ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ_ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΙΑΝΝΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Δημήτρης Γιαννιάς

ISBN: 978-618-81127-1-1
© Δ. Γιαννιάς
ΑΘΗΝΑ 2014

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ
© Δ. Γιαννιάς / ΑΘΗΝΑ 2014

ISBN: 978-618-81127-1-1

2

3

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ
© Δ. Γιαννιάς / ΑΘΗΝΑ 2014

ISBN: 978-618-81127-1-1

4

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Δημήτρης Γιαννιάς
Ιούνιος 2014

ISBN: 978-618-81127-1-1

© Δ. Γιαννιάς / ΑΘΗΝΑ 2014

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ
© Δ. Γιαννιάς / ΑΘΗΝΑ 2014

ISBN: 978-618-81127-1-1

2

ΙΟΥΝΙΟΣ 2014

Το βιβλίο αυτό έχει βασισθεί σε σημειώσεις του συγγραφέα που χρησιμοποιήθηκαν
στη Θεματική Ενότητα ΔΕΟ 43 του προπτυχιακού προγράμματος σπουδών
Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου
την ακαδημαϊκή περίοδο 2011-2012, 2012-2013 και 2013-2014. Ευχαριστώ τους
Δημήτρη Δαπόντα και Χριστίνα Μπενέκη για την αρωγή τους στην ολοκλήρωση
του παρόντος εκπαιδευτικού βοηθήματος.
Δημήτρης Γιαννιάς, Καθηγητής
Σχολή Κοινωνικών Επιστημών
Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο
Ph.D., Carnegie-Melon University, Graduate School of Industrial Administration

3

4

Περιεχόμενα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 13

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 13

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΕΤΗΣ......................................16

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 17

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ 17

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 1.................................................................................19

ΕΙΣΑΓΩΓΗ .....................................................................................................19

ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ..................................................................................19

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ ...........................................................................................19

ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ............................................................21

ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑ - ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΙΣΟΤΙΜΙΕΣ .......................................23

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ...........................................................................24

ΜΟΡΦΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ .....................................................25

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ ................................................................................25

ΧΩΡΕΣ ΧΩΡΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΥΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩ...............................31

Ο ΦΟΡΟΣ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ HΠΕΙΡΟΥ 31

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ........................................................................................33

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1..........................................34

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ................35

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ .............................................................................................36

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 37

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 37

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 2.................................................................................39

ΕΙΣΑΓΩΓΗ .....................................................................................................39

ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ..................................................................................39

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ ...........................................................................................39

Η ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 41

ΤΥΠΟΙ ΑΜΕΣΩΝ ΞΕΝΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ – ΙΣΤΟΡΙΚΗ

ΑΝΑΔΡΟΜΗ .............................................................................................42

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΙ ΔΙΕΙΣΔΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ

ΑΓΟΡΕΣ ...................................................................................................43

ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: ΦΥΣΙΚΟ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ, ΝΟΜΙΚΟ, ΠΟΛΙΤΙΚΟ,

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ .........................................................44

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΕΣ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ & ...................44

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ.........................................44

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ...................................45

ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΩΝ ΘΥΓΑΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ........................................................................................46

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΙΣ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

.................................................................................................................47

ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΗΣ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ – ΤΜΗΜΑ

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ ....................47

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΥΜΜΑΧΙΕΣ .........................................................................48

Η ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ.......................49

ΕΣΩΣΤΡΕΦΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΣ ΑΜΕΣΕΣ ΞΕΝΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ: Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΕΜΠΕΙΡΙΑ.................................................................................................50

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ, ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ51

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2..........................................53

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ................53

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 55

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ 55

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3.................................................................................57

ΕΙΣΑΓΩΓΗ .....................................................................................................57

5

ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ .................................................................................. 57

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ ........................................................................................... 57

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ........................................ 59

ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ

ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 59

ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ 59

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ 60

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ 60

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ 61

ΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ 61

ΧΑΡΑΣΣΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ............. 62 62

Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ

Η ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΔΙΑΙΡΕΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΕΤΑ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ 62
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

ΑΛΛΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 62

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ 63

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 63

Η ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΔΑΣΜΩΝ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 63

ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ 65

Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ 65

Ο ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (ΟΟΣΑ)
66

ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΈΝΩΣΗΣ 67

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ......................................... 69
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ................ 69

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 71

ΜΙΑ ΝΕΑ ΕΥΡΩΠΗ – Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ 71

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 4 ................................................................................ 73

ΕΙΣΑΓΩΓΗ..................................................................................................... 73

ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ .................................................................................. 73

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ ........................................................................................... 73

Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ.................................... 75

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 75

ΜΠΕΝΕΛΟΥΞ 75

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 75

Η ΔΥΤΙΚΟΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ 75

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΆΝΘΡΑΚΑ ΚΑΙ ΧΑΛΥΒΑ 75

Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ 76

Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΗΣ 76

«ΕΥΡΩΣΚΛΗΡΥΝΣΗ» ΑΠΟ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1970 ΜΕΧΡΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ

ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΤΟΥ 1980 77

Η ΕΝΙΑΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΑΞΗ ΤΟΥ 1987 77

6

Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΜΑΑΣΤΡΙΧΤ – Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ 77
ΈΝΩΣΗ (ΣΕΕ)

Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΆΜΣΤΕΡΝΤΑΜ 78

ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ..........................................79 79

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 79

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 79

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ 80

ΤΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ 80

ΤΟ ECOFIN 80

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 80

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 81

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 81

H ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ 81

ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ Ε.Ε. – ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΥΚΑΙΡΙΑ.......................................82 82

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ – Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4..........................................84
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ................84

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 85

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ Ε.Ε. 85

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 5.................................................................................87
ΕΙΣΑΓΩΓΗ .....................................................................................................87
ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ..................................................................................87

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ ...........................................................................................87

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ.........................................................................89

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ Ε.Ε.; 89

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ; 89

Η ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 89

ΑΜΙΓΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ 90

ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ 90

ΟΛΙΓΟΠΩΛΙΟ 90

ΜΟΝΟΠΩΛΙΑΚΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ 91

ΝΟΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ................................................................................92 92

Η ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

Η ΕΝΙΑΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΑΞΗ 92

ΆΡΘΡΟ 85 (81): ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ 92

ΆΡΘΡΟ 86 (82): ΔΕΣΠΟΖΟΥΣΕΣ ΘΕΣΕΙΣ 93

ΆΡΘΡΑ 90, 92, 93: ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ 93

Η ΝΕΑ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ: ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚ 4064/89 94

ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ 95

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5..........................................95

7

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ................ 95

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 97

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ Ε.Ε. 97

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 6 ................................................................................ 99

ΕΙΣΑΓΩΓΗ..................................................................................................... 99

ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ .................................................................................. 99

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ ........................................................................................... 99

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ Ε.Ε.;............................................. 101

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ Ε.Ε. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 101

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΗΣ 102
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΈΝΩΣΗΣ 102
105
Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ 106
106
Η ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΗ ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ............................................ 105 107

Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 110

Η ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ 117
117
Η ΙΑΠΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 118
118
ΆΛΛΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ Ε.Ε. 118
119
ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ Η Ε.Ε. ΤΗΝ ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΗ ΦΥΣΗ ΤΗΣ 119
ΕΡΓΑΣΙΑΣ 120
121
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ....................................... 111 121
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 .............. 111 122
123
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 113
123
Η ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΝΟΜΙΣΜΑ 113

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 7 .............................................................................. 115

ΕΙΣΑΓΩΓΗ................................................................................................... 115

ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ................................................................................ 115

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ ......................................................................................... 115

Η ΑΝΑΓΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΝΙAIΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ.................... 117

ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΕ.
ΕΝΙΑΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ (ΕΕΑ):
ΠΟΙΑ ΑΝΑΓΚΗ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΗΝ ΕΕΑ;
Η ΕΝΙΑΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΑΞΗ (1987)
Η ΕΚΘΕΣΗ CECCHINI (1989)

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ............................................ 119

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΕΝΣ)
Η ΕΚΘΕΣΗ ΝΤΕΛΟΡ (1989)

ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ

Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΜΑΑΣΤΡΙΧ (1991-1993)

ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΝΟΜΙΣΜΑ (ΕΕΝ)................................................. 122

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΤΟ ΕΕΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΕ;

Η ΖΩΗ ΜΕ ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑ

ΈΝΑ ΕΝΙΑΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ – Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ
ΕΥΡΩΖΩΝΗΣ

8

ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ 123

ΤΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ

ΟΝΕ ΜΕ ΕΝΑ ΕΝΙΑΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑ 124

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7........................................125
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ..............126

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 127

ΑΜΕΣΕΣ ΞΕΝΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ Ε.Ε. 127

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 8...............................................................................129

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...................................................................................................129

ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ................................................................................129

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ .........................................................................................129

ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΜΕΣΕΣ ΞΕΝΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ .........131

ΚΙΝΗΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΞΕ 131

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΞΕΝΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ 131

Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΑΞΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 133

ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΟΥ ΕΞΗΓΟΥΝ ΤΙΣ ΑΜΕΣΕΣ ΞΕΝΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ..................135 136
ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΩΝ ΑΞΕ ΣΤΗΝ Ε.Ε..................................136

ΌΡΟΙ ΑΓΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΗ ΙΣΟΤΙΜΙΑ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΒΛΗΤΟΤΗΤΑ
ΤΗΣ 137

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟΔΟΧΗΣ 138

Η ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ 138
ΥΠΟΔΟΧΗΣ

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ 138

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΤΑΞΗ 138

ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 139

ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ 140

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΞΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΕ.............................................................140 140

ΣΥΣΣΩΡΕΥΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Η ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΈΡΕΥΝΑ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ (Ε&Α) 140

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 141

ΑΝΕΡΓΙΑ 141

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8........................................143
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ..............143

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 145

ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ145 150
ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 9...............................................................................147
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...................................................................................................147
ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ................................................................................147
ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ .........................................................................................147
Η ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ «SMALL BUSINESS ACT»............................................149
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ........................................................149

1. ΟΙ ΜΜΕ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ – ΒΑΣΙΚΑ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

2. Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ SBA

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 151

9

3. ΕΛΛΑΔΑ: ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ SBA 154

4. ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 2007-2009 155

5. ΟΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ 158

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (ΜΜΕ) ΣΕ

ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ ................................................................. 160

ΑΥΣΤΡΙΑ 160

ΑΛΒΑΝΙΑ 160

ΒΕΛΓΙΟ 161

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 161

ΚΡΟΑΤΙΑ 161

ΚΥΠΡΟΣ 162

ΤΣΕΧΙΑ 162

ΔΑΝΙΑ 162

ΕΣΘΟΝΙΑ 163

ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 163

ΓΑΛΛΙΑ 163

ΓΕΡΜΑΝΙΑ 164

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 164

ΙΡΛΑΝΔΙΑ 164

ΙΤΑΛΙΑ 165

ΛΕΤΤΟΝΙΑ 165

ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ 165

ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 166

ΜΑΛΤΑ 166

ΟΛΛΑΝΔΙΑ 166

ΠΟΛΩΝΙΑ 167

ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 167

ΡΟΥΜΑΝΙΑ 167

ΣΛΟΒΑΚΙΑ 168

ΣΛΟΒΕΝΙΑ 168

ΙΣΠΑΝΙΑ 168

ΣΟΥΗΔΙΑ 169

ΑΓΓΛΙΑ 169

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 169

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ....................................... 170
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 .............. 170

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 171

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ-ΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ 171

10

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 10.............................................................................173
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...................................................................................................173
ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ................................................................................173

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ .........................................................................................173

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ.........................................................174

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΚΛΙΜΑ ..........................................................................175
ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΟ ΧΑΡΤΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΣΤΗ Ε-25 ............................................176
ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ .........................................................177
ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ ΑΠΟ ΑΝΑΓΚΗ («PUSH» ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ)178

ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΩΝ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΓΕΝΙΑΣ ....................................180
ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΩΝ ΑΝΩ ΤΩΝ 55 ΕΤΩΝ ....................................183
ΠΟΣΟΣΤΟ ΚΑΠΟΙΟΥ ΑΝΩ ΤΩΝ 55 ΕΤΩΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΑΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ

ΑΥΤΟ ΤΩΝ ΚΑΤΩ ΤΩΝ 55 .....................................................................185

ΠΟΣΟΣΤΟ ΑΠΟΔΟΧΗΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ ........................................187

ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΘΕΝΤΩΝ ΠΟΥ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΟΤΙ ΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ

«ΣΚΕΦΤΟΝΤΑΙ ΜΟΝΟ ΤΗΝ ΤΣΕΠΗ ΤΟΥΣ» ΚΑΙ ΟΤΙ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΟΝΤΑΙ ΤΗΝ
ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ......................................................188
ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΘΕΝΤΩΝ ΠΟΥ ΣΥΜΦΩΝΕΙ ΟΤΙ Η ΕΝΑΡΞΗ ΜΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΗ (ΛΟΓΩ ΕΛΛΕΙΨΗΣ
ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ, ΣΥΝΘΕΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΚΑΙ

ΕΛΛΕΙΨΗ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ)....................................................189
ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΕΝΑΣ ΕΡΩΤΩΜΕΝΟΣ ΝΑ ΕΠΙΛΕΞΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΥΠΑΛΛΗΛΙΚΗ

ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΑΥΤΟ-ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ. ...................................190
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ

ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ-25 .........................191

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ...........................................................................................191

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10......................................192

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 ............192

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 193

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ-ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΚΡΙΤΗΡΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 193

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 11.............................................................................195

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...................................................................................................195

ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ................................................................................195

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ .........................................................................................195

ΠΟΛΥΚΡΙΤΗΡΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ............................197

ΜΕΓΕΘΟΣ ΑΓΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΝΕΕΣ

ΑΓΟΡΕΣ ΤΟΥ ΕΥΡΥΤΕΡΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΧΩΡΟΥ..............................204

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: 208

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 214

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11......................................215
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ............217

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 219

11

12

ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ευρωπαϊκή επιχείρηση είναι αυτή που δραστηριοποιείται σε μία ή περισσότερες χώρες της
Ευρώπης. Τα γνωστικά πεδία των διεθνών οικονομικών καθώς και των πολυεθνικών επιχειρήσεων
αφορούν την ευρωπαϊκή επιχείρηση που δραστηριοποιείται στην Ευρώπη, δοθέντος ότι οι χώρες
της Ευρώπης διαφοροποιούνται ως προς πολλούς παράγοντες, ακόμα και στην περίπτωση
υιοθέτησης του ιδίου νομίσματος (Ευρώ). Παραδείγματος χάριν, διαφορετικοί συντελεστές ΦΠΑ,
φορολογίας εισοδήματος εταιριών, φορολογία για κατηγορίες αγαθών (π.χ., αυτοκίνητα) κ.λ.π.

Στη συνέχεια δίδεται ένας κατάλογος των ευρωπαϊκών οικονομιών ταξινομημένος κατά το
Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ονομαστικό). Τα στοιχεία είναι για το 2007 και επίσης προβλέψεις για
τα έτη 2008 και 2009 που παρήχθησαν από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο το 2008. Ο κατάλογος
περιλαμβάνει και χώρες που ορισμένοι θεωρούν ασιατικές, ενώ άλλοι τις θεωρούν ευρωπαϊκές: τα
ακριβή όρια μεταξύ των δύο ηπείρων είναι αμφισβητούμενα.

Κατάλογος Ευρωπαϊκών Οικονομιών με το ονομαστικό τους ΑΕΠ

(σε δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ)

Θέση Χώρα 2007 2008 2009

— Κόσμος 54.585 62.054 64.168

— Ευρώπη 22.547 23.519

— Ευρωπαϊκή Ένωση 16.906 19.195 19.339

1 Γερμανία 3.321 3.818 3.773

2 Ηνωμένο Βασίλειο 2.804 2.787 2.734

3 Γαλλία 2.594 2.978 3.011

4 Ιταλία 2.105 2.399 2.407

5 Ισπανία 1.440 1.683 1.703

6 Ρωσία 1.290 1.779 2.067

7 Ολλανδία 777 909 931

8 Τουρκία 659 799 789

9 Σουηδία 455 513 509

10 Βέλγιο 454 531 539

11 Ελβετία 427 493 480

12 Πολωνία 422 567 602

13

13 Νορβηγία 389 481 446677
14 Αυστρία 371 432 443388
15 Ελλάδα 314 374 338877
16 Δανία 312 370 337766
17 Ιρλανδία 261 285 228844
18 Φινλανδία 246 288 229922
19 Πορτογαλία 223 255 225588
20 Τσεχία 175 217 222266
21 Ρουμανία 166 214 225577
22 Ουκρανία 142 198 221188
23 Ουγγαρία 138 164 117700
24 Σλοβακία 75 101 111122
25 Κροατία 51 64 6699
26 Λουξεμβούργο 50 58 5599
27 Σλοβενία 46 57 6622
28 Λευκορωσία 45 58 6699
29 Σερβία 40 52 5599
30 Βουλγαρία 40 52 5588
31 Λιθουανία 39 49 5522
32 Αζερμπαϊτζάν 31 53 6688
33 Λεττονία 27 34 3366
34 Κύπρος 21 26 2277
35 Εσθονία 21 25 2266
36 Ισλανδία 20 19 1177
37 Βοσνία και Ερζεγοβίνη 15 19 2211
38 Αλβανία 11 14 1155
39 Γεωργία 10 13 1144
40 Αρμενία
41 ΠΓΔΜ 9 12 1144
42 Μάλτα 8 10 1111
43 Μολδαβία 799
44 Μαυροβούνιο 468
355

Το εμπόριο δεν αποτελεί τον αποκλειστικό τρόπο οικονομικών σχέσεων μεταξύ επιχειρήσεων σε
διαφορετικά κράτη. Συχνά επιχειρήσεις από μία χώρα επενδύουν σε μια άλλη. Επιπλέον πολλές
επιχειρήσεις είναι πολυεθνικές και οι θυγατρικές τους δραστηριοποιούνται σε διαφορετικές χώρες.
Επιπλέον, ένας μεγάλος αριθμός ατόμων εργάζονται σε άλλη χώρα από αυτή που έχουν γεννηθεί..
Το σύνολο αυτών των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των διαφορετικών κρατών στην εποχή μας, που
αφορούν όχι μόνο την οικονομία, αλλά την κοινωνία γενικότερα, είναι γνωστό ως
παγκοσμιοποίηση.

14

Ως συνέπεια των παραπάνω, το παρόν βιβλίο έχει δομηθεί σε 11 κεφάλαια, τα οποία είναι τα εξής.
1. Βασικές αρχές διεθνών οικονομικών σχέσεων.
2. Βασικές αρχές πολυεθνικών επιχειρήσεων.
3. Το ευρωπαϊκό επιχειρησιακό περιβάλλον και τα βήματα προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση
4. Μια νέα Ευρώπη – η πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση
5. Η πολιτική ανταγωνισμού της Ε.Ε.
6. Κοινωνική πολιτική της Ε.Ε.
7. Η ενιαία αγορά και το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα
8. Άμεσες ξένες επενδύσεις στην Ε.Ε.
9. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ευρώπη.
10. Επιχειρηματικότητα στην Ευρώπη
11. Ταξινόμηση-κατάταξη και πολυκριτηριακή ανάλυση θεμάτων ενδιαφέροντος ευρωπαϊκών
επιχειρήσεων

15

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ
ΜΕΛΕΤΗΣ

Ενδεικτικά αναφέρουμε και προτείνουμε η μελέτη του παρόντος βιβλίου να ολοκληρωθεί σε 8
πλήρεις εβδομάδες μελέτης, με την εβδομαδιαία κατανομή των κεφαλαίων που δίδεται στον
παρακάτω πίνακα.

Α/Α ΕΒΔΟΜΑΔΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑ
ΜΕΛΕΤΗΣ
1 Κεφάλαια 1, 2
2 Κεφάλαιο 3
3 Κεφάλαιο 4
4 Κεφάλαιο 5
5 Κεφάλαιο 6
6 Κεφάλαιο 7
7 Κεφάλαιο 8
8 Κεφάλαιο 9
9 Κεφάλαια 10 & 11

16

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
ΔΙΕΘΝΕΙΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ
ΣΧΕΣΕΙΣ

17

18

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 1

Να εξηγείτε τι είναι διεθνοποίηση της οικονομίας.
Να ορίζετε το απόλυτο και συγκριτικό πλεονέκτημα και πώς αυτά επηρεάζουν τις
ανταλλαγές ανάμεσα στα κράτη.
Να ορίζετε την τιμή συναλλάγματος και τη συναλλαγματική ισοτιμία.
Να ορίζετε το ισοζύγιο πληρωμών.
Να εξηγείτε την έννοια της οικονομικής ενοποίησης και κατ’ επέκταση της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, της οικονομικής και της νομισματικής ένωσης.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Αυτό που χαρακτηρίζει τις οικονομίες των χωρών σήμερα είναι η ένταξή τους σ’ ένα διεθνές
περιβάλλον ανταγωνισμού μέσα στο οποίο πραγματοποιούνται οι συναλλαγές τόσο στο εσωτερικό
των χωρών όσο και μεταξύ τους. Στο κεφάλαιο αυτό θα παρουσιάσουμε τους λόγους για τους
οποίους οι οικονομίες αλληλοεμπλέκονται σήμερα, την έννοια της διεθνοποίησης της οικονομίας και
τη λειτουργία μίας οικονομίας, όταν είναι υποχρεωμένη να είναι ανοιχτή προς τα έξω. Εκτός όμως
από αυτά, θ’ αναλύσουμε το σύστημα, της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα στο οποίο είναι ενταγμένη η
χώρα μας και, τέλος, θ’ αναφερθούμε στην ελληνική οικονομία.

ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Τον τελευταίο καιρό όλοι αναφέρονται στη διεθνοποίηση της οικονομίας. Η κυβέρνηση, και όχι
μόνο, τονίζει ότι η μόνη λύση για την ελληνική οικονομία αλλά και για τις ελληνικές επιχειρήσεις
είναι να γίνουν ανταγωνιστικότερες, για να μπορέσουν να επιβιώσουν στο νέο διεθνές
περιβάλλον. Ταυτόχρονα, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης οδεύουν προς την οικονομική και
νομισματική ενοποίηση τους. Τι πιστεύετε για το ρόλο της Ε.Ε. στο πλαίσιο μίας
διεθνοποιημένης οικονομίας; Με ποιο τρόπο νομίζετε ότι η διεθνοποίηση της οικονομίας
επηρεάζει την οικονομική ανάπτυξη μίας χώρας;

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ

Διεθνές Εμπόριο
Διεθνοποίηση της οικονομίας
Ελληνική Οικονομία
Ευρώ

19

Ευρωπαϊκή Ενοποίηση
Ευρωπαϊκή Ένωση
Ισοζύγιο πληρωμών
Ο.Ν.Ε
Τιμή συναλλάγματος

20

ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Επειδή καμία χώρα δεν είναι αυτάρκης σε πλουτοπαραγωγικούς πόρους και δεν μπορεί να
παραγάγει μόνη της όλα τα αγαθά, κατ’ ανάγκη, πρέπει να έρθει σε συναλλαγή με μία άλλη
χώρα, ώστε να προμηθευτεί τα αγαθά και τις υπηρεσίες τα οποία δεν παράγει. Οι ανταλλαγές
ανάμεσα στις χώρες δεν αφορούν μόνο σε αγαθά και σε υπηρεσίες αλλά και σε ιδέες και σε
πληροφορίες. Ειδικότερα, σήμερα χάρη στις νέες τεχνολογίες η διάδοση πληροφοριών
ανάμεσα στις χώρες είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη.
Ονομάζουμε διεθνές εμπόριο τις συναλλαγές οι οποίες διενεργούνται μεταξύ των κρατών και
αφορούν στη διακίνηση αγαθών και υπηρεσιών.
Το διεθνές εμπόριο είναι παράγοντας ανάπτυξης για μία χώρα: Πρώτον, με το διεθνές εμπόριο
αποκτώνται τα αγαθά και οι υπηρεσίες τα οποία η χώρα αυτή χρειάζεται και δεν μπορεί να τα
παραγάγει η ίδια. Δεύτερον, αποκτώνται οι πρώτες ύλες τις οποίες η χώρα δε διαθέτει, αλλά τις
χρειάζεται για την παραγωγή άλλων αγαθών και υπηρεσιών. Τρίτον, διατίθεται το πλεόνασμα
της παραγωγής της.
Παρόλο που η πλειοψηφία των χωρών ανέκαθεν ήταν υπέρ των ελεύθερων εμπορικών
συναλλαγών, στην πράξη όμως, πάντα υπήρχαν σημαντικά προβλήματα. Μία χώρα η οποία
ήθελε να προστατέψει την εγχώρια παραγωγή υποχρέωνε τους εισαγωγείς προϊόντων να
πληρώνουν κάποιους επιπρόσθετους φόρους (τους λεγόμενους δασμούς). Αυτό είχε ως
αποτέλεσμα την αύξηση της τιμής των εισαγόμενων προϊόντων σε σχέση με τα εγχώρια.
Άρα, η έννοια του προστατευτισμού δεν αποκλείεται από την έννοια των εμπορικών
συναλλαγών. Εξάλλου, χώρες οι οποίες υποστηρίζουν υπέρμαχα το ελεύθερο εμπόριο, για
παράδειγμα, οι ΗΠΑ, θέτουν δασμούς ή και άλλους περιορισμούς στην εισαγωγή ορισμένων
ανταγωνιστικών προϊόντων.
Τα τελευταία χρόνια στις χώρες μέλη της Ε.Ε. έχει καταργηθεί η έννοια του δασμού ή και της
ύπαρξης διαφορετικού φόρου στην τιμή των αγαθών τα οποία παράγονται και διακινούνται
μέσα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις. Βέβαια, ενώ μέσα στην
Ευρωπαϊκή Ένωση οι συναλλαγές είναι ελεύθερες, δεν μπορούμε να πούμε ότι ισχύει το ίδιο
για χώρες οι οποίες είναι εκτός της Ε.Ε. και συναλλάσσονται με την Ε.Ε.
Οι λόγοι οι οποίοι ώθησαν τις χώρες ν’ ανταλλάσσουν αγαθά και υπηρεσίες μεταξύ τους
αναφέρθηκαν στην αρχή αυτής της ενότητας. Ο σημαντικότερος όμως λόγος πάνω στον οποίο
στηρίχθηκε και η θεωρία του διεθνούς εμπορίου είναι η θεωρία του απόλυτου και
συγκριτικού πλεονεκτήματος. Ο D. Ricardo θεωρείται ο πατέρας της θεωρίας του διεθνούς
εμπορίου.
Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι αν πρόκειται να παραγάγουμε ένα μόνο αγαθό, για να το
πουλήσουμε σε κάποια άλλη χώρα, θα παραγάγουμε εκείνο το οποίο μας κοστίζει φτηνότερα
και θ’ αγοράσουμε απ' έξω εκείνο το οποίο θα μας κόστιζε ακριβότερα, εάν το παραγάγαμε
εμείς. Το κόστος παραγωγής είναι λοιπόν το κλειδί των αποφάσεων για μια χώρα ως προς το
τι θα παραγάγει και τι θα εισαγάγει. Σύμφωνα με τη θεωρία του απόλυτου πλεονεκτήματος,
η χώρα θα ειδικευτεί στην παραγωγή εκείνων των προϊόντων τα οποία της κοστίζουν λιγότερο
απ' ότι κοστίζουν, αν παραχθούν από άλλες χώρες.

Πίνακας 1. : Απόλυτο πλεονέκτημα

Προϊόντα Χώρα Α Χώρα Β
Κρασί (ένα κιλό) 8 ώρες εργασίας 12 ώρες εργασίας
Ύφασμα (ένα μέτρο) 10 ώρες εργασίας
6 ώρες εργασίας

Σύμφωνα με τον πίνακα 1 η χώρα Α, για να παραγάγει ένα κιλό κρασί, χρειάζεται 8 ώρες
εργασίας, ενώ, για να παραγάγει ένα μέτρο ύφασμα, χρειάζεται 10 ώρες εργασίας. Αντίθετα η
χώρα Β, για να παραγάγει ένα κιλό κρασί, χρειάζεται 12 ώρες εργασίας και, για να παραγάγει
ένα μέτρο ύφασμα, χρειάζεται 6 ώρες εργασίας. Οι ώρες εργασίας στο συγκεκριμένο
παράδειγμα εκφράζουν το κόστος παραγωγής του προϊόντος σε κάθε χώρα. Διαφαίνεται,
λοιπόν, ότι η χώρα Α έχει απόλυτο πλεονέκτημα ως προς τη χώρα Β στην παραγωγή κρασιού,
επειδή το ένα κιλό κρασί κοστίζει στη χώρα Α 8 ώρες εργασίας και στη χώρα Β 12 ώρες

21

εργασίας. Η χώρα Β όμως έχει απόλυτο πλεονέκτημα ως προς τη χώρα Α στην παραγωγή
υφάσματος. Κατά συνέπεια, η χώρα Α θα παραγάγει και θα πουλά κρασί και θ’ αγοράζει
ύφασμα, ενώ η χώρα Β θα παράγει και θα πουλά ύφασμα και θ’ αγοράζει κρασί.
όμως, μπορεί μία χώρα να έχει απόλυτο πλεονέκτημα στην παραγωγή και των δύο αγαθών.
Το κόστος, δηλαδή, παραγωγής και των δύο αγαθών είναι μικρότερο, για παράδειγμα, στη
χώρα Α απ' ότι στη χώρα Β. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να βρούμε ποια χώρα έχει
συγκριτικό πλεονέκτημα ποια, δηλαδή, θα παραγάγει το φτηνότερο γι’ αυτή προϊόν και θ’
αγοράσει το άλλο.

Πίνακας 2 : Συγκριτικό Πλεονέκτημα

Προϊόντα Χώρα Α Χώρα Β
Κρασί (ένα κιλό) 4 ώρες εργασίας 12 ώρες εργασίας
Ύφασμα (ένα μέτρο) 8 ώρες εργασίας 10 ώρες εργασίας

Σύμφωνα με τα στοιχεία του πίνακα 2, η χώρα Α διαθέτει απόλυτο πλεονέκτημα τόσο στην
παραγωγή κρασιού όσο και στην παραγωγή υφάσματος. Όμως, έχει και το συγκριτικό
πλεονέκτημα στο κρασί, ενώ η χώρα Β έχει το συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή
υφάσματος. Γιατί η χώρα Α έχει συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή κρασιού;
Αν υποθέσουμε ότι και οι δύο χώρες παράγουν κρασί, τότε το κόστος της χώρας Α, για να
παραγάγει ένα κιλό κρασί, είναι το 1/3 (δηλαδή 0.33) σε σχέση με το κόστος της χώρας Β, για
να παραγάγει κρασί (4/12).
Εάν και οι δύο χώρες παράγουν ύφασμα, τότε το κόστος της χώρας Α, για να παραγάγει ένα
μέτρο ύφασμα είναι τα 8/10 (δηλαδή 0.8) σε σχέση με το κόστος της χώρας Β για να παράγει
ύφασμα. Παρατηρούμε λοιπόν ότι για τη χώρα Α είναι σχετικά φτηνότερο να παράγει κρασί
έναντι υφάσματος (0.33 έναντι 0.8), δηλαδή έχει συγκριτικό πλεονέκτημα στο κρασί.
Ας προσπαθήσουμε να βρούμε σε ποιο προϊόν η χώρα Β έχει συγκριτικό πλεονέκτημα. Η
χώρα Β, για να παραγάγει ένα κιλό κρασί έχει τριπλάσιο κόστος απ΄' ότι η χώρα Α, αν παράγει
κρασί (12/4=3). Η χώρα Β, όταν παράγει ύφασμα, έχει κόστος ίσο με το 10/8 (δηλαδή 1.25) του
κόστους της χώρας Α, όταν παράγει ύφασμα. Κατά συνέπεια, η χώρα Β έχει συγκριτικό
πλεονέκτημα σε σχέση με τη χώρα Α στην παραγωγή υφάσματος.
Οι ανταλλαγές εμπορευμάτων (αγαθών και υπηρεσιών) αποτέλεσαν μία από τις πρώτες
μορφές συναλλαγών ανάμεσα σε διαφορετικές οικονομίες. Εκτός όμως από τις εισαγωγές και
εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών οι διεθνείς συναλλαγές (το σύνολο των συναλλαγών μίας
χώρας με άλλες χώρες) περιλαμβάνουν και εισροές και εκροές εισοδημάτων. Η διαδικασία της
μετανάστευσης συνδέεται άμεσα με την εισροή και εκροή εισοδημάτων. Οι μετανάστες στον
τόπο που εγκαθίστανται συμμετέχουν στην παραγωγική διαδικασία και παράγουν αγαθά και
υπηρεσίες. Ταυτόχρονα, ένα μέρος του εισοδήματός τους το μεταφέρουν πίσω στην πατρίδα
τους (μεταναστευτικά εμβάσματα).
Μία άλλη μορφή οικονομικών συναλλαγών είναι η κινητικότητα του κεφαλαίου. Η κινητικότητα
του κεφαλαίου μπορεί να πάρει διάφορες μορφές. Η πρώτη μορφή, ίσως, είναι η μορφή των
πολυεθνικών εταιρειών. Αυτές, δηλαδή, οι εταιρείες εγκαθίστανται σε τρίτες χώρες, για να
εκμεταλλευτούν φτηνές πρώτες ύλες και το εργατικό δυναμικό και να παραγάγουν με χαμηλό
κόστος αγαθά, με σκοπό να τα πουλήσουν σε άλλες αν η αγορά από την οποία αυτές οι
εταιρείες προέρχονται έχει κορεστεί. Άλλη μορφή κινητικότητας κεφαλαίου είναι τα δάνεια τα
οποία μπορεί να συνάψει το κράτος με άλλα ξένα κράτη και να υπάρξει εισροή κεφαλαίου σ’
αυτή τη χώρα.
Σήμερα είναι έντονη η κινητικότητα του κεφαλαίου στο πλαίσιο του χρηματοπιστωτικού τομέα.
Αυτό που διαφοροποιεί την εποχή μας από προηγούμενες εποχές είναι ο ρόλος των
χρηματαγορών, δηλαδή σήμερα ολοένα και περισσότερα άτομα επενδύουν τα χρήματά τους
στο χρηματιστήριο σε σχέση με το παρελθόν. Παλαιότερα οι συναλλαγές τέτοιου είδους ήταν
επιτρεπτές μόνο στα εθνικά πλαίσια. Σήμερα είναι επιτρεπτές και εκτός εθνικών πλαισίων,
δηλαδή, για παράδειγμα, ένας Έλληνας μπορεί να επενδύσει στο χρηματιστήριο του Παρισιού
και ένας Αμερικάνος στο χρηματιστήριο της Αθήνας.
Παρατηρούμε ότι ολοένα και περισσότερο οι οικονομικές συναλλαγές μεταξύ των χωρών

22

εντείνονται, ενώ η έννοια του προστατευτισμού και των εθνικών ορίων υποχωρεί, η οικονομική
συναλλαγή, δηλαδή, δεν γνωρίζει πλέον σοβαρούς περιορισμούς οι οποίοι να υπαγορεύονται
από τα εθνικά συμφέροντα. Η οικονομική συναλλαγή υπαγορεύεται καθαρά από το ατομικό
συμφέρον. Για το λόγο αυτό σήμερα ομιλούμε για τη διεθνοποίηση της οικονομίας. Με τον
όρο διεθνοποίηση της οικονομίας εννοούμε ότι οι εθνικές οικονομίες είναι ενταγμένες σ' ένα
διεθνές περιβάλλον οικονομικών συναλλαγών και είναι άμεσα αλληλοεξαρτώμενες μεταξύ
τους. Αν υπάρξει κρίση σε μία χώρα, εξαιτίας της διαπλοκής μεταξύ των οικονομιών, η κρίση
αυτή μεταφέρεται και στις άλλες χώρες.
Ας υποθέσουμε ότι σε μία χώρα έχουν επενδυθεί, στο πλαίσιο του χρηματιστηρίου, πολλά ξένα
κεφάλαια (π.χ. εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια). Οι εταιρείες που τα έχουν επενδύσει
αποφασίζουν να τα αποσύρουν, για να τα επενδύσουν σε μία άλλη αγορά. Η απότομη και
μαζική φυγή κεφαλαίων από τη χώρα αυτή προς άλλες χώρες θα δημιουργήσει στενότητα
κεφαλαίων (δηλαδή, θα λείψουν τα χρηματικά κεφάλαια) στη χώρα αυτή. Επιπλέον, ενδέχεται
να μην μπορεί ν’ ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της προς άλλες χώρες (δηλαδή να μην τους
πληρώσει αυτά που τους χρωστά).
Αν αυτό συμβεί τότε και αυτές οι χώρες θα έχουν πρόβλημα γιατί στην πράξη είχαν δεσμεύσει
το κεφάλαιό τους και δεν εισπράττουν τίποτα. Άρα, η κρίση μεταδίδεται από τη μια χώρα στην
άλλη.

ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑ - ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΕΣ
ΙΣΟΤΙΜΙΕΣ

Όπως και στο εσωτερικό της χώρας έτσι και στο εξωτερικό, για ν’ αγοράσουμε ένα αγαθό ή μία
υπηρεσία, πρέπει να πληρώσουμε. Η διαφορά έγκειται στο ότι, όταν αγοράζουμε αγαθά από
το εσωτερικό της χώρας, πληρώνουμε με το εθνικό μας νόμισμα, ενώ, όταν αγοράζουμε αγαθά
από το εξωτερικό, πληρώνουμε με το νόμισμα της χώρας από την οποία τα αγοράζουμε. Αυτό
σημαίνει ότι θα πρέπει καταρχήν να προμηθευτούμε (να αγοράσουμε) το ξένο νόμισμα,
προσφέροντας (πουλώντας) τα δικά μας.
Με τον όρο αγορά συναλλάγματος εννοούμε την αγορά στην οποία αγοράζουμε και πουλούμε
νομίσματα διαφορετικών χωρών. Με τον όρο συνάλλαγμα εννοούμε όλα τα διαφορετικά ξένα
μέσα πληρωμής οποιασδήποτε μορφής (π.χ. χαρτονομίσματα, συναλλαγματικές κτλ).
Στην αγορά του συναλλάγματος, όταν ζητείται το νόμισμα μίας χώρας, ταυτόχρονα,
προσφέρεται το νόμισμα κάποιας άλλης χώρας.
Ονομάζουμε τιμή συναλλάγματος ή συναλλαγματική ισοτιμία του νομίσματος Α, τον αριθμό
των μονάδων που δίνουμε απ’ αυτό το νόμισμα, για να αγοράσουμε μία μονάδα από ένα άλλο
νόμισμα. Αν δώσουμε 50 δρχ., για να αγοράσουμε ένα γαλλικό φράγκο, τότε η συναλλαγματική
ισοτιμία της δραχμής προς το γαλλικό φράγκο είναι 50 προς 1.
Η συναλλαγματική ισοτιμία μπορεί να καθορίζεται είτε ελεύθερα στην αγορά συναλλάγματος
από τη ζήτηση και την προσφορά (καθεστώς κυμαινόμενων ισοτιμιών) είτε από το κράτος
(καθεστώς σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών).
Στην πρώτη περίπτωση, όταν αυξηθεί η ζήτηση για ένα νόμισμα (π.χ. για δολάρια) χωρίς ν’
αυξηθεί (ή αυξάνεται λιγότερο από τη ζήτηση) η προσφορά του, τότε ανεβαίνει η αξία αυτού
του νομίσματος σε σχέση με τ’ άλλα. Δηλαδή η αξία του νομίσματος υπερτιμάται. Αν η
συναλλαγματική ισοτιμία, για παράδειγμα, φράγκου / δραχμής είναι 1 προς 50, όταν η ελληνική
δραχμή υπερτιμηθεί, η συναλλαγματική ισοτιμία γίνεται 1 προς 40. Αντίθετα όταν αυξηθεί η
προσφορά ενός εθνικού νομίσματος, ενώ παραμένει σταθερή η ζήτησή του (ή μεταβάλλεται
λιγότερο απ΄ ότι η προσφορά), τότε η αξία του νομίσματος υποτιμάται. Στην περίπτωση της
συναλλαγματικής ισοτιμίας του γαλλικού φράγκου προς τη δραχμή, η υποτίμηση της δραχμής
διαμορφώνει τη συναλλαγματική ισοτιμία σε 1 προς 60.
Η υποτίμηση ή και η υπερτίμηση του εθνικού μας νομίσματος έχει συνέπειες στην εθνική
οικονομία. Η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος επηρεάζει αφ’ ενός το μέγεθος των
εισαγωγών - εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών και αφετέρου τον τιμάριθμο - πληθωρισμό και
το ύψος των δημοσίων ελλειμμάτων - δημοσίου χρέους.
Ας υποθέσουμε ότι η τιμή ενός προϊόντος είναι ακριβώς η ίδια σε δύο χώρες, για παράδειγμα,
στη Γαλλία και στην Ελλάδα. Αν υποτιμηθεί η δραχμή, τότε ο Γάλλος, ανταλλάσσοντας την ίδια
ποσότητα γαλλικών φράγκων, θα παίρνει περισσότερες δραχμές και θα μπορεί να αγοράσει

23

περισσότερα από τα δικά μας προϊόντα. Δηλαδή, η υποτίμηση του εθνικού μας νομίσματος
προκαλεί αύξηση των εξαγωγών μας και μείωση των εισαγωγών.
Αντίθετα στην περίπτωση του εξωτερικού δημοσίου χρέους, η Ελλάδα θα είναι αναγκασμένη,
μετά την υποτίμηση της δραχμής, να καταβάλει μεγαλύτερη ποσότητα δραχμών, για ν’
αγοράσει την ίδια ακριβώς ποσότητα ξένων νομισμάτων για την πληρωμή του χρέους. Δηλαδή,
η αξία του εξωτερικού χρέους σε δραχμές έχει αυξηθεί.
Σ' ότι αφορά στην επίπτωση της υποτίμησης του εθνικού μας νομίσματος στον πληθωρισμό
παρατηρούμε ότι προκαλεί αύξηση του επιπέδου τιμών και όπως αναφέραμε προηγούμενα,
αυξάνεται η τιμή των εισαγόμενων προϊόντων. Αν υποθέσουμε ότι πολλά από τα εισαγόμενα
προϊόντα είναι πρώτες ύλες, τότε το κόστος αγοράς των πρώτων υλών αυξάνεται και, κατά
συνέπεια, το κόστος παραγωγής των προϊόντων, άρα και οι τιμές τους.

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

Όπως κάθε επιχείρηση ενδιαφέρεται να γνωρίζει τα έσοδά της και τις δαπάνες της έτσι και το
κράτος ενδιαφέρεται να γνωρίζει κάθε στιγμή τι χρήμα εισρέει στη χώρα και τι χρήμα εκρέει
από τη χώρα για διάφορους σκοπούς.
Ο πίνακας που δείχνει τις εισροές και τις εκροές χρημάτων για κάθε σκοπό ονομάζεται
ισοζύγιο πληρωμών. Το ισοζύγιο πληρωμών είναι, λοιπόν, ένας πίνακας ο οποίος
περιλαμβάνει όλες τις οικονομικές συναλλαγές που έχει αυτή η χώρα με άλλες χώρες στο
διάστημα ενός έτους.
Επειδή το ισοζύγιο πληρωμών είναι ένας γενικός πίνακας, διακρίνεται σε άλλους επιμέρους
πίνακες, και ο καθένας από αυτούς αναλύει ξεχωριστές οικονομικές συναλλαγές.
Συγκεκριμένα, το ισοζύγιο πληρωμών διακρίνεται σε εμπορικό ισοζύγιο, σε ισοζύγιο
άδηλων πόρων και σε ισοζύγιο κίνησης κεφαλαίων. Κάθε επιμέρους ισοζύγιο μπορεί να
είναι είτε πλεονασματικό (εάν οι εισροές χρημάτων είναι μεγαλύτερες από τις εκροές
χρημάτων) είτε ελλειμματικό (εάν οι εισροές χρημάτων είναι μικρότερες από τις εκροές
χρημάτων).
Ειδικότερα, το εμπορικό ισοζύγιο καταγράφει τις εισαγωγές και τις εξαγωγές εμπορευμάτων.
Το ισοζύγιο άδηλων πόρων καταγράφει τις εισαγωγές και τις εξαγωγές υπηρεσιών, καθώς
επίσης και τις μεταφορές χρηματικών κεφαλαίων. Το εμπορικό ισοζύγιο ενωμένο με το ισοζύγιο
των άδηλων πόρων αποτελούν το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Τέλος, το ισοζύγιο
κίνησης κεφαλαίων περιλαμβάνει όλες τις μετακινήσεις χρηματικών κεφαλαίων από και προς
το εξωτερικό, όπως είναι τα δάνεια, τα κεφάλαια για επενδύσεις κτλ.
Ενώ τα επιμέρους ισοζύγια μπορεί να παραμένουν είτε πλεονασματικά είτε ελλειμματικά, το
ισοζύγιο πληρωμών πρέπει πάντοτε να είναι ισοσκελισμένο.
Αυτό επιτυγχάνεται λογιστικά κυρίως μέσα από την αυξομείωση των συναλλαγματικών
αποθεμάτων της χώρας. Ας υποθέσουμε ότι η χώρα έχει πλεόνασμα στο ισοζύγιο πληρωμών.
Αυτό σημαίνει ότι οι συνολικές εισροές χρημάτων στη χώρα μας είναι περισσότερες από τις
εκροές χρημάτων και το αποτέλεσμα θα είναι να αυξηθούν τα συναλλαγματικά αποθέματα της
χώρας μας και έτσι ισοσκελίζεται το ισοζύγιο πληρωμών. Αντίθετα, εάν η χώρα μας έχει
έλλειμμα στο ισοζύγιο πληρωμών οι εισροές χρημάτων, δηλαδή, είναι μικρότερες από τις
εκροές χρημάτων, τότε το έλλειμμα αυτό καλύπτεται είτε μέσα από τα ήδη υπάρχοντα
συναλλαγματικά διαθέσιμα τα οποία και μειώνονται είτε με δανεισμό από το εξωτερικό. Κάθε
χώρα προσπαθεί να μην έχει ελλειμματικό ισοζύγιο πληρωμών, διότι στην περίπτωση αυτή η
οικονομική κατάσταση της χώρας δεν είναι ιδιαίτερα καλή, για παράδειγμα, χρεώνεται στο
εξωτερικό κτλ.
Το κράτος προσπαθεί να περιορίσει το έλλειμμα στο ισοζύγιο πληρωμών με τη λήψη
διάφορων μέτρων τα οποία θα βοηθήσουν στην αύξηση, γενικά, των εξαγωγών και στον
περιορισμό των εισαγωγών. Για παράδειγμα, η υποτίμηση της δραχμής μπορεί να περιορίσει
τις εισαγωγές και ν’ αυξήσει τις εξαγωγές ή η αύξηση των επιτοκίων να προκαλέσει αύξηση της
εισροής κεφαλαίων στη χώρα μας κτλ.

24

ΜΟΡΦΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ

Η προσπάθεια πολλών χωρών ν’ αντέξουν στο διεθνή ανταγωνισμό τις ώθησε σε συνεργασία
μεταξύ τους, ώστε να μειωθεί η ένταση του ανταγωνισμού. Η οικονομική ενοποίηση των
χωρών είναι αποτέλεσμα της προσπάθειας των κυβερνήσεων των χωρών αυτών να ενώσουν
τις δυνάμεις τους απέναντι σε κοινούς και ισχυρούς εχθρούς ή και να εκμεταλλευτούν από
κοινού τις δυνατότητές τους, ώστε να επικρατήσουν στο χώρο αυτό.
Με την ενοποίηση κάποιων χωρών επιτυγχάνεται καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών
πόρων της κάθε χώρας, αύξηση των ανταλλαγών μεταξύ τους, ενίσχυση της
ανταγωνιστικότητας, βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων αγαθών και υπηρεσιών και
επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης αυτών των χωρών.
Ο βαθμός οικονομικής συνεργασίας μεταξύ των χωρών κλιμακώνεται και, ξεκινώντας από αυτή
που εμπεριέχει το χαμηλότερο βαθμό οικονομικής ενοποίησης, διακρίνουμε τη ζώνη
ελεύθερων συναλλαγών, την τελωνειακή ένωση, την Κοινή Αγορά, την οικονομική ένωση και
τέλος την πλήρη οικονομική ολοκλήρωση.
Η ζώνη ελεύθερων συναλλαγών είναι η μορφή οικονομικής ενοποίησης στην οποία οι χώρες
– μέλη έχουν καταργήσει τα εμπόδια που περιορίζουν την ελεύθερη διακίνηση των
εμπορευμάτων, όπως είναι οι δασμοί, με αποτέλεσμα ν’ αυξηθούν οι συναλλαγές.
Όμως, η πολιτική των συναλλαγών της κάθε χώρας-μέλους με χώρες εκτός της Ζώνης
Ελεύθερων Συναλλαγών καθορίζεται με βάση τα εθνικά της συμφέροντα.
Η τελωνειακή ένωση είναι το επόμενο στάδιο της οικονομικής ενοποίησης. Στό πλαίσιο της
τελωνειακής ένωσης έχουν καταργηθεί κάθε είδους εμπόδια για τη διακίνηση εμπορευμάτων,
αλλά έχει επίσης υιοθετηθεί και μία κοινή στάση σ' ότι αφορά στις συναλλαγές με χώρες που
δεν ανήκουν στην τελωνειακή ένωση.
Η Κοινή Αγορά διαφοροποιείται σημαντικά από τις προηγούμενες οικονομικές ενώσεις στο
βαθμό που, για τις χώρες-μέλη, επιτρέπεται όχι μόνο η ελεύθερη διακίνηση των
εμπορευμάτων, αλλά και των συντελεστών παραγωγής, δηλαδή του κεφαλαίου και της
εργασίας.
Τέλος, η οικονομική ένωση αποτελεί το τελευταίο στάδιο προς την οικονομική ολοκλήρωση.
Στο πλαίσιο αυτής της ένωσης, εκτός από τις ελεύθερες συναλλαγές και από την ελεύθερη
μετακίνηση των παραγωγικών συντελεστών, οι χώρες-μέλη υιοθετούν την άσκηση κοινής
οικονομικής πολιτικής σε ορισμένους τομείς, όπως είναι η κοινή αγροτική πολιτική, η κοινή
δημοσιονομική πολιτική, η κοινή νομισματική πολιτική κτλ. Καταλαβαίνουμε ότι η υιοθέτηση
μιας κοινής πολιτικής σε κάποιους τομείς αμφισβητεί την εθνική δικαιοδοσία και σ' αρκετές
περιπτώσεις, βραχυχρόνια, μπορεί να θίγονται τα συμφέροντα κάποιων ομάδων. Ας
θυμηθούμε ότι στην Ελλάδα οι αγρότες σ' αρκετές περιπτώσεις έχουν εκφράσει τη διαφωνία
τους με την άσκηση κοινής αγροτικής πολιτικής, θεωρώντας ότι με τον τρόπο αυτό
ζημιώνονται.
Ένα σημαντικό ερώτημα που τίθεται είναι αν και κατά πόσο η οικονομική ολοκλήρωση θα
επιφέρει και την πολιτική ολοκλήρωση. Η ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οποία θ’
αναλύσουμε στην επόμενη ενότητα, δείχνει ότι η οικονομική ολοκλήρωση μπορεί, ως ένα
βαθμό, να λειτουργήσει και χωρίς να υπάρχει πολιτική ολοκλήρωση, αλλά η ίδια η διαδικασία
ωθεί τις χώρες και προς την πολιτική ολοκλήρωση.

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί τον τελευταίο σταθμό μίας μακρόχρονης και επίπονης
διαδικασίας τόσο οικονομικής όσο και πολιτικής ολοκλήρωσης. Όπως αναφέραμε και στην
προηγούμενη ενότητα το πρώτο βήμα σε μία τέτοια διαδικασία είναι η κατάργηση όλων των
δασμών με στόχο τη διευκόλυνση των συναλλαγών. Το Μάιο του 1950 ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή
Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ). Στην Ένωση αυτή συμμετέχουν η πρώην
Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, οι χώρες της Μπενελούξ, καθώς επίσης η Ιταλία και
η Γαλλία. Στόχος της ενότητας αυτής ήταν η κατάργηση των εμποδίων και η προώθηση του
ανταγωνισμού σε δύο κύριους τομείς : τον άνθρακα και τον χάλυβα.
Το 1957 με την υπογραφή της Συνθήκης της Ρώμης ιδρύθηκαν η Ευρωπαϊκή Οικονομική

25

Κοινότητα (ΕΟΚ) και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (ΕΚΑΕ). Η πιο σημαντική
ένωση είναι η ΕΟΚ (Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα). Η ΕΟΚ ιδρύθηκε το 1957 με τη
συνθήκη της Ρώμης και τα πρώτα κράτη μέλη (ιδρυτικά μέλη) ήταν το Βέλγιο, η Γερμανία, η
Ιταλία, το Λουξεμβούργο και η Ολλανδία. Στο πλαίσιο αυτής της Ένωσης διακινούνται
ελεύθερα τόσο τα εμπορεύματα όσο και οι παραγωγικοί συντελεστές (εργασία και κεφάλαιο).
Το 1960 θεσμοθετήθηκε η Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών. Στην Ένωση αυτή
συμμετέχουν η Νορβηγία, η Σουηδία, η Δανία, η Αυστρία, η Πορτογαλία, η Ελβετία και το
Ηνωμένο Βασίλειο.
Η ΕΟΚ χαρακτηρίζεται από την ελεύθερη κίνηση αγαθών και υπηρεσιών, καθώς επίσης και
από τη μετακίνηση της εργασίας, ενώ για το κεφάλαιο υπάρχουν ακόμη περιορισμοί.
Ταυτόχρονα, οι χώρες μέλη καταφεύγουν στην άσκηση κοινής πολιτικής σ’ ορισμένα θέματα
όπως, για παράδειγμα, στον αγροτικό τομέα κτλ. Η ΕΟΚ στην ουσία οδηγεί στην Ευρωπαϊκή
Κοινότητα και την 1η Νοεμβρίου 1993 μετονομάζεται σε Ευρωπαϊκή Ένωση. Μετά από την
ιδρυτική διακήρυξη της 25ης Μαρτίου 1957 τα μέλη της ΕΟΚ αυξάνονται από 6 σε 9 με την
ένταξη της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Την 1η Ιανουαρίου 1981 η
Ελλάδα εντάσσεται στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την 1η Ιανουαρίου 1986 ακολουθούν η
Ισπανία και η Πορτογαλία. Την 1η Ιανουαρίου 1995 τα μέλη της Ε.Ε. γίνονται 15 με την ένταξη
της Αυστρίας, της Φιλανδίας και της Σουηδίας.
Ένα από τα στάδια της εξέλιξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ήταν η διατήρηση των
συναλλαγματικών ισοτιμιών μεταξύ των νομισμάτων των χωρών μελών, έστω και αν στον
κόσμο γενικότερα επικρατούσε η ελεύθερη διακύμανση των ισοτιμιών. Επειδή όμως
επικρατούσε ανά τον κόσμο διεθνή νομισματική αστάθεια, οι χώρες κράτη μέλη της
Ευρωπαϊκής Κοινότητας προχώρησαν στην υιοθέτηση του Ευρωπαϊκού Νομισματικού
Συστήματος. Σύμφωνα με το σύστημα αυτό καθορίζεται η ισοτιμία μεταξύ των νομισμάτων των
χωρών μελών της Ε.Κ. και της νομισματικής μονάδας της Ε.Κ., δηλαδή της ECU. Η ECU δεν
υπάρχει σε χαρτονόμισμα ή σε άλλη μορφή. Αποτελεί μία λογιστική μονάδα. Δηλαδή, η Ε.Κ.
μπορεί να πληρώσει κάποια χώρα σε ECU που σημαίνει ότι το ποσό αυτό πολλαπλασιάζεται
με την ισοτιμία της ECU με το εθνικό νόμισμα. Η ECU αποτελείται από το σύνολο των
νομισμάτων των χωρών μελών. Ανάλογα με το οικονομικό βάρος της κάθε χώρας μία
ποσότητα του εθνικού νομίσματος συμπεριλαμβάνεται ως ποσοστό στο ECU.
Αυτή η σύνδεση των νομισμάτων μεταξύ τους έχει ως αποτέλεσμα, όταν ένα από αυτά
κινδυνεύει αληθινά στο να μεταβληθεί η πραγματική του αξία, να επεμβαίνουν όλες οι χώρες,
προσπαθώντας μέσα από την αγοραπωλησία του να μην ζημιωθεί ο απλός κόσμος.
Το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα άρχισε να λειτουργεί το 1979. Εξελίχθηκε δε σε τέσσερις
φάσεις. Η πρώτη φάση ήταν μέχρι το Μάρτιο του 1983. Μετά το 1983 ξεκινάει η δεύτερη φάση
μέχρι το 1987, όπου ξεκινάει η τρίτη φάση μέχρι τον Ιούλιο του 1990. Μετά το 1990 αρχίζει η
τέταρτη φάση που είναι η αρχή της ΟΝΕ. Στο πλαίσιο της ΟΝΕ όλες οι χώρες θα έχουν κοινό
νόμισμα και θα το χρησιμοποιούν στις συναλλαγές τους. Το κοινό αυτό νόμισμα είναι το Ευρώ.
Οι επιπτώσεις από την ύπαρξη ενός κοινού νομίσματος για την πραγματοποίηση των
συναλλαγών αναμένεται ότι θα είναι θετικές. Ειδικότερα, το κόστος των συναλλαγών καθίσταται
φτηνότερο. Στην περίοδο πριν από την ΟΝΕ, για ν’ αγοράσουμε ένα προϊόν από μία άλλη
χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έπρεπε πρώτα να αγοράσουμε το νόμισμα της χώρας και
μετά να πραγματοποιήσουμε τη συναλλαγή. Η μετατροπή του εθνικού νομίσματος σε κάποιο
άλλο νόμισμα έχει κάποιο κόστος, για παράδειγμα, οι τράπεζες που πραγματοποιούν τη
συναλλαγή κρατούν κάποια προμήθεια. Όταν η συναλλαγή γίνεται με το ίδιο νόμισμα, δεν
υπάρχει προμήθεια, με αποτέλεσμα το κόστος εργασίας να είναι μικρότερο και ως εκ τούτου οι
τιμές των αγοραζόμενων προϊόντων να είναι χαμηλότερες (αφού προηγουμένως στην τιμή του
προϊόντος υπήρχε και το κόστος της μετατροπής του εθνικού νομίσματος σε συνάλλαγμα).
Για να εισαχθεί το ευρώ σ' όλες τις χώρες θα έπρεπε να ικανοποιηθούν ορισμένες
προϋποθέσεις. Ειδικότερα, τα κριτήρια τα οποία οι χώρες πρέπει να πληρούν, για να
εισέλθουν στην ΟΝΕ, είναι τα ακόλουθα:

• Το κριτήριο της σταθερότητας των τιμών. Ο ρυθμός πληθωρισμού σε ένα κράτος δεν πρέπει
να υπερβαίνει περισσότερο από 1,5 % τον αντίστοιχο ρυθμό των τριών χωρών με το
χαμηλότερο ρυθμό πληθωρισμού.
• Το κριτήριο της δημοσιονομικής σταθερότητας. Το δημοσιονομικό έλλειμμα ως ποσοστό του
Α.Εγ.Π. σε τιμές αγοράς δεν πρέπει να υπερβαίνει το 3%. Το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του
Α.Εγ.Π. σε τιμές αγοράς δεν πρέπει να υπερβαίνει το 60%.

26

• Το κριτήριο της σταθερότητας της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Οι χώρες μέλη της Ε.Ε. θα
πρέπει να εντάξουν το νόμισμά τους στο Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών (ΜΣΙ) του
Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος (ΕΝΣ) και στο όριο του, της διακύμανσης του 2,25%,
στη διάρκεια του δευτέρου σταδίου της ΟΝΕ.
• Το κριτήριο της σύγκλισης των επιτοκίων. Το μέσο ονομαστικό μακροχρόνιο επιτόκιο να μην
είναι μεγαλύτερο από 2 ποσοστιαίες μονάδες του μέσου όρου των μακροχρόνιων επιτοκίων των
τριών χωρών με την καλύτερη επίδοση.
Εκτός της ύπαρξης ενός κοινού νομίσματος (ευρώ), υπάρχει μία κεντρική τράπεζα, η
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα η οποία καθορίζει και τη νομισματική πολιτική. Κύριος
στόχος της νομισματικής πολιτικής από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι κυρίως η
σταθερότητα των τιμών η οποία θα επιδιώκεται μέσα από την πολιτική ελέγχου της
προσφοράς χρήματος και του ύψους των επιτοκίων. Καταλαβαίνουμε ότι για τις χώρες μέλη
που ανήκουν στη ζώνη του ευρώ περιορίζεται στο ελάχιστο η δυνατότητα άσκησης εθνικής
πολιτικής και η μόνη πολιτική η οποία επιτρέπεται και για συγκεκριμένο διάστημα είναι η
νομισματική πολιτική.
Από την 1.1.1999 τα εθνικά νομίσματα των χωρών που έχουν ήδη ενταχθεί στην Ο.Ν.Ε. έχουν
σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία προς το ευρώ, άρα και μεταξύ τους, και μέχρι την 1.7.2002
μπορούn να κυκλοφορούν παράλληλα με το Ευρώ, η κυκλοφορία του οποίου ξεκίνησε την
1.1.2002. Από την 1.7.2002 τα εθνικά νομίσματα αποσύρθηκαν και κυκλοφορεί μόνο το κοινό
νόμισμα, δηλαδή, το ευρώ.
Άρα, από 1.1.2002 με τη δημιουργία της ΟΝΕ υπάρχει μία ενιαία οικονομία με μία κεντρική
τράπεζα, ένα κοινό νόμισμα, καθώς επίσης και πλήρης κινητικότητα μεταξύ των χωρών μελών,
τόσο των προϊόντων όσο και των παραγωγικών συντελεστών. όμως, αν και έχει επιτευχθεί η
πλήρης οικονομική ενοποίηση, δεν υπάρχει η πολιτική ενοποίηση. Κάθε κράτος έχει μία δική
του οντότητα και οι αποφάσεις σε ορισμένα ζητήματα άπτονται των εθνικών συμφερόντων,
όπως, για παράδειγμα, η πολιτική της εθνικής άμυνας κτλ.
Στη συνέχεια παρουσιάζονται συνοπτικα η διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο
χάρτης των 27 χωρών της, πληροφορίες για τις υποψήφιες υπό ένταξη χώρες, τα μέλη των
χωρών της ζώνης του Ευρώ, τις χώρες που το χρησιμοποιούν σήμερα, καθώς και αυτές που
θα ενταχθούν στη ζώνη του Ευρώ μελλοντικά.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση περιγράφεται ως "οικογένεια των δημοκρατικών ευρωπαϊκών χωρών".
Στις 23 Ιουλίου 1952 έξι ιδρυτικά μέλη διαμόρφωσαν την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και
Χάλυβα, η οποία αποτέλεσε το πρώτο στάδιο της σημερινής ΕE. Από τότε είκοσι μία χώρες
εισήχθησαν σε διαδοχικά κύματα διεύρυνσης.

27

Έτος Βέλγιο Ιστορία της Διεύρυνσης Σύνολο
1957 Ιταλία Γαλλία Γερμανία1 6
1973 Δανία 2 Λουξεμβούργο Ολλανδία 9
1981 10
1986 Ιρλανδία Ηνωμένο Βασίλειο 12
1995 15
Ελλάδα
2004 25
Πορτογαλία Ισπανία
2007 27
Αυστρία Φινλανδία Σουηδία

Κύπρος Τσεχία Σλοβακία Εσθονία
Λεττονία Λιθουανία Πολωνία
Ουγγαρία Μάλτα Σλοβενία

Βουλγαρία Ρουμανία

1 Στις 3 Οκτωβρίου 1990, η Ανατολική Γερμανία ενώθηκε με την Δυτική Γερμανία και έγινε αυτόματα μέρος
της ΕΕ.
2 Η Γροιλανδία, αποικία της Δανίας από το 1979, εγκατέλειψε την Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 1985, μετά από
δημοψήφισμα.

28

H Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 κρατών-μελών

Χώρες όπως το Μονακό, το Βατικανό και η Ανδόρρα, αν και δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, έχουν συνάψει ειδικές συμφωνίες συνεργασίας με αυτήν.

Προκειμένου να εισχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ένα κράτος πρέπει να τηρήσει οικονομικούς
και πολιτικούς όρους, γνωστούς ως Κριτήρια της Κοπεγχάγης (μετά από τη σύνοδο κορυφής της
Κοπεγχάγης τον Ιούνιο του 1993). Αυτό βασικά απαιτεί μια κοσμική, δημοκρατική κυβέρνηση,
κράτος δικαίου και αντίστοιχες κοινωνικές και θεσμικές ελευθερίες. Σύμφωνα με τη Συνθήκη της ΕΕ,
κάθε κράτος - μέλος αλλά και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να συμφωνήσουν ομόφωνα με
οποιαδήποτε διεύρυνση.

Αυτήν την περίοδο υπάρχουν πέντε επίσημα υποψήφιες χώρες προς ένταξη: η Ισλανδία, η
Κροατία, το Μαυροβούνιο, η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και η Τουρκία.
Επιπλέον, οι βαλκανικές χώρες, Αλβανία[2], Βοσνία Ερζεγοβίνη και Σερβία αναγνωρίζονται επίσημα
ως πιθανές υποψήφιες.

29

Μέλη της Ευρωζώνης είναι οι:Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Εσθονία, Ιρλανδία,
Ισπανία, Ιταλία, Κύπρος, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Ολλανδία, Πορτογαλία, Σλοβακία, Σλοβενία και η
Φινλανδία.

Το Μονακό, ο Άγιος Μαρίνος και η Πόλη του Βατικανού χρησιμοποιούν επίσης το ευρώ βάσει
επίσημης συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και κόβουν δικά τους κέρματα ευρώ.

Η Ανδόρρα, το Μαυροβούνιο και το Κόσοβο χρησιμοποιούν επίσης το ευρώ χωρίς επίσημη
συμφωνία.

Το ευρώ είναι υποχρεωμένες να υιοθετήσουν, μόλις θα πληρούν τα κριτήρια, οι Βουλγαρία,
Λεττονία , Λιθουανία , Ουγγαρία , Πολωνία, Ρουμανία, Σουηδία και Τσεχία.

Χώρες που χρησιμοποιούν το Άγιος Μαρίνος (1999),
Ευρώ ως εθνικό τους νόμισμα: Ανδόρρα (1999),
Αυστρία (1999),
Βέλγιο (1999),
Γαλλία (1999),
Γερμανία (1999),
Ελλάδα (2001),
Εσθονία (2011),
Ιρλανδία (1999),
Ισπανία (1999),
Ιταλία (1999),
Κόσοβο (1999),
Κύπρος (2008),
Λουξεμβούργο (1999),
Μάλτα (2008),
Μαυροβούνιο (1999),
Μονακό (1999),
Ολλανδία (1999),
Πορτογαλία (1999),
Σλοβακία (2009),
Σλοβενία (2007),
Φινλανδία (1999

30

ΧΩΡΕΣ ΧΩΡΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΥΙΟΘΕΤΗΣΗΣ
ΤΟΥ ΕΥΡΩ

Η Δανία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν επιλέξει να μην υιοθετήσουν το ευρώ προς το παρόν. Η
Δανία ωστόσο είναι μέλος του Μηχανισμού Συναλλαγματικών Ισοτιμιών (ΜΣΙ) και σκοπεύει να
διεξαγάγει δημοψήφισμα για την υιοθέτηση του ευρώ πριν το 2012. Το Ηνωμένο Βασίλειο, μετά τα
γεγονότα της Μαύρης Τετάρτης αποχώρησε από το Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών (ΜΣΙ)
και προς το παρόν δεν προτίθεται να υιοθετήσει το κοινό νόμισμα, λόγω της διάχυτης αντίθεσης της
κοινής γνώμης της προς το κοινό νόμισμα.

Οι διαφορές μεταξύ των χωρών της Ευρώπης σε θέματα που αφορούν την ευρωπαϊκή επιχείρηση
είναι πολλές. Ενδεικτικά παρουσιάζουμε στη συνέχεια τις διαφορές στο Φόρο Προστιθέμενης Αξίας.
Παρατηρούμε ότι σημαντικές διαφορές υπάρχουν τόσο μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης, όσο και
μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης γενικότερα.

Ο ΦΟΡΟΣ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΣΤΙΣ
ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ HΠΕΙΡΟΥ

Χώρα Βασικό ποσοστό Μειωμένο και χαμηλό Ονομασία
Αλβανία ποσοστό
Αζερμπαϊτζάν
Αρμενία 20% 0% TVSH = Tatimi mbi Vlerën e Shtuar
Λευκορωσία
Βοσνία και 18% 10,5% ή 0% ƏDV = Əlavə dəyər vergisi
Ερζεγοβίνη
20% 0% AAH = Avelac’vaç aržek’i hark
Γεωργία ԱԱՀ = Ավելացված արժեքի հարկ

Ισλανδία 20% ПДВ = Падатак на дададзеную вартасьць

Καζακστάν 17% 0% PDV = Porez na dodanu vrijednost

Κόσοβο 18% 0% DGhG = Damatebuli Ghirebulebis gdasakhadi
Μολδαβία 25,5% 7% დღგ = დამატებული ღირებულების
გადასახადი
12% 8%, 5% ή 0%
VVSSKK,, VVAASSKK == VViirrððiissaauukkaasskkaattttuurr
16%
20% ҚCҚ = Қосымша салық құны (Kazakh)
НДС = Налог на добавленную стоимость
(Russian))
VAT = Value Added Tax

TVSH = Tatimi mbi Vlerën e Shtuar

TVA = Taxa pe Valoarea Adăugată

31

ΠΓΔΜ 18% 5% ДДВ = Данок на Додадена Вредност, DDV =
Μαυροβούνιο 17% Danok na Dodadena Vrednost
Νορβηγία 25% 14% ή 8%
Ρωσία 18% 10% ή 0% PDV = Porez na dodatu vrijednost
Σερβία 18% 8% ή 0%
MVA = Merverdiavgift (bokmål)or
Ελβετία 7,6% 3,6%, 2,4% meirverdiavgift (nynorsk) (informally moms)
НДС = Налог на добавленную стоимость,
Τουρκία 18% 8% ή 1% NDS = Nalog na dobavlennuyu stoimost’
Ουκρανία 20% 0% ПДВ = Порез на додату вредност, PDV =
Αυστρία 20% 12% ή 10% Porez na dodatu vrednost
12%, 6% ή 0% σε μερικές MWST = Mehrwertsteuer, TVA = Taxe sur la
Βέλγιο 21% περιπτώσεις valeur ajoutée, IVA = Imposta sul valore
0% ή 7% aggiunto, TPV = Taglia sin la Plivalur
Βουλγαρία 20% 5%
Κύπρος 15% 10% KDV = Katma değer vergisi
Τσεχία 20%
Δανία 25% ПДВ = Податок на додану вартість, PDV =
Εσθονία 20% Podatok na dodanu vartist’.

Φινλανδία 23% USt.=Umsatzsteuer

Γαλλία 19,6% BBTTWW==BBeellaassttiinngg oovveerr ddee ttooeeggeevvooeeggddee wwaaaarrddee
Γερμανία 19% TVA=Taxe sur la Valeur Ajoutée
MWSt = Mehrwertsteuer
Ελλάδα 23%
ДДДДСС==ДДааннъъкк ввъъррххуу ддооббааввееннааттаа ссттооййнноосстт
Ουγγαρία 25%
Ιρλανδία 21% ΦΦΠΠΑΑ== ΦΦόόρροοςς ΠΠρροοσσττιιθθέέμμεεννηηςς ΑΑξξίίααςς
Ιταλία 20%
Λεττονία 21% DPH=Daň z přidané hodnoty
Λιθουανία 21%
Λουξεμβούργο 15% none moms= Merværdiafgift

9% km= käibemaks
17% ή 8%
5,5% ή 2,1% ALV
Moms=Arvonlisävero
Mervärdesskatt

TVA= Taxe sur la valeur ajoutée

7% MMwwSStt..//UUSStt..==MMeehhrrwweerrttsstteeuueerr//UUmmssaattzzsstteeuueerr

13% ή 6,5%
(16%, 9% και 5% στα νησιά ΦΠΑ=Φόρος Προστιθέμενης Αξίας
πλην Κρήτης)

5% ÁFA=általános forgalmi adó

13,5%, 4,8% ή 0% CBL=Cáin Bhreisluacha (ΙΙρρλλααννδδιικκάά)
VAT=Value Added Tax (Αγγλικά)

10% ή 4% IVA=Imposta sul Valore Aggiunto

0% ή 10% PVN=Pievienotās vērtības nodoklis

9% ή 5% PVM=Pridėtinės vertės mokestis
12%, 9%, 6%, ή 3% TVA=Taxe sur la Valeur Ajoutée

32

Μάλτα 18% 5% VAT=Taxxa tal-Valur Miżjud
Ολλανδία 19%
Πολωνία 22% 6% ή 0% BTW=Belasting over de toegevoegde waarde

7%, 3% ή 0% PTU=Podatek od towarów i usług

Πορτογαλία 20% 12% ή 5% (15%, 8% ή 4% IVA=Imposto sobre o Valor Acrescentado
στη Μαδέιρα και στις
Αζόρες)

Ρουμανία 19% 9% TVA=Taxa pe valoarea adăugată
Σλοβακία 19%
Σλοβενία 20% 10% DPH=Daň z pridanej hodnoty

8,5% DDV=Davek na dodano vrednost

Ισπανία 18% 8% ή 4%
IIVVAA==IImmppuueessttoo ssoobbrree eell VVaalloorr AAññaaddiiddoo

(5%, 2% ή 0% στα Κανάρια)

Σουηδία 25% 12% ή 6% MMoommss==MMeerrvväärrddeesssskkaatttt
Ηνωμένο Βασίλειο 20%
5% ή 0% VVAATT==VVaalluuee AAddddeedd TTaaxx

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ

Στο κεφάλαιο αυτό αναλύσαμε τους λόγους για τους οποίους οι χώρες πραγματοποιούν
συναλλαγές και εξηγήσαμε τον όρο διεθνοποίηση της οικονομίας. Στη συνέχεια,
προσπαθήσαμε να εξηγήσουμε πώς συγκροτήθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση και ποια στάδια
ακολουθήθηκαν, για να φτάσουμε στην οικονομική και νομισματική ενοποίηση των χωρών της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.

33

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ /
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

1. Βάλτε σε κύκλο το γράμμα Σ, αν η πρόταση είναι σωστή ή το γράμμα Λ, αν η πρόταση είναι

λανθασμένη.

i. Σ Λ Η κοινή αγορά είναι η πρώτη μορφή της οικονομικής ενοποίησης. όλες τις
ii. Σ Λ Η Ελλάδα συμμετέχει στην ΟΝΕ από 1.1.1999.
iii. Σ Λ Το ισοζύγιο πληρωμών είναι ένας λογαριασμός που παρουσιάζει
συναλλαγές μίας χώρας με όλες τις άλλες χώρες σε μία χρονική περίοδο.

2. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις:

i. Μία χώρα θα ειδικευτεί στην παραγωγή του προϊόντος εκείνου για το οποίο διαθέτει
.......................................... .

ii. Στο πλαίσιο της τελωνειακής ένωσης οι χώρες μέλη προβαίνουν στην

........................................... στο μεταξύ τους εμπόριο, αλλά υιοθετούν και

........................................... πολιτική έναντι τρίτων χωρών.

iii. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών περιλαμβάνει τις εισαγωγές και τις εξαγωγές
εμπορευμάτων, τις ........................................... και τα μεταναστευτικά εμβάσματα.

3. Ας υποθέσουμε ότι ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει το χρόνο που απαιτείται, για να
παραχθούν δύο αγαθά, για παράδειγμα, πατάτες και ύφασμα, από δύο οικονομίες Α και Β.

Προϊόντα Χώρα Χώρα
Α Β
Πατάτες (ένα 16 24
κιλό) ώρες ώρες
Ύφασμα (ένα 20 12
μέτρο) ώρες ώρες

Να βρείτε ποια χώρα διαθέτει απόλυτο πλεονέκτημα και σε ποιο αγαθό και ποια χώρα διαθέτει
συγκριτικό πλεονέκτημα και σε ποιο αγαθό.

34

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ
ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

ΕΡΩΤΗΣΗ 1.
1.Λ, 2.Λ, 3.Σ

ΕΡΩΤΗΣΗ 2.
i. “… συγκριτικό πλεονέκτημα… “
ii. “… κατάργηση κάθε είδους εμπορίου, προστατευτική πολιτική… “
iii. “… εισαγωγές και εξαγωγές υπηρεσιών…”

ΕΡΩΤΗΣΗ 3.
Η χώρα Α διαθέτει απόλυτο και συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή πατατών, ενώ η
χώρα Β απόλυτο και συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή υφάσματος.
Θα πρέπει να υπολογίσουμε το κόστος ευκαιρίας παραγωγής των αγαθών ανάμεσα στις δύο
χώρες. Για τη χώρα Α το κόστος ευκαιρίας 1 κιλό πατάτες είναι 0,8 (16/20) μέτρα ύφασμα.

Πατάτες Χώρα Χώρα
Ύφασμα ΑΒ
0,8 2
1,25 0,5

Από τον πίνακα αυτό παρατηρούμε ότι η χώρα Α έχει απόλυτο ή συγκριτικό πλεονέκτημα στην
παραγωγή πατατών και η χώρα Β απόλυτο ή συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή υφάσματος.

35

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Dornbush and Fisher, Μακροοικονομική, εκδ. Κριτική
• Ferguson, C. E., Μικροοικονομική Θεωρία, εκδ. Παπαζήσης, Αθήνα
• Γεωργακόπουλου, Θ., Λιανού, Θ., Μπένου, Θ., Τσεκούρα, Γ., Χατζηπροκοπίου, Μ., και
Χρήστου Γ., Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία, εκδ. Σμπίλιας, Αθήνα, 1989
• Γκαμαλέτσος, Θ., Θεωρητική Οικονομική, εκδ. Σταμούλης, 1990
• Κώττη – Πετράκη, Α. και Κώττη Γ., Εισαγωγή στην Οικονομική, Αθήνα
• Κώττη – Πετράκη, Α., Εισαγωγή στη Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική, εκδ. Σμπίλιας
• Κώττη, Γ. και Πετράκη - Κώττη, Α., Μικροοικονομική: Θεωρία και Εφαρμογές, εκδ.
Σμπίλιας, Αθήνα, 1991
• Λιανού, Θ. και Χρήστου, Γ., Πολιτική Οικονομία Γ΄Λυκείου ΟΕΔΒ, 1998
• Μπένου, Θ., και Χατζηπροκοπίου, Μ., Οικονομική Θεωρία: Θεωρία Ζητήσεως, Αθήνα,
1976
• Παπαδόπουλου, Χ. και Οικονομίδη, Μ., Πολιτική Οικονομία Γ΄Λυκείου ΟΕΔΒ, 1993
• Πουρναράκη, Ε., Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική, εκδ. Παπαζήσης

36

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ
ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

37

38

ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 2

• Να περιγράφετε μια πολυεθνική επιχείρηση.
• Να επεξηγείτε τους τύπους των άμεσων ξένων επενδύσεων και πολυεθνικών

επιχειρήσεων.
• Να επεξηγείτε τι είναι παγκοσμιοποίηση και να περιγράφετε τρόπους διείσδυσης στις

διεθνείς αγορές.
• Να επεξηγείτε τις θεωρίες των διεθνών επενδύσεων.
• Να επεξηγείτε τους ρόλου των θυγατρικών και τις στρατηγικές παραγωγής τους.
• Να περιγράφετε το εσωτερικό περιβάλλον των πολυεθνικών επιχειρήσεων
• Να περιγράφετε και να προσδιορίζετε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά μιας στρατηγικής

συμμαχίας
• Να περιγράφετε τις διάφορες μορφές άμεσων ξένων επενδύσεων.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Αυτό που χαρακτηρίζει τις οικονομίες των χωρών σήμερα είναι η ένταξή τους σ’ ένα διεθνές
περιβάλλον ανταγωνισμού. Μέσα στο περιβάλλον έχουν αναπτυχθεί επιχειρήσεις που έχουν
μία οικονομική δραστηριότητα σε πολλά κράτη. Πρέπει να γνωρίζουμε τις ιδιαιτερότητες αυτών
και τις βασικές αρχές λειτουργίας τους διότι παίζουν ένα πολύ σημαντικό ρόλο παγκοσμίως και
συνήθως η δραστηριότητά τους μπορεί να επηρεάζει πολλές οικονομίες και κράτη.

ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Τι είναι πολυεθνική επιχείρηση; Ποιοι είναι οι βασικοί τύποι άμεσων ξένων επενδύσεων και
πολυεθνικών επιχειρήσεων; Τι είναι παγκοσμιοποίηση και ποιοι οι τρόποι διείσδυσης στις διεθνείς
αγορές; Ποιες είναι οι βασικές θεωρίες των διεθνών επενδύσεων; Ποιος είναι ο ρόλος των
θυγατρικών και ποιες οι στρατηγικές παραγωγής τους; Τι χαρακτηρίζει το εσωτερικό περιβάλλον
των πολυεθνικών επιχειρήσεων; Τι είναι στρατηγική συμμαχία; Ποιες είναι οι διάφορες μορφές
άμεσων ξένων επενδύσεων;

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ

• Πολυεθνική επιχείρηση.
• Άμεσες ξένες επενδύσεις
• Διείσδυση στις διεθνείς αγορές.
• Θυγατρική επιχείρηση
• Να κατανοούν το εσωτερικό περιβάλλον των πολυεθνικών επιχειρήσεων
• Στρατηγική συμμαχία

39

40

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται οι βασικές έννοιες των
Πολυεθνικών Επιχειρήσεων που είναι απαραίτητες για την κάλυψη και κατανόηση του
γνωστικού αντικειμένου των Ευρωπαϊκών Επιχειρήσεων. Το παρόν αποτελεί μία συνοπτική
παρουσίαση των (απαραίτητων σύμφωνα με το προηγούμενο) εννοιών που περιέχονται στο
βιβλίο Διοικητική Πολυεθνικών Επιχειρήσεων, Τόμος Δ, Διοικητική Επιχειρήσεων και
Οργανισμών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου.

Η ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΟ
ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Πολυεθνική είναι μία επιχείρηση η οποία έχει υπό την κατοχή της, ελέγχει και διαχειρίζεται
πλουτοπαραγωγικούς πόρους σε περισσότερες από μία χώρες ή κατ’ ελάχιστον σε δύο χώρες.

Η χώρα από την προέρχεται ή έχει τη βάση της η επιχείρηση αποτελεί τη χώρα προέλευσης. Η
άλλη τη χώρα στην οποία η επιχείρηση έχει υπό την κατοχή της, ελέγχει και διαχειρίζεται
πλουτοπαραγωγικούς πόρους αποτελεί τη χώρα υποδοχής.

Οι λεγόμενες θυγατρικές εταιρίες λειτουργούν στη χώρα υποδοχής, ενώ η μητρική εταιρία
βρίσκεται στη χώρα προέλευσης.

Μία πολυεθνική επιχείρηση (ΠΕ) μπορεί να είναι μικρή ή μεγάλη - σε όρους αξίας πωλήσεων και
εργατικού δυναμικού -, ενώ το ιδιοκτησιακό καθεστώς των θυγατρικών μπορεί να επεκτείνεται από
αποκλειστική σε μερική ιδιοκτησία.

Μια ΠΕ μπορεί να επεκταθεί είτε μέσω της δημιουργίας νέων εγκαταστάσεων είτε μέσω εξαγοράς
είτε μέσω συγχώνευσης.

Μια επιχείρηση όταν αναλαμβάνει τον κίνδυνο να επεκταθεί στο εξωτερικό προσβλέπει στα
παρακάτω:

1. Να αυξήσει τις πωλήσεις της
2. Να έχει πρόσβαση σε πλουτοπαραγωγικούς πόρους
3. Να διαφοροποιήσει τις πηγές τόσο των πωλήσεων όσο και των πόρων της

Δοθέντος ότι οι ΠΕ δραστηριοποιούνται σε διαφορετικές χώρες είναι φυσικό να έρχονται
αντιμέτωπες με διαφορετικές συνθήκες που πρέπει να λάβουν υπόψη τους προκειμένου να
πραγματοποιήσουν τους στόχους τους. Αυτές οι συνθήκες διαμορφώνουν τις εξωτερικές επιδράσεις
που δέχεται μια ΠΕ.

Οι σημαντικότερες εξωτερικές επιδράσεις χωρίζονται στις ακόλουθες δύο ομάδες:

1. Επιδράσεις που προέρχονται από το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον
2. Επιδράσεις που προέρχονται από το ανταγωνιστικό περιβάλλον της επιχείρησης

Οι παρακάτω κατηγορίες παραγόντων προσδιορίζουν τις επιδράσεις που προέρχονται από το
φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον:

1. Ιστορικοί
2. Πολιτικοί

41

3. Ανθρωπολογικοί, κοινωνικοί και ψυχολογική
4. Οικονομικοί
5. Γεωγραφικοί

ΤΥΠΟΙ ΑΜΕΣΩΝ ΞΕΝΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ
ΚΑΙ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ –
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Συνδυάζοντας τις έννοιες της κάθετης και της οριζόντιας ολοκλήρωσης καθώς και της
διαφοροποίησης στην παραγωγή, που χαρακτηρίζει πολλές ΠΕ, με τους κύριους λόγους που
ωθούν μια επιχείρηση να γίνει πολυεθνική, τότε μπορούμε να προσδιορίσουμε 4 βασικούς τύπους
Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ):

• ΑΞΕ προς αναζήτηση πλουτοπαραγωγικών πόρων
• ΑΞΕ προς αναζήτηση αγορών
• ΑΞΕ προς αναζήτηση αποδοτικότητας
• ΑΞΕ προς αναζήτηση στρατηγικών πόρων ή ικανοτήτων

Oι κύριοι τύποι πλουτοπαραγωγικών πόρων που μπορούν να αποτελέσουν το κίνητρο ΑΞΕ μιας
ΠΕ είναι οι:

1. Φυσικοί πόροι
2. Φθηνό ανειδίκευτο ή μερικώς εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό
3. Τεχνολογικές και διαχειριστικές ικανότητες

Οι παρακάτω αποτελούν λόγο-κίνητρο για ΑΞΕ προς αναζήτηση νέων αγορών:

1. Οι εγκατάσταση πελατών ή προμηθευτών στην αγορά-στόχο της επιχείρησης.
2. Η εξωτερική πολιτική της χώρας.
3. Η ανάγκη για προσαρμογή στα εγχώρια καταναλωτικά πρότυπα ή τις συνθήκες

παραγωγής.
4. Η ποιότητα ζωής της επιχείρησης.
5. Η εξυπηρέτηση μιας αγοράς μέσω ΑΞΕ μπορεί να είναι πιο συμφέρουσα από άποψη

κόστους.
6. Οι δύναμη του ανταγωνισμού.

Οι ΑΞΕ προς αναζήτηση στρατηγικών πόρων ή ικανοτήτων στοχεύουν στη διατήρηση και στη
βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητάς της ΠΕ με την εξαγορά των πλουτοπαραγωγικών
πόρων άλλων επιχειρήσεων. Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας αναμένεται να επέλθει μέσω της
διαφοροποίησης και του εμπλουτισμού των δραστηριοτήτων της, η οποία θα επιφέρει τελικά και την
αύξηση της αποδοτικότητας του ομίλου. Τέτοιου είδους ΑΞΕ συναντούμε κυρίως σε κλάδους
υψηλής τεχνολογίας.

Στις αρχές του19ου αιώνα οι περισσότερες χώρες υποδοχής έθεσαν εμπόδια στο εμπόριό τους
βάζοντας φόρους, δηλαδή δασμούς, στις διεθνείς συναλλαγές τους και στις εισαγωγές τους.

Οι επιχειρήσεις που είχαν αναπτύξει εμπορικούς δεσμούς στις εν λόγω χώρες, και κατά συνέπεια
σημαντικά μερίδια αγοράς, έβλεπαν τον κίνδυνο να συρρικνωθεί η γεωγραφική τους επέκταση. Ο
μόνος τρόπος αποφυγής αυτού του κινδύνου ήταν να προβούν σε ΑΞΕ.

42

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΙ ΔΙΕΙΣΔΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ
ΑΓΟΡΕΣ

Οι μορφές που μπορούν να πάρουν οι εξαγωγές μιας επιχείρησης είναι:
1. Εμμεσες εξαγωγές
2. Αμεσες εξαγωγές
3. Ενδοεπιχειρησιακό εμπόριο

Η έκδοση άδειας παραγωγής προϊόντος είναι μια μορφή συμφωνίας ανάμεσα σε μια επιχείρηση
που κατέχει τα δικαιώματα παραγωγής ενός προϊόντος και σε μια επιχείρηση που επιθυμεί να τα
αγοράσει.
Κατά συνέπεια, η κατοχύρωση της έκδοσης άδειας παραγωγής προϊόντος προϋποθέτει ένα
λεπτομερές, νομικού τύπου, συμβόλαιο όπου πρέπει να προσδιορίζονται μία σειρά από πράγματα.
Αυτά είναι:

• Η διάρκεια του συμβολαίου.
• Τα δικαιώματα και τα προνόμια που εξασφαλίζονται καθώς και οι περιορισμοί που

επιβάλλονται.
• Η αμοιβή και ο τρόπος με τον οποίο θα αποδοθεί.
• Οι προϋποθέσεις για τη λύση του συμβολαίου.
Η συμφωνία τύπου παραχώρησης εμπορικού σήματος επιτρέπει σε έναν ανεξάρτητο
επιχειρηματία ή οργανισμό να λειτουργεί μία επιχείρηση με το όνομα μιας άλλης
επιχείρησης με προκαθορισμένη αμοιβή.
Η εταιρία-προμηθευτής επιτρέπει στην εταιρία-χρήστη να χρησιμοποιήσει το «σήμα
κατατεθέν» της και τον τρόπο οργάνωσής της.
Ταυτόχρονα παρέχει στην εταιρία-χρήστη υπηρεσίες υποστήριξης, όπως διαφήμιση,
εκπαίδευση του προσωπικού, προγράμματα ολικής ποιότητας
Το συμβόλαιο διαχείρισης αποτελεί μία συμφωνία με την οποία μία επιχείρηση προσφέρει σε μία
άλλη εταιρεία διαχειριστική και τεχνική βοήθεια αλλά και εξειδικευμένες υπηρεσίες με καθορισμένη
αμοιβή.
Τα συμβόλαια διαχείρισης επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να αποκομίσουν επιπλέον έσοδα με
χαμηλό κίνδυνο.

43

ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: ΦΥΣΙΚΟ,
ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ, ΝΟΜΙΚΟ, ΠΟΛΙΤΙΚΟ,
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Οι ΠΕ πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τις διαφορές στη φυσιολογία των ανθρώπων που
ανήκουν στην ίδια εθνικότητα. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως π.χ. το χρώμα του δέρματος, το
ύφος, η ηλικία επηρεάζουν σημαντικά τις επιχειρηματικές αποφάσεις που αφορούν την παραγωγή
και την προώθηση ενός προϊόντος

Οι επιχειρήσεις σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά αντιλαμβάνονται πόσο σημαντική είναι η
κουλτούρα των χωρών στις οποίες δραστηριοποιούνται. την κουλτούρα περιλαμβάνει ορισμένα
τυποποιημένα πρότυπα που αφορούν τη συμπεριφορά, τις αξίες και τα πιστεύω μιας κοινωνίας

Οι αξίες που απαρτίζουν την κουλτούρα ενός λαού είναι δύσκολο να αλλάξουν.

Οι ΠΕ πρέπει να λαμβάνουν επίσης υπόψη τους το πολιτικό και νομικό περιβάλλον των χωρών στις
οποίες δραστηριοποιούνται.

Το νομικό καθεστώς μπορεί να διαφέρει ουσιαστικά από τη μία χώρα στην άλλη.

Αν κάναμε μία διάκριση ανάμεσα στα κυριότερα νομικά συστήματα, θα ξεχωρίζαμε την επικράτηση
του θρησκευτικού νόμου σε πολλές μουσουλμανικές χώρες και κοινή νομοθεσία, σύστημα το οποίο
ισχύει σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ.

Από την άλλη πλευρά υπάρχει ο αστικός νόμος (ρωμαϊκής προέλευσης) όπου αναλύεται
λεπτομερώς τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται. Αυτό είναι το ποιο κοινό νομικό σύστημα
παγκοσμίως

Κάθε επιχείρηση που δραστηριοποιείται διεθνώς πρέπει να είναι σε θέση να εκτιμά το οικονομικό
περιβάλλον όπως αυτό διαφαίνεται με βάση ορισμένους δείκτες που μπορούμε να
χρησιμοποιήσουμε για να κατατάξουμε τις χώρες.

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΚΑΙ
ΕΜΠΕΙΡΙΚΕΣ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ &

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο μερκαντιλισμός είναι η πρώτη θεωρία διεθνούς εμπορίου, η οποία διατυπώθηκε και «ίσχυσε»
από το 1500 έως το 1800. Σύμφωνα με τη βασική αρχή αυτής της θεωρίας ο πλούτος μιας χώρας
μετριόταν με το απόθεμά της κυρίως σε χρυσό. Συγκεκριμένα οι εξαγωγές έπρεπε να είναι
μεγαλύτερες από τις εισαγωγές και μάλιστα το αντίτιμο να λαμβάνεται σε χρυσό.

44

Το 1776, με το βιβλίο του Ο Πλούτος των Εθνών, ο Σκοτσέζος οικονομολόγος Adam Smith
αμφισβήτησε τη βασική αρχή του μερκαντιλισμού σχετικά με την ταύτιση του πλούτου μιας χώρας
με το απόθεμά της σε χρυσό. Αντίθετα διατύπωσε την άποψη ότι ο πραγματικός πλούτος μιας
χώρας συνίσταται στο σύνολο των προϊόντων και υπηρεσιών που είναι διαθέσιμα στους πολίτες
της.

Ο Άγγλος οικονομολόγος David Ricardo το 1817 συνέχισε κατά κάποιο τρόπο τη θεωρία του
απόλυτου πλεονεκτήματος του Adam Smith και μίλησε για συγκριτικού πλεονεκτήματος.

Συγκεκριμένα διατύπωσε την άποψη ότι μια χώρα μπορεί να ωφεληθεί από το εμπόριο αν
συγκεντρώσει την παραγωγή της στα προϊόντα που μπορεί να παράγει πιο αποδοτικά ανεξάρτητα
από το απόλυτο πλεονέκτημα.

Η εξαγωγική δραστηριότητα των θυγατρικών ευνοεί το ισοζύγιο πληρωμών των χωρών υποδοχής
μόνο όταν τα προϊόντα που εξάγονται είναι υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Το ενδοεπιχειρησιακό εμπόριο αποτελεί επίσης σημαντικό τμήμα των πωλήσεων των θυγατρικών
ενός ομίλου, το οποίο συνδέεται στενά με τις μεταφερόμενες τιμές

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΔΙΕΘΝΩΝ
ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

Ο Vernon χρησιμοποίησε στην ανάλυσή του την άποψη του Posner περί τεχνολογικού χάσματος
ανάμεσα στις ανεπτυγμένες και τις αναπτυσσόμενες χώρες και την άποψη του Linder σχετικά με
την ομοιότητα της ζήτησης στις ανεπτυγμένες χώρες και κατέληξε ότι η ζωή κάθε προϊόντος περνά
τρεις φάσεις, τις οποίες και συνέδεσα με την απόφαση σχετικά με το που μπορεί να παραχθεί το
προϊόν ανάλογα με την κάθε φάση. Τα στάδια στην παραγωγή ενός προϊόντος που διέκρινε είναι:

1. Νέο προϊόν
2. Ώριμο προϊόν
3. Τυποποιημένο προϊόν

Οι επιχειρήσεις δημιουργούν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα ή, διαφορετικά, πλεονεκτήματα
ιδιοκτησίας (όπως τεχνολογία) τα οποία δεν είναι εύκολο να τα αντιγράψουν (τουλάχιστον άμεσα)
άλλες επιχειρήσεις.

Ετσι δημιουργούνται τα λεγόμενα μονοπώλια και, στην περίπτωση που εμφανίζεται ακόμη ένας
μικρός αριθμός παραγωγών, ολιγοπώλια.

Με βάση την έννοια του ολιγοπωλίου ο Vernon διαφοροποίησε τον αρχικό κύκλο προϊόντος σε:

• Ολιγοπώλιο που στηρίζεται στην καινοτομία
• Ώριμο ολιγοπώλιο
• Γηραιό ολιγοπώλιο

Οι μικροοικονομικές προσεγγίσεις ερμηνεύουν τις ΑΞΕ και τις ΠΕ εξετάζοντας διαφορετικές πτυχές
των επιχειρήσεων, όπως η θεωρία του Hymer που μιλά για ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα
πλεονεκτήματα, η θεωρία της εσωτερικοποίησης που αναφέρεται στα πλεονεκτήματα χρήσης
υψηλής ποιότητας και φτηνών πρώτων υλών και οι σύγχρονες μικροοικονομικές προσεγγίσεις που
αναφέρονται στα συγκρουόμενα συμφέροντα των κυριότερων ομάδων που δρουν σε μια
επιχείρηση, αυτές των ιδιοκτητών-μετόχων και των μάνατζερ.

45

Το εκλεκτικό υπόδειγμα του Dunning δεν αποτελεί νέα θεωρία, αλλά αποτελεί ένα πλαίσιο που
εξηγεί τις ΑΞΕ με βάση τον συνδυασμό μιας ομάδας στοιχείων που προσδιορίζει.

Αυτά τα στοιχεία είναι:

• Πλεονεκτήματα τοποθεσίας
• Πλεονεκτήματα εσωτερικοποίησης
• Ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα

ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΩΝ ΘΥΓΑΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ
ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο πολυεθνικός όμιλος είναι μια οικογένεια όπου οι θυγατρικές είναι τα παιδιά αυτής της οικογένειας.

Ανάλογα με το ρόλο που παίζουν διαμορφώνουν και τη σχέση τους με τη μητρική εταιρία.

Οι σχέσεις αυτές, όμως, είναι δυναμικές και αλλάζουν προκειμένου να μεγιστοποιήσουν το
συμφέρον του ομίλου αλλά και της θυγατρικής.

Οι πιθανοί ρόλοι των θυγατρικών είναι:

• Η θυγατρική-αντίγραφο
• Η θυγατρική προμηθευτής
• Η χειραφετημένη θυγατρική
Οι στρατηγικές παραγωγής των πολυεθνικών επιχειρήσεων είναι:

• Η πολυτοπική στρατηγική παραγωγής
• Η παγκοσμιοποιημένη στρατηγική
• Η διεθνική στρατηγική
Ανεξάρτητα από το που και πως έχει οργανώσει την παραγωγή της μια ΠΕ, τίθεται θέμα διεθνούς
διαχείρισης της παραγωγής.

Η διεθνής διαχείριση της παραγωγής καλύπτει:

• Υλικά και ενδιάμεσα αγαθά που προέρχονται από τους προμηθευτές της επιχείρησης
• Υλικά και ενδιάμεσα αγαθά που διακινούνται εντός της ΠΕ
• Τελικά προϊόντα και υπηρεσίες από την ΠΕ στον τελικό χρήστη
Οι παράγοντες που διαφοροποιούν την εγχώρια από τη διεθνή διαχείριση υλικών είναι:

• Η γεωγραφική απόσταση και το κόστος μεταφοράς
• Ο τρόπος μεταφοράς
• Το θεσμικό πλαίσιο των μεταφορών (π.χ. διεθνείς εμπορικές συμφωνίες)

46