และแผนงานในรายสาขา เชิงพื้นท่ี และเชิงประเดน็ รวมทั้งต้องครอบคลมุ ทุกมติ ิ คอื มติ เิ ศรษฐกจิ สังคม
และสิ่งแวดล้อม ท้ังนี้ตัวช้ีวัดในแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่สานักงาน
สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้นาเสนอเป็นตัวอย่างน้ัน มีจานวนมากตามประเภท
ของแผน ซึ่งหลากหลายและเป็นของต่างประเทศ ซึ่งอาจไม่เหมาะสมกับบริบทไทยและยังไม่ครอบคลุม
๓ มิตดิ งั กล่าว นอกจากนเี้ ป้าประสงค์ของแผนยงั ขาดตัวชีว้ ัด ตัวชี้วัดไม่พอเพียง ตัวชี้วัดที่เจาะจงเกินไป

๗๘ ที่มา : รองศาสตราจารย์ ดร. สทุ นิ อยูส่ ุข,www.onep.go.th/eia/wpcontent/uploads/2019/06/SEAbysutin
040762.pdf2.,การประเมินสง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ -สผ.,๔ ก.ค.๒๕๖๒

๑๐๙

หรือละเอียดเกินไป ตลอดจนตัวช้ีวัดท่ีไม่ครบทุกมิติ อันจะมีผลต่อความสมบูรณ์ของการประเมิน
ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อยา่ งหลีกเล่ยี งไมไ่ ด้

อน่ึงตัวช้ีวัดของเป้าประสงค์ที่ปรากฏในรายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ท่ีจดั ทาไว้แล้วในแผนงานประเภทเดียวกัน แต่มผี ู้จดั ทาการประเมินส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) คนละกลมุ่ กัน ทาให้แม้จะมตี วั ชี้วัดท่ีครอบคลมุ ทง้ั ๓ มติ ิ คือ มิติเศรษฐกิจ สงั คมและสง่ิ แวดลอ้ ม
เช่นกัน แต่ตัวชว้ี ัดอาจแตกต่างกนั และนามาเทยี บกนั หรอื วเิ คราะหร์ ่วมกนั ไมไ่ ด้ ซ่ึงจะมผี ลกระทบตอ่ การ
ประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) และการตดิ ตามประเมินผลในภายหลงั ได้

ปญั หาทพ่ี บจากการพิจารณาศึกษาครง้ั นี้คอื ขาดกลไกและการควบคมุ มาตรฐานและตรวจสอบ
คณุ ภาพรายงานการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ที่จดั ทาขนึ้ โดยท่ีสภาพปัจจุบัน (๑) ยังไม่มี
ความเชื่อมโยงของการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) กับกระบวนการจัดทาแผนหรือ
แผนงาน เพราะว่าการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีผ่านมาส่วนใหญ่จะ
กระทาภายหลังกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงานได้แล้วเสรจ็ ๗๙ ดังนั้นการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ที่มาทาภายหลังจะไม่เกิดประโยชน์ต่อกระบวนการจัดทาแผนหรือแผนงาน
สาเหตสุ ่วนหน่งึ มาจากการได้รับงบประมาณสาหรับการจัดทาการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์
(SEA) ลา่ ชา้ (๒) วธิ กี ารควบคุมคุณภาพดว้ ยวิธกี ารจัดทาเป็นบญั ชรี ายการ (Checklist) จะสะดวกต่อการ
ตรวจสอบควบคมุ แตจ่ ะเปน็ การตรวจสอบควบคมุ ด้านปริมาณมากกว่าการควบคุมทางคณุ ภาพการจดั ทา
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) (๓) ยังไม่มีการติดตามคุณภาพของแผนงานและ
โครงการที่ได้มีการบูรณาการกับการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แล้ว และ (๔) ยังไม่มี
แผน รวมท้ังการติดตามประเมินผลสัมฤทธ์ิจริงของรายงานการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ทไี่ ดจ้ ัดทาขึน้

อีกประเด็นท่ีเป็นปัญหาสาหรับการบริหารจัดการกระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อันอาจทาให้ยากต่อการประสบความสาเร็จ คือ มีความเสี่ยงด้านความ
ไม่โปร่งใสและความไม่เช่ือมั่น ความไม่ไว้ใจในกระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ท่ีทาโดยบรษิ ทั ที่ปรึกษาทถี่ ูกว่าจ้างโดยเจ้าของโครงการ๘๐ กระบวนการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีควรเป็นเครื่องมือที่นาไปสู่ทางออกของความขัดแย้งระหว่างสิ่งแวดล้อมกับการ
พัฒนา๘๑ กลายเป็นทาให้เกิดความระแวงว่าเป็นเพียงการดาเนินการเพ่ือให้ได้เป้าหมาย ตัวช้ีวัด
และข้อสรุปท่กี าหนดไว้แลว้ เทา่ น้ัน

หน่วยงานเจ้าของแผนมีข้อสงสัยว่าการจัดทาการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
ท่ีต้องใช้เวลาและงบประมาณค่อนข้างสูง เมื่อไม่นาไปใช้ประโยชน์หรือนาไปใช้ประโยชน์น้อยจะได้
ผลตอบแทนไม่คุ้มค่า ท่ีผ่านมาได้มีการจัดทารายงานการศึกษาประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์

๗๙ โครงการศึกษาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์พื้นที่ลุ่มน้าชี, สานักงานทรัพยากรน้า
แห่งชาติ, พ.ศ. ๒๕๖๓

๘๐ ที่มา : greennews.agency/?p=17475, ปลุกหน่วยงานรัฐทา SEA ก่อนผุดโครงการน้า
ม่งุ ลดความขัดแย้ง

๘๑ ท่ีมา : www.matichonweekly.com/hot-news/article_84786, รัฐซื้อเวลาทา SEA ตัดสิน
ถ่านหินกระบ-่ี เทพา, มติชนสดุ สัปดาห์, ๒๖ ก.พ. ๒๕๖๑

๑๑๐

(SEA - Report) ไปแล้ว ๓๗ โครงการ๘๒ แตม่ กี ารนารายงานการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ไป
ใช้ประโยชน์น้อยมาก สาเหตุหน่งึ มาจากรายงานการศึกษาประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ท่ีไม่ได้
มาตรฐานและคณุ ภาพ เป็นรายงานท่ีหมดอายหุ รอื หมดสภาพการใชง้ านและเจา้ ของแผนหรอื แผนงานไม่
เห็นคุณค่าหรือไม่เห็นความสาคัญต่อการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ได้จัดทาไว้
แม้กระทัง่ ในปัจจบุ ันรายงานการประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ของแผนหรอื แผนงานของ
หน่วยงานเจ้าของแผนและแผนงานที่จัดทาเสร็จแล้ว จานวนมากหรือส่วนใหญ่ไม่มีการเผยแพร่ไปยัง
หนว่ ยงานที่เก่ยี วข้อง เพอ่ื การใชป้ ระโยชนจ์ ากการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ร่วมกนั

นอกจากนัน้ ไดม้ กี ารนาระบบการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปดาเนนิ การกบั
โครงการที่ได้จัดทาการประเมินผลสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA) แล้ว และได้รับอนุมัติ/อนุญาตแล้ว๘๓ ท้ังน้ี
โดยหวังท่ีจะช่วยแก้ปัญหาความขัดแย้งและการไม่ยอมรั บของประชาชนในรายงานการประเมินผล
ส่ิงแวดล้อม (EIA/EHIA) ดังกลา่ ว แต่ทว่ายังทาไดไ้ ม่บรรลผุ ลตามท่คี าดหวังไว้ ซึ่งโดยหลักการแลว้ ระบบ
การการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ของแต่ละโครงการ (Project) ในระดับ P4 ควรมีความ
เชื่อมโยงและสอดคล้องกับผลการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) อันกาหนดไว้ตาม
พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ฉบับที่ ๒ พ.ศ.๒๕๖๑ มาตรา ๔๗
ที่บญั ญตั ิวา่ “ในกรณที มี่ กี ารประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ตามระเบยี บหรอื กฎหมายอนื่ ใดไวแ้ ลว้
การประเมินผลกระทบส่ิงแวดลอ้ ม (EIA) ของโครงการ (Project) ให้คานึงถึงผลการประเมินส่ิงแวดลอ้ ม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ดังกล่าวด้วย” แต่ปัจจุบันยังไม่มีระเบียบหรือกฎหมายเกี่ยวกับการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เหมือนกับระบบการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) จึงอาจ
นาไปสปู่ ัญหาอุปสรรคของการพฒั นาอย่างยงั่ ยนื

อนงึ่ การประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ท่ไี ด้จัดทามาแลว้ เป็นระยะเวลายาวนาน
จะประสบปัญหาในการนามาใช้ประโยชนไ์ ด้ เน่ืองจากเกิดการเปลยี่ นแปลงของฐานข้อมูลด้านเทคโนโลยี
เศรษฐกิจ สังคม และส่ิงแวดล้อม รวมท้ัง มีการปรับปรุงนโยบาย แผน และแผนงานใหม่ นอกจากนั้น
ยังไม่มีการนาผลการศึกษาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของแผนหรือแผนงาน
ท่ีจัดทาแล้ว มาตรวจสอบและประเมินผลร่วมกับผลสัมฤทธ์ิของแผนหรือแผนงานน้ัน กับการพัฒนา
ในพื้นที่จริง ว่าไปในทิศทางเดียวกันหรือสอดคล้องกับการดาเนินการตามแผนและแผนงานหรือไม่
อย่างไร เกิดผลกระทบหรือไม่ อย่างไร

๕) ปัญหาขีดความสามารถของหนว่ ยงานท่เี กี่ยวขอ้ ง
ปจั จุบันหนว่ ยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานซ่ึงต้องรบั ผิดชอบในการจัดทาการประเมินสิง่ แวดล้อม

ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รายสาขาหรือเชิงพ้ืนท่ี ยังขาดความรู้/ความเข้าใจท่ีถูกต้องเก่ียวกับระบบและ
การจัดทาการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) รวมท้ังยังไม่มีความพรอ้ มในขดี ความสามารถ

๘๒ แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental Assessment
Guideline, สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ, มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๓

๘๓ ท่ีมา : www.prachachat.net/economy/news-122277, รัฐซื้อเวลาทา SEA ตัดสินถ่านหิน
กระบ่ี-เทพา, ประชาชาติธุรกจิ , ๒๕ ก.พ. ๒๕๖๑

๑๑๑

(Capacity Building) การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยเฉพาะขาดงบประมาณ๘๔
หรือไม่ได้เตรยี มการตั้งงบประมาณรองรับการดาเนินการจดั ทาการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์
(SEA) เนื่องจากเป็นเรือ่ งค่อนขา้ งใหม่๘๕ นอกจากน้ีหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานที่ต้องจัดทาการ
ประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และต้องกากับการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ยังขาดผเู้ ชยี่ วชาญการประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) อกี มากด้วย

ปัจจุบันหน่วยงานเจ้าของแผนหรือแผนงานที่ต้องการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) แต่ไม่มีความพร้อมท่ีจะจัดทาเองเนื่องจากขาดบุคคลากรที่มีศักยภาพจะใช้วิธีจัดจ้าง
นิติบุคคลภายนอก (Outsourcing) ซึ่งตามระเบียบทางราชการจะต้องจัดทาข้อกาหนดของผู้ว่าจ้าง
(TOR,Term of Reference) ซึ่งมีรายละเอียดท่ีผู้ว่าจ้างประสงค์จะให้ผู้รับจ้างจัดทาการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รับไปดาเนินการ โดยการบอกขอบเขตของงานให้ชัดเจน
และระยะเวลาท่ีต้องการฯ ซง่ึ หน่วยงานเจ้าของแผนหรอื แผนงานยังจัดทา TOR ดงั กล่าวได้ไม่ถกู ตอ้ ง๘๖
เน่ืองจากขาดความรู้ความเข้าใจในระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพราะเป็น
เร่ืองใหม่ ซ่ึงจะส่งผลไปถึงมาตรฐานและคุณภาพของรายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA) ท่ีไดจ้ ัดทา

ในการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) หน่วยงานท่ีเป็นเจ้าของงาน
ซ่ึงต้องทาหน้าที่กากับการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA) มีการแต่งต้ัง
คณะกรรมการซ่ึงมีลักษณะเป็นกรรมการเฉพาะกิจ โดยท่ีคณะกรรมการส่วนใหญ่ขาดความรู้
ความเช่ียวชาญและประสบการณก์ ารทาการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) มเี พยี งบางสว่ น
เท่าน้ันที่เคยทาหน้าที่เพียงแค่กากับการจัดทารายงานการประเมินผลกระทบส่ิงแวดล้อม (EHIA/EIA)
ซึง่ แตกต่างจากการกากบั การทาการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) โดยสิน้ เชิง

ปัจจุบันผู้เช่ียวชาญด้านการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่มีความรู้ความ
เช่ียวชาญและมีประสบการณ์ด้านการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยตรงมีน้อยมาก
เน่ืองจากเป็นเร่ืองใหม่ แม้แต่สถาบันการศึกษาและสถาบันการวิจัยก็มีส่วนเกี่ยวข้องกับการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) น้อยมากขาดการเรียนการสอนและงานวิจัยทางด้านระบบการ
ประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)

๘๔ เมื่อ EIA ไม่ไดร้ บั ความไวว้ างใจ ก็ต้องใช้ SEA แทน (ตอนท่ี ๔), ศาสตราจารย์ธงชัย พรรณสวสั ด,ิ์
www.bangkokbiznews.com/blog/detail/6528156, ก.ค. ๒๕๖๔

๘๕ การขับเคลื่อนการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ, ดร. วิเทศ ศรีเนตร
ผู้เชี่ยวชาญด้านการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์, บริษัท ยูไนเต็ด แอนนาลิสต์ แอนด์ เอ็นจิเนียริ่ง
คอนซัลแตนท์ จากัด

๘๖ รองศาสตราจารย์ ดร. สุทิน อยู่สุข, www.onep.go.th/eia/wp-content/uploads/2019/06/
SEAbysutin040762.pdf , การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ สานักงานนโยบายและแผน
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, ๔ ก.ค. ๒๕๖๒

บทที่ ๕
สรุปผลการพิจารณาศกึ ษา

๕.๑ สรุปผลการพจิ ารณาศึกษา
จากการพิจารณาศึกษาระบบการประเมนิ สิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) จากข้อมูลทตุ ิยภูมิ

ของต่างประเทศและในประเทศ จากเอกสารและรายงานที่เกี่ยวขอ้ ง และการเชิญหน่วยงานท่ีเก่ียวข้อง
ได้แก่ เจ้าของแผนงาน บริษัทที่ปรึกษา ผู้เชี่ยวชาญด้านการประเมินส่ิงแวดล้อมมาชี้แจงให้ข้อมูล
ในการประชุมคณะอนุกรรมาธิการดา้ นสงิ่ แวดลอ้ ม คณะกรรมาธกิ ารทรพั ยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม
วุฒิสภา และการประชมุ สัมมนาระดมความคดิ เห็น สรปุ ผลการพิจารณาศึกษา ได้ดังนี้

ปัจจุบันที่ประชาคมโลกมีเป้าหมายร่วมกัน เพื่อให้เกิดการพัฒนาอย่างย่ังยืนเป็นเหตุผลให้ต้องใช้
เครื่องมือและกระบวนการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพื่อสนับสนุนกระบวนการ
จัดทาแผนและแผนงานพัฒนาและการพฒั นาใด ๆ ใหบ้ รรลุสู่การพฒั นาอย่างยั่งยนื อยา่ งเปน็ รูปธรรม

แนวคิดของการประเมินสงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment : SEA)
ได้เร่ิมข้ึนเม่ือปี พ.ศ. ๒๕๑๓ โดยประเทศสหรัฐอเมริกาได้นาแนวคิดของการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เข้าสู่กระบวนการตัดสินใจบนพื้นฐานของ National Environmental Policy Act
(NEPA) ต่อมาได้มีประเทศอ่ืนเร่ิมนาแนวความคิดของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
มาประยุกต์ใช้ เช่น ประเทศแคนาดา ออสเตรเลีย และฝร่ังเศส โดยในระยะแรกเป็นการนาไปใช้
เป็นครั้งคราวมากกว่าการนาไปใช้อย่างเป็นระบบ แต่จุดสาคัญที่แสดงให้เห็นถึงการเป็นท่ียอมรับ
ของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) น้ัน เกิดในยุโรป โดยในปี พ.ศ. ๒๕๓๔ จากการประชุม
ที่เมืองเอสปู ประเทศฟินแลนด์ ได้มีการบรรลุข้อตกลงใน “อนุสัญญาว่าด้วยการประเมินผลกระทบ
ส่ิงแวดล้อมข้ามเขตแดน (Convention on Environmental Impact Assessment in a Transboundary
Context)” หรือเป็นที่รู้จักในนามของ “อนุสัญญาเอสปู (Espoo Convention)” ซ่ึงเป็นพันธกรณี
ทีว่ างรากฐานในการนาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาใช้ในการจัดการสงิ่ แวดล้อม
และต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ ท่ีเมืองเคียฟ ประเทศยูเครน เกิดพิธีสารที่เกี่ยวข้องกับการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Protocol on Strategic Environmental Assessment) เพ่ิมเติม
ในอนสุ ัญญาเอสปู

๑๑๔

ประเทศไทยได้นาการประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) มาใชใ้ นการจดั ทา และทบทวน
แผนและแผนงาน โดยเริ่มเป็นรูปธรรมในปี พ.ศ. ๒๕๔๗ คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ (กก.วล.)
ได้เสนอให้จดั ทาข้ันตอนการปฏิบัติงานของกระบวนการการประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA)
คู่ขนานกับการจัดทาแผนและแผนงานพัฒนาระดับภูมิภาคและรายสาขาต่าง ๆ เพื่อลดความขัดแย้ง
และส่งเสริมการพัฒนาอย่างย่ังยืน และในปี พ.ศ. ๒๕๔๘ กก.วล. ได้แต่งตั้งคณะอนุกรรมการ
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์มากากับดูแลการพัฒนาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ และได้ดาเนินงานโครงการศึกษานาร่องต่าง ๆ ซึ่งในปี พ.ศ. ๒๕๕๒
สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรม๙ติและส่ิงแวดล้อม (สผ.) ได้จัดทาแนวทางการประเมิน
สิง่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ฉบบั แรกของประเทศไทย

ระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ได้ถูกกาหนดไว้ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจ
และสังคมแห่งชาติ ฉบับท่ี ๑๐ (พ.ศ. ๒๕๕๐ – ๒๕๕๔) และฉบับท่ี ๑๑ (พ.ศ. ๒๕๕๕ – ๒๕๕๙)
ซึ่งกาหนดให้มีการปรับปรุงกระบวนการการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมท้ัง
ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับท่ี ๑๒ (พ.ศ. ๒๕๖๐ – ๒๕๖๕) ท่ีมีการผลักดันการนา
แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้มีผลบังคับใช้ทางกฎหมาย เพื่อนาไปสู่
การปฏิบตั ิและมแี นวทางทช่ี ัดเจน และเกิดผลเปน็ รปู ธรรม

ต่อมานายกรัฐมนตรีได้แต่งต้ังคณะอนุกรรมการการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
ภายใต้คณะกรรมการเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (กพย.) เพื่อจัดทาร่างข้อเสนอการจัดทาการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และร่างแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
(SEA Guideline) รวมทัง้ ไดม้ กี ารกาหนดใหม้ ีการพัฒนาระบบการประเมนิ สิง่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ของประเทศไทยในแผนการปฏิรูปประเทศและยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๘๐ และนโยบาย
รัฐบาลปัจจุบันได้ให้ความสาคัญกับการจัดทาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
เพ่ือเป็นเครื่องมือเชิงนโยบายในการเพ่ิมขีดความสามารถ ในการกาหนดยุทธศาสตร์การพัฒนาร่วมกัน
ของภาคส่วนต่าง ๆ และบูรณาการการทางานระหว่างหน่วยงาน ภาครัฐ ท้ังระดับประเทศรายสาขา
และเชิงพ้ืนท่ี เพื่อนาไปสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
ได้มีการพัฒนาปรับปรุงแนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในระดับสากล
จนปัจจุบันได้มี “แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ Strategic Environmental
Assessment Guideline โดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๓”
ฉบับท่ีสอง คือ ฉบับปัจจบุ ันของประเทศไทย โดยแนวทางดงั กล่าวมวี ัตถปุ ระสงค์เพ่ือ (๑) เพ่ือทาให้เกิด
ความเข้าใจในกระบวนการและข้ันตอนของการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
และสามารถนาไปใช้เป็นเครื่องมือสนับสนุนการดาเนินงานวางแผนและแผนงาน (๒) เพ่ือให้ความรู้

๑๑๕

เกี่ยวกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) บริบทการพัฒนาและกลไกการขับเคลื่อน
การประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ

ปี พ.ศ. ๒๕๔๑ - ๒๕๖๒ ได้มีการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของแผน
และแผนงาน รายพื้นท่ีและรายสาขา ๓๗ แผนงาน แต่การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
เหล่านั้นส่วนใหญ่ได้ดาเนินการมาแล้วกว่า ๕ ปี โดยที่การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ยงั ไม่มรี ะเบียบข้อบงั คับและกฎหมายสาหรับเจ้าของแผนหรือแผนงาน หน่วยงาน องคก์ ร ให้ดาเนินการ
จัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของแผนและแผนงาน ปัจจุบันมีเพียง (ร่าง)
ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีสาหรับระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. .... ซ่ึงจะใช้
เป็นกลไกในการขับเคลื่อนการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปสู่การปฏิบัติ เพ่ือให้การ
ขบั เคลือ่ นการประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) มปี ระสทิ ธิภาพและเป็นรูปธรรม

รัฐบาลได้ให้ความสาคัญกับการจัดทาระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
เพื่อใชเ้ ปน็ เครื่องมอื ในการเพ่มิ ขีดความสามารถในการกาหนดยุทธศาสตรก์ ารพัฒนารว่ มกนั ของภาคสว่ น
ต่าง ๆ ไปสู่การพัฒนาอยา่ งยงั่ ยนื จงึ ได้กาหนดแผนการปฏริ ูปดา้ นการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ
และสงิ่ แวดลอ้ มปี พ.ศ. ๒๕๖๑ - ๒๕๖๕ ภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ ปี พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๘๐ โดยกาหนดให้
ต้องมีการพัฒนาเครื่องมือบริหารจัดการใหม่ คือ การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
เพ่ือช่วยในการกาหนดนโยบาย แผนงาน และการพัฒนาในระดับพ้ืนท่ีเพ่ือการพัฒนาอย่างยั่งยืนขึ้น
มีระยะเวลาต้ังแต่ปี พ.ศ. ๒๕๖๑ - ๒๕๖๓ สานักงานสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
ซึ่งเป็นเสมือนผู้รับผิดชอบหลักในการปฏิรูประบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ตามภารกิจและตวั ชว้ี ัดท่กี าหนดไว้ ปจั จบุ ัน (พ.ศ. ๒๕๖๓) ไดส้ ิน้ สุดระยะเวลาของการปฏิรปู ท่ีกาหนดไว้ ๓ ปี

๕.๒ ผลสมั ฤทธก์ิ ารปฏริ ูประบบการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ตามแผนการปฏริ ูป
๒๕๖๑ - ๒๕๖๓

ผลสัมฤทธข์ิ องการปฏริ ูประบบการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เม่อื สน้ิ สุดปี พ.ศ. ๒๕๖๓
สรุปได้ดังต่อไปน้ี

๑) ได้กรอบและแนวทางการพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) โดยมี
กลไกการพัฒนาระบบการประเมินสง่ิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ได้เร่ิมดาเนนิ การกิจกรรมต่าง ๆ
ได้แก่ การเพ่ิมขีดความสามารถ สนับสนุนการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ตลอดจนกลไกแลกเปล่ียนเรียนรู้ แต่ยังไม่มีการปรับปรุงกฎหมายต่าง ๆ และยังไม่เกิดความเช่ือมโยง
การประเมินสิง่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) กบั ระบบการประเมินผลกระทบสิง่ แวดล้อม (EIA/EHIA)

๒) มีการเพิ่มขดี ความสามารถเก่ียวกบั การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ใหก้ บั ภาคสว่ น
ตา่ ง ๆ โดยเฉพาะภาคชมุ ชน องค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น และประชาสงั คมในจังหวัดตา่ ง ๆ บา้ ง

๓) บางภาคสว่ นมีประสบการณจ์ ากการดาเนนิ การการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
โดยมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของประชาชนและภาคส่วนต่าง ๆ มีกรณีศึกษา (กรณีนาร่อง) การประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เพียง ๑ กรณี ซึ่งยังไม่เกิดรูปธรรมในการพัฒนายุทธศาสตร์
ทีส่ อดคลอ้ งกับการพัฒนาอย่างยัง่ ยืน

๑๑๖

๔) ยังไม่มีข้อเสนอแนวทางการออกแบบเชงิ กลไกสถาบันที่ชัดเจน เพอ่ื การดาเนินการและพัฒนา
ระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ที่ได้รับการยอมรับว่าได้เริ่มมีการบูรณาการ
การทางานระหวา่ งหน่วยงานภาครัฐ และยังไมม่ ีแนวทางและรูปธรรมในการจัดการความขดั แยง้

๕) ยังไม่มีกฎหมายท่ีเก่ียวข้องกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีแต่เพียงการ
จัดทาร่าง “ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. ....”
ซ่งึ ยงั ไม่ไดร้ บั ความเห็นชอบจากคณะรฐั มนตรี

๖) เกิดกลไกเชิงสถาบันคือกลไกทางการบริหารโดยคณะกรรมการเพื่อการดาเนินการและพัฒนา
ระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซึ่งทาหน้าท่ีต่าง ๆ โดยมีส่วนร่วมสนับสนุน
การริเริ่มดาเนนิ การการประเมินส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) จากบางหน่วยงาน

๗) ยังไมม่ กี ารประเมินผลระบบการประเมนิ สงิ่ แวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ที่ได้ใชง้ านไปแลว้
การดาเนินการตามวิธีการปฏิรูป (กิจกรรม) ต่าง ๆ ซ่ึงประกอบด้วย ๗ วิธีการ ได้มีการ

ดาเนนิ การไปบางส่วน แต่บางวิธีการปฏริ ูปยงั ไมม่ ผี ลสัมฤทธิ์ตามตัวชวี้ ดั ทงั้ หมด เน่ืองจากการดาเนินการ
ตามวิธีการปฏิรูป โดยสานักงานสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติและหน่วยงานที่เก่ียวข้อง
ไม่สามารถดาเนินการตามภารกิจ ๗ ภารกิจของการปฏิรูปได้เมื่อสิ้นสุดระยะเวลาปฏิรูปปี พ.ศ. ๒๕๖๓
เนือ่ งจากประสบกับปญั หาอปุ สรรคตา่ ง ๆ ดงั ขอ้ ๕.๓

๕.๓ ปัญหาอปุ สรรคและข้อเสนอแนะของการประเมินส่งิ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
๕.๓.๑ ปญั หาอุปสรรคของการประเมนิ สิง่ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
จากการพิจารณาศึกษาเร่ืองระบบการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ครั้งนี้

พบปัญหาอุปสรรคของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และการปฏิรูประบบ
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ของประเทศ ดงั ต่อไปน้ี

๑) ปัญหานโยบายและการดาเนนิ การการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
(๑) คณะกรรมการเพื่อการพัฒนาที่ย่ังยืน (กพย.) ซ่ึงมีอานาจหนา้ ท่ีผลักดันการดาเนินการ

เก่ียวกบั การประเมินสิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีผ่านมาคณะกรรมการยังไม่ได้ให้ความสาคัญ
โดยมีการประชุมเพียงปีละ ๑ คร้ัง ส่งผลให้การพัฒนาและการนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ไปใช้ประโยชนล์ า่ ชา้ โดยเฉพาะลา่ ชา้ กวา่ แผนการปฏิรูปประเทศ

(๒) คณะกรรมการระดบั นโยบายในรายสาขาหรือเชงิ พนื้ ทห่ี รอื คณะกรรมการทคี่ ณะรฐั มนตรี
มอบหมายใหท้ าหน้าที่กาหนด หรืออนุมัติ หรือให้ความเห็นชอบตอ่ แผนหรอื แผนงานในรายสาขาหรือเชงิ พนื้ ท่ี
ยังไม่ครอบคลุมแผนและแผนงานของหน่วยงานต่าง ๆ ท่ีสาคัญที่ต้องจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA)

(๓) คณะรัฐมนตรีและคณะกรรมการระดับชาติต่าง ๆ เช่น คณะกรรมการสภาพัฒนาการ
เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ คณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ คณะกรรมการนโยบายป่าไม้
แห่งชาติ คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ คณะกรรมการนโยบายท่ีดินแห่งชาติ คณะกรรมการนโยบาย
พลังงานแห่งชาติ เปน็ ต้น ยงั ไมไ่ ด้นาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ไปใช้เป็นเครื่องมือ
ในการกาหนดนโยบาย วางแผนหรือแผนงานตามภารกจิ หนา้ ที่

๑๑๗

(๔) ประเทศไทยยังไม่มีการกาหนดการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
เชิงประเด็น (Issue Based) ที่เป็นปัญหาสาคัญของประเทศ เช่น ประเด็นขยะมูลฝอย มลพิษอากาศ
ยานพาหนะไฟฟ้า เปน็ ต้น

(๕) ปัจจบุ นั รัฐบาลกาหนดใหท้ าการประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ในการทา
แผนระดบั ๓ เทา่ น้ัน โดยท่ียังมีแผนระดับอื่นอีก ตามมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ ๔ ตุลาคม ๒๕๖๐ ได้แบ่ง
ระดบั แผนเป็น ๓ ระดบั โดยแผนระดับ ๑ คอื ยุทธศาสตร์ชาติ ระดบั ๒ คือ แผนแมบ่ ทภายใตย้ ุทธศาสตรช์ าติ
แผนพัฒนาเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ แผนความมน่ั คง แผนการปฏิรูปประเทศด้าน ... ส่วนแผนระดับ ๓
คอื “แผนแมบ่ ทดา้ น...” “แผนพัฒนา...” “แผนปฏบิ ตั ิการด้านที่ ... (พ.ศ...)” “แผนอื่น ๆ”

(๖) แผนและแผนงานรวมท้ังโครงการของรัฐที่สาคัญบางโครงการไม่มีการจัดทา
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มาก่อน เช่น แผนและโครงการเขตพัฒนาเศรษฐกิจ
พเิ ศษตา่ ง ๆ ของสานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ

(๗) การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) บางรายสาขาจัดทาขึ้นก่อน ดังนั้น
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีได้ จึงมักไม่ตอบคาถามหรือตอบได้ไม่ตรงกับส่ิงท่ี
ควรเปน็ และไมบ่ รู ณาการกับสาขาอืน่ ๆ

(๘) ขาดการสนับสนุนจากรัฐบาลอย่างจริงจังในการผลักดันการพัฒนาระบบและการ
ประเมินสงิ่ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)

๒) ปัญหากฎหมายและระเบยี บ
(๑) การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทยเป็นกระบวนการ

ที่ไม่มีกฎหมายรองรับหรือบังคับให้หน่วยงานหรือเจ้าของแผนงานต้องทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) โดยที่ปัจจบุ นั มเี พยี ง (ร่าง) ระเบียบสานกั นายกรัฐมนตรีว่าดว้ ยการประเมนิ สงิ่ แวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. .... ที่รอความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี ซ่ึงระเบียบน้ี จะใช้บังคับเฉพาะกับ
ราชการส่วนกลาง ราชการส่วนภมู ิภาค และราชการสว่ นทอ้ งถิ่นเทา่ น้ัน ดังนั้นจึงเป็นประเด็นท่ีตอ้ งตีความ
ว่าระเบียบสานกั นายกรฐั มนตรีดงั กล่าวจะมผี ลใชบ้ ังคบั กับบคุ คลหรือองค์กรเอกชนด้วยได้หรอื ไม่

(๒) เน่ืองจากปัจจุบันยังไม่มีกฎหมายเกี่ยวกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาตไิ ดจ้ ัดทา (ร่าง) ระเบียบสานกั นายกรฐั มนตรีว่าด้วย
การประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ พ.ศ. .... เพ่ือใช้เป็นเคร่ืองมือในการส่งเสริมและสนับสนุน
การจัดทาแผนหรือแผนงานของหน่วยงานภาครัฐ ให้มีการคานึงถึงปัจจัยทางด้านส่ิงแวดล้อมร่วมกับ
ปัจจัยทางด้านเศรษฐกิจ สังคมและปัจจัยอื่น ๆ ตลอดจนเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนท่ีเก่ียวข้องเข้ามา
มีส่วนร่วมเพ่ือให้การพัฒนาประเทศเป็นไปตามหลักการพัฒนาที่ยั่งยืน แต่ (ร่าง) ระเบียบดังกล่าว
ยงั ไม่ไดร้ ับการเหน็ ชอบจากคณะรัฐมนตรี

(๓) (ร่าง) “ระเบียบสานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
พ.ศ. ....” ดังกล่าว ซ่ึงประกอบด้วย ๓ หมวด คือ หมวด ๑ ว่าด้วยคณะกรรมการพัฒนาการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ท้ังนี้ในข้อ ๔ ของหมวด ๑ กาหนดให้มี “คณะกรรมการพัฒนาการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์” เรียกโดยย่อว่า “กสย.” แต่ในคณะกรรมการดังกล่าวยังไม่สมบูรณ์
เนือ่ งจากไมม่ ีกรรมการที่มาจากกระทรวงสาธารณสุข

๑๑๘

๓) ปัญหาหน่วยงานรับผิดชอบหลกั
(๑) ไม่มีหน่วยงานหรือองค์กรรับผิดชอบหลักที่มีขีดความสามารถ (Capacity) พอท่ีจะ

สามารถรับผิดชอบการดาเนินการและพัฒนาระบบการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
อันได้แก่

- การกาหนดกลไกเชิงสถาบัน เพื่อพัฒนาและผลักดันระบบการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ให้สามารถนาไปบูรณาการกับการทานโยบาย แผน แผนงานหรือทิศทางการ
พฒั นาตา่ ง ๆ เพอื่ ให้เกิดความย่ังยืน

- การกาหนดและพิจารณามาตรฐานและคุณภาพของรายงานการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

- การตดิ ตามประเมินผลท่ไี ดจ้ ากการประเมนิ ส่งิ แวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA)
- การให้คาปรึกษา ให้ความรู้ และสร้างความเข้าใจท่ีถูกต้องในเร่ืองการประเมิน
ส่งิ แวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แกห่ น่วยงานภาครัฐส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค ส่วนท้องถ่ิน ประชาชน
และภาคเอกชน
(๒) สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ ซึง่ ปจั จุบันเปน็ ฝ่ายเลขานกุ าร
ของคณะกรรมการพัฒนาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (กสย.) ยังขาดบุคลากรท่ีมีความรู้
และเชี่ยวชาญทางด้านการประเมนิ ส่ิงแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
(๓) ไม่มีหน่วยงานตามระเบียบของราชการท่ีทาหน้าที่พิจารณารายงานการประเมิน
ส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซึ่งหน่วยงานเจ้าของแผนและ/หรือแผนงานได้จัดทาข้ึน ให้อยู่ใน
มาตรฐานและมีคุณภาพ รวมทั้งสามารถนาไปใช้เป็นกรอบสาหรับการกาหนดแผนหรือแผนงาน
หรอื ทิศทางการพฒั นาประเทศอยา่ งยัง่ ยนื

๔) ปญั หากระบวนการการจดั ทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)
(๑) การจัดทาการประเมินสิ่งแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ในปัจจุบันมักจะขาดการ

วิเคราะห์ภาพในอนาคตและการพัฒนาทางเลือกของการพัฒนาท่ีเหมาะสม เน่ืองจากมีปัญหา
ดา้ นฐานขอ้ มลู ทไ่ี มเ่ พยี งพอไม่ถูกตอ้ ง และไม่ทนั สมัย

(๒) ประชาชนผู้มีส่วนได้เสียในแผนและแผนงาน ต้องเป็นผู้มีส่วนร่วมในการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) แต่ประชาชนยังขาดความรู้ความเข้าใจท่ีถูกต้องและไม่เห็น
ความสาคัญของการประเมนิ สง่ิ แวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) สาหรับแผนและแผนงานของหน่วยงาน
ต่าง ๆ ทาให้ประชาชนเข้าใจวา่ การจดั ทาการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นเรื่องของ
นโยบายภาครัฐถือเป็นเรื่องไกลตัว จึงไม่เข้ามามีส่วนร่วมหรือเข้ามามีส่วนร่วมน้อย ส่วนที่เข้ามามีส่วนร่วม
มักจะคานึงถึงแต่ผลกระทบต่อตนเองเป็นหลัก จะสนใจหรือพิจารณาเฉพาะประโยชน์หรือผลกระทบ
เฉพาะในกรอบพ้นื ที่ทตี่ นเองไดร้ ับโดยตรง โดยขาดการพิจารณาปัญหาหรอื แนวทางการพัฒนาในอนาคต
ในวงกวา้ งที่ครอบคลมุ ในทกุ มิติ

(๓) เนื่องจากผู้มีส่วนได้เสียในแผนและแผนงาน มีความหลากหลายและมีจานวนมาก
ทาให้เกิดปัญหาการมีสว่ นร่วมในกระบวนการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ซึ่งมีขอบเขต
การศึกษาท่ีกว้างแต่ยังไม่มีเกณฑ์กาหนดท่ีชัดเจนสาหรับกระบวนการการคัดเลือกกลุ่มและตัวแทน
ผ้มู สี ว่ นได้เสยี และรูปแบบการมีสว่ นร่วมท่เี หมาะสมในการประเมนิ สงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA)

๑๑๙

(๔) ยังไม่มีการกล่ันกรองและกาหนดแผนหรือแผนงานที่สมควรต้องทาการประเมิน
สงิ่ แวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สาหรับหน่วยงานท่ีสาคญั และมสี ่วนเกี่ยวข้อง

(๕) การกลั่นกรอง (Screening) และการกาหนดขอบเขตการศึกษา (Scoping) สาหรับ
การประเมนิ สิ่งแวดล้อมระดบั ยุทธศาสตร์ (SEA) โดยหนว่ ยงานเจ้าของแผนหรือแผนงาน ยังไมเ่ หมาะสม
ไม่ครอบคลุม และไม่ชัดเจน รวมทั้งไม่สอดคล้องกับการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ( SEA)
จึงไมเ่ กดิ ประโยชนต์ อ่ การวางแผนและแผนงาน

(๖) การกาหนดขอบเขต (Scoping) ของการทาการประเมินสงิ่ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์
(SEA) ตาม “แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment
Guideline)” ที่จัดทาโดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ “มีวัตถุประสงค์หลัก
เพอื่ กาหนดขอบเขตพืน้ ท่ี (Spatial) ระยะเวลา (Temporal) และประเดน็ ยทุ ธศาสตร์ (Strategic Issues)
ของแผนหรือแผนงาน ตลอดจนประเมินสถานภาพในอดีตถึงปัจจุบันของประเด็นยุทธศาสตร์ (Past and
Current Situation) และอาจประเมินแนวโนม้ ทอี่ าจเกดิ ขึ้นในอนาคตของประเด็นยทุ ธศาสตร์นั้น” ซ่งึ ทาให้
ตคี วามได้วา่ การกาหนดขอบเขตของการทาการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยทุ ธศาสตร์ (SEA) ที่เหมาะสมน้ัน
อาจไมจ่ าเป็นต้องมองไปข้างหนา้ แต่ทาเพียงแคก่ ารประเมินแนวโน้มท่ีอาจเกิดขึ้นในอนาคตของประเด็น
ยทุ ธศาสตรก์ ไ็ ด้ ซึง่ ทาใหไ้ มส่ ามารถกาหนดแผนหรือแผนงานทเี่ หมาะสมได้

(๗) ไมม่ ีการพัฒนาฐานขอ้ มลู กลางทคี่ รบถว้ น ทนั สมยั และถกู ตอ้ งท่จี าเปน็ สาหรับการ
ประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) และไม่มีการเชื่อมโยงข้อมูลจากการประเมินผลกระทบ
ส่ิงแวดลอ้ ม (EIA/EHIA) ของโครงการต่าง ๆ ท่ีผ่านมากบั ฐานข้อมลู ดังกล่าว

(๘) “แนวทางการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental
Assessment Guideline)” ท่ีจัดทาโดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติและใช้อยู่
ในปัจจุบนั นี้ ยังเปน็ เพยี งแนวทางในภาพกว้าง เพยี งเพ่ือทาให้เกิดความเข้าใจในกระบวนการและข้ันตอน
คร่าว ๆ ของการจัดทาการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) รวมท้ังเพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับ
บริบทการพัฒนาและกลไกการขับเคล่ือนการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ของประเทศไทย
ยงั ไม่สมบูรณ์พอที่จะนาไปใช้เป็นแนวทางในการจัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)
ในระดับปฏิบตั ิการจริงในภาคสนาม

(๙) “แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental
Assessment Guideline)” ที่จัดทาโดยสานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติยังขาด
หัวข้อการดาเนนิ การตามแผน (Plan Implementation)

(๑๐) ยงั ไมม่ ีการกาหนดชดุ (Set) ตัวชีว้ ดั ของการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยทุ ธศาสตร์
(SEA) สาหรับแผนและแผนงานต่าง ๆ ของประเทศให้เหมาะสมสาหรับแต่ละแผนและแผนงานในรายสาขา
เชิงพื้นที่ และเชิงประเด็น รวมทั้งยังไม่ครอบคลุมทุกมิติ คือ มิติเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้
ตวั ชว้ี ัดในแนวทางการประเมนิ ส่ิงแวดลอ้ มระดับยุทธศาสตร์ (SEA) ท่ีสานกั งานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจ
และสังคมแหง่ ชาติได้นาเสนอเป็นตวั อย่างนั้น มจี านวนมากตามประเภทของแผน ซ่ึงหลากหลายและเป็น
ของต่างประเทศ ซ่งึ ยังไม่ครอบคลุม ๓ มติ ิดังกล่าว และอาจไม่เหมาะสมกับบริบทไทย

(๑๑) เป้าประสงค์ของแผนงานที่ปรากฏในรายงานการประเมินส่ิงแวดล้อมระดับ
ยุทธศาสตร์ (SEA) ยังขาดตัวช้ีวัดและเป้าหมายของตัวช้ีวัด นอกจากน้ี ผู้จัดทาการประเมินสิ่งแวดล้อม
ระดับยุทธศาสตร์ (SEA) มีหลายกลุ่มทาใหถ้ ึงแมจ้ ะมีตวั ชี้วดั ท่ีครอบคลุมท้ัง ๓ มิติ คือ มิติเศรษฐกิจ สังคม