ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ_ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΙΑΝΝΙΑΣ

ΠΟΛΥΚΡΙΤΗΡΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ: ΜΕΛΕΤΗ
ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ

Συχνά οι επιχειρήσεις, για τη λήψη αποφάσεων που τους αφορούν, πρέπει λάβουν υπόψη μία
σειρά από σχετικά κριτήρια. Αυτό συμβαίνει και με μία ευρωπαϊκή επιχείρηση. Στις περιπτώσεις
αυτές, η πολυκριτηριακή ανάλυση μπορεί να αποβεί χρήσιμή σε πολλές περιπτώσεις. Η μέθοδος
αυτή παρουσιάζεται στη συνέχεια σε πλαίσια και εφαρμογές σχετικών με οικονομικές
δραστηριότητες σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Έστω λοιπόν ότι μία επιχείρηση έχει να επιλέξει ένα προμηθευτή από Χ διαφορετικές χώρες ή να
αποφασίσει σε ποια χώρα της Ευρώπης να επικεντρωθεί αρχικά για την ανάπτυξη των εξαγωγικών
της δραστηριοτήτων.

Το γενικότερο πρόβλημα που θα εξετάσουμε, στο οποίο εμπίπτουν και τα δύο παραπάνω
υποθετικά παραδείγματά μας, είναι η επιλογή μίας εναλλακτικής λύσης, από ένα γνωστό σύνολο
διαθέσιμων λύσεων, με βάση έναν αριθμό μετρήσιμων κριτηρίων σε μία επίσης γνωστή κλίμακα. Τα
κριτήρια δεν είναι απαραίτητα της ίδιας βαρύτητας και λαμβάνουν διαφορετικό συντελεστή
στάθμισης.

Με βάση την τιμή το σταθμικού μέσου της τιμής των κριτηρίων της κάθε εναλλακτικής λύσης,
επιλέγουμε τη λύση της οποίας ο σταθμικός μέσος όρος λαμβάνει τη μέγιστη τιμή.

Η πολυκριτηριακή ανάλυση παρουσιάζεται στη συνέχεια με τη βοήθεια ενός παραδείγματος.

Υποθέτουμε ότι μία ευρωπαϊκή επιχείρηση έχει να επιλέξει μία (την καλύτερη) από 5 εναλλακτικές
επιλογές που έχει, Α1 – Α5. Εστω ότι το υπό εξέταση πρόβλημα είναι σε ποια από τα 5 κράτη που
εξετάζει, Αυστρία, Ιταλία, Γαλλία, Γερμανία, Βουλγαρία, να επικεντρωθεί η επιχείρηση για την
έναρξη των εξαγωγικών της δραστηριοτήτων.

Για την επιλογή της η επιχείρηση θα λάβει υπόψη της 7 κριτήρια, fi, i = 1 – 7. Έστω ότι αυτά είναι: το
βιοτικό επίπεδο (f1), το κόστος μεταφοράς(f2), το επίπεδο του ανταγωνισμού στον κλάδο
ενδιαφέροντος (f3), η κατάσταση στην αγορά εργασίας όσον αφορά την ανάπτυξη μιας καινούργιας
επιχειρηματικής δραστηριότητας (f4), φιλικότητα του θεσμικού-νομικού περιβάλλοντος για την
ανάπτυξη μιας καινούργιας επιχειρηματικής δραστηριότητας (f5), φορολογικό καθεστώς στη χώρα
(f6), διαθεσιμότητα και κόστος επαγγελματικών χώρων (f7). Η βαρύτητα του κάθε κριτηρίου για το
παράδειγμά μας, wi, i = 1 – 7, δίδεται στον Πίνακα 1 παρακάτω.

Σημείωση: το άθροισμα των βαρών όλων των κριτηρίων πρέπει να είναι 1.

Στο παρακάτω παράδειγμα για την αξιολόγηση των επιλογών της, η επιχείρηση χρησιμοποιεί ένα
μοναδικό εμπειρογνώμονα, ο οποίος δίνει τη βαθμολογία του για κάθε κριτήριο και κάθε χώρα (με
άριστα το 10) όπως φαίνεται στον παρακάτω Πίνακα 1.
Σημείωση: γενικότερα η επιχείρηση θα μπορούσε να χρησιμοποιήσεις Ν εμπειρογνώμονες, οπότε ο
κάθε βαθμός θα προκύπτει από τον μέσο όρο των βαθμών των Ν εμπειρογνωμόνων. Σε αυτές τις
περιπτώσεις και εφόσον εκτιμάται ότι υπάρχουν βαθμολογίες χαμηλής αξιοπιστίας (π.χ., μεγάλη
διασπορά των βαθμολογιών που δίνουν οι Ν εμπειρογνώμονες, δηλαδή μεγάλη τυπική απόκλιση
και μικρή αξιοπιστία), οι σταθμικοί μέσοι όροι μπορούν να υπολογισθούν με διπλή στάθμιση με τη
χρήση της τυπικής απόκλισης (δηλαδή, διαιρώντας με την τυπική απόκλιση)
Δοθείσης της βαθμολογίας του κάθε κριτηρίου για κάθε χώρα και των συντελεστών βαρύτητας, για

να προσδιοριστεί η βέλτιστη επιλογή πρέπει να γίνουν οι κατάλληλες αριθμητικές πράξεις και να
γεμίσουν τα κενά φατνία του Πίνακα 1.

197

Πίνακας 1. Εκτίμηση της βαθμολογίας από ένα μόνο εμπειρογνώμονα

Βαθμολογία Επιλογών Σταθμισμένη Βαθμολογία Επιλογών

Α1 Α2 Α3 Α4 Α5

Κριτήρια

Συντελεστές
βαρύτητας
ΑΥΣΤΡΙΑ
ΙΤΑΛΙΑ
ΓΑΛΛΙΑ
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ
ΑΥΣΤΡΙΑ
ΙΤΑΛΙΑ
ΓΑΛΛΙΑ
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

fi wi αi1 αi2 αi3 αi4 αi5 wi.αi1 wi.αi2 wi.αi3 wi.αi4 wi.αi5
Βιοτικό επίπεδο 0,17 4,7 7,8 5,0 4,9 1,7

Κόστος
μεταφοράς

0,16 9,2 4,5 4,9 5,8 8,9

Ανταγωνισμός

0,20 4,3 8,6 5,4 5,0 1,1
Αγορά εργασίας

0,10 6,1 4,8 3,8 5,8 2,9

Θεσμικό-νομικό

περιβάλλον 0,18 5,7 6,5 7,3 7,6 0,3

Φορολογία 0,12 9,5 4,8 3,6 4,9 6,0

Διαθεσιμότητα

και κόστος

επαγελματικών

χώρων

0,07 8,2 5,7 7,9 4,8 0,6
1,00 Άθροισμα Sj

Δοθείσης της βαθμολογίας του κάθε κριτηρίου για κάθε χώρα και των συντελεστών βαρύτητας, για
να προσδιοριστεί η βέλτιστη επιλογή πρέπει να γίνουν

Στη συνέχεια έχουν γίνει οι κατάλληλες αριθμητικές πράξεις, έχουν συμπληρωθεί τα κενά φατνία
του Πίνακα 1 και προσδιορίζεται η βέλτιστη επιλογή.

198

Πίνακας 1. Εκτίμηση της βαθμολογίας από ένα μόνο εμπειρογνώμονα

Βαθμολογία Επιλογών Σταθμισμένη Βαθμολογία Επιλογών

Α1 Α2 Α3 Α4 Α5

Κριτήρια

Συντελεστές
βαρύτητας
ΑΥΣΤΡΙΑ
ΙΤΑΛΙΑ
ΓΑΛΛΙΑ
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ
ΑΥΣΤΡΙΑ
ΙΤΑΛΙΑ
ΓΑΛΛΙΑ
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

fi wi αi1 αi2 αi3 αi4 αi5 wi.αi1 wi.αi2 wi.αi3 wi.αi4 wi.αi5
Βιοτικό επίπεδο

0,17 4,7 7,8 5,0 4,9 1,7 0,7990 1,3260 0,8500 0,8330 0,2890

Κόστος
μεταφοράς

0,16 9,2 4,5 4,9 5,8 8,9 1,4720 0,7200 0,7840 0,9280 1,4240

Ανταγωνισμός

0,20 4,3 8,6 5,4 5,0 1,1 0,8600 1,7200 1,0800 1,0000 0,2200

Αγορά εργασίας

Θεσμικό-νομικό 0,10 6,1 4,8 3,8 5,8 2,9 0,6100 0,4800 0,3800 0,5800 0,2900
περιβάλλον
Φορολογία 0,18 5,7 6,5 7,3 7,6 0,3 1,0260 1,1700 1,3140 1,3680 0,0540
0,12 9,5 4,8 3,6 4,9 6,0 1,1400 0,5760 0,4320 0,5880 0,7200
Διαθεσιμότητα
και κόστος
επαγελματικών
χώρων

0,07 8,2 5,7 7,9 4,8 0,6 0,5740 0,3990 0,5530 0,3360 0,0420
1,000 Άθροισμα Sj

6,4810 6,3910 5,3930 5,6330 3,0390

199

Όπως φαίνεται από τα αθροίσματα Sj, η σειρά των προτεινόμενων επιλογών κατά φθίνουσα σειρά
προτίμησης είναι Α1, Α2, Α4, Α3, Α5 επειδή (6.4810 > 6.3910 > 5.6330 > 5.3930 > 3.0390)
Συνεπώς, η κατάταξη των εξεταζόμενων χωρών για τους σκοπούς της ευρωπαϊκής επιχείρησης
είναι:

1. ΑΥΣΤΡΙΑ
2. ΙΤΑΛΙΑ
3. ΓΕΡΜΑΝΙΑ
4. ΓΑΛΛΙΑ
5. ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ
Στη συνέχεια γίνεται μονοπαραμετρική ανάλυση ευαισθησίας για τη μελέτη της επίδρασης κάθε
ενός από τους βαθμούς της δεύτερης καλύτερης εναλλακτικής επιλογής (7 Πίνακες και 7
Σχήματα). Ως προκαθορισμένη περιοχή μεταβολής της τιμής κάθε βαθμολογίας αij έχει ληφθεί
το διάστημα αij±0,3 αij, δηλ. από 0,7αij έως 1,3αij . Στις περιπτώσεις που διαπιστώνεται αστάθεια
της καλύτερης λύσης έχουν προσδιορισθεί υπολογιστικά οι τιμές της βαθμολογίας για τις οποίες
συμβαίνει αυτό.
Στη συνέχεια, παρουσιάζονται τα διαγράμματα μονοπαραμετρικής ανάλυσης ευαισθησίας της
καλύτερης λύσης Α1, δηλ. της Αυστρίας, όταν μεταβάλλονται (χωριστά ο κάθε ένας) οι βαθμοί αi2
της δεύτερης καλύτερης εναλλακτικής επιλογής σύμφωνα με τα κριτήρια fi.
Όπως φαίνεται από τα διαγράμματα αυτά, μια σχετική μικρή αύξηση οποιουδήποτε από τους
βαθμούς αυτούς οδηγεί σε προτίμηση της Ιταλίας, δηλ. η επιλογή της Αυτρίας είναι η καλύτερη αλλά
η σταθερότητα της λύσης αυτής δεν είναι επαρκώς υψηλή. Οι τιμές της βαθμολογίας για τις οποίες
γίνεται η μεταβολή αυτή, φαίνονται σε κάθε διάγραμμα και προσδιορίζονται γραφικά από την τιμή αi2
(i = 1, 2, 3, ..., 7) για την οποία η διαφορά Sh1 - Sh2 μηδενίζεται. Επισημαίνεται ότι εδώ Sh1 = S1, Sh2
= S2, επειδή συμβαίνει η πρώτη και η δεύτερη εναλλακτική επιλογή κατά σειρά αναφοράς στα
δεδομένα του προβλήματος να είναι πρώτη και δεύτερη καλύτερη, αντίστοιχα, κατά σειρά
προτίμησης. Αν θέλουμε να προσδιορίσουμε και υπολογιστικά την κρίσιμη τιμή του βαθμού για την
οποία Sh1 - Sh2 = 0, θέτουμε Sh2 = Sh2* + w(i, h2)x, όπου Sh2* η τιμή του Sh2 για την κεντρική τιμή του
βαθμού α(i, h2), w(i, h2) το βάρος του αντίστοιχου κριτηρίου, x η μεταβολή του βαθμού. Από τη
σχέση Sh1 - Sh2 = 0 ή [Sh1 - (Sh2* + w(i, h2)x)] = 0 ή Sh1 - Sh2* = w(i, h2)x λαμβάνουμε x = (Sh1 - Sh2*) /
w(i, h2), οπότε ο κρίσιμος βαθμός είναι α(i, h2) + x.
Στις εξεταζόμενες περιπτώσεις ανάλυσης ευαισθησίας, οι κρίσιμες τιμές των βαθμών δίνονται από
τους παρακάτω πίνακες.

Πίνακες 2 - 8

200

Δa12 a12 S2' S1-S2'
-2,3 5,46 5,9932 0,4878
0,0 7,8 0,0900
2,3 6,391 -0,3078
10,14 6,7888 0,0000
0,529 8,329
6,481

Δa22 a22 S2' S1-S2'
-1,4 3,15 6,175 0,3060
0,0 4,5 6,391 0,0900
1,4 5,85 6,607 -0,1260
6,481 0,0000
0,562 5,062

Δa32 a32 S2' S1-S2'
-2,6 6,02 5,875 0,6060
0,0 8,6 6,391 0,0900
2,6 6,907 -0,4260
11,18 6,481 0,0000
0,450 9,050

Δa42 a42 S2' S1-S2'
-1,4 3,36 6,247 0,2340
0,0 4,8 6,391 0,0900
1,4 6,24 6,535 -0,0540
6,481 0,0000
0,900 5,700

Δa52 a52 S2' S1-S2'
-2,0 4,55 6,04 0,4410
0,0 6,5 0,0900
2,0 8,45 6,391 -0,2610
6,742 0,0000
0,500 7,000 6,481

201

Δa62 a62 S2' S1-S2'
-1,4 3,36 6,2182 0,2628
0,0 4,8 0,0900
1,4 6,24 6,391 -0,0828
6,5638 0,0000
0,750 5,550
6,481

Δa72 a72 S2' S1-S2'
-1,7 3,99 6,2713 0,2097
0,0 5,7 0,0900
1,7 7,41 6,391 -0,0297
6,5107 0,0000
1,286 6,986
6,481

0,6000 0,3500

0,4000 0,3000

0,2000 0,2500

0,0000 0,2000
0
Sh1-Sh2 Sh1-Sh2 0,1500
-0,2000
2 46 8 10 0,1000
-0,4000 2 a12 8 10
0,0500
-0,6000 46
a32 0,0000
-0,8000 -0,0500 0 2 4 6 8 10

-1,0000 -0,1000

0,8000 -0,1500
0,6000
0,4000 a22
0,2000
0,0000 0,2500
-0,2000 0
-0,4000 0,2000
-0,6000
-0,8000 0,1500
-1,0000
Sh1-Sh2 -1,2000 Sh1-Sh2 0,1000
-1,4000
0,0500

0,0000
0 2 4 6 8 10

-0,0500

-0,1000

a42

202

0,5000 0,3000

0,4000 0,2500

0,3000 0,2000

0,2000 0,1500

Sh1-Sh2 Sh1-Sh2 0,1000

0,1000

0,0500

0,0000 0,0000 10
02468
0 2 4 6 8 10
-0,1000 -0,0500

-0,2000 -0,1000

-0,3000 -0,1500

a52 a62

0,2500

0,2000

0,1500

Sh1-Sh2 0,1000

0,0500

0,0000
0 2 4 6 8 10

-0,0500

a72

Σχήματα 1 – 7. Ανάλυση ευαισθησίας της καλύτερης επιλογής (Αυστρία) ως προς τη

βαθμολογία αi2 (i=1, 2, 3, …, 7) της Ιταλίας, η οποία προτείνεται ως δεύτερη καλύτερη
επιλογή.

203

ΜΕΓΕΘΟΣ ΑΓΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΣΤΙΣ
ΝΕΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΤΟΥ ΕΥΡΥΤΕΡΟΥ
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Από πλευράς διεθνών επενδύσεων και μικροοικονομίας (οικονομίες κλίμακας,
ανάπτυξη δικτύων διανομής κ.λ.π.) το μέγεθος μίας γεωγραφικής ενώτητας από πλευράς
καταναλωτών (πληθυσμός) και ο ρυθμός αύξησής του αποτελούν, ceteris paribus,
σημαντικότατους παράγοντες για την ανάπτυξη μίας αγοράς. Επιπλέον μία οικονομία η οποία
έχει καλύψει τις βασικές της ανάγκες (διατροφή και υγεία) αναζητά καινούργια προϊόντα και
υπηρεσίες καθώς και ποιότητα. Οι χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης, δηλαδή οι:
Αλβανία, Βουλγαρία, Τσεχοσλοβακία, Ανατολική Γερμανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία και
Γιουγκοσλαβία, και της πρώην Σοβιετικής Ενωσης συγκρίνονται ως προς τους τρεις αυτούς
παράγοντες (πληθυσμιακές τάσεις, κάλυψή αναγκών διατροφής, κάλυψη αναγκών υγείας) και
ένας σύνθετος δείκτης υπολογίζεται για τον προσδιορισμό της αγοράς που βάσει των τριών
αυτών κριτηρίων παρουσιάζει τις μεγαλύτερες σχετικά δυνατότητες ανάπτυξης από πλευράς
ζήτησης και πραγματοποίησης επενδύσεων για την κάλυψή της. Η κατάταξη των χωρών αυτών
βάσει μίας συνολικής εκτίμησης των εξεταζομένων κριτηρίων είναι: Σοβιετική Ενωση, Ανατολική
Γερμανία, Τσεχοσλοβακία, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Γιουγκοσλαβία, Αλβανία, Πολωνία, Ρουμανία
(όπου η κατάταξη είναι από τη χώρα με τις περισσότερες προοπτικές ανάπτυξης προς αυτήν με
τις λιγότερες).

Η διαμόρφωση της νέας πολιτικής και οικονομικής κατάστασης που άρχισε να
διαμορφώνεται στον Ευρωπαϊκό χώρο αποτέλεσε και αποτελεί μία μοναδική ευκαιρία για τις
επιχειρήσεις και κατ’ επέκταση τις οικονομίες του Δυτικού κόσμου (και της Ευρώπης
ειδικότερα), διότι είδαν ξαφνικά το μέγεθος των αγορών στις οποίες θα μπορούσαν να
λειτουργήσουν να πολλαπλασιάζεται με ένα συντελεστή ο οποίος σε πολλές περιπτώσεις είναι
μεγαλύτερος του 2. Οι εξελίξεις αυτές αναδιαμόρφωσαν τους στρατηγικούς στόχους των
μεγάλων επιχειρήσεων και οργανισμών που απετέλεσαν την βάση ανάπτυξης και λειτουργίας
του Δυτικού κόσμου. Συγχρόνως οι εξελίξεις αυτές απετέλεσαν μία ευκαιρία για την περαιτέρω
ανάπτυξη των μεγάλων επιχειρήσεων και οργανισμών δοθέντος του σχετικού «κορεσμού» και
επιπέδου ανταγωνισμού (έμφαση στη ποιότητα, ανάγκη για διαφοροποίηση κ.λ.π.) των
Δυτικών οικονομιών.

Η αποκατάσταση των κοινοβουλευτικών δημοκρατιών στις χώρες της πρώην
Ανατολικής Ευρώπης και της πρώην Σοβιετικής Ενωσης έτυχε ευρείας αποδοχής και
υποστήριξης από τις κυβερνήσεις των βιομηχανοποιημένων κρατών και τους διεθνείς
πιστωτικούς και άλλους οργανισμούς. Η Ευρωπαϊκή Ενωση ήδη από το 1988 άρχισε να
υπογράφει με τις χώρες αυτές συμφωνίες Εμπορίου και Οικονομικής Συνεργασίας, ενώ από το
1990 ξεκίναγε μία διαδικασία στενότερης συνεργασίας και σύγκλισης με τις Ευρωπαϊκές
Συμφωνίες (European Agreements).

Οι νέες αυτές διαμορφούμενες οικονομίες, οι οποίες στην πλειοψηφία τους είναι (λόγω
γεωγραφικών και πολιτιστικών παραγόντων) εύκολα προσβάσιμες από τα μέλη της

204

Ευρωπαϊκής Ενωσης, έχουν μερικά χαρακτηριστικά που αποτελούν σημαντικούς
προσδιοριστικούς παράγοντες και κίνητρα για την λήψη απόφασης οικονομικής συνεργασίας
και εισόδου στις αγορές αυτές. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι:

• Το σημαντικό μέγεθος των αγορών τους
• Η βιομηχανική τους υποδομή
• Το μορφωτικό επίπεδο των συμμετεχόντων στην αγορά εργασίας
• Η έναρξη λειτουργίας κανονικών αγορών

Οι νέες διαμορφούμενες συνθήκες στις αγορές αυτές συνοδεύονται από μία εναγώνια
αύξηση της ζήτησης καταναλωτικών αγαθών, υπηρεσιών και ποιότητας. Τα στοιχεία αυτά μαζί
με την κατάρρευση των εσωστρεφών συνεργασιών της προηγούμενης κατάστασης οδηγούν
σε μία σταδιακή αύξηση των «εισαγόμενων» ιδιωτικών επενδύσεων και διεθνών συνεργασιών
για την είσοδο και εγκατάσταση νέων οικονομικών δραστηριοτήτων στις χώρες αυτές.

Πέραν των ανθρωπιστικών μας ανησυχιών, η δημιουργία ενός υγιούς και
μορφωμένου/εκπαιδευμένου πληθυσμού είναι ένας σημαντικός παράγοντας για τη στήριξη
μίας διαδικασίας διαρκούς και αειφόρου ανάπτυξης. Παραδείγματος χάριν οι 4
βιομηχανοποιημένες χώρες της Ασίας (Ν. Κορέα, Σιγκαπούρη, Χονγκ Κονγκ, Ταϊβάν) έχουν να
επιδείξουν μία σημαντική οικονομική πρόοδο που στηρίχθηκε σε μία καλά εκπαιδευμένη
εργατική δύναμη και που επετεύχθηκε καίτοι οι χώρες αυτές δεν είχαν πλούσια αποθέματα
φυσικών πόρων.

Για την διατήρηση και ενίσχυση της αναπτυξιακής διαδικασίας σε μία μακροχρόνια
περίοδο αλλά και για την ευημερία των ανθρώπων είναι απαραίτητο να δοθεί μία ιδιαίτερη
προσοχή στον παράγοντα διατροφή και υγεία. Οι παράγοντες αυτοί μαζί με το μέγεθος των
νέων αγορών (από πληθυσμιακής άποψης) της πρώην Ανατολικής Ευρώπης και Σοβιετικής
Ενωσης εξετάζονται στη συνέχεια με σκοπό την διερεύνηση των μίκρο- και μάκρο
δυνατοτήτων ανάπτυξης και προόδου των αγορών αυτών.

Οι μεταβλητές οι οποίες εξετάζονται για την διαπίστωση των δυνατοτήτων ανάπτυξης
των υπό εξέταση αγορών είναι οι εξής: POP, %DPOP, MDPOP, %DLAB, FPOP, BIRTHS,
LEXP, CDEATHR, MDEATHR, CALOR, PROTEIN, USAFEDW, RSAFEDW, DOCTORS,
NURSES. Oι 15 αυτές μεταβλητές ορίζονται στη συνέχεια.

1. POP: είναι ο πληθυσμός της χώρας (σε εκατομμύρια)
2. %DPOP: είναι η μέση ετήσια ποσοστιαία αύξηση του πληθυσμού (1985-1990)
3. MDPOP: είναι η μέση ετήσια αύξηση του πληθυσμού σε χιλιάδες ατόμων (1985-1990)
4. %DLAB: είναι η μέση ετήσια ποσοστιαία αύξηση της εργατικής δύναμης (1985-1990)
5. FPOP: είναι ο αναμενόμενος πληθυσμός το έτος 2025 ( σε εκατομμύρια άτομα)
6. BIRTHS: είναι ο μέσος ετήσιος αριθμός γεννήσεων ανά 1000 κατοίκους (1990-1995)
7. LEXP: είναι η μέση αναμενόμενη διάρκεια ζωής κατά τη γέννηση σε έτη (1990-1995)
8. CDEATHR: είναι ο μέσος αριθμός θανάτων νεογέννητων ανά 1000 γεννήσεις (1990-1995)
9. MDEATHR: είναι ο μέσος ετήσιος αριθμός θανάτων μητέρων ανά 100,000 γεννήσεων

(1980-1988)
10.DOCTORS: είναι ο αριθμός των ιατρών ανά κεφαλή στη χώρα (1993)
11.NURSES: είναι ο αριθμός των νοσοκόμων και του βοηθητικού ιατρικού προσωπικού στη

χώρα (1993)
12.CALOR: είναι οι κατά κεφαλή θερμίδες ως ποσοστό των απαιτουμένων (1987-1989)
13.PROTEIN: είναι η ανά κεφαλή συνολική κατανάλωση (γραμμάρια ανά ημέρα) πρωτεϊνών

(1987-1989)

205

14.USAFEDW: είναι το ποσοστό του αστικού πληθυσμού που έχει πρόσβαση σε ασφαλές
πόσιμο νερό (1988)

15.RSAFEDW: είναι το ποσοστό του μη αστικού πληθυσμού που έχει πρόσβαση σε ασφαλές
πόσιμο νερό (1988)

Το σύνολο των παραπάνω μεταβλητών μπορούμε να το διαχωρίσουμε σε τρεις
ομάδες.

Η Ομάδα Μεταβλητών Νο 1 δίδεται στον Πίνακα 1, μας δίδει πληροφορίες για τις
πληθυσμιακές εξελίξεις και τάσεις στις εξεταζόμενες χώρες και αποτελείται από τις μεταβλητές:
POP, %DPOP, MDPOP, %DLAB, FPOP, BIRTHS.

Η δεύτερη, η Ομάδα Μεταβλητών Νο 2, δίδεται στον Πίνακα 2, μας δίδει πληροφορίες
για το επίπεδο ζωής και υγιεινής στις εξεταζόμενες χώρες και αποτελείται από τις μεταβλητές:
LEXP, CDEATHR, MDEATHR, DOCTORS, NURSES.

Η Ομάδα Μεταβλητών Νο 3 δίδεται στον Πίνακα 3, μας δίδει πληροφορίες για το
επίπεδο διατροφής στις εξεταζόμενες χώρες και αποτελείται από τις μεταβλητές: CALOR,
PROTEIN, USAFEDW, RSAFEDW.

Στους Πίνακες 1, 2 και 3 έχουν χρησιμοποιηθεί οι παρακάτω ορισμοί:

• ΧΠΑΕ: είναι οι χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης, δηλαδή οι: Αλβανία, Βουλγαρία,
Τσεχοσλοβακία, Ανατολική Γερμανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία και Γιουγκοσλαβία

• ΠΣΕ: είναι η πρώην Σοβιετική Ενωση
• ΕΥΡΩΠΗ - ΧΠΑΕ: είναι το σύνολο των Ευρωπαϊκών χωρών εξαιρουμένων των: Αλβανία,

Βουλγαρία, Τσεχοσλοβακία, Ανατολική Γερμανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία και
Γιουγκοσλαβία
• ΒΑΛΚΑΝΙΑ*: αναφέρεται στο σύνολο των Βαλκανικών χωρών εξαιρουμένης της Ελλάδος,
δηλαδή αναφέρεται στις: Αλβανία, Βουλγαρία, Γιουγκοσλαβία, Ρουμανία.
• ΧΠΑΕ&ΠΣΕ: είναι το σύνολο των χωρών της πρώην Ανατολικής Ευρώπης και της πρώην
Σοβιετικής Ενωσης.

Βασιζόμενοι στις τιμές της κάθε μίας μεταβλητής μπορούμε να προβούμε σε μία
κατάταξη των εξεταζόμενων χωρών προς διευκόλυνση της σύγκρισης αυτών. Οι κατατάξεις
των χωρών που προκύπτουν από τις αντίστοιχες τιμές των παραπάνω μεταβλητών δίδονται
στον Πίνακα 4. Η χώρα με την «καλύτερη» τιμή (μεγαλύτερη ή μικρότερη ανάλογα με την
περίπτωση) λαμβάνει την υψηλότερη θέση στην σχετική κατάταξη, η χώρα με την δεύτερη
υψηλότερη τιμή καταλαμβάνει την δεύτερη θέση στη σχετική κατάταξη κ.ο.κ.

Από την παρατήρηση των στοιχείων που δίδονται στους προαναφερθέντες Πίνακες
προκύπτουν διάφορα χρήσιμα συμπεράσματα όπως τα παρακάτω.

• Οι λοιπές χώρες των Βαλκανίων αποτελούν μία αγορά εξαπλάσια της Ελλάδος, ενώ η
αγορά της πρώην Σοβιετικής Ενωσης είναι από μόνη της τριάντα περίπου φορές
μεγαλύτερη της Ελλάδος.

• Η πρώην Σοβιετική Ενωση έχει πληθυσμό που είναι περίπου ίσος με τον πληθυσμό της
«Δυτικής» Ευρώπης.

• Από πλευράς μεγέθους μεταξύ των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ο
πληθυσμός της Πολωνίας (40 εκ.) είναι ο μεγαλύτερος, ακολουθούμενος από αυτόν της
Ρουμανίας και της Γιουγκοσλαβίας, που έχουν περίπου 25 εκ. κατοίκους η κάθε μία.

206

• Οι χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης και η πρώην Σοβιετική Ενωση έχουν πληθυσμό
μεγαλύτερο της «Δυτικής» Ευρώπης.

• Η μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση του πληθυσμού συναντάται στην Αλβανία και είναι κοντά
στο 2%.

• Οι μεγαλύτερες από τις γεωγραφικές ενότητες που εξετάζουμε, δηλαδή η πρώην Σοβιετική
Ένωση, η Πολωνία και οι χώρες της Βαλκανικής (πλην της Ελλάδος) έχουν μία ποσοστιαία
μεταβολή του πληθυσμού τους που είναι από διπλάσια έως τριπλάσια του υπολοίπου της
Ευρώπης και της Ελλάδος.

• Η απόλυτη αύξηση του πληθυσμού της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της Πολωνίας είναι
σημαντικά υψηλότερος όλων των υπολοίπων χωρών και το άθροισμα των δύο είναι
υπερδιπλάσιο του συνόλου της Ευρώπης.

• Η ποσοστιαία μεταβολή της εργατικής δύναμης της Αλβανίας είναι η μεγαλύτερη όλων των
υπολοίπων χωρών και όλες οι λοιπές χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης (πλην της
Ουγγαρίας, Βουλγαρίας και Ανατολικής Γερμανίας) και της πρώην Σοβιετικής Ενωσης
έχουν ετήσια ποσοστά αύξησης της εργατικής τους δύναμης που είναι μεγαλύτερα ή ίσα
των αντιστοίχων τόσον της Ελλάδος όσο και του συνόλου της Ευρώπης.

Πέραν όμως των παρατηρήσεων της παραπάνω μορφής και των συγκρίσεων που
μπορούμε να κάνουμε με την βοήθεια των Πινάκων 1-4, θα θέλαμε να είμαστε σε θέση να
συγκρίνουμε συνολικά τις εξεταζόμενες χώρες λαμβάνοντας υπόψη τόσο το σύνολο όλων των
μεταβλητών, όσο και της κάθε ομάδας ξεχωριστά. Η ανάγκη να αυξήσουμε σήμερα τη γνώση
μας για αυτές τις χώρες κατ’ αυτόν τον τρόπο είναι σημαντική κυρίως για τις επιχειρήσεις που
εξετάζουν την επέκταση των δραστηριοτήτων τους στις καινούργιες και πλησίον αυτών
αγορές. Για τον σκοπό αυτό η εισαγωγή των σχετικών δεικτών είναι σημαντική, όπως
συμβαίνει και σε κάθε άλλη περίπτωση, π.χ. βλέπε Hope και Parker (1990), Hope et al (1991,
1992).

Eνα κοινό χαρακτηριστικό όλων των χρησιμοποιούμενων δεικτών σήμερα είναι ότι
έχουν τη μορφή ενός σταθμικού ή μη μέσου μιας σειράς μεταβλητών, βλέπε π.χ. Βlomquist et
al (1985, 1988), Giannias (1996, 1). Για να μπορέσουμε να ορίσουμε και στη περίπτωσή μας
τους κατάλληλους δείκτες θα πρέπει να μετατρέψουμε τις τιμές όλων των διαθέσιμων
μεταβλητών σε μία κλίμακα 0-100, όπου για κάθε μία μεταβλητή θα έχουμε την τιμή 100 στη
χώρα με την καλύτερη τιμή (μικρότερη ή μεγαλύτερη ανάλογα με την μεταβλητή που
εξετάζουμε) και 0 στη χώρα με τη χειρότερη. Οι τιμές όλων των μεταβλητών έχουν
υπολογισθεί με την βοήθεια των παρακάτω τύπων:

1. Χ** =100 [Χ - max(X)]/[min(X) - max(X)] για την περίπτωση όπου μία υψηλότερη τιμή είναι
πιο επιθυμητή από μία χαμηλότερη (δηλαδή για την περίπτωση των μεταβλητων: POP,
%DPOP, MDOP, %DLAB, FPOP, BIRTHS, LEXP, DOCTORS, NURSES, CALOR,
PROTEIN, USAFEDW, RSAFEDW)

2. Χ** = 100 {1 -[Χ - max(X)]/[min(X) - max(X)]} για την περίπτωση όπου μία χαμηλότερη τιμή
είναι πιο επιθυμητή από μία υψηλότερη (δηλαδή για την περίπτωση των μεταβλητών:
CDEATHR, MDEATHR)

όπου Χ = POP, %DPOP, MDOP, %DLAB, FPOP, BIRTHS, LEXP, DOCTORS, NURSES,
CALOR, PROTEIN, USAFEDW, RSAFEDW, CDEATHR, MDEATHR, Χ** είναι η τιμή της
μεταβλητής Χ μεταφρασμένης στην κλίμακα 0-100, min(X) είναι η ελάχιστη τιμή της
μεταβλητής Χ και max(X) είναι η μέγιστη τιμή της μεταβλητής Χ.

207

Η παραπάνω μετατροπή των μεταβλητών και η μέτρηση τους σε μία κοινή κλίμακα 0-
100 μας επιτρέπει να υπολογίσουμε την μέση τιμή των μεταβλητών της κάθε ομάδας όπως και
την μέση τιμή όλων των μεταβλητών. Αυτοί οι μέσοι όροι ερμηνεύονται ως ακολούθως.

• Ο μέσος όρος των μεταβλητών της Ομάδας Μεταβλητών Νο 1 μπορεί να ερμηνευθεί ως
ένας Δείκτης Πληθυσμιακών Εξελίξεων (ΔΠΕ). Οι τιμές των μεταβλητών της πρώτης
ομάδας μετρούμενες στην κλίμακα 0-100 όπως και η τιμή του δείκτη ΔΠΕ για κάθε μία
χώρα δίδεται στον Πίνακα 5. Στον Πίνακα 5 δίδεται επίσης και μία κατάταξη των χωρών
που βασίζεται στις τιμές του δείκτη ΔΠΕ.

• Ο μέσος όρος των μεταβλητών της Ομάδας Μεταβλητών Νο 2 μπορεί να ερμηνευθεί ως
ένας Δείκτης Επιπέδου Ζωής και Υγιεινής (ΔΕΖ&Υ). Οι τιμές των μεταβλητών της δεύτερης
ομάδας μετρούμενες στην κλίμακα 0-100 όπως και η τιμή του δείκτη ΔΕΖ&Υ για κάθε μία
χώρα δίδεται στον Πίνακα 6. Στον Πίνακα 6 δίδεται επίσης και μία κατάταξη των χωρών
που βασίζεται στις τιμές του δείκτη ΔΕΖ&Υ.

• Ο μέσος όρος των μεταβλητών της Ομάδας Μεταβλητών Νο 3 μπορεί να ερμηνευθεί ως
ένας Δείκτης Επιπέδου Διατροφής (ΔΕΔ). Οι τιμές των μεταβλητών της τρίτης ομάδας
μετρούμενες στην κλίμακα 0-100 όπως και η τιμή του δείκτη ΔΕΔ για κάθε μία χώρα δίδεται
στον Πίνακα 7. Στον Πίνακα 7 δίδεται επίσης και μία κατάταξη των χωρών που βασίζεται
στις τιμές του δείκτη ΔΕΔ.

• Ο μέσος όρος όλων των διαθέσιμων μεταβλητών ερμηνεύεται ως ένας Δείκτης
Δυνατοτήτων Ανάπτυξης Αγορών1 (ΔΔΑΑ). Στον Πίνακα 8 δίδονται οι τιμές του δείκτη
ΔΔΑΑ για κάθε χώρα καθώς και μία κατάταξη των χωρών που βασίζεται στις τιμές του
δείκτη αυτού.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:

Από την εξέταση των μεταβλητών που αναφέρονται στον πληθυσμό της κάθε χώρας
και τις τιμές του σχετικού δείκτη (ΔΠΕ) προκύπτει ότι η πιο δυναμική αγορά από άποψης
πληθυσμιακών εξελίξεων και μεγέθους φαίνεται να είναι η αγορά της Σοβιετικής Ένωσης
ακολουθούμενη από την Αλβανία, Πολωνία, Ρουμανία, Γιουγκοσλαβία, Τσεχοσλοβακία,
Ανατολική Γερμανία, Ουγγαρία και Βουλγαρία.

Από την εξέταση των μεταβλητών που αναφέρονται στο επίπεδο ζωής και υγιεινής της
κάθε χώρας και τις τιμές του σχετικού δείκτη (ΔΕΖ&Υ) προκύπτει ότι η χώρα που έχει καλύψει
σε σημαντικότερο βαθμό αυτή τη πλευρά των βασικών της αναγκών είναι η Ανατολική
Γερμανία, ακολουθούμενη από την Τσεχοσλοβακία, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Σοβιετική Ενωση,
Πολωνία, Γιουγκοσλαβία, Ρουμανία και Αλβανία.

Από την εξέταση των μεταβλητών που αναφέρονται στο επίπεδο διατροφής της κάθε
χώρας και τις τιμές του σχετικού δείκτη (ΔΕΔ) προκύπτει ότι η χώρα που έχει καλύψει σε
σημαντικότερο βαθμό αυτή τη πλευρά των βασικών της αναγκών είναι η Ανατολική Γερμανία,
ακολουθούμενη από την Τσεχοσλοβακία, Βουλγαρία, Σοβιετική Ένωση, Ουγγαρία,
Γιουγκοσλαβία, Ρουμανία, Αλβανία και Πολωνία.

Για την διατήρηση και ενίσχυση της αναπτυξιακής διαδικασίας σε μία μακροχρόνια
περίοδο αλλά και για την ευημερία των ανθρώπων είναι απαραίτητο να δοθεί μία ιδιαίτερη
προσοχή στον παράγοντα διατροφή και υγεία. Αφού μία κοινωνία πετύχει την κάλυψη των

208

βασικών αυτών αναγκών των ανθρώπων και του επιπέδου της ζωής τους ακολουθεί μία
αύξηση της ζήτησης υπηρεσιών, ποιότητας και βελτιωμένων γενικά προϊόντων. Η κάλυψη των
βασικών αυτών αναγκών στις χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης και της πρώην
Σοβιετικής Ένωσης μαζί με το μέγεθος των νέων αυτών αγορών (από πληθυσμιακής άποψης)
προσδιορίζουν σε σημαντικό βαθμό τις μίκρο- και μάκρο δυνατότητες ανάπτυξης και προόδου
των αγορών αυτών καθώς και την ελκυστικότητα τους από πλευράς προσέλκυσης ξένων
επενδύσεων. Οι παράγοντες αυτοί όπως περιγράφονται από το σύνολο των εξεταζομένων
μεταβλητών, συνεκτιμώνται από τον δείκτη ΔΔΑΑ. Η κατάταξη των εξεταζόμενων χωρών
βάσει των τιμών του δείκτη ΔΔΑΑ είναι: Σοβιετική Ένωση, ανατολική Γερμανία,
Τσεχοσλοβακία, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Γιουγκοσλαβία, Αλβανία, Πολωνία, Ρουμανία.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1
Ομάδα Μεταβλητών Νο 1

ΧΩΡΑ POP %DPOP MDPOP %DLAB FPOP BIRTHS

ΑΛΒΑΝΙΑ 3,52 1,83 57 2,6 5,01 21,9

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 9,04 0,11 10 0 8,94 12,2

ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙ 15,87 0,21 33 0,5 17,18 13,9

Α

ΑΝΑΤ. 16,22 0,48 78 0,3 15,77 11,4

ΓΕΡΜΑΝΙΑ

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 10,51 0,18 18 0,2 10,2 11,9

ΠΟΛΩΝΙΑ 39,37 0,65 244 0,5 45,07 14,7

ΡΟΥΜΑΝΙΑ 23,82 0,48 109 0,7 25,75 15,1

ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ 24,39 0,58 137 0,7 25,99 13,8

ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ 298,62 0,78 2212 0,5 352,12 16,7

ΕΝΩΣΗ

ΕΥΡΩΠΗ 504,25 0,25 1233 0,5 515,21 12,8

ΕΛΛΑΔΑ 10,12 0,23 23 0,4 10,08 11,6

ΒΑΛΚΑΝΙΑ* 60,77 0,75 78,25 1 65,69 15,75

ΧΠΑΕ&ΠΣΕ 441,36

XΠΑΕ 142,74

EΥΡΩΠΗ-ΧΠΑΕ 361,51

ΠΗΓΗ: WORLD RESOURCES 1992-93

209

ΠΙΝΑΚΑΣ 2
Ομάδα Μεταβλητών Νο 2

ΧΩΡΑ LEXP CDEATH MDEATH DOCTOR ΝURSES

RR S

ΑΛΒΑΝΙΑ 72,8 32 750,28 3798,86

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 73,1 14 13 2734,29 6360,62

ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙ 72,4 13 10 3520,54 6740,26

Α

ΑΝΑΤ. 74,5 8 16 2339,27 7188,66

ΓΕΡΜΑΝΙΑ

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 71,6 17 26 3307,14 5844,15

ΠΟΛΩΝΙΑ 72 17 11 1859,26 5052,93

ΡΟΥΜΑΝΙΑ 71,5 19 150 1681,36

ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ 73,2 21 22 1736,98 3741,41

ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ 71,3 20 48 3918,02

ΕΝΩΣΗ

ΕΥΡΩΠΗ 75,3 11

ΕΛΛΑΔΑ 76,5 13 9 2787,75 2155,24

ΒΑΛΚΑΝΙΑ* 72,65 21,5 61,67 1725,73 3475,22

ΠΗΓΗ: WORLD RESOURCES 1992-93

210

ΠΙΝΑΚΑΣ 3
Ομάδα Μεταβλητών Νο 3

ΧΩΡΑ CALOR PROTEIN USAFED RSAFED

WW

ΑΛΒΑΝΙΑ 114 85 100 95

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 147 110 100 96

ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙ 146 109 100 100

Α

ΑΝΑΤ. 146 114 100 100

ΓΕΡΜΑΝΙΑ

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 139 104 100 95

ΠΟΛΩΝΙΑ 132 101 94 82

ΡΟΥΜΑΝΙΑ 123 98 100 90

ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ 163 100 100 65

ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ 127 107 100 100

ΕΝΩΣΗ

ΕΥΡΩΠΗ 103

ΕΛΛΑΔΑ 152 112 100 95

ΒΑΛΚΑΝΙΑ* 136,75 98,25 100 86,5

ΠΗΓΗ: WORLD RESOURCES 1992-93

211

ΠΙΝΑΚΑΣ 4
Κατατάξεις κρατών βάσει των τιμών των εξεταζομένων μεταβλητών

ΧΩΡΑ POP %DPOP MDPOP %DLAB FPOP BIRTHS LEXP CDEATHR MDEATHR DOCTOR NURSE CALOR PROTEIN USAFEDW RSAFED
ΑΛΒΑΝΙΑ
SS W

9 1 6 19 14 9 9 69 9 15

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 8 9 9 98 73 3 3 4 32 2 14

ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙΑ 6 7 7 4 5 5 5 2 1 2 23 3 11

ΑΝΑΤ. ΓΕΡΜΑΝΙΑ 5 5 5 7 6 9 1 1 4 5 13 1 11

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 7 8 8 87 87 4 6 3 45 5 15

ΠΟΛΩΝΙΑ 2 3 2 42 46 4 2 6 56 6 98

ΡΟΥΜΑΝΙΑ 4 5 4 24 38 6 88 8 8 17

ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ 3 4 3 23 62 8 5 7 71 7 19

ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ 1 2 1 41 29 7 71 7 4 11
ΕΝΩΣΗ

212

ΠΙΝΑΚΑΣ 5

Τιμές μεταβλητών Ομάδας Μεταβλητών Νο 1 στην κλίμακα 0-100 και ο

δείκτης ΔΠΕ

ΧΩΡΑ POP** %DPOP** MDPOP** %DLAB** FPOP** BIRTHS** ΔΠΕ ΚΑΤΑΤΑΞΗ

ΑΛΒΑΝΙΑ 0,00 100,00 2,13 100,00 0,00 100,00 50,36 2

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 1,87 0,00 0,00 0,00 1,13 7,62 1,77 9

ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙΑ 4,19 5,81 1,04 19,23 3,51 23,81 9,60 6

ΑΝΑΤ. ΓΕΡΜΑΝΙΑ 4,30 21,51 3,09 11,54 3,10 0,00 7,26 7

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 2,37 4,07 0,36 7,69 1,50 4,76 3,46 8

ΠΟΛΩΝΙΑ 12,15 31,40 10,63 19,23 11,54 31,43 19,40 3

ΡΟΥΜΑΝΙΑ 6,88 21,51 4,50 26,92 5,98 35,24 16,84 4

ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ 7,07 27,33 5,77 26,92 6,04 22,86 16,00 5

ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ 100,00 38,95 100,00 19,23 100,00 50,48 68,11 1

ΠΙΝΑΚΑΣ 6

Τιμές μεταβλητών Ομάδας Μεταβλητών Νο 2 στην κλίμακα 0-100 και ο

δείκτης ΔΕΖ&Υ

ΧΩΡΑ LEXP** CDEATHR** MDEATHR** DOCTORS** ΝURSES** ΔΕΖ&Υ ΚΑΤΑΤΑΞΗ

ΑΛΒΑΝΙΑ 46,88 0 0 1,67 12,14 9

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 56,25 75,00 97,86 62,63 75,98 73,54 3

ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙΑ 34,38 79,17 100,00 87,45 86,99 77,60 2

ΑΝΑΤ. ΓΕΡΜΑΝΙΑ 100,00 100,00 95,71 50,16 100,00 89,18 1

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 9,37 62,50 88,57 80,72 61,00 60,43 4

ΠΟΛΩΝΙΑ 21,88 62,50 99,29 35,01 38,05 51,34 6

ΡΟΥΜΑΝΙΑ 6,25 54,17 0,00 29,39 22,45 8

ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ 59,38 45,83 91,43 31,15 0,00 45,56 7

ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ 0,00 50,00 72,86 100,00 55,71 5

ΠΙΝΑΚΑΣ 7

Τιμές μεταβλητών Ομάδας Μεταβλητών Νο 3 στην κλίμακα 0-100 και ο

δείκτης ΔΕΔ

ΧΩΡΑ CALOR** PROTEIN** USAFEDW** RSAFEDW** ΔΕΔ ΚΑΤΑΤΑΞΗ

ΑΛΒΑΝΙΑ 0,00 0,00 100,00 85,71 46,43 8

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 67,35 86,21 100,00 88,57 85,53 3

ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙΑ 65,31 82,76 100,00 100,00 87,02 2

ΑΝΑΤ. ΓΕΡΜΑΝΙΑ 65,31 100,00 100,00 100,00 91,33 1

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 51,02 65,52 100,00 85,71 75,56 5

ΠΟΛΩΝΙΑ 36,73 55,17 0,00 48,57 35,12 9

ΡΟΥΜΑΝΙΑ 18,37 44,83 100,00 71,43 58,66 7

ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ 100,00 51,72 100,00 0,00 62,93 6

ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ 26,53 75,86 100,00 100,00 75,60 4

213

ΠΙΝΑΚΑΣ 8

Ο δείκτης ΔΔΑΑ

ΧΩΡΑ ΔΔΑΑ ΚΑΤΑΤΑΞ

Η

ΑΛΒΑΝΙΑ 38,31 7

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 48,03 4

ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙ 52,91 3

Α

ΑΝΑΤ. 56,98 2

ΓΕΡΜΑΝΙΑ

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 41,68 5

ΠΟΛΩΝΙΑ 34,24 8

ΡΟΥΜΑΝΙΑ 30,39 9

ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙ 38,37 6

Α

ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ 66,71 1

ΕΝΩΣΗ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• G. Blomquist, M. Berger, J. Hohen, New Estimates of Quality of Life in Urban Areas, The
American Economic Review, pp 89-107, March (1988).

• G. Blomquist, M. Berger, W. Waldner, Quality of Life: Ranking Urban Areas Using a Wage
and Rent Based Index, University of Kentucky, Department of Economics, working papers,
no. E-85-85, (1985).

• D. Giannias, Regional amenity and productivity classifications within the EU, European
Environment 96 Conference Proceedings (forthcoming), (1996, 1).

• D. Giannias, Microeconomic classifications of the external environment of the agricultural
sectors in Former East European Countries, in The Effects of Restructuring on Agriculture
and the Environment Conference Proceedings (forthcoming), (1996, 2).

• D. Giannias, Environmental indices for CEECs, in the Effects of Restructuring on CEECs
Conference Proceedings (forthcoming), (1996, 3).

• C. Hope and J. Parker, Environmental indices for all - the need for a monthly index,
Energy Policy, (May 1990), 312-319.

• C. Hope, J. Parker, and S. Peake, A pilot index for the UK - results of the last decade,
Statistical Journal of the UN Economic Commission for Europe, 8(1), (1991), 85-107.

• C. Hope, J. Parker, and S. Peake, A pilot environmental index for the UK in the 80s,
Energy Policy, (April 1992), 335-343.

• WORLD RESOURCES 1992-93, A Guide to the Global Environment, Towards
Sustainable Development, Oxford University Press, (1992)

YΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Μπορεί να αιτιολογηθεί ότι δείκτες αυτής της μορφής λαμβάνονται υπ’ όψη από τους
οικονομικούς συντελεστές (καταναλωτές ή παραγωγούς) μέσω της κατάλληλης ενσωμάτωσης
τους στο πρόβλημα μεγιστοποίησης χρησιμότητας ή ελαχιστοποίησης κόστους, βλέπε
Giannias (1996 2 και 3).

214

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ /
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11

Με βάση τα δεδομένα της πρώτης ενότητας του Κεφαλαίου 11, Να πραγματοποιήσετε
αύξηση του βάρους του κριτηρίου f3 από 0,20 σε 0,30. Να επανεκτιμήσετε τα υπόλοιπα
βάρη ανάλογα με την τιμή που είχε κάθε ένα πριν την αύξηση του βάρους του κριτηρίου f3
και να εμφανίσετε τη διαφοροποιημένη κατάσταση συμπληρώνοντας τα κενά του Πίνακα
2. Τι παρατηρείτε; Υποδεικνύεται ότι μπορείτε να επαληθεύσετε την ορθότητα των τιμών
του νέου διανύσματος των βαρών, αν στη στήλη wi του Πίνακα 2 επαναφέρετε το αρχικό
βάρος του κριτηρίου f3 και επανεκτιμήσετε αναλογικά τα λοιπά βάρη, οπότε πρέπει να
προκύψουν οι τιμές που αναφέρονται στη στήλη wi του Πίνακα 1.

215

Πίνακας 2. Εκτίμηση της βαθμολογίας από ένα μόνο εμπειρογνώμονα

Βαθμολογία Επιλογών Σταθμισμένη Βαθμολογία Επιλογών

Α1 Α2 Α3 Α4 Α5

Κριτήρια

Συντελεστές
βαρύτητας
ΑΥΣΤΡΙΑ
ΙΤΑΛΙΑ
ΓΑΛΛΙΑ
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ
ΑΥΣΤΡΙΑ
ΙΤΑΛΙΑ
ΓΑΛΛΙΑ
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

fi wi αi1 αi2 αi3 αi4 αi5 wi.αi1 w i.αi2 wi.αi3 w i.αi4 wi.αi5
4,7 7,8 5,0 4,9 1,7
Βιοτικό
επίπεδο 9,2 4,5 4,9 5,8 8,9

Κόστος
μεταφοράς

Ανταγωνισμός

0,30 4,3 8,6 5,4 5,0 1,1

Αγορά 6,1 4,8 3,8 5,8 2,9
εργασίας

Θεσμικό- 5,7 6,5 7,3 7,6 0,3
νομικό 9,5 4,8 3,6 4,9 6,0
περιβάλλον

Φορολογία

Διαθεσιμότητα 8,2 5,7 7,9 4,8 0,6

και κόστος
επαγελματικών
χώρων

1,00 Άθροισμα Sj

216

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ
ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ / ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11

Παρατηρούμε ότι w1+w2+w4+w5+w6+w7=0,8=1-0,20=1-w3
θα πρέπει w’1+w’2+w’4+w’5+w’6+w’7=1-w’3=1-0,3=0,7
αν θέσουμε b=0,7/0,8 τότε θα ισχύει
w’1=b.w1, w’2=b.w2, w’4=b.w4, w’5=b.w5, w’6=b.w6, w’7=b.w7
Οι τιμές εμφανίζονται στον παρακάτω Πίνακα 2.
Μπορείτε να επαληθεύσετε την ορθότητα των τιμών του νέου διανύσματος των βαρών, αν
στη στήλη wi του Πίνακα 2 επαναφέρετε το αρχικό βάρος του κριτηρίου f3 και επανεκτιμήσετε
αναλογικά τα λοιπά βάρη, όποτε πρέπει να προκύψουν οι τιμές που αναφέρονται στη στήλη
wi του Πίνακα 1.

217

Πίνακας. Εκτίμηση της βαθμολογίας από ένα μόνο εμπειρογνώμονα

Βαθμολογία Επιλογών Σταθμισμένη Βαθμολογία Επιλογών

Α1 Α2 Α3 Α4 Α5

Κριτήρια

Συντελεστές
βαρύτητας
ΑΥΣΤΡΙΑ
ΙΤΑΛΙΑ
ΓΑΛΛΙΑ
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ
ΑΥΣΤΡΙΑ
ΙΤΑΛΙΑ
ΓΑΛΛΙΑ
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

fi wi αi1 αi2 αi3 αi4 αi5 wi.αi1 wi .α i2 wi.αi3 w i.αi4 wi.αi5

Βιοτικό επίπεδο
0,1488 4,7 7,8 5,0 4,9 1,7 0,6991 1,1603 0,7438 0,7289 0,2529

Κόστος 0,1400 9,2 4,5 4,9 5,8 8,9 1,2880 0,6300 0,6860 0,8120 1,2460
μετ αφο ράς

Ανταγωνισμός

0,3000 4,3 8,6 5,4 5,0 1,1 1,2900 2,5800 1,6200 1,5000 0,3300

Α γορά 0,0875 6,1 4,8 3,8 5,8 2,9 0,5338 0,4200 0,3325 0,5075 0,2538
εργασίας
Θεσμικό- 0,1575 5,7 6,5 7,3 7,6 0,3 0,8978 1,0238 1,1498 1,1970 0,0473
νομικό 0,1050 9,5 4,8 3,6 4,9 6,0 0,9975 0,5040 0,3780 0,5145 0,6300
περιβάλλον
Φορολογία

Διαθεσιμότητα

και κόστος

Επαγελματικών

χώρων 0,0613 8,2 5,7 7,9 4,8 0,6 0,5023 0,3491 0,4839 0,2940 0,0368

1,000 Άθροισμα Sj

6,2084 6,6671 5,3939 5,5539 2,7966

Παρατηρούμε ότι η δεύτερη καλύτερη λύση γίνεται πρώτη.

Σημείωση: τα κριτήρια που έχουν χρησιμοποιηθεί έχουν την ίδια στάθμιση. Δηλαδή, η
ανάλυση έχει γίνει με τη χρήση αριθμητικών μέσων όρων και όχι σταθμικών μέσων όρων.

218

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Dornbush and Fisher, Μακροοικονομική, εκδ. Κριτική
• Ferguson, C. E., Μικροοικονομική Θεωρία, εκδ. Παπαζήσης, Αθήνα
• Γεωργακόπουλου, Θ., Λιανού, Θ., Μπένου, Θ., Τσεκούρα, Γ., Χατζηπροκοπίου, Μ., και
Χρήστου Γ., Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία, εκδ. Σμπίλιας, Αθήνα, 1989
• Γκαμαλέτσος, Θ., Θεωρητική Οικονομική, εκδ. Σταμούλης, 1990
• Κώττη – Πετράκη, Α. και Κώττη Γ., Εισαγωγή στην Οικονομική, Αθήνα
• Κώττη – Πετράκη, Α., Εισαγωγή στη Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική, εκδ.
Σμπίλιας
• Κώττη, Γ. και Πετράκη - Κώττη, Α., Μικροοικονομική: Θεωρία και Εφαρμογές, εκδ.
Σμπίλιας, Αθήνα, 1991
• Λιανού, Θ. και Χρήστου, Γ., Πολιτική Οικονομία Γ΄Λυκείου ΟΕΔΒ, 1998
• Μπένου, Θ., και Χατζηπροκοπίου, Μ., Οικονομική Θεωρία: Θεωρία Ζητήσεως, Αθήνα,
1976
• Παπαδόπουλου, Χ. και Οικονομίδη, Μ., Πολιτική Οικονομία Γ΄Λυκείου ΟΕΔΒ, 1993
• Πουρναράκη, Ε., Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική, εκδ. Παπαζήσης
• G. Blomquist, M. Berger, J. Hohen, New Estimates of Quality of Life in Urban Areas,
The American Economic Review, pp 89-107, March (1988).
• G. Blomquist, M. Berger, W. Waldner, Quality of Life: Ranking Urban Areas Using a
Wage and Rent Based Index, University of Kentucky, Department of Economics, working
papers, no. E-85-85, (1985).
• D. Giannias, Regional amenity and productivity classifications within the EU, European
Environment 96 Conference Proceedings (forthcoming), (1996, 1).
• D. Giannias, Microeconomic classifications of the external environment of the
agricultural sectors in Former East European Countries, in The Effects of Restructuring on
Agriculture and the Environment Conference Proceedings (forthcoming), (1996, 2).
• D. Giannias, Environmental indices for CEECs, in the Effects of Restructuring on
CEECs Conference Proceedings (forthcoming), (1996, 3).
• C. Hope and J. Parker, Environmental indices for all - the need for a monthly index,
Energy Policy, (May 1990), 312-319.
• C. Hope, J. Parker, and S. Peake, A pilot index for the UK - results of the last decade,
Statistical Journal of the UN Economic Commission for Europe, 8(1), (1991), 85-107.
• C. Hope, J. Parker, and S. Peake, A pilot environmental index for the UK in the 80s,
Energy Policy, (April 1992), 335-343.

219

• WORLD RESOURCES 1992-93, A Guide to the Global Environment, Towards
Sustainable Development, Oxford University Press, (1992)
• Eurobarometer Survey on Entrepreneurship, Country Profile Scorecards 2008
• European Business, Volume 3, Economics for Managers, Ελληνικό Ανοικτό
Πανεπιστήμιο.
• SBA Factsheets 2009, European Commission, Enterprise and Industry, SME
Performance Review, 2009

220