หนังสือรพีพัฒนศักดิ์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ประจำปี 2565

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 25 พČ้นฐćนทćงกฎĀมćยÿĈĀรĆบกćรปรąมüลผล (Legal Bases for Processing), 2). กĉจกćรกćร ปรąมüลผลภćยในกลčŠม (Intra-Group Processing Activities), 3). ขšĂมĎลÿŠüนบčคคลปรąเภท พĉเýþ (Special categories of Personal Data), 4). คüćมเกĊ่ยüขšĂงขĂงผĎšปรąมüลผล (Involvement of a Processor), 5). ĀลĆกเกณฑŤกćรโĂนทĆ่üไปÿĈĀรĆบปรąเทýทĊ่ÿćม (General Requirements for Third Country Data Transfers, others), 6). ขšĂÿĆญญćมćตรฐćนขĂง ÿĀภćพยčโรป (EU Standard Contractual Clauses), 7). กćรคčšมครĂงคüćมเปŨนÿŠüนตĆüรąĀüŠćง ÿĀภćพยčโรปแลąÿĀรĆฐĂเมรĉกć (EU – U.S. Privacy Shield) แลą 8). กฎเกณฑŤกćรใĀšคüćม คčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลภćยในĂงคŤกร (Binding Corporate Rules) จćกทĊ่กลŠćüถċงภćพรüมทĈใĀšเกĉดคĈถćมทĊ่üŠćผĎšคüบคčม (Controller) ผĎšปรąมüลผล (Process) เจšćขĂงขšĂมĎล (Data Subject) แลąฝśćยทĊ่ÿćม (Third party) คČĂĂąไร จąตšĂงเขšćใจในเรČ่ĂงขĂง “คüćมเปŨนÿŠüนตĆü” ในเĂกÿćรขĂง โซลĂฟเรČ่Ăง Taxonomy ซċ่งรąบčถċงกĉจกรรมทĊ่กรąทบÿĉทธĉ ÿŠüนบčคคลüŠćจąทĈใĀšเกĉดปŦญĀćĀรČĂเกĉดคüćมเÿĊยĀćยĀรČĂไมŠ44 โดยกĉจกรรมนĆ้นเปŨนปŦญĀć ĀรČĂไมจŠ ąตšĂงพĉจćรณćผŠćน 1). กćรกĈĀนดนĉยćมกĉจกรรมĀรČĂกćรกรąทĈ 2). กćรĂธĉบćยüŠćเĀตč ใดจċงกŠĂใĀšเกĉดปŦญĀćĀรČĂเกĉดคüćมเÿĊยĀćย โดยกĈĀนดใĀšชĆดüŠć “ĂąไรคČĂปŦญĀć” ในบรĉบททĊ่ เกĉดขċ้น กćรทĊ่กĈĀนดไดšüŠćกĉจกรรมใดเกĉดปŦญĀćนĆ้นในทćงกลĆบกĆนเทŠćกĆบไดšรĎšüŠćÿĉ่งใดคČĂคüćมเปŨน ÿŠüนตĆü ซċ่งÿćมćรถกĈĀนดไดšĂยŠćงงŠćยมćกขċ้นในบรĉบททĊ่คüćมเปŨนÿŠüนตĆüนĆ้นมĊคüćมĀมćย กĈกüม นĂกจćกนĊ้ Taxonomy ไดšแยกĂĂกเปŨน “คüćมเÿĊยĀćย” แลą “ปŦญĀć”45 กรณĊคĈüŠć “คüćมเÿĊยĀćย” ĂćจเปŨนไดšทĆ้งทćงกćยภćพแลąคüćมเÿĊยĀćยในเชĉงนćมธรรมซċ่งจąตšĂงเปŨน คüćมเÿĊยĀćยทĊ่กฎĀมćยไดšรąบčไüšÿĈĀรĆบกรณĊคĈüŠć “ปŦญĀć” ปŦจจčบĆนปรćกฏในลĆกþณąทĊ่เปŨน โครงÿรšćง ĂćจเรĊยกไดšüŠćเปŨน “architectural problems” ซċ่งไดšแยกĂĂกมćเปŨน 1). กรณĊกćร เพĉ่มคüćมเÿĊ่ยงทĊ่คüćมเÿĊยĀćยĂćจจąเกĉดขċ้น ไดšแกŠกĉจกรรมกćรทĊ่เกĊ่ยüขšĂงกĆบขšĂมĎลÿŠüนบčคคล แลą 2). กĉจกรรมบćงกĉจกรรมทĊ่ĂćจเปŨนกćรเÿĊยÿมดčลขĂงÿĆงคมแลąĂĈนćจเชĉงÿถćบĆนในทćงทĊ่ ไมŠพċงปรąÿงคŤ แมšüŠćจąไมŠเปŨนกćรกŠĂใĀšเกĉดคüćมเÿĊยĀćยโดยตรงแตŠÿćมćรถÿŠงกรąทบตŠĂชĊüĉต Commission ĀรČĂ National Supervisory Authorities โดยÿĆญญćฉบĆบนĊ้จąÿĂดคลšĂงกĆบมćตรกćรคüćมปลĂดภยĆกćรโĂน ขšĂมĎลรąĀüŠćงปรąเทýĂยŠćงเĀมćąÿม, (7) เปŨนโครงÿรšćงทćงกฎĀมćย (legal framework) จćก the European Commission ซċ่งĂนčญćตใĀšĀนŠüยงćนĀรČĂงĂงคกŤรในÿĀรĆฐĄรĆบรĂงลĆกþนąกćรแถลงตนเĂงüćŠเปŨนไปตćมมćตรฐćนĀรČĂ a (self-)certification ÿĈĀรĆบเร่ĂČงมćตรกćรคčšมครĂงขšĂมĎลตćมรąดĆบขšĂมĎลทĊ่เĀมćąÿม แลą (8) กลčŠม ĀนŠüยงćนĀรČĂĂงคกŤรทĊ่รบĆผĉดชĂบซ่งċเกĊ่ยüขšĂงกบĆ กĉจกรรมทćงเýรþฐกĉจรŠüมกĆนĂćจจąตšĂงจĆดใĀšมĊ Binding Corporate Rules เพČ่ĂทĊ่จąกĈĀนด (1) นโยบćยคčšมครĂงขšĂมĎลใน ภćพรüม(global privacy policy) ขĂงกลčŠมÿมćชĉก แลą (2) กćรโĂนขšĂมĎลรąĀüŠćงปรąเทýไปยĆงกลčŠมÿมćชĉกทĂĊ่ยĎŠในปรąเทýÿćม ทĊ่ยĆงไมŠไดšมĊกćรคšมčครĂงขšĂมĎลĂยŠćงเพĊยงพĂ. 44 Daniel J. Solove, A TAXONOMY OF PRIVACY, p.484 – 489. 45 “harms” and “problems” privacy

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 26 ขĂงบčคคลไดš เชŠน ĂĈนćจขĂงเจšćĀนšćทĊ่รĆฐทĊ่มĊมćกเกĉนไป กćรตรüจตรć (Surveillance) เปŨนĀนċ่ง ในผลกรąทบดĆงกลŠćü คüćมเÿĊยĀćยชนĉดนĊ้กŠĂใĀšเกĉดผลกรąทบทĊ่ทĈใĀšบčคคลเกĉดคüćมไมŠแนŠใจüŠć ĂąไรทĊ่เขćจทĈไดšĀรČĂทĈไมŠไดš(chilling effect) นĂกจćกนĊ้ในเüลćตŠĂมć จĎลĊ่ โคเă็น แลą พĂล ชüĂรŤท (Julie Cohen and Paul Schwart พĆฒนć “คüćมเปŨนÿŠüนตĆü” โดยกĈĀนดคüćมĀมćย üŠć คüćมเปŨนÿŠüนตĆüเปŨนĂงคŤปรąกĂบĀนċ่งขĂงÿĆงคมพลเรČĂน โซลĂฟไดšแตกกลčŠมในกćรรąบčกĉจกรรมทĊ่กŠĂใĀšเกĉดคüćมเÿĊยĀćยตŠĂคüćมเปŨนÿŠüนตĆüดĆงนĊ้ 1). กćรเก็บรüบรüมขšĂมĎล (information collection), 2). กćรปรąมüลผลขšĂมĎล (information processing), 3). กćรเผยแพรŠขšĂมĎล (information dissemination) แลą 4). กćรรčกล้ĈขšĂมĎล (invasion) ซċ่งกćรแบŠงดĆงกลŠćüนĆ้นจąüĉเครćąĀŤคĎŠกĆบเจšćขĂงขšĂมĎล (Data Subject) 46 โดย คüćมÿĆมพĆนธŤĂćจแÿดงเปŨนภćพตĆüĂยŠćงไดšดĆงนĊ้ (ภćพตĆüĂยŠćงทĊ่ 1 คüćมÿĆมพĆนธŤขĂงแตŠลąปรąเภท)47 จćกภćพตĆüĂยŠćงทĊ่1 ขšćงตšน ÿรčปไดüšŠćกĉจกรรมใดทĊ่กรąทบตŠĂÿĉทธĉคüćมเปŨนÿŠüนตĆüจąตšĂง ÿćมćรถรąบčไดšüŠćเปŨน 1). กĉจกรรมĂąไร 2). ĂąไรคČĂปŦญĀćแลąเกĉดคüćมเÿĊยĀćยĂยŠćงไร จċงจą ถČĂüŠćกĉจกรรมนĆ้นไดšลąเมĉดÿĉทธĉแลšü ĂćจกลŠćüไดšüŠć ถšćขšĂมĎลนĆ้นปรąกĂบไปดšüยÿĉทธĉคüćมเปŨน ÿŠüนตĆüแลąÿćมćรถรąบčไดšüŠćไดšรĆบผลกรąทบจćกกĉจกรรมใดกĉจกรรมนċง ก็ถČĂüŠćเปŨนกćรลąเมĉด 46 The individual whose life is most directly affected by activities classified in the taxonomy 47 Daniel J. Solove, A TAXONOMY OF PRIVACY, p.490.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 27 ÿĉทธĉขĂงบčคคลนĆ้นแลšü ซċ่งขšĂมĎลดĆงกลŠćüเรĊยกไดšüŠć “Personal Data”48เจšćขĂงขšĂมĎลขĂงคนนĆ้น ไดšüŠć “Data Subject” ÿŠüนกรณĊ “Controller” Āćกพĉจćรณćตćม GDPR49 ปรąกĂบไปดšüย คĈüŠć “Processing” จąมĊคüćมĀมćยทĈนĂงüŠć ปฏĉบĆตĉกćรใด ๆ ĀรČĂชčดขĂงปฏĉบĆตĉกćรใดๆ ทĊ่ ดĈเนĉนกćรกĆบขšĂมĎลÿŠüนบčคคลĀรČĂชčดขĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล ไมŠüŠćจąดšüยüĉธĊกćรĂĆตโนมĆตĉĀรČĂไมŠก็ ตćม50 ดĆงนĆ้นขšĂมĎลทĊ่เกĊ่ยüขšĂงĀรČĂĂยĎŠในกรąบüนกćรปรąมüลผลขšĂมĎลนĆ้นเรĊยกไดšüŠćเปŨน Controller ĀรČĂ Data Controller ซċ่งÿมĆยกŠĂนเรĊยกผĎšคüบคčมขšĂมĎลüŠć Data holder ÿŠüนคĈüćŠ “Processor”51 เปŨนผĎšปรąมüลผลแทนผĎšคüบคčมĀรČĂเรĊยกไดšüŠćปรąมüลคĈÿĆ่งตćมผĎšคüบคčม ÿŠüน “Third Party” คČĂÿĉ่งทĊ่นĂกเĀนČĂจćก Data Subject, Data Controller, Data Processor, ĀรČĂผĎšทĊ่ไดšรĆบĂĈนćจจćกผĎšคüบคčมขšĂมĎลĀรČĂผĎšปรąมüลไดšรĆบĂĈนćจในกćรปรąมüลผลขšĂมĎลÿüŠน บčคคล GDPR ĂćจแบŠงขĂบเขตในกćรบĆงคĆบใชšเปŨน 3 ปรąกćร ไดšแกŠ 1). กรณĊใดทĊ่บทบĆญญĆตĉใĀš บĆงคĆบใชš52 ซċ่งĂćจแบŠงกćรพĉจćรณćĂĂกเปŨน (1) Processing กĈĀนดüŠćĂąไรเปŨนกćรปรąมüลผล ขšĂมĎล (2) Personal Data กćรปรąมüลผลขšĂมĎลจąตšĂงÿĂดคลšĂงกĆบÿĉ่งทĊ่ปรąมüลซċ่งจąตšĂงเปŨน ขšĂมĎลÿŠüนบčคคล แลąจąตšĂงรąบčüŠćขšĂมĎลดĆงกลŠćüเปŨนขšĂมĎลปรąเภทĂąไร เชŠนเปŨนกćรรąบčüŠć ĂąไรคČĂ Data Subject, Anonymization ĀรČĂ Pseudonymization โดยแตŠลąขšĂมĎลนĆ้นมĊผล ตŠĂกćรปฏĉบĆตĉตćมกฎĀมćยขĂงผĎšท่ปĊรąมüลผล แลąĂąไรเปŨนขšĂยกเüšนในกćรบĆงคĆบใชšบทบĆญญĆตĉ นĊ้ แลą 2). จąกĈกĆบกĆบใคร บčคคล ĂงคŤกรĀรČĂĀนŠüยงćนใด เปŨนทĊ่เขšćใจüŠćĀćกเปŨนĀนŠüยงćน ĀรČĂเปŨนบčคคลทĊ่จąตšĂงปฏĉบĆตĉตćมภćยใตšกฎĀมćยคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล ก็ตšĂงใชšทรĆพยćกร เพČ่ĂปฏĉบĆตĉตćมกฎĀมćย ÿĉ่งทĊ่ÿĈคĆญทĊ่คüรจąตšĂงตรąĀนĆกก็คČĂ กฎĀมćยüŠćดšüยกćรคčšมครĂง ขšĂมĎลÿŠüนบčคคลกĈĀนดใĀšกĈกĆบดĎแลใคร นĊ่เปŨนเรČ่ĂงทĊ่ÿĈคĆญ เพรćąĀćกไมŠไดšเปŨนบčคคลĀรČĂ ĀนŠüยงćนตćมทĊ่กฎĀมćยกĈĀนด ก็จąไมŠถĎกบĆงคĆบใĀšปฏĉบĆตĉตćมกฎĀมćยฉบĆบนĊ้ โดยจąตšĂงเขšćใจ üŠćใครคČĂ “Controller” ใครคČĂ “Processor” แลąผĎšใดทĊ่ไดšปรąโยชนŤจćกกćรคčšมครĂงภćยใตš GDPR ĂĊกทĆ้งบทบĆญญĆตĉนĊ้ÿćมćรถใชšไดšทĊ่ไĀนบšćง53 ซċ่งแบŠงกćรพĉจćรณćĂĂกเปŨน (1) กćร 48 An identified or identifiable individual., Art.4 No.1 GDPR. 49 Art.4 No.2 and 7 GDPR. 50 GDPR ฉบĆบภćþćไทย, นคร เÿรĊรกĆþŤณรงคŤใจĀćญ ปรąÿĉทธĉ์ปŗüćüĆฒนพćณĉช ýčภเกĊยรตĉýčภýกĆดĉ์ýċกþćกร นĉชćนĆนทŤนĆนทýรĉĉ ýรณŤแปลแลąเรĊยบเรĊยง; ไดšยกตüĆĂยŠćงกćรปรąมüลผลเชŠน กćรเก็บรüบรüม, กćรบĆนทċก, กćรจĆดรąบบ, กćรüćงโครงÿรšćง กćร เก็บรĆกþć กćรปรĆบใชšĀรČĂกćรแปรÿภćพ กćรคšนคนČกćรÿČบคšนขšĂมĎลเพĉ่มเตĉม กćรใชปšรąโยชนกŤ ćรเปŗดเผยโดยกćรÿŠงตŠĂ เผยแพรŠ ĀรČĂüĉธĂĊČ่นใดĂĆนทĈใĀšเขšćถċงไดšกćรจĆดเรยĊงĀรČĂรüมเขšćดšüยกĆน กćรจĈกĆดกćรเขćšถċงกćรลบĀรČĂทĈลćย51 Art.4 No.8 GDPR 52 Art.2 – Material Scope 53 Art. 3 -Territorial scope

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 28 ปรąมüลผลขšĂมĎลในบรĉบทขĂงกĉจกรรม (Data Processing in the context of the Activities) แลą (2) กćรปรąมüลผลขšĂมĎลÿŠüนบčคคลขĂงเจšćขĂงขšĂมĎล (Processing of Personal Data of Data Subject) ตćรćงเปรĊยบเทĊยบรąĀüŠćงกฎĀมćยคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลขĂงÿĀภćพยčโรป (GDPR) กĆบ พ.ร.บ.คčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล (PDPA) GDPR PDPA Scope Art. 3, 4 (1) Recital 2,14, 22 – 25 - มĊผลบĆงคĆบใชšกĆบĀนŠüยงćนขĂงรĆฐ - มĊกćรใชšกĆบบčคคลธรรมดćไมŠüŠćจąมĊ ÿĆญชćตĉใดĀรČĂพĈนĆกทĊ่ไĀน ซċ่งเกĊ่ยüขĂšง กćรปรąมüลผลขĂšมĎลขĂงทŠćน Section 4-6, 37(2) - ไมŠมĊผลบĆงคบĆใชšกĆบĀนŠüยงćนขĂงรĆฐทĊ่มĊ ĀนšćทĊ่ในกćรรกĆþćคüćมมĆ่นคงขĂงรĆฐตćม มćตรć 4 (3) - มĊกćรใชšกĆบ Data subjects ในปรąเทý ไทยแลąไมŠไดšรąบčชĆดเจนถċงÿĆญชćตĉแลą แĀลŠงทĊ่พĈนĆก ซċ่งเกĊ่ยüขšĂงกćรปรąมüลผล ขšĂมĎลขĂงทŠćน 1. Personal scope 2. Territorial scope Art. 3, 4, 11 Recital 2, 14, 22-25 - ÿĂดคลšĂงกĆน Section 5 - ÿĂดคลšĂงกĆน 3. Material scope Art.2, 3, 4, 9, 26 Recitals 15-21, 26 - กĈĀนดถċงüธĉĊกćรปรąมüลผลขšĂมĎลüŠćเปŨน automated means or nonautomated means ถšćเปŨนกćรจĆด รąเบĊยบขšĂมĎลเปŨนกćรจĆดเก็บเĂกÿćร (filling system) - ไมŠรüมกĆบ “ขšĂมĎลนรĉนćม” (anonymized) จćกกćรใชšGDPR - ไมŠรüมกĆบĂงคŤกรนĉตĉบĆญญĆตĉ - ไมŠไดพš ĎดถċงบรĉþĆทขšĂมĎลเครดĉตแลąกćร ดĈเนĉนกćรขĂงบรĉþĆทดĆงกลŠćü Sections 4, 5, 26 - ไมŠไดกšĈĀนดคüćมแตกตŠćงในเรČ่Ăงกćร ปรąมüลผลขšĂมĎล - แมüšŠćจą PDPA จąใĀšÿĉทธĉในกćรขĂใĀš ขšĂมĎลเปŨนขšĂมĎลนรĉนćม แตŠไมŠไดšกĈĀนด ชĆดเจนüŠćไมŠบĆงคบĆใชšกĆบขšĂมĎลนĉรนćมดšüย - ไมŠรüมกĆบภćผĎšแทนรćþฎร üčฒÿĉภć แลą รĆฐÿภć รüมถċงคณąกรรมćธĉกćรทĊ่แตŠงตงĆ้โดย ÿภćดĆงกลŠćü ซċ่งเก็บรüบรüม ใชšĀรČĂเปŗดเผยขĂšมĎลÿüŠน บčคคลในกćรพĉจćรณćตćมĀนćšทĊ่แลąĂĈนćจ ขĂงÿภćผĎšแทนรćþฎร üčฒÿĉภć รĆฐÿภć ĀรĂČคณąกรรมćธกĉćร แลšüแตŠกรณĊ - ไมŠรüมกćรดĈเนĉนกćรกĆบขšĂมĎลขĂงบรþĉĆท ขšĂมĎลเครดĉตแลąÿมćชĉกตćมกฎĀมćยüćŠ ดšüย กćรปรąกĂบธčรกĉจขĂšมĎลเครดĉต

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 29 Key definitions Art.4(1), 9 Recitals 26-30 - GDPR รąบüč ŠćขĂšมĎลทĊ่รąบčตĆüตนบนโลก ĂĂนไลนŤĂćจไดšรบĆกćรพจĉćรณćüŠćเปŨน ขšĂมĎลÿüŠนบčคคล เชŠน IP addresses, cookie identifiers, แลą radio frequency identification tags. - GDPR ไมŠบĆงคĆบใชšกĆบขšĂมĎลนĉรนćม anonymized กลŠćüคĂČขšĂมĎลปรąเภททĊ่ไมŠ ÿćมćรถรąบčไปถċงเจšćขĂงขĂšมĎลไดš Section 6, 22, 23, 26, 33 - The PDPA ไมŠไดšกลŠćüถċง IP addressed, cookie identifiers แลą radio frequency identification tags ไüšเปŨนกćรเฉพćą - แมüšŠć PDPA จąใĀšÿĉทธĉรšĂงขĂüŠćใĀขšĂšมĎล ÿŠüนบčคคลถĎกทĈใĀšเปŨนขšĂมĎลนĉรนćม แตŠ ไมŠไดšยกเüšนĂยŠćงชĆดเจนในÿüŠนขĂšมĎลนĉรนćม จćกกćรบĆงคĆบใชšในกฎĀมćยฉบĆบนĊ้ Personal data Pseudonymization Art. 4(5), 11 Recitals 26, 28 - มĊกćรกĈĀนดนยĉćม Section 33 - ไมŠมĊกćรกĈĀนดนยĉćม Controllers and processors Art. 4, 17, 28, 30, 32, 33, 35, 37, 38 Recitals 64, 90, 93 - ÿĂดคลšĂงกĆน Sections 5, 6, 30-41 - ÿĂดคลšĂงกĆน Children Art. 6, 8, 12, 40, 57 Recitals 38, 58, 75 - GDPR พĉจćรณćเดก็ ในฐćนąบčคคลธรรมดćใน ฐćนąบčคคลทĊ่มĊคüćมĂĂŠนไĀüพĉเýþ “vulnerable natural persons” ซċ่งÿมคüร ไดšรĆบกćรคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลเปŨนกรณĊ พĉเýþ ยกตĆüĂยŠćงเชŠนกćรคčšมครĂงขĂšมĎลÿŠüน บčคคลขĂงเดก็ ในกรณทĊĊ่ขĂšมĎลถĎกนĈไปใชšในกćร ทĈกćรตลćดĀรČĂกćรเก็บรüบรüมขšĂมĎลทĊ่ นĈไปใชšเพČ่ĂจĆดทĈบรกĉćรทĊ่มčŠงตĂŠเด็กโดยตรง - เมĂČ่ขĂšมĎลÿŠüนบčคคลขĂงเดก็ถกĎกลŠćüĂšćงถċง ผĎšคüบคčมขšĂมĎลตĂšงใชมšćตรกćรทĊ่เĀมćąÿมใน ขĆ้นตĂนกćรกćรÿŠงตŠĂขĂšมĎลไปเพĂČ่กćรปรąมüล ในรĎปแบบทแĊ่มŠนยĈ โปรŠงใÿ เขšćใจแลąเขšćถċง ไดšงćŠย ใชšภćþćทเĊ่ขšćใจงŠćยแลąชĆดเจนเพČ่ĂทĊ่ เด็กจąÿćมćรถเขšćใจไดš - GDPR บĆญญĆตüĉŠćผĎšคüบคčมขšĂมĎลมĊĀนšćทĊ่ตĂšง ใชšคüćมพยćยćมĂยŠćงเĀมćąÿมตćมÿมคüรใน กćรยČนยĆนüŠćไดšมĊกćรใĀšคüćมยĉนยĂมĀรĂČไดšรĆบ ĂนčญćตโดยผĎšแทนโดยชĂบธรรมĀรČĂผĎšปกครĂง แลšü - GDPR บĆงคĆบใชšกĆบบรกĉćรÿćรÿนเทý (information services) Sections 19, 20(1), 20(2) - PDPA ไมŠไดรšąบčมćตรćกćรคčšมครĂงไüš โดยเฉพćąในกรณĊทขĊ่šĂมĎลÿüŠนบčคคลขĂงเดก็ทĊ่ ถĎกนĈไปใชšในกćรทĈกćรตลćดĀรČĂกćรเก็บ รüบรüมขĂšมĎลเพĂČ่จĆดทĈบรกĉćรทĊ่มčŠงตĂŠเด็ก โดยตรง - PDPA ไมŠไดกšĈĀนดแนüทćงทĊ่ตšĂงทĈไüšใĀšกĆบ ผĎšคüบคčมขšĂมĎลเมĂČ่กลŠćüถċงขšĂมĎลÿüŠนบčคคลขĂง เด็กĀรČĂเมČ่ĂนĈเÿนĂขšĂมลĎตŠĂเด็ก - PDPA ไมŠไดšรąบčüŠćผĎšคüบคčมขĂšมĎลÿüŠนบčคคล จĈเปŨนทĊ่จąตĂšงใชšคüćมพยćยćมĂĆนมĊเĀตčผลตćม ÿมคüรในกćรยนČยนĆüŠćไดšรĆบคüćมยนĉยĂมĀรČĂ ไดšรĆบĂนčญćตโดยผĎšแทนโดยชĂบธรรมĀรČĂ ผĎšปกครĂงขĂงเดก็แลšü - PDPA มขĊĂบเขตกüšćงกüŠć Research Art. 5(1)(b), 9(2)(j), 14(5), 17(3), 21(6), 89 Recitals 33, 159-61 Sections 24, 26, 32

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 30 - GDPR ĂธĉบćยüŠćกćรปรąมüลผลขĂšมĎลÿŠüน บčคคลเพČ่ĂจčดปรąÿงคŤในกćรüĉจยĆทćง üĉทยćýćÿตรŤคüรถกĎตĊคüćมĂยŠćงกüšćง ยกตüĆĂยŠćงเชนŠ ใĀšรüมถċง กćรÿćธĉตĀรĂČกćร พĆฒนćทćงดšćนเทคโนโลยĊกćรüจĉĆยพนČ้ฐćน กćรüจĉĆยปรąยčกตŤแลąกćรüĉจยĆโดยทนč ÿŠüนตĆü - ภćยใตš GDPR เมĂČ่ขĂšมĎลÿŠüนบčคคลไดšรĆบกćร ปรąมüลผลเพČ่ĂจčดปรąÿงคดŤ šćนกćรüĉจยĆ ÿมćชĉกรĆฐภćคĂĊćจจąเพกĉถĂนÿทĉธĉบćงĂยŠćง ขĂงเจšćขĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล เชนŠ ÿทĉธĉเขšćถċง ขšĂมĎลÿüŠนบčคคล ÿทĉธĉในกćรแกšไขขšĂมĎลÿŠüน บčคคลใĀšถĎกตšĂง ÿทĉธĉในกćรคĆดคšćนแลąÿทĉธĉใน กćรจĈกĆดกćรปรąมüลผล เมČ่ĂÿทĉธเĉชŠนüŠćนนĆ้ จąทĈใĀกšćรบรรลčüĆตถčปรąÿงคŤĀนċ่งใดไมŠĂćจ เกĉดขċ้นไดšĀรĂČเกĉดคüćมเÿยĊĀćยĂยŠćงรšćยแรง โดยกćรเพĉกถĂนÿĉทธĉตšĂงเปŨนÿćรąÿĈคĆญตĂŠ กćรบรรลčüĆตถčปรąÿงคŤ - PDPA ไมŠไดšใĀšคĈจĈกĆดคüćมขĂงกćรüĉจยĆทćง üĉทยćýćÿตรŤ - PDPA ไมŠมเĊนĂČ้ĀćเรČ่ĂงกćรเพĉกถĂนÿĉทธĉขĂง เจšćขĂงขĂšมĎลÿŠüนบčคคลÿĈĀรĆบüĆตถčปรąÿงคŤ ดšćนกćรüĉจĆย Legal basis Art 5-10 Recitals 39-48 - ÿĂดคลšĂงกĆน Sections 19, 24, 26 - ÿĂดคลšĂงกĆน Controller and processor obligations Art 44-50 Recitals 101, 112 - จąตĂšงเปŨนกćรโĂนขćšมพรมแดนทĊ่ไดšรบĆ กćรĂนčมĆตĉโดย ขšĂตกลงรąĀüŠćงปรąเทý ÿĈĀรĆบคüćมรüŠมมĂČทćงýćล - จąตĂšงเปŨนกćรโĂนทĊ่มćจćกกćร ลงทąเบĊยนซċ่งÿĂดคลšĂงกĆบกฎĀมćยขĂง แตŠลąปรąเทýนĆ้นĀรČĂกฎĀมćยในÿĀภćพ ĀรČĂโดยĂšćงปรąโยชนโŤดยชĂบธรรม Section 28, 29 - ไมŠไดรšąบčเปŨนกćรเฉพćąในกćรปฏĉบĆตตĉćม คĈตĆดÿĉนขĂงýćลĀรČĂคĈตĆดÿĉนขĂงปรąเทý ทĊ่ÿćมทĊ่มĊĂĈนćจ - ไมŠไดกšลŠćüถċง Data transfers Data processing records Art. 30 Recital 82 - มĊกćรกĈĀนดรćยชČ่ĂขšĂมĎลทĊ่ Data processor จąตšĂงบĆนทċก - มĊกćรกĈĀนดรćยชČ่ĂขšĂมĎลทĊ่ Data controller จąตšĂงบĆนทċก กćรโĂนขšĂมลĎ ÿŠüนบčคคลรąĀüŠćงปรąเทý กĆบกćรรąบč ขĂงปรąเทýทĊ่3 ĀรČĂ ĂงคกŤรรąĀüŠćง ปรąเทý ĀรČĂเĂกÿćรทĊ่เกยĊ่üกบĆมćตรกćร คüćมปลĂดภยĆทĊ่เĀมćąÿม Sections 39, 40 - ไมŠไดรšąบčทĊ่จąตšĂงบĆนทċก - ไมŠไดรšąบčไüšชĆดเจน Data protection impact assessment (DPIA) Art. 35-36 Recitals 75, 84, 89-93 - มĊกćรกĈĀนดใĀšทĈ DPIA ĀćกเปŨนไป ตćมÿถćนกćรณŤทĊ่กĈĀนดไüš - มĊกćรกĈĀนดกćรปรąเมĉนจąตšĂง Sections 37, 40 - ใชšเฉพćąกรณĊทĊ่จĈเปŨนมĊกćรเปลĊ่ยน เทคโนโลยĊ ใĀšปฏĉบĆตĉตćมมćตรćฐćนขĆ้นต่ĈทĊ่ กĈĀนดเฉพćąโดย ÿĈนกĆงćนคณąกรรมกćร คčšมครĂงขšĂมĎลÿüŠนบčคคลĀรČĂ ÿคÿ. (PDPC)

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 31 ปรąกĂบไปดšüยÿĉ่งทĊ่กฎĀมćยกĈĀนด - Data controller จąตšĂงมĊกćรขĂ คĈปรċกþćกบĆผšมĎ ĊĂĈนćจกĈกĆบดĎแลกĂŠน กćรปรąมüลผลทĊ่ĂćจจąมĊคüćมเÿĊ่ยงทĊ่จą ไมŠมĊมćตรกćรเยĊยüยćตćมทĊ่รąบčไüšใน DPIA - ไมŠมĊกćรกĈĀนดขĂบเขตไüš - ไมŠมĊกćรกĈĀนดüćŠจąตĂšงขĂคĈปรċกþćขĂง ผĎšมĊĂĈนćจกŠĂนกćรปรąมüลผล Data protection officer appointment Articles 13-14, 37-39 Recital 97 - ÿĂดคลšĂงกĆน - เจšćĀนćšทĊ่คčšมครĂงขšĂมĎลÿüŠนบčคคลจą ไดรšบĆแตŠงตĆ้งในกรณĊทĊ่ดĈเนĉนกćร ปรąมüลผลโดยĀนüŠยงćนขĂงรĆฐĀรČĂ ĀนŠüยงćนĂČ่นๆ - เจšćĀนćšทĊ่คšมčครĂงขšĂมĎลÿüŠนบčคคลตĂบ รĆบคüćมเปŨนĂĉÿรąขĂงเจšćĀนšćทĊ่คšมčครĂง ขšĂมĎลÿüŠนบčคคล Sections 29, 41, 42 - ÿĂดคลšĂงกĆน -ผĎšทĊ่มĊĂĈนćจĀรČĂĀนüŠยงćนĂČ่นๆ ทĊ่ตšĂง แตŠงตĆ้งเจšćĀนšćทĊ่คčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล จąตšĂงไดšรĆบปรąกćýจćกÿĈนĆกงćน คณąกรรมกćรคšมčครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล - PDPA ไมŠไดšกลŠćüถċงคüćมเปŨนĂĉÿรąขĂง เจšćĀนšćทĊ่คčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลĂยćŠง ชĆดเจน Data security and data breaches Art. 5, 24, 32-34 Recitals 74-77, 83-88 - ภćยใตš GDPR ผĎšคüบคčมขĂšมĎลÿüŠนบčคคล จąตšĂงแจšงใĀšกĆบเจšćขĂงขĂšมĎลÿüŠนบčคคลใน กรณทĊĊ่มแĊนüโนมšคüćมเÿĊ่ยงÿĎงทĊ่จąมกĊćรลąเมĉด ขšĂมĎลĂĆนมĊผลกรąทบตŠĂÿทĉธĉแลąเÿรĊภćพขĂง ขšĂมĎลÿüŠนตüĆเüนšแตŠ • ไดšมĊกćรจĆดมćตรกćรกćร คčšมครĂงตĂŠตĆüĂงคกŤรแลąทćง เทคนĉคĂยŠćงเĀมćąÿมแลüš • มĊมćตรกćรภćยĀลĆงเพČ่ĂทĈใĀš แนŠใจüŠćจąไมŠเกĉดกćรลąเมดĉĂกĊ ĂยŠćงเปŨนรĎปธรรม; ĀรĂČ • เกยĊ่üขšĂงกĆบคüćมพยćยćมทĊ่ ไมŠไดšÿĆดÿŠüน - GDPR จąตšĂงมกĊćรแจšงกćรลąเมĉดขĂšมĎลÿŠüน บčคคลเปŨนĂยŠćงนĂšยตćม GDPR ทกĊ่ĈĀนดมć เปŨนรćยชČ่Ă เชนŠกćรแจšงทจĊ่ąตĂšงĂธĉบćยถċง ลĆกþณąขĂงกćรลąเมĉด จĈนüนเจšćขĂšมĎลขĂšมĎล ทĊ่มĊคüćมเÿยĊ่งทจĊ่ąถกĎลąเมĉด แลąผลจćกกćร ลąเมĉดขšĂมลĎ - GDPR จĆดใĀšมมĊćตรกćรขĂงĂงคŤกรแลąทćง เทคนĉคĂยŠćงเĀมćąÿมตćมทĊ่ GDPR กĈĀนด เปŨนรćยชČ่ĂในกรณĊผĎšคüบคมčขšĂมĎลแลąผĎš ปรąมüลผลขšĂมĎลดĈเนĉนกćรจĆดทĈขšĂมĎลแฝง (pseudonymization), กćรเขšćรĀĆÿขĂšมĎล (Encryption) แลąคüćมÿมćรถในกćรเขšćถงċ ขšĂมĎลÿüŠนบčคคลในกรณĊทเĊ่กĉดเĀตčกćรณทŤ ćง Sections 24-26, 37, 40 - ปŦจจčบĆน PDPA ไมŠไดšใĀšขšĂยกเüšนทเĊ่จšćขĂง ขšĂมĎลÿüŠนบčคคลจąตšĂงแจšงกรณมĊĊกćรลąเมดĉ ขšĂมĎลÿüŠนบčคคลขĂงเจšćขĂงขšĂมĎลĂยŠćงรčนแรง ĂยŠćงไรก็ตćม ขĂšยกเüนšเฉพćąĂćจมกĊćรบญĆญĆตĉ ภćยĀลĆงในĂนćคตในรĎปแบบเปŨนมćตรกćร เพĉ่มเตมĉขĂง PDPC - ปŦจจčบĆน PDPA จąไมŠไดกšĈĀนดใĀšแจšงกรณĊทĊ่มĊ กćรลąเมĉดขšĂมĎลÿüŠนบčคคลซ่งċในĂนćคตĂćจมĊ กćรบĆญญĆตĉเปนŨมćตรกćรเพĉ่มเตĉมขĂง PDPC - PDPA ไมŠไดšใĀšรćยชČ่ĂมćตรกćรขĂงĂงคกŤรแลą ทćงเทคนĉค ĂยŠćงไรก็ตćม กฎĀมćยคมčšครĂง ขšĂมĎลÿüŠนบčคคลจąกĈĀนดรćยชĂČ่มćตรกćร คüćมปลĂดภยĆเปŨนมćตรกćรเพĉ่มเตĉมขĂง PDPC - PDPA กĈĀนดใĀšผĎšปรąมüลผลขšĂมĎลจąตĂšง แจšงตĂŠผĎšคüบคčมโดยทĆนทĊแตŠไมŠไดรšąบč รąยąเüลćเปŨนกćรเฉพćą

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 32 9.กฎĀมายคุšมครองขšอมูลÿŠวนบุคคลในฐานะมาตรฐานทางธุรกิจ กฎĀมćยคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลในฐćนąกฎĀมćยแมŠบทเชĉงปŜĂงกĆน ÿĉ่งทĊ่จąตšĂงคĈนċงใน กฎĀมćยฉบĆบดĆงกลŠćüไมŠไดšคĈนċงถċงบทลงโทþทĊ่ปรćกฏในกฎĀมćยคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลซċ่ง ใน GDPR บททĊ่เกĊ่ยüกĆบกćรเยĊยüยć คüćมรĆบผĉด แลąโทþนĆ้นมĊเพĊยง 7 มćตรćเทŠćนĆ้น ĂยŠćงไรก็ ตćมเกČĂบทĆ้งĀมดขĂง GDPR เปŨนกćรพĎดถċงมćตรćกćรปŜĂงกĆนกŠĂนเกĉดคüćมเÿĊยĀćยĀรČĂปŦญĀć ÿĉ่งท่จĊąตšĂงคĈนċงจćกฎĀมćยฉบĆบดĆงกลŠćüคČĂ (1) ขšĂบĆงคบĆทĊ่ĀนŠüยงćนĀรČĂĂงคŤกรตšĂงปฏĉบĆตĉตćม กćยภćพĀรČĂทćงเทคนĉคเพČ่ĂทĈใĀšแนŠใจüŠćเปŨน คüćมลĆบแลąÿมบĎรณŤ - ผĎšปรąมüลผลขĂšมĎลจąตšĂงแจšงผĎšคüบคčม ขšĂมĎลĂยŠćงทนĆทĊภćยĀลĆงททĊ่รćบถċงกćรลąเมĉด ขšĂมĎลÿüŠนบčคคลไมŠลŠüงเüลć (undue delay) Accountability Art. 5, 24-25, 35, 37 Recital 39 - คŠĂนขšćงÿĂดคลšĂงกĆน - N/A Sections 37, 39 - คŠĂนขšćงÿĂดคลšĂงกĆน - N/A Individuals’ Rights Art.12, 17 Recital 59, 65 – 66 Section 23(6), 33 Right to erasure Right to be informed Art. 5-13, 14, 47 Recitals 58-63 Sections 19, 21, 23-25, 27, 28, 31, 41, 73 Right to object Art. 7, 12, 18, 21 Sections 19, 23, 32 Right to access Art. 15 Recitals 59-64 Section 30 Right not to be subject to discrimination in the exercise of rights - GDPR ไมŠไดšรąบčถċงÿทĉธทĊ่จąไมŠถĎกเลČĂก ĉ ปฏĉบĆตĉไüšĂยŠćงชĆดแจšง ดĆงนĆ้นขĂบเขตขĂงกćร บĆงคĆบใชšจċงไมŠไดšถĎกจĈกĆดคüćม - PDPA ไมŠไดšรąบčถċงÿĉทธĉทจĊ่ąไมŠถกĎเลĂČกปฏĉบĆตĉ ไüšĂยŠćงชĆดแจšง ดĆงนนĆ้ขĂบเขตขĂงกćรบĆงคบĆใชš จċงไมŠไดšถĎกจĈกĆดคüćม Right to data portability Art. 12, 20, 28 Recital 68, 73 Section 24, 31 Enforcement Art. 83-84 Recitals 148-152 Sections 79-90 Monetary penalties Supervisory Authority Art. 51-84 Recitals 117-140 Sections 8, 16, 71-76, 90 Civil remedies for individuals Art. 79-80, 82 Recitals 131, 146-147, 149 Sections 73, 77-78

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 33 (2) มĊกćรปรąมüลผลขšĂมĎลÿŠüนบčคคลตćมกฎĀมćยĀรČĂไมŠกĉจกรรมĂąไรทĊ่กรąทบตŠĂขšĂมĎลÿüŠน บčคคล กฎĀมćยขšĂมĎลÿŠüนบčคคลไมŠüŠćจąเปŨน GDPR ĀรČĂ PDPA ในฐćนąกฎĀมćยแมŠบทĂćจจą จĆดใĀšมĊกฎĀมćยเฉพćąĀรČĂมćตรกćรเฉพćąเพČ่ĂÿĈĀรĆบเฉพćąเรČ่ĂงĀรČĂขยćยรćยลąเĂĊยดจćกเดĉม เพČ่ĂใĀšÿĂดคลšĂงกĆบกฎĀมćยคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลในฐćนąกฎĀมćยแมŠบท จćกทĊ่ไดšĂธĉบćย ไปกŠĂนĀนšć กฎĀมćยคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลในปŦจจčบĆนนĆ้นไดšพĆฒนćขċ้นโดยมĊพČ้นฐćนมćจćก ĀลĆกกฎĀมćยลąเมĉด กรąทĆ่งกลćยเปŨนมćตรฐćนทćงธčรกĉจ ทĊ่เปŨนกćรüćงกฎเกณฑŤเพČ่ĂกĈกĆบดĎแล ĂงคŤกร ซċ่งกćรเปลĊ่ยนแปลงนĊ้มĊผลกรąทบตŠĂĂงคŤกรตŠćง ๆ ดĆงตŠĂไปนĊ้ 9.1 มาตรการปŜองกันในฐานะที่เปŨนมาตรฐานทางธุรกิจของกฎĀมายคุšมครองขšอมูลÿŠวน บุคคล PDPA แลą GDPR เปŨนกฎĀมćยทĊ่ไดšüćงมćตรกćรปŜĂงกĆนไüšเพČ่ĂใĀšĂงคŤกรปฏĉบĆตĉตćม ทčกĂงคŤกรมĊĀนšćทĊ่ในกćรüćงรąบบโครงÿรšćงแลąดĈเนĉนกćรใĀšÿĂดคลšĂงกĆบ PDPA ĂĆน เปรĊยบเÿมČĂนมćตรฐćนขĆ้นต่ĈขĂงกฎĀมćย เพČ่ĂใĀšมĆ่นใจüŠćกćรเก็บรüบรüม ใชš เปŗดเผย แลąกćร รĆกþćขšĂมĎลมĊคüćมปลĂดภĆยในรąดĆบเกณฑŤทĊ่กĈĀนด ทĆ้งนĊ้ ĀćกเกĉดกรณĊทĊ่ขšĂมĎลÿŠüนบčคคลถĎก เขšćถċงโดยไมŠชĂบดšüยกฎĀมćย แตŠĀćกบรĉþĆทไดšปฏĉบĆตĉตćมมćตรฐćน PDPA แลšü กลŠćüคČĂ มĊกćร รĆกþćคüćมปลĂดภĆยขĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลใĀšเปŨนไปตćมมćตรฐćนแลšü บรĉþĆทก็ไมŠมĊคüćมรĆบผĉด ตćมพรąรćชบĆญญĆตĉคšมčครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล ในตĆüบท PDPA มĊกćรกĈĀนดใĀšĂงคŤกรตŠćงๆ ปฏĉบĆตĉใĀšไดšตćมมćตรฐćน54 ทĆ้งนĊ้ มćตรฐćนนĊ้เปŨนไปตćมขšĂปฏĉบĆตĉทĊ่คณąกรรมกćรคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลปรąกćýกĈĀนด แตŠใน ปŦจจčบĆนนĊ้กćรรŠćงแนüปฏĉบĆตĉจćกคณąกรรมกćรนĆ้นยĆงไมŠเÿร็จÿมบĎรณŤ แลąĂćจใชšเüลćนćนĀลćย ปŘ ภćคปรąชćÿĆงคมจċงมĊกćรÿรšćงมćตรฐćนแลąแนüปฏĉบĆตĉขċ้นเพČ่ĂใชšในกลčŠมüĉชćชĊพขĂงตน ĀรČĂ เพČ่ĂเปŨนแนüปฏĉบĆตĉแกŠÿćธćรณąเพČ่ĂใĀšĀนŠüยงćนตŠćง ๆ ปฏĉบĆตĉตćมไดšโดยงŠćย ไดšแกŠ แนüปฏĉบĆตĉ (Guidelines) แลąĀลĆกปฏĉบĆตĉดšćนจรรยćบรรณ (Code of Conduct) 54 มćตรć 4 “...ผĎšคüบคčมขšĂมĎลÿüŠนบčคคลตćมüรรคĀนċ่ง (2) (3) (4) (5) แลą (6) แลąผĎšคüบคčมขšĂมĎลÿŠüนบčคคลขĂงĀนüŠยงćนทĊ่ ไดรšบĆยกเüšนตćมทĊ่กĈĀนดในพรąรćชกฤþฎĊกćตćมüรรคÿĂง ตšĂงจĆดใĀšมĊกćรรกĆþćคüćมมĆ่นคงปลĂดภยĆขĂงขšĂมĎลÿüŠนบčคคลใĀš เปŨนไปตามมาตรฐานดšüย” มćตรć 22 (3) “...ในกรณทĊ่ไĊมŠÿćมćรถกĈĀนดรąยąเüลćดĆงกลŠćüไดšชĆดเจน ใĀšกĈĀนดรąยąเüลćทĊ่ĂćจคćดĀมćยไดšตามมาตรฐาน ขĂงกćรเก็บรüบรüม” มćตรć 28 “ในกรณĊทĊ่ผĎšคüบคčมขšĂมĎลÿŠüนบčคคลÿงŠ ĀรĂČโĂนขšĂมĎลÿŠüนบčคคลไปยĆงตŠćงปรąเทý ปรąเทýปลćยทćงĀรČĂĂงคŤกćร รąĀüŠćงปรąเทýทĊ่รบĆขšĂมĎลÿŠüนบčคคลตšĂงมĊมาตรฐานกćรคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบคčคลท่เĊพĊยงพĂ...” เปŨนตšน

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 34 ĂĊกขšĂÿĆงเกตĀนċ่งก็คČĂ กćรเปลĊ่ยนแปลงกćรคčšมครĂงจćกพČ้นฐćนกฎĀมćยลąเมĉดมćเปŨน มćตรกćรปŜĂงกĆนนĆ้นทĈใĀšฐćนทćงกฎĀมćย (Legal Basis) ทĊ่ใชšเปลĊ่ยนไปดšüย กลŠćüคČĂ ĀลĆก กฎĀมćยบćงĂยŠćงทĊ่ใชšไดšกĆบกฎĀมćยลąเมĉด ĂćจไมŠÿćมćรถนĈมćใชšกĆบพรąรćชบĆญญĆตĉคčšมครĂง ขšĂมĎลÿŠüนบčคคลทĊ่เปŨนมćตรฐćนทćงธčรกĉจไดš ตĆüĂยŠćงเชŠน กรณĊขĂงกćรไดšรĆบคüćมยĉนยĂมทĊ่มĊ ĀลĆกเกณฑแŤลąเงČ่ĂนไขในกćรไดšรĆบตŠćงกĆนĂยŠćงชĆดเจน55 คüćมยĉนยĂมใน กฎĀมćยลĆกþณą ลąเมĉด เปŨนไปตćมĀลĆก “Volenti non fit injuria” ĀรČĂ "to a willing person, injury is not done" ก ล Š ć ü คČ Ă คüćมยĉนยĂมไมŠกŠĂใĀšเกĉดคüćมเÿĊยĀćยĀรČĂไมŠทĈใĀšเปŨนลąเมĉด เนČ่Ăงจćก กćรฟŜĂงรšĂงลąเมĉดถČĂเปŨนเรČ่ĂงขĂงปŦจเจกชนในกćรใชšÿĉทธĉทćงกฎĀมćย ขĂงตนในกćรไดšรĆบกćรเยĊยüยćคŠćเÿĊยĀćย ดĆงนĆ้นถšćผĎšเÿĊยĀćยไมŠตĉดใจทĊ่จą เรĊยกคŠćÿĉนไĀมทดแทน กćรกรąทĈนĆ้นก็ไมŠเปŨนลąเมĉด โดยคüćมยĉนยĂมนĊ้ จąไดรšĆบเม่ĂČใดแลąรĎปแบบใดก็ไดš คüćมยĉนยĂม ตćม พรąรćชบĆญญĆตĉ คčšมครĂงขšĂมĎล ÿŠüนบčคคล กćรทĊ่พรąรćชบĆญญĆตĉคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลเปŨนมćตรกćรปŜĂงกĆน ทĈ ใĀšไมŠÿćมćรถใชšĀลĆก “Volenti non fit injuria” ไดš เนČ่ĂงจćกผĎšคüบคčม ขšĂมĎลจĈเปŨนตšĂงปฏĉบĆตĉตćมมćตรกćรซċ่งถČĂเปŨนมćตรฐćนขĆ้นต่ĈขĂง กฎĀมćย ไมŠÿćมćรถใชšĀลĆกคüćมยĉนยĂมขĂงเจšćขĂงขšĂมĎลเพČ่ĂปฏĉบĆตĉใĀš แตกตŠćงจćกกฎĀมćยนĊ้ไดš นĂกจćกนĊ้ กćรไดšรĆบคüćมยĉนยĂมยĆงมĊ มćตรฐćนĂĊกดšüย กลŠćüคČĂ ตšĂงเปŨนไปตćมพรąรćชบĆญญĆตĉคčšมครĂงÿŠüน บčคคลมćตรć 19 จċงจąเปŨนคüćมยĉนยĂมทĊ่ชĂบกฎĀมćยแลąมĊผลผĎกพĆน56 9.2 ขšอพิจารณาเกี่ยวกับมาตรฐานทางธุรกิจ (1) มćตรกćรตćมกฎĀมćยทĊ่เปŨนกćรรĆบรĂงมćตรฐćนทćงธčรกĉจ 55 CNIL. Record of processing activities. Accessed 8 November, 2022, Available from: https://www.cnil.fr/en/record-processing-activities.; มćตรฐćนทĊ่ตšĂงปฏĉบĆตĉเĀลŠćนĊ้ยĆงรüมถċงĀนćšทĊ่บćงปรąกćรทĊ่มĉไดšเปŨน มćตรกćรปŜĂงกĆนในตĆüเĂงĂกĊดšüย ตĆüĂยŠćงเชŠน กćรจĆดทĈบĆนทกċรćยกćรกĉจกรรมกćรปรąมüลผล ตćมมćตรć 39 ทĊ่มĊจčดปรąÿงคŤ เพČ่ĂใĀšผĎšคüบคมčขšĂมĎลไดšปรąเมĉนตนเĂงในขณąปรąมüลผลขšĂมĎล üŠćขĂšมĎลเĀลŠćนĆ้นมĊคüćมจĈเปŨนตŠĂüĆตถčปรąÿงคĀŤรČĂไมŠแลąมĊ กćรรĆกþćคüćมปลĂดภĆยทĊ่เพยĊงพĂแลüšĀรČĂไมŠ ĀรČĂกćรปรąเมĉนผลกรąทบดšćนกćรคšมčครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล(Data Protection Impact Assessment : DPIA) ตćม GDPR ซċ่งเปŨนกćรปรąเมĉนคüćมเÿ่ยĊงเพČ่ĂทĊ่จąĂĂกแบบมćตรกćรปŜĂงกĆนใĀšÿĂดคลšĂงกĆบ คüćมเÿĊ่ยงนĆ้น ÿĉ่งเĀลŠćนĊ้แมšไมŠใชŠมćตรกćรปŜĂงกĆนในตĆüเĂง แตŠก็เปŨนมćตรฐćนทจĊ่ĈตšĂงปฏĉบĆตตĉćมทĆ้งÿ้นĉ 56 มćตรć 19 คüćมยĉนยĂมตšĂงไดšรบĆกŠĂนĀรČĂในขณąเก็บรüบรüม ใชšĀรČĂเปŗดเผยขšĂมĎล, ตšĂงขĂโดยชĆดแจšง, ตšĂงแจšง üĆตถčปรąÿงคŤขĂงกćรเก็บรüบรüม ใชš ĀรČĂเปŗดเผยขšĂมĎล, ตšĂงเขšćใจไดšงćŠย, ตšĂงไมŠเปŨนเงČ่Ăนไขในกćรเขšćถċงบรĉกćร เüšนแตŠเปŨนฐćน ในกćรทĈÿĆญญć, เจćšขĂงขšĂมĎลÿüŠนบčคคลจąถĂนคüćมยĉนยĂมเมČ่Ăใดก็ไดšโดยจąตšĂงถĂนคüćมยĉนยĂมไดšงŠćย

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 35 ในกćรดĈเนĉนธčรกĉจ ยŠĂมมĊกฎĀมćยเขšćมćคüบคčมในĀลćยภćคÿŠüน ไมŠเพĊยงแตŠĂงคŤกร จĈตšĂงปฎĉบĆตĉตćมกฎĀมćยท่เĊกĊ่ยüกĆบกćรดĈเนĉนกĉจกćรขĂงตนเทŠćนĆ้น แตŠยĆงตšĂงคĈนċงถċงÿĉทธĉขĂง ลĎกจšćงแลąบčคคลภćยนĂกดšüย เชŠน กฎĀมćยแรงงćน กฎĀมćยคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล ĀรČĂ กฎĀมćยĂČ่นทĊ่มčŠงคčšมครĂงÿĉทธĉมนčþยชน ĂĆนจąลąเมĉดไมŠไดš กฎĀมćยเĀลŠćนĊ้เปรĊยบเÿมČĂน ขšĂจĈกĆด ĀรČĂĀนšćทĊ่ขĂงĂงคŤกรธčรกĉจในกćรตšĂงปฎĉบĆตĉตćม แตŠในทćงกลĆบกĆน ĀćกĂงคŤกรปฎĉบĆตĉ ตćมกฎĀมćยเĀลŠćนĊ้ĂยŠćงเครŠงครĆด ยŠĂมเปŨนกćรแÿดงถċงคüćมใÿŠใจตŠĂบčคคลเĀลŠćนĆ้นในกćรใĀš พüกเขćไดšรĆบคüćมคčšมครĂงทĊ่พċงไดšรĆบ ไมŠüŠćในฐćนąลĎกจšćง เจšćขĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล ĀรČĂ บčคคลภćยนĂกĂČ่น ๆ เชŠน ในกćรจĆดตĆ้งโรงงćน ยŠĂมตšĂงคĈนċงถċงทรĆพยćกรธรรมชćตĉแลą ÿĉ่งแüดลšĂม ĂĆนÿŠงผลโดยตรงตŠĂคčณภćพชĊüĉตขĂงชčมชนโดยรĂบ ĀćกĂงคŤกรดĈเนĉนกćรโดย คĈนċงถċงÿĉทธĉมนčþยชนไดšดĊ ยŠĂมเปŨนกćรÿรšćงคüćมÿĆมพĆนธŤทĊ่ดĊกĆบผĎšมĊÿŠüนไดšเÿĊย57 ซċ่งÿćมćรถ ÿรšćงภćพลĆกþณŤแลąชČ่ĂเÿĊยงทĊ่ดĊ แลąไดšรĆบคüćมไüšüćงใจจćกÿćธćรณชน จċงกลŠćüไดšüŠć กฎĀมćย คčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล ทĊ่เดĉมทĊมĊจčดปรąÿงคŤเพČ่ĂคčšมครĂงเจšćขĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลĂĆนเปŨนกćร เพĉ่มĀนšćทĊ่ใĀšกĆบĂงคŤกร แตŠในĂĊกแงŠĀนċ่งก็ไดšกลćยเปŨนเครČ่ĂงมČĂในกćรÿรšćงชČ่ĂเÿĊยงทĊ่ดĊใĀšแกŠ บรĉþĆท58 ยĉ่งเปŨนเรČ่ĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลทĊ่ผĎšมĊÿŠüนไดšเÿĊยมĊĀลćยกลčŠม รüมถċงกลčŠมลĎกคšćขĂงบรĉþĆท ยĉ่ง เĀ็นไดšชĆด เนČ่ĂงจćกในปŦจจčบĆน ĀลćยĂงคŤกรมĊรąบบใĀšลĎกคšćÿมĆครÿมćชĉกเพČ่ĂนĈขšĂมĎลไป ปรąมüลผล จċงไมŠแปลกใจทĊ่เรćมĆกเĀ็นบรĉþĆทตŠćง ๆ ใĀšคüćมÿĈคĆญกĆบ PDPA เพČ่ĂซČ้ĂคüćมไüšเนČ้Ă เชČ่ĂใจจćกกลčŠมลĎกคšćแลąรĆกþćภćพลĆกþณŤขĂงĂงคŤกร ĂĆนเปŨนผลดĊตŠĂทĆ้งÿĂงฝśćย โดย GDPR มĊ มćตรćซċ่งüŠćดšüยกćรรĆบรĂง ซċ่งÿรšćงแรงจĎงใจใĀšĂงคŤกรตŠćง ๆ ทĊ่ GDPR บĆงคĆบใชšเกĉดคüćมÿนใจ แลąปฏĉบĆตĉตćมมćตรฐćนกćรคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลทĊ่กĈĀนดดšüย มćตรć 42 ขĂง GDPR ÿนĆบÿนčนใĀšมĊกćรจĆดตĆ้งกลไกกćรรĆบรĂงกćรคčšมครĂงขšĂมĎล โดย ĀนŠüยงćนกĈกĆบดĎแลทĊ่มĊĂĈนćจÿćมćรถทĈกćรรĆบรĂงไดšüŠćĂงคŤกรนĆ้นไดšปฏĉบĆตĉตćมมćตรฐćนทĊ่ GDPR กĈĀนดครบถšüนÿมบĎรณŤแลšü59 ซċ่งกćรรĆบรĂงนĊ้เปŨนรĎปแบบเครČ่ĂงĀมćยรĆบรĂง (Certification Mark) ĀรČĂซĊล (Seal) ÿĆญลĆกþณŤเĀลŠćนĊ้ เมČ่ĂไดšรĆบแลąเปŨนทĊ่ปรćกฏตŠĂ ÿćธćรณชน ยŠĂมÿรšćงคüćมเชČ่ĂมĆ่นแลąเพĉ่มคüćมÿćมćรถในกćรแขŠงขĆนบนเüทĊธčรกĉจไดš เĀมČĂน 57 Business and Human Rights ธčรกĉจกĆบÿĉทธĉมนčþยชน. ÿČบคšน 8 พฤýจĉกćยน 2565, จćก https://www.setsustainability.com/page/business-and-human-rights?fbclid=IwAR3ExJ3pKTKvvhQeYopoNbCCPwnCNuaeEeNY9d-G465cB4Pu3QyTZYwjSc. 58 Here’s Why Regulatory Compliance is Important. Accessed 8 November, 2022, Available from: https://reciprocity.com/blog/heres-why-regulatory-compliance-isimportant/?fbclid=IwAR2uFCmIGa3TXqaTKiqwNKxF5dKC7bRS8a3_xWgSFWrDtawWOV2eUi3Ce2s. 59 GDPR Article 42

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 36 ดĆ่งเüลćทĊ่ผĎšบรĉโภคไüšüćงใจเมČ่ĂเĀ็นÿĆญลĆกþณŤปรąĀยĆดไฟเบĂรŤ 5 ĀรČĂเครČ่ĂงĀมćย Ăย. บน ผลĉตภĆณฑŤนĆ่นเĂง ÿĈĀรĆบ PDPA ในปรąเทýไทยนĆ้นมĉไดšนĈบทบĆญญĆตĉüŠćดšüยกćรรĆบรĂงมćจćก GDPR ดšüย แตŠในทćงปฏĉบĆตĉ ĂงคŤกรธčรกĉจตŠćงตšĂงกćรÿรšćงคüćมเชČ่ĂมĆ่นแกŠÿćธćรณชนเพČ่Ăเพĉ่มคüćมÿćมćรถ ในกćรแขŠงขĆนขĂงบรĉþĆท บćงบรĉþĆทจċงไดšใĀšบรĉþĆทĂČ่นซċ่งเปŨนบčคคลภćยนĂก แลąมĊคüćมชĈนćญ ดšćนกćรตรüจปรąเมĉนคčณÿมบĆตĉขĂงĂงคŤกรใĀšเขšćรĆบรĂงüŠćบรĉþĆทขĂงตนมĊรąบบกćรจĆดกćรตćŠง ๆ ทĊ่ÿĂดคลšĂงกĆบ PDPA รüมถċงมĊกćรใĀšเจšćĀนšćทĊ่คčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล (Data Protection Officer) เขšćรĆบĀลĆกÿĎตรĂบรมแลąมĊกćรĂĂกใบรĆบรĂงคčณüčฒĉ ทĆ้งทĊ่ตćมกฎĀมćยแลšüมĉไดšมĊ ขšĂบĆงคĆบเรČ่ĂงกćรรĆบรĂงเĀลŠćนĆ้น60 ทĆ้งĀมดเพČ่ĂÿรšćงฐćนคüćมเชČ่ĂมĆ่นใĀšกĆบĂงคŤกรขĂงตน ĂĆน เปŨนÿĉ่งÿĈคĆญในกćรดĈเนĉนกĉจกćรทćงธčรกĉจ (2) ปŦญĀćในทćงปฏĉบĆตĉทĊ่ภćคธčรกĉจตšĂงปรĆบตĆüตćมมćตรฐćนใĀมŠทĊ่ไมŠเคยทĈมćกŠĂน กฎĀมćยคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล เปŨนกćรมĂบĀมćยĀนšćทĊ่ใĀšĂงคŤกรธčรกĉจปฏĉบĆตĉตćม ซċ่งเนČ่ĂงจćกทĊ่เปŨนกฎĀมćยบĆงคĆบใชšใĀมŠ ภćคธčรกĉจจċงยĆงไมŠคčšนชĉนแลąตšĂงใชšเüลćปรĆบตĆüเพČ่ĂใĀš ÿĂดคลšĂงกĆบกฎĀมćยนĊ้ โดยเฉพćąธčรกĉจขนćดกลćงĀรČĂขนćดเล็กทĊ่จĈเปŨนตšĂงใชšทčนทรĆพยŤใน กćรยกรąดĆบมćตรฐćนคüćมปลĂดภĆยขĂงบรĉþĆท ในกćรบĆงคĆบใชšกฎĀมćย ตšĂงบĆงคĆบใชšĂยŠćงเปŨนธรรม เทŠćเทĊยม แลąทĆ่üถċง แตŠในคüćม เปŨนจรĉงนĆ้น ถċงกćรบĆงคĆบใชšกฎĀมćยคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลจąมĊคüćม ‘เทŠćเทĊยม’ ĂĆนเปŨนกćร ใชšĂยŠćงทĆ่üถċง แตŠยĆงไมŠÿćมćรถทĈใĀšเกĉดคüćม ‘เปŨนธรรม’ ĂยŠćงแทšจรĉงไดš เนČ่ĂงจćกบรĉþĆทบćง บรĉþĆท ไดšรĆบผลกรąทบจćกกฎĀมćยคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลนšĂยกüŠćบรĉþĆทĂČ่น นĆ่นคČĂบรĉþĆท เกĊ่ยüกĆบเทคโนโลยĊแพลตฟĂรŤมดĉจĉทĆล (Digital Platform) แพลตฟĂรŤมดĉจĉทĆล (Digital Platform) คČĂ แĀลŠงในกćรเชČ่Ăมโยง เพČ่ĂใĀšเกĉดกćร แลกเปลĊ่ยนขšĂมĎล ÿĉนคšć แลąบรĉกćรรąĀüŠćงผĎšผลĉต ผĎšบรĉโภค ĀรČĂในชčมชนĀนċ่ง ๆ 61 ตĆüĂยŠćงเชŠน Google, Facebook, Twitter, Amazon, Microsoft จąเĀ็นไดšüŠćĂงคŤกรเĀลŠćนĊ้มĊมĎลคŠćทĊ่ÿĎงมćก 60 EasyPDPA. DPO คČĂใคร? ทĈไมĂงคŤกรยčคใĀมŠถċงขćดตĈแĀนŠงนĊ้ไปไมŠไดš. Accessed 8 November, 2022, Available from: https://easypdpa.com/article/easypdpa-dpo-document. 61 Stephen Watts. Digital Platforms: A Brief Introduction. Accessed 8 November, 2022, Available from: https://www.bmc.com/blogs/digital-platforms/.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 37 เมČ่ĂเทĊยบกĆบแüดüงธčรกĉจĂČ่น โดยÿĉ่งทĊ่ทĈใĀšบรĉþĆทเĀลŠćนĊ้แตกตŠćง คČĂคüćมÿćมćรถในกćรเขšćถċง ขšĂมĎลÿŠüนบčคคลขĂงผĎšใชšงćน ĀĆüใจĀลĆกขĂง Digital Platform คČĂกćรใĀšบรĉกćรแĂปพลĉเคชĆนโดยไมŠเÿĊยคŠćใชšจŠćย แลกเปลĊ่ยนกĆบกćรเก็บขšĂมĎลกćรใชšบรĉกćรขĂงเจšćขĂงขšĂมĎล เพČ่ĂนĈไปปรąมüลผล แลąใชšงćน ĀรČĂเÿนĂขćยใĀšแกŠบรĉþĆทĂČ่นๆ นĈไปใชšปรąโยชนŤ ลĆกþณąเชŠนนĊ้ทĈใĀš Digital Platform ซċ่งเปŨน ตĆüกลćงในกćรแลกเปลĊ่ยนขšĂมĎล เปŨนผĎšมĊĂĈนćจโดยÿมบĎรณŤในกćรคüบคčมกćรไĀลขĂงขšĂมĎล รąĀüŠćงผĎšใชšงćนแพลตฟĂรŤม, ผĎšจĆดĀćคĂนเทนตŤ (Content provider) แลąผĎšโฆþณć62 ĂĆนเปŨน กćรผĎกขćดขšĂมĎลในกćรกĈĀนดüŠćผĎšใดมĊÿĉทธĉในกćรเขšćถċงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลทĊ่บรĉþĆทไดšรüบรüมมć แลąเขšćถċงไดšมćกนšĂยเพĊยงใด ซċ่ง Digital Platform เĀลŠćนĊ้ เปŨนแรงบĆนดćลใจĀลĆกเบČ้ĂงĀลĆงกćร ĂĂกกฎĀมćย GDPR เพČ่Ăเขšćคüบคčม แลąกĈกĆบดĎแลกćรปรąมüลผลขšĂมĎล63 โดยĀลĆงจćก GDPR ถĎกบĆงคĆบใชš ปŦญĀćทĊ่บรĉþĆทเĀลŠćนĊ้ปรąÿบคČĂ กćรรąบčüĆตถčปรąÿงคŤในกćรเก็บขšĂมĎล เนČ่Ăงจćก กćรดĈเนĉนกćรขĂงบรĉþĆทเĀลŠćนĊ้เปŨนกćรรüบรüมขšĂมĎลÿŠüนบčคคล แลąปรąมüลผลเพČ่ĂใĀšไดšมć ซċ่งขšĂมĎลพฤตĉกรรมกćรใชšงćน ĀรČĂกćรบรĉโภคซċ่งมĊคüćมลąเĂĊยดแลąแมŠนยĈÿĎง นĆบเปŨนขšĂมĎลทĊ่ บรĉþĆทĂČ่นตšĂงกćรเปŨนĂยŠćงมćกเพČ่ĂใชšในกćรĂĂกแบบÿĉนคšćแลąบรĉกćรทĊ่ตĂบโจทยŤผĎšบรĉโภคมćก ทĊ่ÿčด โดยในกćรเก็บรüบรüมขšĂมĎลนĆ้นมĊลĆกþณąเปŨนกćรĀüŠćนแĀ ĀรČĂเก็บขšĂมĎลทčกĂยŠćงโดย กüšćง แลąนĈไปคดĆกรĂง รüมถċงปรąมüลผลเปŨนขšĂมĎลทĊ่มĊปรąโยชนŤในภćยĀลĆง จċงเปŨนไปไดšยćกทĊ่ บรĉþĆทเĀลŠćนĊ้จąชĊ้แจงตŠĂเจšćขĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลüŠć จąเก็บขšĂมĎลÿŠüนนĊ้ไปทĈไม เนČ่Ăงจćก ในขณąทĊ่เก็บขšĂมĎล แพลตฟĂรŤมเĀลŠćนĆ้นก็ยĆงไมŠมĊüĆตถčปรąÿงคŤทĊ่แนŠชĆดüŠćขšĂมĎลÿŠüนนĊ้จąนĈไปใชš ทĈĂąไรกĆนแนŠแตŠจąทรćบüĆตถčปรąÿงคเŤมČ่ĂผŠćนกćรคĆดกรĂงขšĂมĎลแลšüเทŠćนĆ้น64 ในดšćนÿĉทธĉขĂงปŦจเจกชนตŠĂ Digital Platform นĆ้น กฎĀมćย GDPR รüมถċง PDPA มĊ แกŠนÿĈคĆญในกćรคčšมครĂงÿĉทธĉÿŠüนบčคคลโดยกćรใĀšĂĈนćจเจšćขĂงขšĂมลĎในกćรตĆดÿĉนใจใĀšคüćม 62 Tuulia Karjalainen. (2022). The battle of power: Enforcing data protection law against companies holding data power. ScienceDirect. Available from: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0267364922000851?fbclid=IwAR2U3Bfk6qTqTe35c0_8_tc3 s9qee_koWda-3xWvsarzgZjeTy194MT7Rlk. 63 European Commission. Statement by Vice-President Ansip and Commissioner Jourová ahead of the entry into application of the General Data Protection Regulation. Accessed 8 November, 2022, Available from: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/STATEMENT_18_3889. 64 Bart van der Sloot, Sascha van Schendel. Ten Questions for Future Regulation of Big Data: A Comparative and Empirical Legal Study. Accessed 8 November, 2022, Available from: https://www.jipitec.eu/issues/jipitec-7-2-2016/4438.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 38 ยĉนยĂมใĀšเก็บขšĂมĎล ขĂแกšไขเปลĊ่ยนแปลงขšĂมĎล รüมถċงขĂใĀšลบĀรČĂทĈลćยขšĂมĎลทĊ่ตนเคยใĀš คüćมยĉนยĂมไüšไดš ĂยŠćงไรก็ดĊ มćตรกćรนĊ้ก็ยĆงไมŠตĂบโจทยŤในกćรใชšงćนจรĉง เนČ่Ăงจćกใน ชĊüĉตปรąจĈüĆน กćรเก็บรüบรüมขšĂมĎลในโลกĂĂนไลนŤนĆ้นมĊเยĂąมćก แลąยćกตŠĂกćรเขšćใจ กลŠćü ไดšüŠćเกČĂบทčกเü็บไซตŤนĆ้นมĊกćรขĂคüćมยĉนยĂมคčกกĊ (Cookie Consent) เพČ่Ăเก็บขšĂมĎลกćรใชš งćนขĂงเจšćขĂงขšĂมĎล รüมถċงขšĂกĈĀนดĀรČĂกฎเกณฑŤกćรใชšงćนขšĂมĎลÿŠüนบčคคลทĊ่เü็บไซตŤ นĈเÿนĂก็ทĈคüćมเขšćใจไดšยćก ทĈใĀšเจšćขĂงขšĂมĎลไมŠÿćมćรถตĆดÿĉนใจไดšĂยŠćงถĎกตšĂง นĂกจćกนĊ้ เü็บไซตŤĀรČĂแพลตฟĂรŤมÿŠüนใĀญŠมĉไดšกĈĀนดใĀšคüćมยĉนยĂมเปŨน ‘ตĆüเลČĂก’ แตŠเปŨน ‘เงČ่Ăนไข’ ในกćรเขšćใชšเü็บไซตŤĀรČĂแพลตฟĂรŤม กลŠćüคČĂ ถšćเจšćขĂงขšĂมĎลไมŠยĉนยĂม แลąÿงüนÿĉทธĉใน ขšĂมĎลÿŠüนบčคคลขĂงตนไüš ก็จąไมŠÿćมćรถเขšćใชšบรĉกćรในÿŠüนนĆ้นไดš ซċ่งÿćมćรถทĈไดšยćกใน ÿĆงคมปŦจจčบĆนทĊ่ชĊüĉตปรąจĈüĆนขĂงเรćลšüนตšĂงพċ่งพćเü็บไซตŤĀรČĂแพลตฟĂรŤมเĀลŠćนĆ้นไมŠทćงใดก็ ทćงĀนċ่ง ไมŠüŠćดšćนกćรทĈงćน กćรĀćขšĂมĎล กćรตĉดตŠĂÿČ่Ăÿćร ĀรČĂเพČ่ĂคüćมบĆนเทĉง ตĆüĂยŠćงเชŠน ĀćกเรćไมŠยĉนยĂมเงČ่ĂนไขกćรใĀšบรĉกćรขĂง Facebook ĀรČĂ Messenger ĂĆนทĈใĀšเรćไมŠไดšรĆบ บรĉกćรเĀลŠćนĊ้ ยŠĂมมĊผลเÿĊยในĀลćย ๆ ดšćน ปŦจเจกชนÿŠüนใĀญŠจċงยĂมรĆบเงČ่ĂนไขเĀลŠćนĆ้น แลą ยĉนยĂมใĀšแพลตฟĂรŤมปรąมüลผลขšĂมĎลÿŠüนบčคคลขĂงตนโดยไมŠรĎšแมšแตŠüĉธĊกćรĀรČĂüĆตถčปรąÿงคŤ ในกćรเก็บขšĂมĎลĀรČĂปรąมüลผล ĂĆนเปŨนกćรตĆดÿĉนใจโดยขćดขšĂมĎล แลąไมŠไดšตรąĀนĆกถċงคüćม เÿĊ่ยงทĊ่Ăćจเกĉดขċ้น ÿĈĀรĆบบทลงโทþในกćรไมŠปฏĉบĆตĉตćมกฎĀมćย กćรลงโทþโดยกćรปรĆบĂćจเปŨนกćรไมŠ เพĊยงพĂในกćรทĈใĀšบรĉþĆทเĀลŠćนĊ้ปฏĉบĆตĉตćมไดš ĀćกคŠćปรĆบไมŠไดšÿĆดÿŠüนกĆบรćยไดšทĊ่บรĉþĆทไดšรĆบ ในกćรไมŠปฎĉบĆตĉตćมกฎĀมćย จċงเปŨนคüćมทšćทćยขĂงผĎšรŠćงกฎĀมćยในกćรกĈĀนดÿĆดÿŠüน ĀรČĂ เพĉ่มโทþใĀšÿćมćรถโนšมนšćüใĀšบรĉþĆทปฎĉบĆตĉตćมไดš รüมถċงผĎšบĆงคĆบใชšกฎĀมćยตšĂงบĆงคĆบใชšĂยŠćง เครŠงครĆด เพČ่ĂใĀšกćรคčšมครĂงขšĂมĎลมĊปรąÿĉทธĉภćพแลąใชšไดšจรĉง โดยÿรčป ถċงแมš PDPA จąเปŨนกฎĀมćยทĊ่บĆงคĆบใชšĂยŠćงเทŠćเทĊยม แตŠผĎšทĊ่ไดšรĆบผลกรąทบ มćกทĊ่ÿčดกลĆบเปŨนบรĉþĆทเล็ก ๆ ทĊ่จĈตšĂงใชšทรĆพยćกรเพČ่ĂĂĂกแบบกćรดĈเนĉนกćรใĀšÿĂดคลšĂงกĆบ ĀนšćทĊ่ทĊ่เพĉ่มเขšćมćจćกกćรบĆงคบĆใชšขĂงกฎĀมćยคšมčครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคล ในทćงกลĆบกĆน บรĉþĆท ขนćดใĀญŠนĆ้นไมŠมปĊŦญĀćกĆบกćรจĆดกćรตćมขšĂบĆงคĆบนĊ้เนČ่ĂงจćกมĊคüćมพรšĂมดšćนทรĆพยćกร เĀตč เพรćą PDPA กĈĀนดกฎเกณฑŤขĂงบรĉþĆทขนćดเล็กแลąใĀญŠไมŠตŠćงกĆนมćก ยĉ่งกüŠćนĆ้น บรĉþĆท Digital Platform ยĆงขćดแรงจĎงใจในกćรปฏĉบĆตĉตćมกฎĀมćยนĊ้ เนČ่Ăงจćกกćรเพĉ่มขšĂจĈกĆดในกćร รüบรüม ปรąมüลผล แลąเปŗดเผยขšĂมĎลÿŠüนบčคคลนĆ้นÿŠงผลโดยตรงตŠĂรćยไดšขĂงบรĉþĆท นĂกจćกนĊ้ บทลงโทþโดยกćรปรĆบก็ยĆงไมŠตĂบโจทยŤในกćรโนšมนšćüใĀšบรĉþĆทเĀลŠćนĊ้ปฏĉบĆตĉตćม

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 39 เนČ่ĂงจćกกćรผĎกขćดขšĂมĎลÿćมćรถÿรšćงรćยไดšมĀćýćล คŠćปรĆบจćกกćรลงโทþนĊ้จċงถČĂüŠćเล็กนšĂย แลąไมŠไดšÿĆดÿŠüน ÿĈĀรĆบแนüทćงกćรแกšไขในกćรบĆงคĆบใชšใĀšเกĉดคüćมทĆ่üถċง ขšćพเจšćเĀ็นüŠć คüร มĊกćรĂĂกกฎĀมćยเฉพćąขċ้นเพČ่ĂกĈกĆบดĎแล Digital Platform เĀลŠćนĆ้นโดยเฉพćą โดยแยกÿŠüน กĆบ PDPA ในปŦจจčบĆน เĀตčเพรćąกćรนĈมćตรฐćนĀนċ่งมćบĆงคĆบใชšรŠüมกĆบทĆ้งบรĉþĆททĊ่ทĈธčรกĉจดšćน กćรรüบรüมแลąปรąมüลผลขšĂมĎลÿŠüนบčคคลโดยเฉพćą แลąธčรกĉจĂČ่น คŠĂนขšćงไมŠเพĊยงพĂ คüร ĂĂกกฎĀมćยพĉเýþขċ้นโดยยกรąดĆบกćรกĈกĆบดĎแล เพČ่ĂคčšมครĂงขšĂมĎลÿŠüนบčคคลขĂงเจšćขĂง ขšĂมĎลใĀšไดšปรąÿĉทธĉภćพĂยŠćงแทšจรĉง ซċ่งในปŦจจčบĆนÿĀภćพยčโรป (European Union) ไดšมĊกćร ตรąĀนĆก แลąĂยĎŠรąĀüŠćงĀćทćงแกšไขปŦญĀćนĊ้เชŠนกĆน

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 40 การเขšาถึงผšาอนามัย : ความเปŨนไปไดšที่ยังไปไดšไมŠถึง ภัทรนิþฐŤ üรรณโพธิ์กลาง รัชชา üีระเจริญ1 บทนำ ผšาĂนามัย แมšเปŨนÿิ่งĂันคุšนเคยÿำĀรับบุคคลĀลายคนไมŠเฉพาะแตŠในบรรดาผูšมี ประจำเดืĂน แตŠคüามแพรŠĀลายในคüามรูšจักĀาไดšทำใĀšการÿนับÿนุนÿิทธิการเขšาถึงผšาĂนามัย ขĂงผูšคนในÿังคมมีĂยูŠมากตามไปดšüย Āลายครั้งที่คüามคุšนเคยดังกลŠาüทำใĀšผšาĂนามัยถูกมĂง เปŨนเพียงĀนึ่งในÿินคšาĂุปโภคบริโภคĀลาย ๆ ประเภท โดยมิไดšคำนึงถึงขšĂเทจ็จริงที่üŠาผšาĂนามัย เปŨนÿิ่งจำเปŨนĂันÿำคัญÿำĀรับผูšมีประจำเดืĂน เนื่ĂงจากเปŨนÿิ่งĂันเกี่ยüขšĂงกับĂนามัยเจริญพันธุŤ และเกี่ยüขšĂงดšüยÿิทธิĂันÿมคüรไดšรับการคุšมครĂง Ăีกทั้ง ผšาĂนามัยยังเปŨนÿิ่งที่ÿัมพันธŤโดยตรง กับคüามเทŠาเทียมทางเพýและคüามเทŠาเทียมทางÿังคม เปŨนÿิ่งที่ทำใĀšคนคนĀนึ่งÿามารถดำรง ตนĂยูŠในÿังคมไดšĂยŠางมีýักดิ์ýรี แตŠกระนั้นแลšüเมื่Ăเปรียบเทียบกับบรรดาบริการและÿิ่งĀลายÿิ่ง ĂันมีคüามจำเปŨนแกŠĂนามัยเจริญพันธุŤนั้น ยาคุมกำเนิดและเครื่ĂงคุมกำเนิดชนิดตŠาง ๆ กลับเปŨน ÿิ่งที่ไดšรับการยĂมรับเÿียมากกüŠาในฐานะÿิทธิซึ่งประชาชนÿามารถเขšาถึงไดšโดยงŠาย ในขณะที่ ผšาĂนามัยĂันเปŨนüัตถุĂันเกี่ยüเนื่ĂงกับĂนามัยเจริญพันธุŤเชŠนเดียüกันกลับไมŠปรากฏüŠามีมาตรการ จัดĀาใĀšเขšาถึงĂยŠางงŠายเชŠนเดียüกับเครื่ĂงคุมกำเนิดดังกลŠาü ขšĂเท็จจริงประการนี้เĂงที่ตĂกย้ำ ถึงการถูกมĂงขšามขĂงผšาĂนามัยและเปŨนเĀตุผลÿนับÿนุนใĀšการเขšาถึงผšาĂนามัยนั้นÿมคüรไดšรับ การตั้งคำถามมากยิ่งขึ้น ÿำĀรับบทคüามนี้ผูšเขียนมุŠงเนšนนำเÿนĂประเด็นĂันเกี่ยüกับผšาĂนามัยและการเขšาถึง ผšาĂนามัยขĂงผูšมีประจำเดืĂนในแงŠมุมĀลักÿĂงแงŠมุม ไดšแกŠ แงŠมุมขĂงการเปŨนÿิทธิในการเขšาถึง ผšาĂนามัยขĂงผูšมีประจำเดืĂน และแงŠมุมขĂงคüามเปŨนไปไดšในการÿŠงเÿริมĀรืĂทำใĀšการเขšาถึง 1 นิÿิตชั้นปŘที่ 3 คณะนิตýิาÿตรŤจุāาลงกรณมŤ Āาüิทยาลัย * ผูšเขียนขĂขĂบพระคุณ รĂงýาÿตราýาÿตรŤ ดร. เĂื้ĂĂารยีŤĂิ้งจะนิล ที่ชŠüยกรณุารับเปŨนที่ปรึกþาบทคüามฉบับนี้และ ขĂขĂบพระคณุรĂงýาÿตราจารยŤดร. ณรงคŤเดช ÿรุโฆþิต ÿำĀรับคำแนะนำĂันเปŨนประโยชนŤĂยŠางยิ่งแกŠบทคüามนี้

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 41 ผšาĂนามัยĂยŠางทั่üถึงและไมŠเÿียคŠาใชšจŠายÿามารถเกิดขึ้นไดšจริงตามกลไกขĂงกฎĀมายทั้งใน ระดับพระราชบัญญัติและขšĂบัญญัติทšĂงถิ่น ทšายที่ÿุดผูšเขียนĀüังüŠางานเขียนชิ้นนี้จะเปŨนงาน เขียนĀนึ่งที่แÿดงใĀšเĀ็นถึงพลüัตรขĂงโลก ที่เปลี่ยนแปลงไป เปŨนพลüัตĂันทำใĀšการคุšมครĂงÿิทธิ และคüามเทŠาเทียมขĂงมนุþยŤไดšรับคุณคŠาĂยŠางÿูงยิ่งและเปŨนÿŠüนĀนึ่งขĂงการขับเคลื่Ăนพลüัต ดังกลŠาüใĀšผูšมีประจำเดืĂนไดรšบัการคšมุครĂง และÿามารถเขšาถึงผšาĂนามัยĂยŠางที่คüรจะเปŨน 1. ความÿำคัญของผšาอนามัยตŠอผšมูีประจำเดือน เปŨนที่ทราบโดยทั่üกันüŠา ผšาอนามัย (sanitary napkin) เปŨนผลิตภัณฑŤÿำĀรับรĂงรับ ดูดซับเลืĂดประจำเดืĂนขĂงผูšมีประจำเดืĂน แตŠนšĂยนักที่จะเขšาใจคüามÿำคัญขĂงผšาĂนามัยใน แงŠมุมĂันเกี่ยüขšĂงกับÿภาüะการมีประจำเดืĂนĂยŠางแทšจริง คüามเขšาใจในÿภาüะการมีประจำเดืĂนมีÿŠüนÿำคัญตŠĂคüามเขšาใจในคüามÿำคัญขĂง ผšาĂนามัย การขาดĀรืĂเขšาใจผิดในธรรมชาติขĂงประจำเดืĂนในฐานะÿŠüนĀนึ่งขĂงĂนามัยเจริญ พันธุŤทำใĀšการตระĀนักถึงคüามÿำคัญขĂงผูšมีประจำเดืĂนไมŠไดšมีมากเทŠาที่คüร ทั้งประจำเดืĂนยัง เปŨนĀนึ่งในเรื่Ăงที่ÿังคมมิไดšประÿงคŤใĀšมีการพูดถึงĂยŠางเปŗดเผย ÿŠüนĀนึ่งเพราะคüามเชื่ĂĂันüŠา ประจำเดืĂนเกี่ยüขšĂงกับคüามÿกปรก การไมŠประÿงคŤตšĂงการใĀšพูดถึงประจำเดืĂนเนื่Ăงจาก คüามเขšาใจĀรืĂการยึดติดüŠาประจำเดืĂนเปŨนÿิ่งÿกปรก โดยภาþาĂังกฤþเรียกüŠา period stigma2 เปŨนÿิ่งที่ขัดตŠĂขšĂเท็จจริงที่üŠา แทšจริงแลšüประจำเดืĂนนั้นเปŨนÿภาüะทางรŠางกายĂัน เกี่ยüเนื่ĂงกับüัยเจริญพันธุŤขĂงผูšมีประจำเดืĂนĂันมิĂาจĀลีกเลี่ยงไดš การขาดคüามตระĀนักถึง ขšĂเท็จจริงเชŠนนี้ยŠĂมทำใĀšผšาĂนามัยถูกมĂงเปŨนÿิ่งĂันคูŠขนานขšางเคียงกับเครื่ĂงĂุปโภคบริโภค ĂยŠางĂื่นและทำใĀšคüามÿำคัญขĂงผšาĂนามัยในแงŠขĂงการเปŨนüัตถุรĂงรับเลืĂดประจำเดืĂนĂันมี ** ในบทคüามนี้ผูšเขยีนเลืĂกใชšคำüŠา “ผูšมีประจำเดืĂน” เนื่ĂงจากในปŦจจบุันประเดน็คüามĀลากĀลายทางเพýไดšรับการ ตระĀนักมากยิ่งขึ้น คำดังกลŠาüนั้นเปŨนคำที่แÿดงถึงคüามĀลากĀลายขĂงผูšมีประจำเดืĂน โดยเปŨนการแÿดงการตีคüามĂันไมตŠดั คüามเปŨนไปไดšขĂงการมีประจำเดืĂนขĂงเพýĂื่น ๆ เชŠน ทรานÿŤเจนเดĂรŤ (transgender) และ นĂนไบนารี (non-binary) Ăัน เปŨนกลุŠมบุคคลที่ÿมคüรจะรüมĂยูŠในคüามĀมายขĂงผูšมีประจำเดืĂนดšüย จากที่เดิมทีเฉพาะการมีประจำเดืĂนขĂงผูšĀญิงเทาŠนั้นที่ จะไดšรบัการตระĀนัก 2 Ariane Resnick. (2021, 30 June). What is period stigma?. Available from: https://www. Verywellmind.c om/what-is-period-stigma-5116231.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 42 คüามเกี่ยüขšĂงกับĂนามัยเจริญพันธŤขĂงผูšมีประจำเดืĂนลดนšĂยถĂยลง ทั้งในคüามจริงแลšü ĂนามัยเจริญพันธุŤนั้นเปŨนประเด็นที่กüšางขüางĂันมิไดšจำกัดเฉพาะประเด็นĂันเกี่ยüกับรŠางกาย เทŠานั้น ĀากแตŠเปŨนประเด็นĂันเกี่ยüเนื่Ăงดšüยÿิทธิทางเพý3 ĂันÿมคüรไดšรับการตระĀนัก คüามÿำคัญเปŨนĂยŠางมาก การกลŠาüถึงผšาĂนามัยในบทคüามนี้จึงĀาใชŠเพียงการกลŠาüถึงผšาĂนามัยในฐานะÿินคšา ĂุปโภคĂยŠางĀนึ่งไมŠ ĀากแตŠเปŨนการกลŠาüถึงผšาĂนามัยในฐานะüัตถุĂันเกี่ยüเนื่ĂงกับĂนามัยเจริญ พันธุŤขĂงผูšมีประจำเดืĂนและÿำคัญยิ่งüŠาเปŨนประเด็นĂันÿัมพันธŤเกี่ยüขšĂงกับÿิทธิทางเพýĂีกดšüย 2. การเขšาถึงผšาอนามัยของผูšมีประจำเดือนในฐานะÿิทธิ แมšจากการพิเคราะĀŤในĀัüขšĂขšางตšนจะทำใĀšเĀ็นคüามÿำคัญขĂงผšาĂนามัยเปŨนĂยŠางยิ่ง เนื่ĂงจากผšาĂนามัยเกี่ยüเนื่ĂงดšüยĂนามัยเจริญพันธุŤซึ่งÿัมพันธŤกับÿิทธิทางเพýดšüย แตŠการจะ กลŠาüถึง “ÿิทธิการเขšาถึงผšาĂนามัย” โดยĂาýัยแตŠเพียงเĀตุผลประการขšางตšนก็ĀาไดšไมŠ การ พิเคราะĀŤüŠาการเขšาถึงผšาĂนามัยĂยูŠในขĂบเขตคüามĀมายขĂงคำüŠาÿิทธิĀรืĂไมŠนั้น ผูšเขียนตšĂง กลŠาüüŠามีประเด็นĂันซับซšĂนยิ่งกüŠานั้น ประการแรกเริ่มตšนจากüŠา ÿิทธินั้นมิใชŠÿิ่งที่ĂยูŠแนŠนิ่ง ĀากแตŠแปรเปลี่ยนตามกาลเüลา และการใĀšคüามÿำคัญตŠĂคุณคŠาในเüลาĀนึ่ง ๆ4 ดังเชŠนüŠา ในครั้งที่พระราชบัญญัติชื่Ăบุคคล พ.ý. 2505 ยังเปŨนผลบังคับใชš มาตรา 12 แĀŠงพระราชบัญญัติดังกลŠาüเปŨนผลใĀš Āญิงไทยที่ ÿมรÿแลšüจำตšĂงใชšนามÿกุลขĂงÿามีเทŠานั้น ĀาจะมีÿิทธิใชšนามÿกุลเดิมขĂงตนไดšไมŠ แตŠเมื่Ă ÿังคมแปรผันไปพรšĂมกับการตระĀนักรูšถึงÿิทธิÿตรีที่Āลั่งไĀลเขšามา บทบัญญัติดังกลŠาüจึงเปŨนĂัน ขัดตŠĂรัฐธรรมนูญโดยคำüินิจฉัยที่ 21/2546 ÿŠงผลใĀšĀญิงที่ÿมรÿแลšüมีÿิทธิที่จะใชšนามÿกุลĂื่น นĂกจากนามÿกุลขĂงÿามีก็ไดš ตัüĂยŠางดังกลŠาüแÿดงใĀšเĀ็นüŠาÿิทธิตŠาง ๆ แปรผันไปตาม กาลเüลาและÿังคมโดยขึ้นĂยูŠกับüŠาคุณคŠาใดจะถูกเชิดชูมากนšĂยเพียงใด ĂยŠางไรก็ตาม ประการ 3 Nattatiti.K. (22 กรกฎาคม 2564). ทำไม “ผšาĂนามยั” แจกฟรีไมไŠดš. จาก https://www.sanook.com/news/8017310/. 4 Karl Klare, “Legal theory and democratic reconstruction,” in International Human Rights in Context, eds. Henry J. Steiner and Philip Alston. (Oxford University Press Inc., New York: Oxford University Press, 1996), p.178.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 43 ÿำคัญที่ผูšเขียนตšĂงการจะยกมาไดแšกŠ ในเมื่ĂการจะเปŨนÿิทธิĀรืĂไมŠนั้นขึ้นĂยูŠกับการใĀšคุณคŠาขĂง ÿังคม แลšü บางÿิ่งแมšจะไมŠไดšถูกบัญญัติชัดแจšงก็ไมŠไดšĀมายคüามüŠาÿิ่งนั้นจะไมŠÿามารถเปŨนÿทิธิ ไดš จากที่กลŠาüมาขšางตšน ผูšเขียนจึงขĂรüบรัดแลšüÿรุปüŠา ในเมื่ĂÿภาพÿังคมปŦจจุบันไดšถูก กลŠาüüŠาเปŨนÿังคมที่ธำรงในคุณคŠาขĂงการเปŨนมนุþยŤและคüามเทŠาเทียมทางเพý เชŠนนี้แลšü การ เขšาถึงผšาĂนามัยยŠĂมตšĂงถืĂüŠาเปŨนÿิทธิĂยŠางĀนึ่งดšüย กระนั้นคำถามประการถัดมายŠĂมเกิดขึ้นüŠา แลšüเชŠนนั้น ÿิทธิการเขšาถึงผšาĂนามัยดังกลŠาüÿามารถจัดใĀšĂยูŠในคüามĀมายขĂงÿิทธิที่ไดšรับการ รับรĂงเปŨนลายลักþณŤĂักþรไดšĂยŠางไรบšาง ในบทคüามนี้ผูšเขียนจึงไดนš ำกติการะĀüŠางประเทýüŠา ดšüยÿิทธิพลเมืĂงและÿิทธิทางการเมืĂง (International Covenant on Civil and Political Rights : ICCPR) และ กติการะĀüŠางประเทýüŠาดšüยÿิทธิทางเýรþฐกิจ ÿังคม และ üัฒนธรรม International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (ICESCR) มาพิเคราะĀŤเพื่ĂตĂบคำถามดังนี้ Ăนึ่ง คำถามดังกลŠาüนี้ÿำคัญไมŠยิ่งĀยŠĂนไปกüŠาคำถามแรกที่กลŠาüüŠาการเขšาถึงผšาĂนามัย เปŨนÿิทธิĀรืĂไมŠ ĀากเราÿามารถจัดใĀšการเขšาถึงผšาĂนามัยĂยูŠภายใตšขĂบเขตขĂงÿิทธิที่ไดšรับการ รับรĂงและเปŨนÿิทธิที่รัฐมีพันธกรณีตšĂงÿŠงเÿริม การทำใĀšการเขšาถึงผšาĂนามัยĂยูŠในฐานะÿิทธิที่ ประชาชนÿามารถเรียกรšĂงแกŠรัฐบาลขĂงตนยŠĂมเปŨนĂันไมŠไกลเกินเĂื้Ăม และนี่จึงเปŨนเĀตุผลที่ ผูšเขียนเลืĂกนำกติการะĀüŠางประเทýดังกลŠาüมาพิเคราะĀŤ เพราะประเทýไทยไดšใĀšÿัตยาบันแกŠ กติกาทั้งÿĂง ทำใĀšประเทýไทยมีพันธกรณีในการปฏิบัติตามเนื้Ăคüามในตราÿาร ซึ่งมีใจคüาม ĀลักใĀšรัฐÿนับÿนุน พัฒนาและคุšมครĂงÿิทธิในตราÿารดังกลŠาü ÿิทธิการมีชีüิตซึ่งปรากฏในขšĂ 6 แĀŠงกติการะĀüŠางประเทýüŠาดšüยÿิทธิพลเมืĂงและÿิทธิ ทางการเมืĂง5 ตามคüามเĀ็นทั่üไปขĂงคณะกรรมการÿิทธิมนุþยชนขĂงÿĀประชาชาติเĀ็นüŠา 5 ICCPR Article 6:1 “Every human being has the inherent right to life. This right shall be protected by law. No one shall be arbitrarily deprived of his life.”

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 44 เปŨนÿิทธิĂันคüรตีคüามใĀšกüšางขüางและครĂบคลุมไปถึงการมีชีüิตĂยูŠĂยŠางมีýักดิ์ýรีĂีกดšüย6 ซึ่ง ในÿŠüนขĂงüลี“การมีชีüิตĂยูŠĂยŠางมีýักดิ์ýรี” นั้น Ashley Ward เĀ็นüŠาการเขšาถึงผšาĂนามัยขĂง ผูšมีประจำเดืĂนก็ÿมคüรที่จะตกตšĂงตามคüามดังกลŠาü เพราะผšาĂนามัยเปŨนผลิตภัณฑŤĂันจำเปŨน ตŠĂÿุขภาüะขĂงผูšมีประจำเดืĂนซึ่งเปŨนภาüะĂันเกิดขึ้นตามธรรมชาติขĂงรŠางกาย7 การตีคüามขĂง Ashley Ward แÿดงใĀšเĀ็นüŠา ผšาĂนามัยมีคüามÿำคัญตŠĂการดำรงชีüิต ขĂงผูšมีประจำเดืĂน ในÿŠüนดังกลŠาüÿĂดคลšĂงกับÿภาüะคüามเปŨนจริงที่ĀากผูšมีประจำเดืĂนไมŠ ÿามารถเขšาถึงผšาĂนามัยไดš เขาเĀลŠานั้นยŠĂมไมŠÿามารถทำกิจüัตรประจำüันไดšคลŠĂงตัüมาก เทŠาที่คüรและĂาจรüมไปถึงการตัดโĂกาÿการไปทำงานเชŠนกัน จึงไมŠนŠาประĀลาดใจที่จะมีผูšเÿนĂ ใĀšการเขšาถึงผšาĂนามัยเปŨนÿŠüนĀนึ่งขĂงÿิทธิในการมีชีüิตซึ่งเปŨนÿิทธิĂันครĂบคลุมถึงการมีชีüิต ĂยูŠĂยŠางมีýักดิ์ýรีดšüย การมีชีüิตĂยูŠĂยŠางมีýักดิ์ýรีนั้นปรากฏกระจายตามคüามเĀ็นในขšĂĂื่น ๆ ซึ่งในขšĂที่ 26 ไดšรüมการจัดบริการและเครื่ĂงบริโภคÿำĀรับÿุขĂนามัยใĀšเปŨนพันธกิจขĂงรัฐที่ จะตšĂงกระทำเพื่ĂใĀšประชาชนมีชีüิตĂยŠางมีýักดิ์ýรีดšüย8 การตีคüามขĂง Ashley Ward จึงเปŨน การตีคüามใĀšการเขšาถึงผšาĂนามัยเปŨนÿŠüนĀนึ่งขĂงÿิทธิในการมีชีüิตซึ่งไดšรับการตีคüามขยายüŠา รüมไปถึงการมีชีüิตĂยูŠĂยŠางมีýักดิ์ýรีĂันเปŨนการตีคüามที่ÿĂดคลšĂงกับคüามเĀ็นขĂง คณะกรรมการÿิทธิมนุþยชนแĀŠงÿĀประชาชาติ ÿำĀรับกติการะĀüŠางประเทýüŠาดšüยÿิทธิทางเýรþฐกิจ ÿังคม และüัฒนธรรม ตามการ ตีคüามประกĂบดšüยคüามเĀ็นทั่üไปขĂงคณะมนตรีเýรþฐกิจและÿังคมแĀŠงÿĀประชาชาติ มี คüามชัดเจนในการกลŠาüถึงÿิทธิĂันเกี่ยüเนื่ĂงกับÿุขภาüะทางเพýและĂนามัยเจริญพันธุŤมากกüŠา 6 CCPR/C/GC/36, ยŠĂĀนšาที่ 3, “The right to life is a right which should not be interpreted narrowly. It concerns the entitlement of individuals to be free from acts and omissions that are intended or may be expected to cause their unnatural or premature death, as well as to enjoy a life with dignity.” 7 Ashley Ward. (2021, 1 November). The Right to Menstrual Hygiene: Period Poverty in Developing Countries. Available from: https://lawblogs.uc.edu/ihrlr/2021/11/01/the-right-to-menstrual-hygiene-period-poverty-indeveloping-countries/#post-319-footnote-21. 8 Ăšางแลšü 6, ยĂŠ Āนšาท 26, ี่ “The measures called for addressing adequate conditions for protecting the right to life include,.... and sanitation, ...”.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 45 ที่ปรากฏในการตีคüามÿิทธิในการมีชีüิตตามมาตรา 6 แĀŠงกติการะĀüŠางประเทýüŠาดšüยÿิทธิ พลเมืĂงและÿิทธิทางการเมืĂงĂันไดšกลŠาüไüšในขšางตšน ดšüยเĀตุüŠามาตรา 12 แĀŠงกติการะĀüŠางประเทýüŠาดšüยÿิทธิทางเýรþฐกิจ ÿังคม และ üัฒนธรรมกลŠาüถึงÿิทธิในการมีÿุขภาพกายและÿุขภาพจิตตามมาตรฐานÿูงÿุดเทŠาที่เปŨนไดš (the right to the highest attainable standard of health) โดยÿิทธิดังกลŠาüนี้ มีคüามĀมายคüาม ครĂบคลุมถึงÿิทธิในÿุขภาüะทางเพýและĂนามัยเจริญพันธุŤดšüย (right to sexual and reproductive health)9 จึงĂาจกลŠาüไดšüŠา บทบัญญัตินี้มีคüามÿัมพันธŤกับประเด็นภาüะการมี ประจำเดืĂนเÿียมากกüŠาที่ปรากฏในมาตรา 6 แĀŠงกติการะĀüŠางประเทýüŠาดšüยÿิทธิพลเมืĂงและ ÿิทธิทางการเมืĂง ĂันüŠาดšüยÿิทธิในการมีชีüิต ÿิทธิในการมีÿุขภาพกายและÿุขภาพจิตตามมาตรฐานÿูงÿุดมิไดšĀมายถึงการปราýจาก โรคเพียงĂยŠางเดียü แตŠยังĀมายถึงการตระĀนักถึงปŦจจัยĂันเกี่ยüขšĂงที่ÿามารถกระทบตŠĂการมี ÿุขภาพกายและÿุขภาพจิตไดšĂีกดšüย10 ดังนั้น รัฐจึงยังตšĂงมีพันธกิจที่จะตšĂงจัดĀาเครื่ĂงĂุปโภค ĀรืĂบริการĂันเกี่ยüขšĂงĀรืĂมีผลกระทบตŠĂÿุขภาพกายและÿุขภาพจิตเชŠนกัน โดยการจัดใĀšมี เครื่ĂงĂุปโภคĀรืĂบริการดังกลŠาüจะตšĂงเปŨนการจัดĀาĂยŠางไมŠแบŠงแยก กลŠาüคืĂเปŨนการจัดใĀšมี ĂยŠางทั่üถึง11 และยังĂาจขยายขĂบเขตไปถึงการจัดĀาใĀšĂยŠางไมเŠÿียคŠาใชšจŠาย12 เมื่ĂÿิทธิในÿุขภาüะทางเพýและĂนามัยเจริญพันธุŤเปŨนÿŠüนĀนึ่งขĂงÿิทธิในการมีÿุขภาพ กายและÿุขภาพจิตตามมาตรฐานÿูงÿุด จึงตšĂงใชšการตีคüามขšางตšนตีคüามใĀšเปŨนไปในลักþณะ 9 ICESCR, Art. 12:1 “The States Parties to the present Covenant recognize the right of everyone to the enjoyment of the highest attainable standard of physical and mental health.” 10 E/C.12/GC/22, ยŠĂĀนาšที่7, “the right to the highest attainable standard of health not only included the absence of disease and infirmity and the right to the provision of preventive, curative and palliative health care, but also extended to the underlying determinants of health.” 11 เพิ่งĂšาง, ยŠĂĀนšาที่ 15, “Health facilities, goods, information and services related to sexual and reproductive health care should be accessible to all individuals and groups without discrimination and free from barriers.” 12 เพิ่งĂšาง, ยŠĂĀนšาที่ 17 “Essential goods and services, including those related to the underlying determinants of sexual and reproductive health, must be provided at no cost or based on the principle of equality...”

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 46 เดียüกันดšüย กลŠาüคืĂ เครื่ĂงĂุปโภคĀรืĂบริการใดที่มีคüามÿำคัญตŠĂÿิทธิในÿุขภาüะทางเพýและ ĂนามัยเจริญพันธุŤ รัฐยŠĂมตšĂงมีพันธกิจในการจัดใĀšมีĂยŠางทั่üถึงและĂาจถึงขั้นไมŠเÿียคŠาใชšจŠาย เชŠนเดียüกัน ดังที่ไดšกลŠาüมาแลšüüŠาผšาĂนามัยเปŨนÿิ่งÿำคัญในการดูดซับเลืĂดประจำเดืĂน นĂกจาก จะชŠüยĂำนüยคüามÿะดüกใĀšผูšมีประจำเดืĂนปฏิบัติกิจüัตรประจำüันไดšเชŠนเดียüกับชŠüง ระยะเüลาที่ไมŠมีภาüะประจำเดืĂนดังกลŠาü ผšาĂนามัยยังมีคüามÿัมพันธŤใกลšชิดกับÿุขภาüะและ ĂนามัยเจริญพันธุŤขĂงĀญิงเชŠนกัน เนื่ĂงจากĀากปราýจากการเขšาถึงผšาĂนามัยแลšü ผูšมี ประจำเดืĂนจำตšĂงพึ่งพาüัÿดุĂื่น ๆ ในการทำĀนšาที่ ดูดซับเลืĂดประจำเดืĂน ซึ่งในบางครั้งเปŨน üัÿดุที่Āาไดšทั่üไปในครัüเรืĂน ดังเชŠน กระดาþชำระĀรืĂเýþผšา ĀรืĂเปŨนüัÿดุธรรมชาติ ดังเชŠน ใบไมš13 ĂันลšüนแลšüแตŠไมไŠดšมีคüามÿะĂาดมากเพียงพĂตามมาตรฐานÿุขĂนามัยที่ผูšมีประจำเดืĂน คüรไดšรับ ถึงกระนั้น แมšผูšมีประจำเดืĂนที่ÿามารถเขšาถึงผšาĂนามัยแตŠไมŠเพียงพĂĂันทำใĀšเกิดการ ใชšผšาĂนามัยซ้ำĀรืĂใชšแผŠนเดียüเปŨนระยะเüลายาüนานก็ÿามารถนำไปÿูŠคüามเจ็บปśüย โรคตŠาง ๆ เชŠน โรคชŠĂงคลĂดĂักเÿบจากเชื้Ăแบคทเีรีย (Bacterial Vaginosis) โรคกระเพาะปŦÿÿาüะĂักเÿบ เชื้Ăรา ตลĂดจนกลุŠมĂาการท็Ăกซิกช็Ăก (Toxic Shock Syndrome) และĂาจเปŨนกรณีภาüะ Ăันตรายรšายแรงถึงขั้นเปŨนเĀตุใĀšเÿียชีüิตไดšดังกรณภีาüะพิþในกระแÿเลืĂด14 ผšาĂนามัยจึงยŠĂม จัดเปŨนปŦจจัยที่มีผลตŠĂÿุขภาüะทางเพýและĂนามัยเจริญพันธุŤĂันเปŨนÿŠüนĀนึ่งขĂงการมีÿุขภาพ กายและÿุขภาพจิตตามมาตรฐานÿูงÿุด เพราะการเขšาถึงผšาĂนามัยĂยŠางเพียงพĂยŠĂมเปŨน ประการÿำคัญĂันÿามารถปŜĂงกันพยาธิÿภาพที่กลŠาüมาขšางตนš ไดšผšาĂนามัยจึงยŠĂมจัดเปŨนเครื่Ăง ĂุปโภคและการจัดĀาผšาĂนามัยยŠĂมเปŨนบริการĂันรัฐมีพันธกิจที่จะตšĂงจัดĀาใĀšผูšมีประจำเดืĂน ĂยŠางทั่üถึงและĂาจถึงขั้นจัดĀาโดยไมเŠÿียคŠาใชšจŠายตามขšĂ 12 แĀŠงกติการะĀüŠางประเทýüŠาดšüย ÿิทธิทางเýรþฐกิจ ÿังคม และüัฒนธรรม 13 Athenkosi Mndende. (2021, 2 June). Lack of sanitary pads force girls to use unhygienic materials': Health expert on ending period poverty. Available from: https://www.news24.com/parent/family/parenting/lack-of-sanitary-padsforce-girls-to-use-unhygienic-materials-health-expert-on-ending-period-poverty-20210602. 14 ชัญüลีýรÿีุโข. (12 เมþายน 2551). รูšไüšใชŠüŠา นี่คืĂÿิ่งที่เกิดขึ้นเมื่ĂคุณÿüมผาšĂนามัยนานเกินไป. จาก https://thestandard.co/dangers-of-wearing-pad-too-long/.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 47 เนื่ĂงดšüยประเทýไทยเปŨนรัฐภาคีขĂงกติการะĀüŠางประเทýทั้งÿĂง ดังนั้นประเทýไทย ยŠĂมตšĂงมีพันธกิจในการÿŠงเÿริมÿิทธิตามĂนุÿัญญาดังกลŠาüซึ่งที่ไดšกลŠาüถึงในบทคüามนี้ Ăัน ไดšแกŠÿิทธิในการมีชีüิตตามขšĂ 6 แĀŠงกติการะĀüŠางประเทýüŠาดšüยÿิทธิพลเมืĂง และÿิทธิทางการ เมืĂง (International Covenant on Civil and Political Rights : ICCPR) และÿิทธิในการมี ÿุขภาพกายและÿุขภาพจิตตามมาตรฐานÿูงÿุดตามขšĂ 12 แĀŠงกติการะĀüŠางประเทýüŠาดšüยÿิทธิ ทางเýรþฐกิจ ÿังคม และüัฒนธรรม การจัดĀาผšาĂนามัยแกŠผูšมีประจำเดืĂนในประเทýนั้นยŠĂม เปŨนการÿŠงเÿริมÿิทธิตามĂนุÿัญญาดังกลŠาü ĂยŠางไรก็ตาม ในทางปฏิบัติจริงĂาจมีประเด็น กฎĀมายĂนุüัติการเปŨนประการที่เกี่ยüขšĂงเพิ่มเติมดšüย การตีคüามถึงÿิทธิตŠาง ๆ ใĀšครĂบคลุมถึงการเขšาถึงผšาĂนามัยขĂงผูšมีประจำเดืĂนเปŨน การแÿดงถึงพลüัตขĂงÿังคมที่ใĀšคุณคŠาแกŠการคุšมครĂงปŦจเจกชน โดยมีการคำนึงถึงคüามจำเปŨน ในการเขšาถึงเครื่ĂงĂุปโภคที่จำเปŨนĂันเนื่ĂงมาจากคüามĀลากĀลายทางÿรีระและกายภาพ แตŠ การจะยังประโยชนŤแกŠผูšมีประจำเดืĂนในประเทýไทยไดšมากที่ÿุด ประเทýไทยคüรที่จะรับเĂา พลüัตดังกลŠาüเขšามาเพื่ĂใĀšเกิดการตีคüามที่ครĂบคลุมใĀšการเขšาถึงผšาĂนามัยเปŨนÿิทธิขĂงผูšมี ประจำเดืĂนในประเทýไทยดšüยเชŠนกัน 3. ÿถานการณŤผšาอนามัยในปŦจจุบันของประเทศไทย แมšประเด็นกŠĂนĀนšาจะแÿดงใĀšเĀ็นถึงพลüัตขĂงโลกในทางที่ดีüŠา การเขšาถึงผšาĂนามัย ขĂงผูšมีประจำเดืĂนไดšรับการตระĀนักถึงมากขึ้นและÿามารถตีคüามใĀšĂยูŠในคüามĀมายขĂงÿิทธิ ที่ไดšรับการรับรĂงไดš แตŠทั้งนี้ ÿิ่งเĀลŠานั้นกลับเปŨนเพียงการตีคüามทฤþฎีในนามธรรมĂันรĂใĀš เกิดผลปฏิบัติขึ้นจริง ซึ่งในคüามเปŨนจริงนั้น มีปŦจจัยเกี่ยüเนื่ĂงĀลายประการĂันทำใĀšการเขšาถึง ผšาĂนามัยมีĂุปÿรรคขัดขüางĂยŠางมาก ประการÿำคัญมากĂยŠางĀนึ่งในปŦจจุบัน คืĂ ผูšมี ประจำเดืĂนในประเทýไทยยังคงตšĂงใชšเงินทุนขĂงตนในการซื้ĂผšาĂนามัยดšüยตนเĂงĂันเปŨนเĀตุ ใĀšผูšมีประจำเดืĂนประÿบกับราคาที่ÿูงขĂงผšาĂนามัย เปŨนที่เขšาใจผิดกันüŠาราคาที่ÿูงขĂงผšาĂนามัยมีผลมาจากการถูกจัดเปŨนเครื่ĂงÿำĂาง ภายใตšพระราชบัญญัติเคร่ืĂงÿำĂาง พ.ý. 2538 ทั้งนี้การจัดใĀšผšาĂนามัยเปŨนเครื่ĂงÿำĂางกลับก็

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 48 มิไดšทำใĀšผšาĂนามัยเปŨนÿินคšาĂันตšĂงเÿียภาþีÿูงกüŠาÿินคšาชนิดĂื่น เพราะแทšจริงแลšü ผšาĂนามัย เปŨนÿินคšาที่ผูšบริโภคตšĂงรับภาระภาþีชนิดมูลคŠาเพิ่มĂันเปŨนภาþีที่เก็บจากÿินคšาĂุปโภคบริโภค ÿินคšาทุกชนิดĂยูŠแลšü15 ĂยŠางไรก็ตาม การมิไดšเก็บภาþีเพิ่มเติมนĂกจากภาþีมูลคŠาเพิ่ม ซึ่งเปŨน ภาþีที่ผูšบริโภคตšĂงชำระเปŨนการทั่üไปก็มิĂาจจัดเปŨนขšĂดีในแงŠขĂงการลดภาระแกŠผูšมี ประจำเดืĂนไปไดš แทšจริงแลšüกลับทำใĀšเĀ็นüŠา ผšาĂนามัยในประเทýไทยนั้นถูกมĂงเปŨนเพียง ÿินคšาĂุปโภคบริโภคĂยŠางĀนึ่งเชŠนเดียüกับÿินคšาĂุปโภคบริโภคชนิดĂื่น ๆ และมĂงขšาม คüามÿำคัญขĂงผšาĂนามัยในฐานะเครื่ĂงĂุปโภคĂันเกี่ยüกับÿุขภาüะและĂนามัยเจริญพันธุŤขĂง ผูšมีประจำเดืĂนไปĂยŠางÿิ้นเชิง นĂกจากนี้ การเÿียเพียงภาþีประเภทมูลคŠาเพิ่มก็มิไดšเปŨนการชŠüยลดภาระแกŠผูšมี ประจำเดืĂนเทŠาที่คüร เพราะผูšมีประจำเดืĂนบางกลุŠมก็ยังมิÿามารถเขšาถึงผšาĂนามัยไดšแมšจะมี การลดภาþีผšาĂนามัยแลšüก็ตาม16 ประเด็นÿำคัญในกรณีนี้ คืĂ แมšแตŠกรณีการลดภาþี ผšาĂนามัยก็ยังมิÿามารถแกšปŦญĀา การไมŠÿามารถเขšาถึงผšาĂนามัยĂันเนื่ĂงมาจากเĀตุราคาไดš แตŠในกรณีดังกลŠาüขĂงประเทýไทยĂันเปŨนกรณีการเก็บภาþีมูลคŠาเพิ่มก็นŠาจะตีคüามĂันถืĂไดš üŠาผูšมีประจำเดืĂนในประเทýไทยไดšรับการÿนับÿนุนใĀšเขšาถึงผšาĂนามัยนšĂยเÿียกüŠาประเทý ĂันมีนโยบายลดภาþีผšาĂนามัย แมšนโยบายที่üŠานั้นก็ยังถูกโตšแยšงถึงประÿิทธิภาพการแกšปŦญĀา การเขšาถึงผšาĂนามัยก็ตาม ยี่Āšอผšาอนามัย แบบกลางวัน แบบกลางคืน โซฟŘ ไมŠมีปŘก 22 ซม. 41 บาท / 20 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 2.05 บาท มีปŘก 22 ซม. 43 บาท / 16 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 2.69 บาท มีปŘก 29 ซม 46 บาท / 16 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 2.88 บาท มีปŘก 30 ซม. 54 บาท / 16 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 3.38 บาท มีปŘก 35 ซม. 62 บาท / 14 ชิ้น 15 กรุงเทพธุรกจิ. (22 กรกฎาคม 2564). Ăย. แจง 'ผšาĂนามัย' ทุกชนิดจัดเปŨน 'เครื่ĂงÿำĂาง' เพื่ĂคุšมครĂงผูšบรโิภค. จาก https://www.bangkokbiznews.com/social/950598. 16 World Economic Forum. (2017, 1 September). Why tackling the tampon tax just isn't enough. Available from: https://www.weforum.org/agenda/2017/09/why-tackling-the-tampon-tax-just-isnt-enough.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 49 มีปŘก 26 ซม. 42 บาท / 14 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 3 บาท ตกที่ชิ้นละ 4.43 บาท ราคาเฉลี่ยของยี่ĀšอโซฟŘ ชิ้นละ 2.58 บาท ชิ้นละ 3.56 บาท ลĂริเĂะ ไมŠมีปŘก 22 ซม. 35 บาท / 20 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 1.75 บาท มีปŘก 22 ซม. 35 บาท / 16 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 2.19 บาท มีปŘก 25 ซม. 35 บาท / 14 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 2.50 บาท มีปŘก 30 ซม 49 บาท / 12 ชิ้น* แบบÿลิม ตกที่ชิ้นละ 4.08 บาท มีปŘก 35 ซม. 49 บาท / 8 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 6.13 บาท ราคาเฉลี่ยของยี่Āšอลอริเอะ ชิ้นละ 2.15 บาท ชิ้นละ 5.11 บาท โมเดÿ มีปŘก 23 ซม. 45 บาท / 16 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 2.81 บาท ไมŠมีปŘก 23 ซม. 45 บาท / 20 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 2.25 บาท ราคาเฉลี่ยของยี่Āšอโมเดÿ ชิ้นละ 2.53 บาท เĂลีÿ มีปŘก 22.5 ซม. 47 บาท /16 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 2.94 บาท มีปŘก 25 ซม. 47 บาท / 14 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 3.36 บาท มีปŘก 30 ซม. 47 บาท / 12 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 3.92 บาท มีปŘก 35 ซม. 39 บาท / 10 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 3.90 บาท มีปŘก 42 ซม. 39 บาท / 6 ชิ้น ตกที่ชิ้นละ 6.50 บาท ราคาเฉลี่ยขĂงยี่ĀšĂเĂลีÿ ชิ้นละ 3.15 บาท ชิ้นละ 4.77 บาท ตารางแÿดงราคาผšาอนามัยโดยผูšเขียนคัดเลือกเฉพาะรุŠนธรรมดาซึ่งเปŨนรุŠนที่ราคาต่ำที่ÿุดเมื่อเทียบกับรุŠนอื่น ๆ ที่มีองคŤประกอบพิเýþเพิ่มเติม เชŠน แผŠนดูดซับกลิ่น แผŠนคüามเย็น ทั้งนี้ราคาท่ีแÿดงในตารางเปŨนราคา เต็ม มิใชŠราคาที่ไดšรับÿŠüนลด

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 50 ในปŦจจุบัน คŠาแรงขั้นต่ำขĂงคนไทยนั้นĂยูŠที่เฉลี่ย 337 บาท17 ในขณะที่ราคา ผšาĂนามัย ÿำĀรับยี่ĀšĂที่พบเĀ็นไดšทั่üไปดังแÿดงใĀšเĀ็นในตารางดšานบน18 ตามĀลักÿุขภาพ ผูšมีประจำเดืĂนคüรเปลี่ยนผšาĂนามัยทุก ๆ 4 ชั่üโมง19 ดังนั้นแลšü ใน Āนึ่งüัน ĀากผูšมีประจำเดืĂนเลืĂกการใชšผšาĂนามัยแยกเปŨนแบบกลางüันและกลางคืน ในชŠüง เชšา ผูšมีประจำเดืĂนจะใชšผšาĂนามัย ประมาณ 4 – 5 แผŠน และในชŠüงกลางคืน ใชšผšาĂนามัย แบบกลางคืน 1 แผŠน เมื่ĂเปŨนเชŠนนี้ ในกรณีดังกลŠาü ĀากผูšมีประจำเดืĂนเลืĂกใชšผšาĂนามัย แบบกลางüันที่ราคาต่ำที่ÿุด คืĂ ผšาĂนามัยยี่ĀšĂโซฟŘ ไมŠมีปŘก 22 ซม. ชิ้นละ 2.05 บาท เมื่Ăใชš 4-5 แผŠน คิดเปŨนคŠาใชšจŠาย 8.20 – 10.25 บาท และÿำĀรับผšาĂนามัยแบบกลางคืน ใชš ผšาĂนามัยโซฟŘแบบมีปŘก 29 ซม. 2.88 บาท รüมคŠาใชšจŠายในการเปŨนประจำเดืĂนขĂงüัน ดังกลŠาü 11.08 – 13.13 บาท และคิดเปŨนรšĂยละ 3.29 – 3.90 ขĂงคŠาแรงรายüัน ทั้งนี้ คŠาใชšจŠายที่คิดคำนüณไดšดังกลŠาüมิÿามารถÿะทšĂนคüามเปŨนจริงขĂงคŠาใชšจŠาย ขĂงผูšมีประจำเดืĂนไดšทั้งĀมด เพราะมีปŦจจัยĂื่นที่มีผลตŠĂลักþณะการใชšผšาĂนามัยขĂงผูšมี ประจำเดืĂนĂันÿŠงผลในการเปลี่ยนผšาĂนามัยขĂงผูšมีประจำเดืĂนดšüย ดังเชŠน คüามยาüและ ปŘกขĂงผšาĂนามัยยŠĂมÿŠงผลตŠĂประÿิทธิภาพการใชšงานผšาĂนามัย แตŠทั้งนี้เมื่ĂผšาĂนามัยที่ใชš นั้นมีราคาต่ำ ผšาĂนามัยดังกลŠาüจึงÿั้นและไมŠมีปŘก ซึ่งในการใชšงานจริงĂาจทำใĀšผูšใชšไมŠมั่นใจ และไมŠคลŠĂงตัü ทั้งยังĂาจเลĂะไดšงŠายทำใĀšจำนüนผšาĂนามัยที่ตšĂงใชšมีมากขึ้น ในÿŠüนนี้ยŠĂม ทำใĀšมีคüามเปŨนไปไดšที่คŠาใชšจŠายผšาĂนามัยยŠĂมมีมากขึ้นแปรผันตามจำนüนแผŠนผšาĂนามัยที่ ถูกใชšมากขึ้น ดšüยเĀตุประการนี้เĂง ผูšมีประจำเดืĂนบางกลุŠมจึงเลืĂกใชšĀรืĂมีคüามจำเปŨนที่ ตšĂงใชšผšาĂนามัยชนิดมีปŘกและมีคüามยาüที่มากกüŠา ซึ่งยŠĂมทำใĀšคŠาใชšจŠายขĂงผูšมีประจำเดืĂน 17 iTax. (13 กันยายน 2565). คŠาแรงขั้นต่ำ ĂัตราใĀมŠเริ่ม 1 ต.ค. 2565 ครม. เĀ็นชĂบแลšü. จาก https://www.itax.in.th/mediaB. 18 BigC. (22 ตุลาคม 2565). [ĂĂนไลนŤ]. จาก https://www.bigc.co.th/search?q. 19 Ployrung Sibplang. (23 พฤýจิกายน 2562). เทียบแบรนดผŤาšĂนามยัตšĂงจาŠยเทŠาไĀรŠใĀšขĂงใชšประจำเดืĂน. จาก https://thematter.co/quick-bite/compare-sanitary-pad/91588.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 51 นั้นมากขึ้นและทำใĀšราคาผšาĂนามัยมีÿŠüนในคŠาแรงขĂงผูšมีประจำเดืĂนเปŨนรšĂยละที่มากขึ้น กüŠาเดิมไปĂีก ประการตŠĂมา เปŨนประการĂันÿำคัญมากüŠาการคำนüณคŠาใชšจŠายและการคิดพิจารณา ในประการแรก คืĂ การพิจารณาในÿมมติฐานที่üŠาไมŠมีเĀตุการณŤใดที่จะทำใĀšผูšมีประจำเดืĂน จำตšĂงใชšผšาĂนามัยเพิ่มไปกüŠาที่ไดšตั้งÿมมติฐานĂันĂิงจากคüามเĀมาะÿมทางการแพทยŤไüš ซึ่ง ในคüามเปŨนจริงแลšüไมŠÿามารถเปŨนเชŠนนั้นไปไดšเÿมĂ นĂกจากนี้ การที่ผูšมีประจำเดืĂนซึ่งแมš จะมีทุนทรัพยŤในการซื้ĂผšาĂนามัย แตŠยŠĂมเปŨนไปไมŠไดšที่จะÿามารถĀาผšาĂนามัยที่มีราคาต่ำไป ไดšตลĂดเพราะมีปŦจจัยĂื่นรŠüมดšüย เชŠน ผšาĂนามัยที่ราคาต่ำยŠĂมดึงดูดผูšซื้ĂคนĂื่น ๆ ดšüย ĂีกประการĀนึ่งซึ่งÿมคüรไดšรับการกลŠาüถึง คืĂ การใชšผšาĂนามัยมิÿามารถที่จะจŠายไดš เฉพาะแตŠราคาชิ้นที่ใชšไดš เพราะในการขายทั่üไป ĀนŠüยบรรจุที่เล็กที่ÿุดขĂงผšาĂนามัยมัก ปรากฏในรูปแบบขĂงĀŠĂที่บรรจุĀลายชิ้นไüšขšางในและเปŨนไปไดšยากที่ผูšมีประจำเดืĂนจะ ÿามารถĀาซื้Ăในรูปแบบแยกเฉพาะชิ้นไดš คŠาใชšจŠายขĂงผูšมีประจำเดืĂนจึงĂาจไมŠไดšเริ่มที่ราคา ตŠĂจำนüนแผŠน แตŠเริ่มที่ราคาตŠĂĀŠĂ จากตารางขšางตšน ราคาตŠĂĀŠĂที่ต่ำที่ÿุด คืĂ 35 บาท (ยี่ĀšĂลĂริเĂะ รุŠนไมŠมีปŘก คüามยาü 22 ซ.ม.) ซึ่งเทียบไดšเปŨนรšĂยละ 10.39 ขĂงคŠาแรงขั้นต่ำ Ăัน นับüŠาเปŨนภาระดšานจำนüนเงินที่ÿูงมากพĂÿมคüร แตŠกลับเปŨนเพียงคŠาใชšจŠายในüันเริ่มตšน ขĂงการมีประจำเดืĂนเทŠานั้น จะเĀ็นไดšüŠา ภาระทางการเงินĂันเนื่Ăงมาจากราคาที่ÿูงขĂงผšาĂนามัยยŠĂมทำใĀšเกิด ĂุปÿรรคในการเขšาถึงผšาĂนามัยขĂงผูšมีประจำเดืĂน และซ้ำรšาย ĂาจมีผูšมีประจำเดืĂนที่จำยĂม ตšĂงเลืĂกüิธีĂื่นที่ไมŠĂาจมีคüามÿะĂาดมากเทŠาที่คüรในการรĂงรับเลืĂดประจำเดืĂนขĂงตน แทนการใชšผšาĂนามัยที่มีราคาÿูงĂันนำไปÿูŠคüามเÿี่ยงในการเจ็บปśüยตŠĂ ๆ ไปไดš เพราะฉะนั้น แลšü ĀากรัฐจัดĀาผšาĂนามัยแกŠผูšมีประจำเดืĂนไดš นĂกจากจะเปŨนการลดภาระดšานจำนüนเงิน แลšü ยังเปŨนการลดคüามเÿี่ยงทางรŠางกายขĂงผูšมีประจำเดืĂนดšüย

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 52 4. ผšาอนามัยกับความเทŠาเทียม เมื่ĂÿภาüะขĂงการมีประจำเดืĂนเปŨนÿภาพĂันเปŨนธรรมชาติขĂงรŠางกายที่ผูšมี ประจำเดืĂนทุกคนจะตšĂงเผชิญĂยŠางไมŠĂาจĀลีกเลี่ยงĀรืĂคüบคุมÿั่งการไดšตามใจตšĂงการ ทำใĀš ผลิตภัณฑŤที่ใชšในการดูแลรักþาÿุขĂนามัยในชŠüงที่มีประจำเดืĂน เชŠน ผšาĂนามัย เปŨนขĂงใชš จำเปŨนĂยŠางยิ่งÿำĀรับผูšมีประจำเดืĂนทุกคน ภาüะการมีประจำเดืĂนดังกลŠาüÿะทšĂนใĀšเĀ็นüŠา เมื่ĂบุคคลเกิดมามีÿรีระทางเพýĂยŠางĀนึ่งนั้นยŠĂมÿŠงผลใĀšพüกเขามีคüามจำเปŨนทางดšานÿุขภาพ ที่แตกตŠางกัน และเพื่ĂใĀšเกิดคüามเทŠาเทียมที่แทšจริง จึงเปŨนการจำเปŨนที่รัฐจะตšĂงจัดใĀšมีบริการ ÿาธารณะแกŠบุคคลโดยคำนึงถึงขšĂเท็จจริงในเรื่ĂงคüามจำเปŨนทางÿุขภาพดังกลŠาüดšüย20 ดังนั้น แลšüคŠาใชšจŠายÿำĀรับผšาĂนามัยซึ่งถูกทำใĀšกลายเปŨนภาระที่กลุŠมบุคคล ผูšมีประจำเดืĂนตšĂงแบก รับเĂาไüšมากกüŠาบุคคลกลุŠมĂื่น ๆ จึงเปŨนภาระที่เกิดจากคüามไมŠเทŠาเทียมทางเพýประการĀนึ่ง และเปŨนคüามไมŠเทŠาเทียมทางเพýที่เกิดขึ้นเพียงเพราะเพýÿรีระที่แตกตŠางกันขĂงบุคคล21 คüาม ไมŠเทŠาเทียมทางเพýดังกลŠาü เมื่Ăยิ่งถูกทับซšĂนดšüยคüามไมŠเทŠาเทียมมิติĂื่น ๆ แลšü ทำใĀšแมšแตŠ ในบรรดากลุŠมผูšมีประจำเดืĂนดšüยกันเĂงตšĂงเผชิญและแบกรับกับน้ำĀนักขĂงการกดทับจาก คüามไมเŠทาŠเทียมในระดับที่รุนแรงตŠางกันไป ดังนั้น ดšüยฐานะทางเýรþฐกิจที่แตกตŠางกันขĂงแตŠ ละบุคคลเปŨนปŦจจัยÿำคัญ จึงÿŠงผลใĀšผูšมีประจำเดืĂนแตŠละคนมีคüามÿามารถในการเขšาถึง ผšาĂนามัยĂยŠางไมŠเทŠาเทียมกัน22 กลŠาüคืĂ ถึงแมšประจำเดืĂนจะเปŨนภาüะตามธรรมชาติขĂงทุก คนทุกชนชั้น แตŠกลับไมŠใชŠผูšมีประจำเดืĂนทุกคนที่จะมีคüามÿามารถในการเขšาถึงผšาĂนามัยและ ÿุขภาüะที่ดีในชŠüงมีประจำเดืĂนไดš 20 Ăšางแลšü 10, ยŠĂĀนšาที่ 25, “Gender equality requires that the health needs of women, different from those of men, be taken into account and appropriate services provided for women in accordance with their life cycles.” 21 กĂงบรรณาธิการไทยรัฐพลัÿ. (9 มีนาคม 2565). ‘นิทรรýกี’ เพื่ĂผšาĂนามัยฟรถีšüนĀนšา นิทรรýการüาŠดšüยผาšĂนามยัและ คŠาใชšจŠายที่เลียงไมŠไดšขĂงผูšĀญิง. จาก https://plus.thairath.co.th/topic/everydaylife/101214. 22 โตมร ýุขปรีชา. (11 มีนาคม 2565). เมนÿŤและผšาĂนามยัไมŠใชŠเรื่ĂงÿŠüนตัü : üาŠดšüยคüามเทŠาเทียมทางเพýและประจำเดืĂน. จาก https://thematter.co/thinkers/period-poverty-2/169713.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 53 ตามคำนิยามขĂงกĂงทุนประชากรแĀŠงÿĀประชาชาติ (UNFPA) ÿถานการณŤที่ผูšมี ประจำเดืĂนเปŨนผูšมีรายไดšนšĂยตšĂงเผชิญเมื่Ăพยายามดิ้นรนเพื่ĂเขšาถึงผลิตภัณฑŤที่ใชšดูแล ÿุขĂนามัยขณะมีประจำเดืĂน คืĂÿถานการณŤที่มีชื่ĂเรียกüŠา Period Poverty ĀรืĂ ความ ยากจนประจำเดือน ซึ่งถšĂยคำดังกลŠาüยังĀมายคüามรüมถึงคüามเปราะบางทางเýรþฐกิจที่ เพิ่มขึ้นขĂงผูšมีประจำเดืĂนขณะประÿบกับภาระทางการเงินจากการที่ตšĂงĀาซื้ĂผลิตภัณฑŤเพื่Ăใชš ดูแลÿุขĂนามัยขณะมีประจำเดืĂนดšüย23 โดยเมื่ĂตšĂงเผชิญกับคüามยากจนประจำเดืĂนนั้น ผูšมี ประจำเดืĂนĂาจตšĂงประÿบกับกรณีที่ตšĂงจำกัดการใชšผšาĂนามัย ÿŠงผลใĀšไมŠĂาจเปลี่ยน ผšาĂนามัยไดšĂยŠางเĀมาะÿมตามปริมาณขĂงประจำเดืĂนและตามĀลักÿุขĂนามัยที่ถูกตšĂง นĂกจากนี้ยังมีĀลายกรณีที่ผูšมีประจำเดืĂนไมŠมีรายไดšเพียงพĂแมšแตŠที่จะซื้ĂĀาผšาĂนามัยมาใชš ขณะมีประจำเดืĂนจนตšĂงจำยĂมที่จะนำüัÿดุĂื่น ๆ เชŠน กระดาþĀนังÿืĂพิมพŤ กระดาþชำระ เÿื้Ăผšา ถุงเทšา ĀรืĂกระทั่งถุงพลาÿติกมาใชšเพื่ĂทดแทนผšาĂนามัย24 ซึ่งนĂกจากจะเปŨนการขัดตŠĂ ĀลักÿุขĂนามัยĂยŠางยิ่งแลšü การที่บุคคลไมŠĂาจเขšาถึงผลิตภัณฑŤเพื่ĂใชšรĂงรับเลืĂดประจำเดืĂน ไมŠใĀšซึมเปŚŪĂนเÿื้Ăผšาเครื่ĂงนุŠงĀŠมขĂงตนจนทำใĀšรŠĂงรĂยขĂงประจำเดืĂนปรากฏĂĂกมาใĀšเĀ็น เปŨนที่ÿังเกตไดšนั้นยังĂาจนำไปÿูŠคüามĂับĂายและการถูกดูĀม่ินเĀยียดĀยามจากบุคคลĂื่นใน ÿังคมที่ยังคงเชื่Ăในมายาคติที่üŠาประจำเดืĂนคืĂÿิ่งÿกปรกนŠารังเกียจ โดยเปŨนมายาคติดังกลŠาüนี้ เĂงที่มีÿŠüนในการบŠĂนทำลายýักดิ์ýรีคüามเปŨนมนุþยŤขĂงผูšมีประจำเดืĂน25 การดูถูกเĀยียด Āยามขšางตšนนี้เปŨนÿŠüนĀนึ่งขĂงการตีตราประจำเดืĂน (period stigma) ซึ่งÿามารถพบไดšใน พื้นท่ทีุกประเทý ทุกภูมิภาค และทุกÿังคมทั่üโลก ซึ่งÿŠงผลกระทบĂยŠางยิ่งตŠĂการดำเนินชีüิตขĂง ผูšมีประจำเดืĂน จากการที่ผูšมีประจำเดืĂนเĀลŠานั้นมักจะถูกมĂงและถูกตัดÿินไปในแงŠลบüŠาเปŨน คนĂŠĂนแĂ ในบางกรณีก็ĂาจทำใĀšผูšมีประจำเดืĂนถูกกีดกันจากการเขšารŠüมกิจกรรมทางýาÿนา 23 UNFPA. (2022, May). Menstruation and human rights - Frequently asked questions. Available from: https://www.unfpa.org/menstruationfaq. 24 ภัÿริน รามüงýŤ. (14 กันยายน 2564). คüามจนประจำเดืĂน (Period Poverty) ภาระขĂงผูšĀญิงที่คüรเปŨนÿüัÿดิการ. จาก https://workpointtoday.com/policylab-period-poverty/. 25 ปŘดิเทพ ĂยูŠยืนยง, “ภาþีผšาĂนามัย: คüามทšาทายดšานÿทิธิÿตรี,” üารÿารนิติÿังคมýาÿตรŤ 14, 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564): 114-137.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 54 ตลĂดจนถูกĀšามไมŠใĀšเขšาทำกิจกรรมĀรืĂเขšาÿังคมตŠาง ๆ26 ทšายที่ÿุด การไมĂŠาจเขšาถึงผšาĂนามัย ในชŠüงมีประจำเดืĂนยังเปŨนÿาเĀตุที่ทำใĀšผูšมีประจำเดืĂนĀลายคนจำตšĂงĀยุดกิจüัตรบางĂยŠาง ขĂงตนเĂง เชŠน การĀยุดไปโรงเรียนĀรืĂĀยุดงานในชŠüงที่มีประจำเดืĂน ÿŠงผลกระทบĂยŠางยิ่งตŠĂ การýึกþา รายไดš และการดำเนินชีüิตในมิติĂื่น ๆ ขĂงผูšมีประจำเดืĂน ซึ่งดšüยประการตŠาง ๆ ขšางตšนนี้ คüามยากจนประจำเดืĂนจึงเปŨนÿถานการณŤที่ทำใĀšประจำเดืĂนซึ่งเปŨนภาüะตามปกติ ขĂงรŠางกายไดšกลับกลายเปŨน ‘ปŦญĀา’ และ ‘Ăุปÿรรค’ ที่ÿำคัญในชีüิตขĂงผูšมีประจำเดืĂนไปเÿีย เĂง ปŦญĀาคüามยากจนประจำเดืĂนดังกลŠาüนี้ ÿำĀรับในประเทýเคนยานั้นไดšปรากฏขšĂมูล ทางÿถิติที่แÿดงใĀšเĀ็นüŠา รšĂยละ 65 ขĂงผูšĀญิงในประเทýตšĂงประÿบกับปŦญĀาไมŠมีรายไดš เพียงพĂตŠĂการซื้ĂผลิตภัณฑŤดูแลÿุขĂนามัยในชŠüงประจำเดืĂน27 ในขณะที่รายงานในปŘ 2561 ขĂงกระทรüงÿาธารณÿุขประเทýĂินเดียพบüŠามีเพียงรšĂยละ 12 ขĂงผูšĀญิงในประเทýเทŠานั้นที่ ÿามารถเขšาถึงผลิตภัณฑŤĂนามัยในชŠüงมีประจำเดืĂน โดยยังไดšมีการประมาณการĂีกดšüยüŠา ผูšĀญิงกüŠารšĂยละ 70 นั้นตšĂงเผชิญกับคüามเÿี่ยงตŠĂการติดเชื้ĂĂยŠางรุนแรงจากการที่ไมŠĂาจ เขšาถึงผลิตภัณฑŤที่ถูกÿุขĂนามัยเพื่ĂใชšซับเลืĂดประจำเดืĂน28 ปŦญĀาขšางตšนนี้ไมŠไดšเกิดขึ้นกับ เฉพาะกลุŠมประเทýยากจนĀรืĂประเทýกำลังพัฒนาเทŠานั้น ĀากแตŠเกิดขึ้นและยังคงถูกละเลย เพิกเฉยในĀลายประเทýที่พัฒนาแลšü ซึ่งรüมถึงประเทýĂังกฤþที่ผลการüิจัยพบüŠามีเด็กผูšĀญิง 1 ใน 10 คนที่ไมŠมีเงินเพียงพĂÿำĀรับซื้ĂผšาĂนามัย และมีผูšĀญิงกüŠา 1 ใน 5 คน ที่ตšĂงจำใจใชš ผšาĂนามัยที่มีราคาถูกกüŠา ถึงแมšüŠาผšาĂนามัยเĀลŠานั้นจะไมŠเĀมาะÿมกับคüามตšĂงการก็ตาม29 นĂกจากนี้แมšแตŠประเทýÿĀรัฐĂเมริกาเĂง จากรายงานในปŘ 2565 พบüŠาในบรรดาผูšĀญิงกüŠา 26 ÿาริýา เลิýüัฒนากจิกุล. ira ผšาĂนามยัยŠĂยÿลายไดšทางเลืĂกที่ÿบายใจขĂงคนท่รีกัþŤโลกและรกัตัüเĂงดšüย. จาก https://adaymagazine.com/ira-concept/. 27 ActionAid Uk. (2022, 18 May). Period poverty: the statistics around the world. Available from: https://www.actionaid.org.uk/blog/2022/05/18/period-poverty-statistics-around-world#footnote10_n00lon5. 28 Alia Waheed. (2018, 4 February). India’s sanitary towel hero Pad Man bound for Bollywood glory. Available from: https://www.theguardian.com/society/2018/feb/04/india-sanitary-towel-hero-padman-bollywoodglory-arunachalam-muruganantham. 29 ภัÿริน รามüงýŤ, Ăšางแลšü 24.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 55 16.9 ลšานคน ซึ่งเปŨนผูšมีรายไดšนšĂยนั้น มีจำนüนถึง 2 ใน 3 คนขĂงผูšĀญิงเĀลŠานั้นที่ไมŠมีรายไดš เพียงพĂในการซื้ĂผลิตภัณฑŤดูแลÿุขĂนามัยชŠüงมีประจำเดืĂน โดยที่ในจำนüนกüŠาครึ่งนั้นĂยูŠใน จุดซึ่งตšĂงตัดÿินใจเลืĂกระĀüŠางผลิตภัณฑŤÿุขĂนามัยกับĂาĀารการกินขĂงตน30 และทšายที่ÿุด เชŠนเดียüกันกับประเทýĂื่น ๆ ประเทýไทยก็ยังไมŠĂาจที่จะĀลีกพšนไปจากปŦญĀาคüามยากจน ประจำเดืĂนนี้ไดš โดยจากรายงานทางÿถิติไดšแÿดงใĀšเĀ็นüŠา มีผูšประจำเดืĂนถึงรšĂยละ 64.72 ที่ ไมŠĂาจเขšาถึงผšาĂนามัยไดšĂยŠางเพียงพĂ ÿŠงผลใĀšผูšมีประจำเดืĂนบางรายนั้นตšĂงใÿŠผšาĂนามัยซ้ำ ตšĂงĀยุดทำงาน Āยุดเรียน ตลĂดจนนำüัÿดุตŠาง ๆ มาใชšเพื่Ăทดแทนและเพื่ĂลดการใชšผšาĂนามัย จากการที่ไมŠÿามารถเขšาถึงไดš31 ดšüยเĀตุนี้üิกฤตการณŤที่เรียกüŠาคüามยากจนประจำเดืĂนจึงเปŨนปŦญĀาใĀญŠที่นานา ประเทýทั่üโลกตŠางกำลังตšĂงเผชิญ โดยจากการประมาณการขĂงธนาคารโลก (World Bank) พบüŠา ในทุก ๆ เดืĂนมีÿตรีและเด็กผูšĀญิงกüŠา 500 ลšานคนทั่üโลกที่ไมŠĂาจเขšาถึงผลิตภัณฑดŤูแล ÿุขĂนามัยขณะมีประจำเดืĂน32ยิ่งไปกüŠานั้นรายงานการüิจัยลŠาÿุดจาก Plan International ซึ่ง เปŨนĂงคŤกรĂิÿระที่ดำเนินการเกี่ยüกับการÿŠงเÿริมÿิทธิเด็กและคüามเทŠาเทียมใĀšกับเด็กผูšĀญิงนั้น ยังแÿดงใĀšเĀ็นüŠา ปŦญĀานี้ยิ่งทüีคüามรุนแรงมากขึ้นในชŠüงการแพรŠระบาดขĂงโรคโคüิด-19 เพราะไมŠเพียงแตŠÿถานการณŤดังกลŠาüจะÿŠงผลกระทบตŠĂฐานะทางเýรþฐกิจขĂงผูšคนทำใĀšเกิด ภาüะคüามยากจนเพิ่มขึ้นทั่üโลกและทำใĀšผูšมีประจำเดืĂนĀลายคนมีรายไดšลดลงไมŠเพียงพĂตŠĂ การซื้ĂĀาผลิตภัณฑŤดูแลÿุขĂนามัยประจำเดืĂน การĂุบัติขึ้นขĂงโรคระบาดที่กระจายตัüไปทั่ü โลกนี้ยังÿŠงผลใĀšเกิดการĀยุดชะงักขĂงการผลิตและการขนÿŠง ทำใĀšเกิดการขาดแคลนÿินคšา 30 Janet Michel, Annette Mettler , Silvia Schönenberger , Daniela Gunz. (2022, 22 February). Period poverty: why it should be everybody’s business. Available from: https://www.joghr.org/article/32436-period-povertywhy-it-should-be-everybody-s-business. 31 กรุงเทพธุรกิจ. (8 มีนาคม 2565). “เพื่Ăไทย”ลุยýึกþานโยบายแจกผšาĂนามัยฟรีถšüนĀนšา-พบผĀูšญิงคüักคŠา2 แÿนบ.. จาก https://www.bangkokbiznews.com/politics/992386. 32 World Bank Group. (2018, 25 May). Menstrual Hygiene Management Enables Women and Girls to Reach Their Full Potential. Available from: https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/25/menstrualhygiene-management.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 56 ผลิตภัณฑŤดูแลÿุขĂนามัยในĀลากĀลายพื้นที่ ตลĂดจนทำใĀšราคาÿินคšาดังกลŠาüเพิ่มÿูงขึ้นจนเปŨน เĀตุใĀšผูšมปีระจำเดืĂนไมŠĂาจเขšาถึงÿุขภาüะĂนามัยที่ดีในชŠüงมีประจำเดืĂนไดš 33 5. ความเปŨนไปไดšของการจัดĀาผšาอนามัยโดยรัฐแกŠผูšมีประจำเดือน ในการพิจารณาถึงคüามเปŨนไปไดšที่รัฐจะจัดÿิทธิÿüัÿดิการผšาĂนามัยใĀšกับประชาชนนั้น พึงจะตšĂงทำการพิจารณาโดยýึกþาเปรียบเทียบกับÿิทธิที่รัฐเคยไดšจัดĀาใĀšกับประชาชน ซึ่งใน ที่นี้เมื่ĂนำมาเปรียบเทียบกับกรณีขĂงÿิทธิที่จะไดšรับการจัดบริการคุมกำเนิด ซึ่งเปŨนÿิทธิที่รัฐเคย ไดšมีการจัดบริการใÿŠĀŠüงĂนามัยและการฝŦงยาคุมกำเนิดใĀšในรูปแบบการใĀšบริการที่ไมŠเก็บ คŠาใชšจŠาย การจัดบริการขšางตšนเปŨนการบริการที่จัดภายใตšระบบĀลักประกันÿุขภาพĂันปรากฏใน คำÿั่ง ÿปÿช. 364/9790 โดยคำÿั่งฉบับดังกลŠาüไดšĂšางถึงประกาýคณะกรรมการĀลักประกัน ÿุขภาพüŠาดšüยĀลักเกณฑŤการดำเนินงานและบริĀารจัดการกĂงทุนĀลักประกันÿุขภาพแĀŠงชาติ üŠา บริการดังกลŠาüเปŨนบริการĂันÿรšางเÿริมÿุขภาพและปŜĂงกันโรคตามขšĂ 4534 เมื่ĂพิจารณาจากการจัดทำบริการดังกลŠาü เĀ็นไดšüŠาการใÿŠĀŠüงĂนามัยและการฝŦงยา คุมกำเนิดตกตšĂงตามคüามĀมายขĂงการÿรšางเÿริมÿุขภาพ ซึ่งเปŨนในระดับĂันรัฐใĀšคüามÿำคัญ ถึงขนาดจัดทำบริการในÿŠüนดังกลŠาü ทั้งนี้ ขšĂพิจารณาประการÿำคัญมีĂยูŠüŠา การใÿŠĀŠüงĂนามัย และการฝŦงยาคุมกำเนิดลšüนแลšüแตŠเกี่ยüขšĂงกับÿุขภาพขĂงĀญิง ĀรืĂĀากตีคüามใĀšกüšางกüŠานั้น ยŠĂมเปŨนÿุขภาพขĂงผูšมีมดลูกโดยทั้งÿิ้น จากนิยามขšางตšนจึงยŠĂมเปŨนÿิ่งĂันเกี่ยüขšĂงกับĂนามัย เจริญพันธุŤ ซึ่งÿมคüรมีบริการĀรืĂÿüัÿดิการที่รĂงรับÿŠงเÿริมในÿŠüนนี้ ดังนั้น เมื่Ăการคุมกำเนิด ÿามารถเปŨนÿิ่งที่รัฐจำตšĂงจัดĀาบริการใĀšแกŠประชาชน และในปŦจจุบันไดšมีบริการเĀลŠานี้แลšü 33 Plan International. (2020, 28 May). Coronavirus is making periods worse for girls and women. Available from: https://plan-international.org/news/2020/05/28/coronavirus-is-making-periods-worse-for-girls-andwomen/. 34 ประกาýคณะกรรมการĀลักประกันÿุขภาพแĀŠงชาติเรื่Ăง ĀลักเกณฑกŤารดำเนนิงานและการบริĀารจัดการกĂงทุนĀลกัประกัน ÿุขภาพแĀŠงชาติÿำĀรบัผูšมีÿทิธิĀลักประกันÿุขภาพแĀŠงชาติปŘงบประมาณ 2562 และĀลกัเกณฑŤüิธีการและเง่Ăืนไขการรับ คŠาใชšจŠายเพื่ĂบริการÿาธารณÿุขขĂงĀนüŠยบริการ. จาก https://www.nhso.go.th/storage/files/shares/PDF/fund_mp05.pdf.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 57 ผšาĂนามัยซึ่งเปŨนผลิตภัณฑŤĂันเกี่ยüขšĂงกับการÿรšางเÿริมÿุขภาพĂนามัยเจริญพันธุŤเชŠนเดียüกัน นั้นจึงเปŨนÿิ่งที่ÿมคüรไดรšับการจัดĀาใĀšโดยรัฐดšüยเชŠนกัน 6. แนวทางการจัดÿวัÿดิการผšาอนามัย 6.1 แนวทางการออกเปŨนพระราชบัญญัติ แนüทางดังกลŠาüเปŨนแนüทางĂันไดšรับคüามÿนใจเปŨนĂยŠางมาก เนื่ĂงจากเปŨนแนüทางที่ ÿามารถÿรšางÿüัÿดิการการจัดผšาĂนามัยไดšĂยŠางเปŨนรูปธรรม ดšüยที่üŠาเปŨนทางที่ÿรšางÿิทธิ เรียกรšĂงตามกฎĀมายใĀšแกŠผูšมีประจำเดืĂน ในการจัดÿüัÿดิการผšาĂนามัยใĀšแกŠผูšมีประจำเดืĂนโดยüิธีการตราเปŨนพระราชบัญญัตินี้ มีขšĂนŠาÿนใจประการÿำคัญ คืĂ เปŨนüิธีการที่จะทำใĀšมีบทบัญญัติขĂงกฎĀมายที่ÿĂดคลšĂง รĂงรับบทบัญญัติขĂงรัฐธรรมนูญ ซึ่งกรณีขĂงการที่จะจัดใĀšมีÿüัÿดิการผšาĂนามัยนั้น ผูšเขียนมี ขšĂคิดเĀ็นüŠาÿามารถตีคüามไดšโดยĂาýัยÿิทธิตามบทบัญญัติมาตรา 47 ขĂงรัฐธรรมนูญแĀŠง ราชĂาณาจักรไทย พุทธýักราช 256035 ซึ่งĂยูŠในĀมüดĂันüŠาดšüยÿิทธิและเÿรีภาพขĂงปüงชน ชาüไทย บทบัญญัติดังกลŠาüนี้ไดüšางĀลักเĂาไüšใĀšบุคคลยŠĂมมีÿิทธิไดšรับบริการÿาธารณÿุขจากรัฐ Ăีกทั้ง การตราพระราชบัญญัติดังกลŠาüĂาจตราขึ้นไดšโดยĂาýัยการตีคüามภายใตšบทบัญญัติ มาตรา 5536 ĂันĂยูŠในĀมüดĀนšาที่ขĂงรัฐ ที่กำĀนดใĀšรัฐตšĂงดำเนินการใĀšประชาชนไดšรับบริการ ÿาธารณÿุขที่มีประÿิทธิภาพĂยŠางทั่üถึง ซึ่งบริการÿาธารณÿุขดังกลŠาüĀมายรüมถึงการÿŠงเÿริม 35 รัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พุทธýักราช 2560 มาตรา 47 บัญญัติüŠา “บุคคลยŠĂมมีÿิทธิไดšรับบริการÿาธารณÿุขขĂงรัฐ บุคคลผูšยากไรยšŠĂมมีÿิทธิไดรšับบรกิารÿาธารณÿขุขĂงรัฐโดยไมŠเÿยี คŠาใชšจŠายตามทกี่ฎĀมายบัญญัติบุคคลยŠĂมมีÿิทธิไดšรับการปĂŜงกันและขจัดโรคติดตŠĂĂันตรายจากรัฐโดยไมŠเÿียคาŠ ใชšจาŠย” 36 รัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พุทธýักราช 2560 มาตรา 55 บัญญัติüŠา “รัฐตĂšงดาํเนินการใĀšประชาชนไดšรบับริการÿาธารณÿุขที่มีประÿิทธิภาพĂยŠางทั่üถึง เÿรมิÿรšางใĀšประชาชนมีคüามรšู พื้นฐานเกี่ยüกับการÿŠงเÿริมÿุขภาพและการปŜĂงกันโรค และÿŠงเÿรมิและÿนับÿนุนใĀšมีการพัฒนาภูมิปŦญญาดาšนแพทยแŤผนไทยใĀš เกิดประโยชนŤÿูงÿุด บริการÿาธารณÿุขตามüรรคĀนึ่ง ตšĂงครĂบคลุมการÿŠงเÿริมÿขุภาพ การคüบคมุและปŜĂงกันโรค การรกัþาพยาบาล และการฟŚŪนฟูÿุขภาพดšüย รัฐตĂšงพัฒนาการบริการÿาธารณÿุขใĀมšีคุณภาพและมีมาตรฐานÿูงขึ้นĂยŠางตŠĂเนื่Ăง”

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 58 ÿุขภาพเชŠนกัน ดังนั้น ดšüยคüามจำเปŨนทางดšานÿุขภาพขĂงผูšมีประจำเดืĂนที่ÿŠงผลใĀšผูšมี ประจำเดืĂนจำเปŨนตšĂงเขšาถึงผลิตภัณฑŤที่ถูกÿุขĂนามัยมาใชšเพื่ĂรĂงรับเลืĂดประจำเดืĂน เพื่Ăที่จะÿŠงเÿริมÿุขภาพขĂงผูšประชาชนผูšมีประจำเดืĂนใĀšมีÿุขภาüะทางรŠางกายและจิตใจที่ดี การตีคüามบทบัญญัติทั้งÿĂงมาตราที่กลŠาüมาขšางตšนจึงคüรตšĂงมีการตีคüามใĀšĀนšาที่ขĂงรัฐ คืĂ ตšĂงดำเนินการใĀšประชาชนไดšรับบริการÿาธารณÿุขที่มีประÿิทธิภาพครĂบคลุมไปถึงการจัดĀา ÿüัÿดิการผšาĂนามัย และÿิทธิขĂงชาüไทยนั้นรüมถึงการไดšรับผšาĂนามัยดšüย ทั้งนี้ คüรพิจารณา โดยĂาýัยแนüโนšมการตีคüามที่กüšางตามที่ไดšนำเÿนĂในĀัüขšĂÿิทธิในการไดšรับผšาĂนามัยตาม กติกาÿากลระĀüŠางประเทý ในการตราพระราชบัญญัติเพื่ĂจัดใĀšมีÿüัÿดิการผšาĂนามัยใĀšกับผูšมีประจำเดืĂน ไดš ปรากฏตัüĂยŠางขĂงประเทýที่ÿามารถดำเนินการดšüยüิธีการดังกลŠาüไดšÿำเร็จ คืĂ ประเทý ÿกĂตแลนดŤ ที่มีการตราพระราชบัญญัติที่มีชื่ĂüŠา Period Products (Free Provision) (Scotland) Bill ขึ้นในปŘ 2562 โดยพระราชบัญญัติดังกลŠาüไดšรับการเÿนĂรŠางโดย Monica Lennon และมีüัตถุประÿงคŤโดยตรงที่จะแกšไขปŦญĀาคüามยากจนประจำเดืĂน ซึ่งเปŨนปŦญĀาที่ ทำใĀšผูšมีประจำเดืĂนจำนüนมากไมŠÿามารถเขšาถึงผลิตภัณฑŤที่ใชšดูแลÿุขĂนามัยในชŠüงที่มี ประจำเดืĂน ดšüยแนüคิดในการมĂงüŠาผลิตภัณฑŤเĀลŠานั้นเปŨนขĂงใชšจำเปŨนพื้นฐานและเปŨนÿิ่งĂัน ÿัมพันธŤเชื่Ăมโยงกับการที่บุคคลจะÿามารถดำรงชีüิตไดšĂยŠางมีýักดิ์ýรี จึงจำเปŨนที่ตšĂงเปŨนĀนšาที่ ขĂงรัฐในการจัดĀาผลิตภัณฑŤดูแลÿุขĂนามัยในชŠüงมีประจำเดืĂนใĀšกับผูšมีประจำเดืĂนĂยŠางไมŠมี คŠาใชšจŠาย โดยเฉพาะĂยŠางยิ่งการจัดĀาใĀšกับผูšมีประจำเดืĂนที่ไมŠÿามารถเขšาถึงผลิตภัณฑŤ เĀลŠานี้37การตราเปŨนพระราชบัญญัตินี้ก็เพื่ĂใĀšมั่นใจüŠาÿิทธิในการเขšาถึงผšาĂนามัยจะไมŠถูกลบ เลืĂนĀายไป38 37 Period Products (Free Provision) (Scotland) Bill 38 “Without legislation, there is no guarantee that the current initiatives will continue.,” in Local Government and Communities Committee, (15 January 2020), p.4. Available from: https://archive2021.parliament.scot/parliamentarybusiness/report.aspx?r=12458.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 59 เนื้ĂĀาขĂงพระราชบัญญัติขšางตšนขĂงประเทýÿกĂตแลนดŤกำĀนดĀนšาที่ใĀšแกŠรัฐบาล ในการดำเนินการโครงการระดับประเทý เพื่ĂใĀšผูšที่ตšĂงการผลิตภัณฑŤดูแลÿุขĂนามัยชŠüงมี ประจำเดืĂนทุกเพý ทุกüัย ไมŠüŠาจะมีฐานะĀรืĂรายไดšเทŠาใดก็ตาม รüมไปถึงคนไรšบšานที่ไมŠมีที่ĂยูŠ เปŨนĀลักแĀลŠง ÿามารถเขšาถึงผลิตภัณฑŤเĀลŠานั้นโดยไมŠมีคŠาใชšจŠาย Ăีกทั้ง กำĀนดĀนšาที่ใĀšกับ โรงเรียน üิทยาลัย ตลĂดจนมĀาüิทยาลัยตŠาง ๆ ภายในประเทýในการท่ีจะตšĂงจัดใĀšมีผลิตภัณฑŤ ผšาĂนามัยเĂาไüšในĀšĂงน้ำ และยังใĀšĂำนาจแกŠรัฐบาลในการกำĀนดใĀšĀนŠüยงานรัฐตŠาง ๆ ตšĂง จัดĀาผšาĂนามัยเพื่ĂใĀšบริการแกŠผูšประจำเดืĂนโดยไมŠมีคŠาใชšจŠาย39 ĂยŠางไรก็ตาม มีขšĂเท็จจริงĂันนŠายกเปŨนประเด็นคืĂประเทýÿกĂตแลนดŤมีการเริ่มและ ดำเนินการจัดทำโครงการจัดĀาผšาĂนามัยในระดับทšĂงถิ่นมากŠĂนแลšü40 นĂกจากนี้ ในขณะที่มี การนำเÿนĂนโยบาย ผูšนำเÿนĂกลับถูกโจมตีโดยฝśายตรงขšามที่มĂงüŠาแมšผšาĂนามัยจะเกี่ยüขšĂง ĀรืĂจัดเปŨนÿิทธิขั้นพื้นฐานก็ตาม แตŠการแจกผšาĂนามัยโดยไมŠเÿียคŠาใชšจŠายก็ĂาจมิใชŠการ แกšปŦญĀาĀรืĂการÿŠงเÿริมÿิทธิในตรงนี้ เนื่Ăงจากมีประเด็นขĂงเรื่Ăงงบประมาณที่ตšĂงคำนึงถึง ดšüย41 การโจมตีดังกลŠาüแÿดงใĀšเĀ็นüŠา แมšในพื้นที่ที่ÿามารถโนšมนšาüใĀšเปŨนเĂกฉันทŤไดšüŠา ผšาĂนามัยเกี่ยüพันกับÿิทธิในการมีชีüิตเพราะเปŨนÿŠüนĀนึ่งขĂงÿิทธิในการดำรงĂยูŠĂยŠางมีýักดิ์ýรี ตลĂดจนเปŨนÿิทธิในการเขšาถึงÿุขĂนามัย แตŠในกลุŠมคนที่เĀ็นดšüยในพื้นที่เĀลŠานั้นก็ยังคงมีผูšที่ มิไดšเĀ็นüŠาการแจกผšาĂนามัยจะเปŨนการแกšปŦญĀาĀรืĂÿŠงเÿริมÿิทธิขĂงผูšมีประจำเดืĂนไดšĂยŠางมี 39 Ăšางแลšü 36. 40 Becky Sullivan. (2022, 16 August). Scotland becomes the first country to offer tampons and pads for free, officials say. Available from: https://www.npr.org/2022/08/16/1117748486/scotland-tampons-padsmenstrual-free-periodproducts#:~:text=Scotland%20becomes%20the%20first%20country,pads%20for%20free%2C%20officials%20 say&text=Mitchell%2FGetty%20Images- ,Period%20products%20a re%20seen%20in%20a%20Scottish%20 supermarket%20in%202020,such%2 0pro ducts%20available%20for%20free. 41 The document prepared on behalf of Monica Lennon MSP. (23 April 2019). Available from: https://www.parliament.scot/-/media/files/legislation/bills/current-bills/period-products-free-provisionscotland-bill/introduced/policy-memorandum-period-products-scotland-bill.pdf.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 60 ประÿิทธิภาพ และแมšแตŠในประเทýไทยเĂงก็เปŨนแบบนี้เชŠนเดียüกัน ขšĂโตšแยšงประการเĀลŠานี้มี ขึ้นเÿมĂ ดังที่Ăรรณพ ใจÿำราญ ไดšกลŠาüไüšüŠา “ถึงแมšการเปŨนประจำเดือนและการใชšผšาอนามัยจะเปŨนÿŠüนĀนึ่งของอนามัย เจริญพันธุŤก็ไมŠไดšĀมายคüามüŠาจะตšองใĀšบริการโดยไมŠเÿียคŠาใชšจŠาย เĀมือนกับการ üางแผนครอบครัüที่เมื่อกŠอนมีการฉีดยาคุมและฝŦงยาคุมฟรี เพราะประเทýไมŠตšองการใĀš ประชากรเพิ่ม แตŠเมื่อชŠüงĀนึ่งประชากรของประเทýลดลง บริการคุมกำเนิดจึง เปลี่ยนเปŨนบริการที่เÿียเงิน”42 ĀรืĂ เนื้Ăแพร เล็กเฟŚũĂงฟู ที่กลŠาüüŠา “ทำไมไมŠทำผšาอนามัยแจกเĀมือนนโยบายถุงยางอนามัยแจกฟรี พอเปŨนของ แจกฟรี มันเลยกลายเปŨนÿิ่งที่นักเýรþฐýาÿตรŤ โดยเฉพาะกลุŠมที่เรียกตัüเองüŠานัก เýรþฐýาÿตรŤพฤติกรรมจะถามตŠอüŠา เมื่อเปŨนÿินคšาแจกฟรี จะมีคนใชšĀรือเปลŠา ซึ่งคน ÿŠวนใĀญŠจะคิดวŠาของแจกฟรี โดยเฉพาะของแจกฟรีจากรัฐบาลนั้น เปŨนÿินคšา คุณภาพต่ำ เพราะฉะนั้นคนทั่üไปอาจจะไมŠใชš ก็ไดš มันก็จะเปŨนประเด็นที่üŠา ถšาแจกฟรี แลšüมันจะกลายเปŨนการÿูญเÿียทรัพยากรไปแบบไมŠถึงจุดมุŠงĀมาย เพราะÿุดทšายแจกฟรี คนก็ไมŠเอาอยูŠดีก็ไปซื้อของท่บีริþัทเปŨนคนผลิตอยูŠดี”43 ขšĂโตšแยšงเĀลŠานี้ โดยเฉพาะĂยŠางยิ่งขšĂโตšแยšงในเรื่ĂงขĂงงบประมาณนั้นเปŨนขšĂโตšแยšง ที่มีน้ำĀนักĂยŠางมากในการพิจารณาüŠาคüรใĀšมีการตราพระราชบัญญัติขึ้นĀรืĂไมŠ เพราะในการ ตราพระราชบัญญัติขึ้นมาĀนึ่งฉบับนั้นจะตšĂงใชšงบประมาณจำนüนมาก และงบประมาณ เĀลŠานั้นก็ยŠĂมมีตšนตĂมาจากเงินภาþีที่รัฐบาลเก็บรüบรüมมาจากประชาชนเพื่Ăนำมาใชšในการ ดำเนินกิจการพัฒนาประเทý การที่จะนำเงินเĀลŠานั้นไปใชšในกิจการตŠาง ๆ จึงจำเปŨนที่ตšĂง คำนึงถึงคüามคุšมคŠาและประโยชนŤที่ประชาชนจะไดšรับจากกิจการเĀลŠานั้นเปŨนÿำคัญ ดังนั้นแลšü จึงเปŨนธรรมดาที่แมšแตŠในÿังคมที่ผูšคนĂาจมีฉันทามติรŠüมกัน ĀรืĂมีคüามเĀ็นÿŠüนใĀญŠที่ตรงกันüŠา 42 Ariane Resnick, above n2. 43 Ariane Resnick, above n2.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 61 ÿิทธิในการเขšาถึงผšาĂนามัยเปŨนเรื่ĂงขĂงĂนามัยเจริญพันธุŤ และเกี่ยüขšĂงกับการÿรšางคüามเทŠา เทียมทางเพýĂยŠางมีนัยÿำคัญ กลŠาüคืĂ มีคüามเĀ็นที่ตรงกันüŠาÿิทธิในÿüัÿดิการผšาĂนามัยไมŠใชŠ Ăภิÿิทธิ์ขĂงบุคคลผูšมีประจำเดืĂนและไมŠใชŠÿิ่งที่ทำลายคüามเทŠาเทียมทางเพýก็ตาม แตŠการ ตระĀนักถึงคüามÿำคัญขĂงผšาĂนามัยüŠาเปŨนเรื่Ăง “คüามเทŠาเทียม” ĂาจยังไมŠเพียงพĂที่จะ ผลักดันนโยบายÿüัÿดิการผšาĂนามัยใĀšเกิดขึ้นเปŨนรูปธรรมในรูปแบบขĂงกฎĀมาย พระราชบัญญัติ ĀากยังไมŠÿามารถทำใĀšผูšคนเชื่Ăมั่นไดšเÿียกŠĂนüŠาการจัดทำÿüัÿดิการผšาĂนามัย ถšüนĀนšาใĀšกับผูšมีประจำเดืĂนคุšมคŠาเพียงพĂกับงบประมาณและทรัพยากรจำนüนมากที่จะตšĂง ใชšไปในการนั้น นĂกจากนี้ ขšĂเÿียĂีกประการĀนึ่งขĂงกฎĀมายระดับพระราชบัญญัติ คืĂ กระบüนการในการĂĂกกฎĀมายที่ตšĂงผŠานการพิจารณาĂยŠางละเĂียดถี่ถšüน มีขั้นตĂนที่ยุŠงยาก และใชšระยะเüลายาüนานกüŠาจะเÿร็จÿิ้นกระบüนการ ตลĂดจนการแกšไขที่ทำไดšยาก ÿำĀรับ ประเทýไทยที่ยังไมŠเคยมีโครงการในระดับใด ๆ ที่ไดดšำเนินการเปŨนระยะเüลาตŠĂเนื่Ăง การจัดĀา ผšาĂนามัยใĀšกับผูšมีประจำเดืĂนĂยŠางถšüนĀนšาและเทŠาเทียม จึงĂาจเปŨนการยากที่จะตĂบÿนĂง คüามตšĂงการขĂงผูšมีประจำเดืĂนไดšĂยŠางมีประÿิทธิภาพĀากจะเริ่มตšนจัดทำÿüัÿดิการผšาĂนามัย ดšüยการตราเปŨนพระราชบัญญัติขึ้น 6.2 แนวนโยบายแĀŠงรัฐ ÿำĀรับประเทýไทยที่ĀาไดšมีคüามเปŨนมาเĀมืĂนประเทýÿกĂตแลนดŤซึ่งมีการüางระบบ การแจกจŠายผšาĂนามัยในระดับทšĂงถิ่นĂยูŠแลšüนั้น แมšจะปรากฏüŠาĂาจมีโครงการจัดĀาผšาĂนามัย ใĀšกับผูšมีประจำเดืĂน ĂยูŠบšางแตŠก็เปŨนÿŠüนนšĂยและจำกัด คืĂ มีบางพื้นที่ในประเทýที่จัดทำ โครงการนี้แตŠไมŠไดšถูกทำใĀšเปŨนโครงการขĂงทšĂงถิ่นที่กระจายตัüไปยังพื้นที่ตŠาง ๆ และÿŠüนใĀญŠ เปŨนโครงการที่ถูกริเริ่มขึ้นมาไมŠนาน ขาดคüามตŠĂเนื่Ăง ทั้งยังไมŠมีขšĂมูลเชิงÿถิติเพียงพĂที่จะมา üิเคราะĀŤประÿิทธิภาพขĂงโครงการเĀลŠานั้น การทำใĀšผšาĂนามัยเปŨนแนüนโยบายแĀŠงรัฐในขั้น แรกจึงคüรจะตšĂงเรียกรšĂงใĀšมีการเริ่มตšนจากระดับการปกครĂงÿŠüนทšĂงถิ่น โดยราชการÿŠüน ทšĂงถิ่นตŠาง ๆ ไมüŠ ŠาจะเปŨน ĂงคกŤารบริĀารÿŠüนจังĀüัด (Ăบจ.) ĂงคŤการบริĀารÿŠüนตำบล (Ăบต.) และเทýบาล ตลĂดจนĂงคŤกรปกครĂงÿŠüนทšĂงถิ่นรูปแบบพิเýþĂยŠางกรุงเทพมĀานครและเมĂืง พัทยา ซึ่งลšüนแลšüแตŠเปŨนĂงคŤกรที่ไดšรับการกระจายĂำนาจมาจากÿŠüนกลาง ĂันมีĂิÿระ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 62 พĂÿมคüรในการบริĀารงานและการจัดทำบริการÿาธารณะในเขตพื้นที่ขĂงตน ทำใĀšÿามารถ ริเริ่มนโยบายÿüัÿดิการผšาĂนามัยไดšเĂงโดยĂาýัยงบประมาณท่ีไดšรับการจัดÿรรมาจากÿŠüนกลาง โดยเมื่ĂĂาýัยบทบัญญัติแĀŠงพระราชบัญญัติกำĀนดแผนและขั้นตĂนการกระจายĂำนาจใĀšแกŠ ĂงคŤกรปกครĂงÿŠüนทšĂงถิ่น พ.ý. 2542 มาตรา 16 (19) แลšüนั้น เทýบาล เมืĂงพัทยา และ ĂงคŤการบริĀารÿŠüนตำบลยŠĂมมีĂำนาจĀนšาที่ในการจัดระบบบริการการÿาธารณะเพื่ĂประโยชนŤ ขĂงประชาชนในทšĂงถิ่นขĂงตนเĂงในเรื่Ăงการÿาธารณÿุข การĂนามัยครĂบครัü และการ รักþาพยาบาล และพระราชบัญญัติขšางตšนยังกำĀนดใĀšกรุงเทพมĀานครมีĂำนาจและĀนšาที่ เชŠนเดียüกัน กลŠาüคืĂ ĂงคŤการปกครĂงÿŠüนทšĂงถิ่นทั้งĀลายตŠางก็มีĂำนาจและĀนšาที่ตาม กฎĀมายที่จะผลักดันนโยบายÿüัÿดิการผšาĂนามัยใĀšเกิดขึ้นไดšĂำนาจดังกลŠาüนี้ยังทำใĀšĂงคŤกร ทšĂงถิ่นเĀลŠานั้นÿามารถตราขšĂบัญญัติทĂšงถิ่นตŠาง ๆ เพื่ĂปฏิบัติการใĀšเปŨนไปตามĂำนาจĀนšาที่ที่ ตนไดšรับ การนี้จะเปŨนเรื่ĂงขĂงการใชšดุลยพินิจทำใĀšขšĂบัญญัติเĀลŠานั้นมีคüามยืดĀยุŠนมิไดšจำกัด เฉพาะการแจกจŠายผšาĂนามัยใĀšกับผูšมีประจำเดืĂนโดยไมŠมีคŠาใชšจŠายĂยŠางเดียü โดยคüามยืดĀยุŠน ยังÿามารถเปŨนไปตามแตŠละพื้นที่ไดดšüšย แนüนโยบายแĀŠงรัฐเĀลŠานี้มีขšĂดีประการที่üŠา เปŨนüิธีการĂันประนีประนĂมกับกลุŠม บุคคลที่มĂงüŠาการจัดทำÿüัÿดิการผšาĂนามัยโดยการตราพระราชบัญญัติเปŨนการบังคับขึ้นมาเปŨน การที่ตšĂงใชšงบประมาณมĀาýาลและĂาจไมŠคุšมคŠาเพียงพĂ การที่เริ่มดำเนินนโยบายดังกลŠาüใน ระดับทšĂงถิ่นซึ่งมีขนาดพื้นที่เล็กกüŠาและใกลšชิดกับประชาชนมากกüŠาแลšüนั้น จึงยŠĂมÿามารถใชš และคüบคุมงบประมาณใĀšเปŨนไปไดšĂยŠางจำกัดมากกüŠา ÿามารถĂĂกเปŨนขšĂบัญญัติตŠาง ๆ เพื่Ă กำĀนดรายละเĂียดในแตŠละเรื่ĂงไดšมากüŠา ตลĂดจนงŠายและรüดเร็üกüŠาพระราชบัญญัติที่ตšĂง ĂาýัยüาระการประชุมขĂงÿภา ดังนั้น แมšจะเปŨนตัüเลืĂกที่มิไดšแข็งแกรŠงเทŠาพระราชบัญญัติใน ดšานคüามมั่นคงüŠานโยบายดังนี้จะมีĂยูŠตลĂดตŠĂเนื่Ăง แตŠก็ÿามารถÿรšางแรงจูงใจแกŠĂงคŤกรใน พื้นที่Ăื่น ๆ ไดšเปŨนĂยŠางยิ่ง เพราะĂงคŤการบริĀารÿŠüนทšĂงถิ่นมาจากการเลืĂกตั้งโดยตรงจาก ประชาชนผูšĂยูŠในพื้นที่ ทำใĀšตšĂงคำนึงถึงคüามคิดเĀ็นและคüามพึงพĂใจขĂงคนในพื้นที่เปŨน ÿำคัญ เพื่ĂตĂบÿนĂงตŠĂคüามตšĂงการและเÿียงเรียกรšĂงขĂงประชาชนในพื้นที่ แตŠละทšĂงถิ่นจึง นŠาจะผลักดันโครงการไปในทางที่ดีขึ้นและไดšĂยŠางมีประÿิทธิภาพมากกüŠา นĂกจากนี้ Āากถึงใน

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 63 ระดับĀนึ่งที่ÿังคมมีฉันทามติรŠüมในการยĂมรับüŠาคüรมีการตราพระราชบัญญัติเพื่Ăจัดทำ ÿüัÿดิการผšาĂนามัยĂยŠางถšüนĀนšาขึ้นมา โครงÿรšางทางทšĂงถิ่นที่üางไüšแลšüยŠĂมชŠüยลดการ เริ่มตšนใĀมŠขĂงการจัดทำนโยบายไดš กลŠาüคืĂ เปŨนการลดÿภาüะการĂĂกกฎĀมายที่คüบคุมÿั่ง การทุกĂยŠางจากÿŠüนกลางĂันจะทำใĀšประÿิทธิภาพและคüามเร็üในการดำเนินนโยบายลดนšĂย ถĂยลง ÿำĀรับตัüĂยŠางโครงการในระดับทšĂงถิ่นที่ปรากฏใĀšเĀ็นในประเทýไทย พบüŠา กรุงเทพมĀานครไดšมีการริเริ่มดำเนินโครงการĂันเปŨนนโยบายนำรŠĂงผšาĂนามัยฟรีใĀšกับนักเรียน ĀญิงในโรงเรียนÿังกัดกรุงเทพมĀานคร โดยมีจุดประÿงคŤเพื่ĂแบŠงเบาภาระขĂงผูšมีประจำเดืĂน และครĂบครัü ตลĂดจนเพื่ĂลดปŦญĀาคüามเÿี่ยงตŠาง ๆ ที่Ăาจเกิดขึ้นจากคüามจนประจำเดืĂน โดยที่ในการจัดใĀšมีผšาĂนามัยฟรีดังกลŠาüมีลักþณะเปŨนการจัดüางไüšในบริเüณĀšĂงน้ำขĂง โรงเรียนĀรืĂบริเüณĀšĂงพยาบาล เพื่ĂใĀšนักเรียนĀญิงผูšมีประจำเดืĂนÿามารถเขšาถึงไดš โดยÿะดüกÿĂดคลšĂงกับคüามจำเปŨน44 เมื่ĂพิจารณาแลšüจะเĀ็นไดšüŠาโครงการดังกลŠาüนั้นยังเปŨนโครงการที่ไดšมีการริเริ่มขึ้น ในชŠüงระยะเüลาเพียงไมŠนาน ประกĂบกับกลุŠมเปŜาĀมายก็ยังครĂบคลุมจำกัดเพียงนักเรียนĀญิง ในบางพื้นที่ขĂงกรุงเทพมĀานครและในบางโรงเรียนเทŠานั้น การประเมินประÿิทธิภาพขĂงการ จัดใĀšมีผšาĂนามัยขĂงผูšมีประจำเดืĂนจึงเปŨนขšĂมูลที่มีĂยูŠĂยŠางจำกัด และนโยบายดังกลŠาüก็ยังคง ตšĂงรĂการพิจารณาเพื่ĂขยายผลใĀšครĂบคลุมถึงผูšมีประจำเดืĂนกลุŠมĂื่น ๆ ĂีกตŠĂไป กลŠาüโดยÿรุปแลšü ÿำĀรับการดำเนินโครงการและนโยบายทั้งĀลายในประเทýไทยเพื่Ă จัดĀาผšาĂนามัยใĀšกับผูšมีประจำเดืĂน Āากนำไปเปรียบเทียบกับขั้นตĂนการĂĂกเปŨน พระราชบัญญัติดังเชŠนกรณีขĂงประเทýÿกĂตแลนดŤยŠĂมเปŨนที่ชัดเจนüŠายังคงĂยูŠในระดับที่ ĀŠางไกลจากการÿรšางคüามถาüรแนŠนĂนใĀšกับการจัดทำÿüัÿดิการ โดยยังคงเปŨนการยากที่ โครงการเพียงไมŠกี่โครงการในปŦจจุบันจะÿามารถกŠĂใĀšเกิดฉันทามติรŠüมขĂงคนในÿังคมĀรืĂ 44 นโยบายนำรŠĂงผšาĂนามยัฟรี. (11 เมþายน 2565). Available from: https://www.chadchart.com/policy/62386dbf97c037fe0be0b6de/.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 64 นำไปÿูŠคüามเĀ็นชĂบĂันตšĂงตรงกันขĂงรัฐÿภาตลĂดจนคนÿŠüนใĀญŠไดšüŠาการตราเปŨน พระราชบัญญัติเพื่ĂจัดทำÿüัÿดิการผšาĂนามัยĂยŠางถšüนĀนšาใĀšกับผูšมีประจำเดืĂนจะเปŨนการ ปฏิบัติการที่คุšมคาŠและจำเปŨนĂยŠางยิ่งตŠĂการÿรšางÿังคมที่เทŠาเทียม โครงการดังกลŠาüแมšพิจารณา ในแงŠที่เปŨนแนüนโยบายขĂงรัฐก็ยังจัดüŠาเปŨนนโยบายที่ยังขาดคüามครĂบคลุมและตŠĂเนื่Ăง โดย ยังไมŠปรากฏüŠามีโครงการใดเลยที่ÿามารถจัดĀาผšาĂนามัยใĀšกับผูšมีประจำเดืĂนไดšĂยŠาง ครĂบคลุมทุกชŠüงĂายุ เพý ตลĂดจนฐานะและรüมไปถึงขšĂจำกัดตŠาง ๆ ขĂงผูšมีประจำเดืĂนไดš ĂยŠางไรก็ตาม โครงการเĀลŠานั้นแมšจะเปŨนเพียงการเริ่มตšนกšาüเล็ก ๆ และยังคงมีĂีกĀลายÿิ่ง Āลายขั้นตĂนที่ตšĂงลงมืĂทำ แตŠโครงการนำรŠĂงผšาĂนามัยฟรีขĂงกรุงเทพมĀานครขšางตšนรüมทั้ง โครงการตŠาง ๆ ที่จัดĀาผšาĂนามัยใĀšกับผูšมีประจำเดืĂนก็เปŨนแบบĂยŠางและแนüทางที่ดีใĀšกับ ĂงคŤกรทšĂงถิ่นĂื่น ๆ ในการเริ่มตšนจัดทำÿüัÿดิการผšาĂนามัยใĀšกับผูšมีประจำเดืĂน Āากโครงการ เĀลŠานี้ไดšรับคüามรŠüมมืĂจากประชาชนในพื้นที่ และในขณะเดียüกันก็ถูกผลักดันโดยทšĂงถิ่นตŠาง ๆ ไปไดšĂยŠางตŠĂเนื่ĂงตลĂดจนÿามารถกระจายตัüไปยังพื้นที่ตŠาง ๆ ไดšมากขึ้นแลšü ÿüัÿดิการ ผšาĂนามัยĂยŠางถšüนĀนšาÿำĀรับผูšมีประจำเดืĂนĂาจเปŨนÿิ่งที่เกิดขึ้นไดจšริงในÿังคมไทย กšาüเล็ก ๆ เพียงไมกŠ ี่กšาüนี้แมšจะยังไมŠĂาจÿรšางคüามเปลี่ยนแปลงใĀšเกิดขึ้นในÿังคมไดšทันทีภายในชั่üüันคืน แตŠก็เปŨนกšาüที่ÿำคัญในการที่จะพาใĀšÿังคมไทยเดินĀนšาไปÿูŠคüามเทŠาเทียมที่แทšจริง และเปŨน คüามเทŠาเทียมที่ไมŠทĂดทิ้งกลุŠมบุคคลใดĀรืĂใครผูšใดเĂาไüšเบื้ĂงĀลัง

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 65 การýึกþาÿภาพบังคับและแนüทางพัฒนาของกฎĀมายที่เกี่ยüขšองกับ การขจัดการเลือกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมในตŠางประเทýและในประเทýไทย เมธานันตŤ งามกิตติคุณ1 1. บทนำ ในปŦจจุบัน ĀลายประเทýในÿังคมนานาชาติไดšแÿดงĂĂกถึงการเคารพและการยĂมรับ ในคüามýักดิ์ÿิทธิ์ขĂงĀลักแĀŠงคüามเÿมĂภาคและคüามเทŠาเทียมกันระĀüŠางมนุþยŤ ĂยŠางที่มักจะ ถูกÿะทšĂนĂĂกมาผŠานการนำĀลักดังกลŠาüเขšามาĂšางถึงในรัฐธรรมนูญขĂงประเทýนั้น ๆ เชŠน รัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พุทธýักราช 2560 มาตรา 27 üรรคĀนึ่ง บัญญัติüŠา “บุคคล ยŠĂมเÿมĂกันในกฎĀมาย มีÿิทธิ เÿรีภาพ และไดšรับคüามคุšมครĂงตามกฎĀมายเทŠาเทียมกัน” ĂยŠางไรก็ตาม แมšüŠารัฐธรรมนูญนั้นจะมีคüามýักดิ์ÿิทธิ์เพียงใด การนำĀลักแĀŠงคüาม เÿมĂภาคและคüามเทŠาเทียมมากลŠาüถึงในรัฐธรรมนูญเชŠนüŠา คงมีÿภาพบังคับเปŨนเพียงแตŠการ กำĀนดทิýทางขĂงกฎĀมายเทŠานั้น และยังเปŨนĀนšาที่ขĂงกฎĀมายท่มีีลำดับýักดิ์รĂงลงมาในการ ทำใĀšคüามเÿมĂภาคและคüามเทŠาเทียมกันนั้นเกิดขึ้นในÿังคมĂยŠางแทšจริงตามทิýทางซึ่ง รัฐธรรมนูญไดšกำĀนดเĂาไüš กลŠาüคืĂ ไมŠüŠารัฐธรรมนูญจะüางĀลักการเĂาไüšÿüยĀรูเพียงใด ตราบใดที่ยังไมŠมีกฎĀมายฉบับใดÿรšางÿภาพบังคับĂันÿมคüรเพื่ĂรับรĂงĀลักการเชŠนนั้น ตัüĂักþรในรัฐธรรมนูญก็คงเปŨนเพียงแคŠüลีที่มีคüามไพเราะทางĂักþรýาÿตรŤเทŠานั้น ดšüยเĀตุนี้ เนื่ĂงจากในชŠüงเüลาที่ผŠานมา ไดšมีÿถานการณŤตŠาง ๆ ซึ่งตŠางแÿดงĂĂกถึง พฤติกรรมเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมที่เกิดขึ้นในประเทýไทยจำนüนมากมาย ĂาทิเชŠน ในชŠüง เดืĂนธันüาคม ปŘพุทธýักราช 2563 เกิดการระบาดขĂงเชื้Ăไüรัÿโคüิด 19 ในจังĀüัดÿมุทรÿาคร ซึ่งการนำเÿนĂขŠาüĂยŠางไมŠเปŨนธรรมขĂงÿื่ĂตŠาง ๆ ไดšทำใĀšเกิดคüามเกลียดชังชาüเมียนมารŤที่พัก ĂาýัยĂยูŠในประเทýไทยüŠาเปŨนผูšนำเชื้ĂโรคเขšามาแพรŠกระจายในจังĀüัดÿมุทรÿาคร2 จนนำไปÿูŠ กระแÿการตŠĂตšานและเลืĂกไมŠซื้Ăÿินคšาที่มีคüามÿัมพันธŤกับชาüเมียนมารŤ โดยเฉพาะĂาĀารทะเล ดังนั้น จึงเกิดคำถามตามมาüŠา กฎĀมายที่เกี่ยüขšĂงกับการขจัดการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม 1 นิÿิตชั้นปŘที่2 คณะนิตýิาÿตรŤจุāาลงกรณมŤ Āาüิทยาลัย * ผšเูขียนขĂขĂบพระคุณ ýาÿตราจารยŤดร.คณพล จันทนŤĀĂม ที่ชŠüยกรุณาตรüจแกšไข และใĀšคำปรึกþาĂันเปŨนประโยชนŤตŠĂการ จัดทำบทคüามชุดนี้ 2 MGRONLINE. (24 ธันüาคม 2563). “แบนĂาĀารทะเล” แพนิกผิดจุด!!! แพทยŤย้ำไมŠมีทางติดเชื้Ă โปรดĀยุดทำราšย ผูšประกĂบการ. ผูšจัดการĂĂนไลนŤ, ÿืบคนšเมื่Ă 10 ตุลาคม 2565, จาก https//mgronline.com/live/detail/9630000131402.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 66 ขĂงประเทýไทยซึ่งมีĂยูŠในปŦจจุบันนั้นมีÿภาพบังคับĂยŠางเĀมาะÿมและเพียงพĂÿำĀรับการทำใĀš เกิดขึ้นซึ่งคüามเÿมĂภาคและคüามเทาŠเทียมกันในÿังคมĂยŠางแทšจริงแลšüĀรืĂไมŠ 2. แนüคิดและทฤþฎีที่เกี่ยüขšอง 2.1 อะไรคือ “การเลือกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม” การเลืĂกปฏิบัติ มีคüามĀมายüŠา “การปฏิบัติตŠĂบุคคลĀนึ่งĀรืĂกลุŠมคนĀนึ่งĂยŠาง แตกตŠาง โดยเฉพาะในทางที่เลüรšายกüŠา เมื่ĂเทียบกับการปฏิบัติตŠĂคนĂื่น ๆ โดยมีเĀตุมาจากÿี ผิü เพý ĀรืĂเพýÿภาพ ฯลฯ”3 ถึงกระนั้น การเลืĂกปฏิบัติก็เปŨนÿิ่งที่เกิดขึ้นเปŨนประจำในชีüิตขĂงทุกคน ĂาทิเชŠน คน ในครĂบครัüยŠĂมปฏิบัติตŠĂกันและกันĂยŠางเปŨนมิตรมากกüŠาบุคคลภายนĂก ซึ่งการเลืĂกปฏิบัติ โดยทั่üไปเชŠนนี้ยŠĂมไมŠกŠĂคüามเÿียĀายĂยŠางใด ๆ ใĀšกับÿังคม และไมŠมีเĀตุใดที่กฎĀมายตšĂงเขšา ไปยุŠงเกี่ยü ดังนั้นกฎĀมายจึงตšĂงแยกการเลืĂกปฏิบัติที่มีผลเÿียตŠĂÿังคมĂĂกจากการเลืĂกปฏิบัติ โดยทั่üไป ซึ่งการเลืĂกปฏิบัติที่กฎĀมายตšĂงเขšาไปยุŠงเกี่ยüเชŠนüŠาĂาจเรียกไดšüŠาเปŨน การเลือก ปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม กŠĂนĂื่น การเลืĂกปฏิบัติที่จะเขšาขŠายการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมนั้นตšĂงมีÿาเĀตุมา จากลักþณะที่กฎĀมายคุšมครอง (Protected Characteristics) ขĂงคนĀรืĂกลุŠมคนที่ถูก เลืĂกปฏิบัติ ĀรืĂเĀตุแĀŠงการเลือกปฏิบัติที่กฎĀมายรับรอง ดังเชŠน เพý เชื้Ăชาติ ถิ่นกำเนิด ฯลฯ ดังนั้นการเลืĂกปฏิบัติโดยทั่üไปที่มีผลÿืบเนื่ĂงมาจากเĀตุที่กฎĀมายไมŠไดšรับรĂง เชŠน การ ทำรšายรŠางกายÿมาชิกขĂงครĂบครัüที่เปŨนคูŠĂริ จึงไมŠใชŠการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม เพราะ ĀากไมŠกำĀนดเĀตุแĀŠงการเลืĂกปฏิบัติที่กฎĀมายรับรĂงเĂาไüšเชŠนนี้ ยŠĂมจะเปŨนการเปŗดชŠĂงทาง ใĀšผูšที่มีคüามไมŠพĂใจกันเปŨนการÿŠüนตัüĂาýยัคüามกำกüมขĂงกฎĀมายมาฟŜĂงรšĂงตŠĂกันและกัน โดยไมŠมีมูลเĀตุĂันÿมคüร4 3 “discrimination.” Cambridge-Dictionary.com. Cambridge Dictionary. Accessed October 10, 2022. Available from: https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/discrimination. 4 กชกร üิชยาภยับุญนาค, “การกำĀนดคüามรบัผิดทางĂาญาÿำĀรับĂาชญากรรมที่เกิดจากคüามเกลียดชัง,” (üิทยานพินธŤ ปริญญามĀาบัณฑิต, ÿาขาüิชานิติýาÿตรŤคณะนิติýาÿตรŤจุāาลงกรณŤมĀาüิทยาลัย, 2556), 17-24, ÿืบคนšเมื่Ă 24 ตุลาคม 2565, Chulalongkorn University Intellectual Repository (CUIR). จาก https://www.car.chula.ac.th/display7.php?bib=b2052185.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 67 การเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม แยกĂĂกไดšเปŨนÿĂงลักþณะดังนี้ ลักþณะที่ 1 การเลือกปฏิบัติที่เปŨนอาชญากรรม (HATE CRIME) คืĂ การกระทำ คüามผิดที่ถูกบัญญัติใĀšเปŨนคüามผิดĂาญาซึ่งผูšกระทำคüามผิดมีแรงจูงใจมาจากĂคติในทางลบตŠĂ กลุŠมคนที่ผูšเÿียĀายเปŨนÿมาชิกĂยูŠดšüย ซึ่งแตกตŠางจากการกระทำคüามผิดĂาญาทั่üไปเพราะ ผูšกระทำคüามผิดไมŠไดšจงใจกŠĂĂาชญากรรมตŠĂผูšเÿียĀายเพราะเĀตุÿŠüนตัüระĀüŠางผูšกระทำ คüามผิดและผูšเÿียĀาย แตŠĂาชญากรรมนั้นเกิดขึ้นเพราะผูšเÿียĀายเปŨนÿŠüนĀนึ่งขĂงกลุŠมคนที่ ผูšกระทำคüามผิดมĂีคติตŠĂ5 ลักþณะที่ 2 การเลือกปฏิบัติที่ไมŠเปŨนอาชญากรรม คืĂ การปฏิเÿธไมŠใĀšประโชนŤกับคน กลุŠมĀนึ่งซึ่งคนกลุŠมนั้นคüรไดšรับโดยไมŠมีเĀตุผลĂันÿมคüร ในขณะที่ผูšเลืĂกปฏิบัติไดšเÿนĂ ผลประโยชนŤเชŠนเดียüกันใĀšกับผูšĂื่นที่ไมŠไดšเปŨนÿŠüนĀนึ่งขĂงคนกลุŠมที่ไมŠถูกเลืĂกปฏิบัติĂยŠางไมŠ ĂิดเĂื้Ăน ในบทคüามนี้ ผูšเขียนจะใĀšคüามÿำคัญเปŨนพิเýþกับการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมที่ไมŠ เปŨนĂาชญากรรมและแนüทางขĂงกฎĀมายที่เขšามาเกี่ยüขšĂง 2.2 ÿถานการณŤเลือกปฏิบัติที่เกิดขึ้นในประเทýไทย ÿื่ĂมีĂิทธิพลĂยŠางยิ่งตŠĂการชี้นำคüามคิดเĀ็นขĂงÿังคมตŠĂการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨน ธรรมลักþณะตŠาง ๆ กลŠาüคืĂ เมื่Ăÿื่ĂเลืĂกนำเÿนĂÿถานการณŤที่เกี่ยüขšĂงกับการเลืĂกปฏิบัติโดย ไมŠเปŨนธรรมประเภทใด ปŦญĀาการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมประเภทนั้นก็จะกลายเปŨนประเด็น ที่มีการถกเถียงกันในÿังคม จนกระทั่งนำมาซึ่งแรงผลักดันจากประชาชนใĀšรัฐบาลĂĂกกฎĀมาย เพื่ĂเขšามาจัดการการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมประเภทนั้น ĂาทิเชŠน ปŦจจุบันÿังคมไทยมีคüาม ตื่นตัüเรื่ĂงคüามĀลากĀลายทางเพý จนเปŨนเĀตุใĀšมีการพลักดันรŠางกฎĀมายเกี่ยüกับการใชšชีüิต รŠüมกันขĂงคูŠรักเพýเดียüกัน ĂยŠางไรก็ตาม ยังมีการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมĂีกจำนüนมากที่เกิดขึ้นในÿังคมไทยที่ ถูกÿื่ĂมĂงขšาม ทำใĀšมีปŦญĀาการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมมากมายที่ÿังคมยังไมŠเกิดคüาม ตระĀนักรูš จึงยังคงไมŠมีแรงผลักดันใĀšเกิดการแกšไขปŦญĀาดังกลŠาüĂยŠางจริงจังจากÿังคม ซึ่งĀาก การจะแกšปŦญĀาเกี่ยüกับการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมในแตŠละเรื่ĂงตšĂงรĂใĀšÿังคมเกิดคüาม ตระĀนักรูšกŠĂน ยŠĂมจะไมŠเปŨนที่ทันการ และผูšถูกเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมคงตšĂงไดšรับคüาม 5 เพิ่งอšาง.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 68 เÿียĀายĂยŠางตŠĂเนื่ĂงตŠĂไปในระยะเüลายาüนาน ดังนั้นจึงเปŨนคüามจำเปŨนที่ประเทýไทยตšĂงมี มาตรการทางกฎĀมายซึ่งมีประÿิทธิภาพที่เขšามาจัดการปŦญĀาการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม ทั่üไปในĂงครŤüม ไมŠüŠาĂะไรจะเปŨนเĀตุขĂงการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมนั้นก็ตาม การเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมในประเทýไทย ĂาจแบŠงประเภทโดยครŠาü ๆ ไดšดังนี้ 1) การเลืĂกปฏิบัติระĀüŠางĀนŠüยงานขĂงรัฐดšüยกัน คืĂ การที่เจšาพนักงานขĂงรัฐ ตำแĀนŠงตŠาง ๆ ไดšรับโĂกาÿในทางทำมาĀาไดšและทางเจริญในตำแĀนŠงราชการที่ไมŠเทŠาเทียมกัน เชŠน บุคลากรในÿายงานแพทยŤไมŠตšĂงนำตำแĀนŠงüŠางมายุบรüม ทำใĀšมีโĂกาÿเลื่Ăนขั้นมากกüŠา บุคลากรÿายงานĂื่นที่ทำĀนšาที่ใĀšบริการÿาธารณÿุข6 2) การเลืĂกปฏิบัติระĀüŠางĀนŠüยงานขĂงรัฐและเĂกชน คืĂ การที่เĂกชนกลุŠมĀนึ่งถูกกีด กันไมŠใĀšไดšใชšประโยชนŤจากÿิทธิที่ตนมีตามกฎĀมายโดยĀนŠüยงานขĂงรัฐซึ่งเĂกชนกลุŠมĂื่นกลับ ไดšรับโดยปกติ เชŠน เจšาพนักงานไมŠĂĂกบัตรประจำตัüประชาชนใĀšชาüเขาแมšüŠาเขาจะเกิดและ ĂาýัยĂยูŠในประเทýไทยมาแลšüกüŠา 30 ปŘ ก็ตาม7 3) การเลืĂกปฏิบัติระĀüŠางเĂกชนดšüยกัน คืĂ การที่เĂกชนทำการเลืĂกปฏิบัติตŠĂกันเปŨน การÿŠüนตัü มีทั้งการเลืĂกปฏิบัติที่เปŨนĂาชญากรรม เชŠน นักเรียนชŠางกลตŠางÿถาบันยกพüกตีกัน และการเลืĂกปฏิบัติที่ไมŠเปŨนĂาชญากรรม เชŠน เจšาขĂงรšานĂาĀารปฏิเÿธไมŠใĀšบริการชาüจีน ในชŠüงการระบาดขĂงโรคโคüิด 19 6 รายงานผลการตรüจÿĂบขĂงคณะĂนุกรรมการตรüจÿĂบการละเมิดÿิทธิมนุþยชนดšานกฎĀมายและการปฏิบัติที่ไมŠเปŨนธรรม ตามคำรšĂงที่ 737/2553 ÿำนักงานปลัดกระทรüงÿาธารณÿุขไดšมีĀนังÿืĂ ขĂใĀšการกำĀนดตำแĀนŠงÿูงขึ้นในตำแĀนŠงÿายงาน แพทยŤและทันตแพทยŤไมŠตšĂงนำตำแĀนŠงüŠางมายุบรüม ซึ่งÿำนักงาน ก.พ.Ăนุมัติตามที่ÿำนักงานปลัดกระทรüงÿาธารณÿุขขĂ เฉพาะตำแĀนŠงÿายงานแพทยŤทำใĀšตำแĀนŠงÿายงานแพทยŤที่ไมŠตšĂงนำตำแĀนŠงüŠางมายุบรüมนั้น เปŨนกรณีที่ÿำนักงาน ก.พ. ปฏิบัติตŠĂบุคลากรตำแĀนŠงÿายงานĂื่นที่ทำĀนšาที่ใĀšบริการÿาธารณÿุขโดยไมŠเปŨนธรรม 7 VOICE ONLINE. (19 กรกฎาคม 2564). คนเฒŠาไรšÿัญชาติทšĂใจ-ทำเรื่ĂงขĂมีบัตรประจำตัüประชาชน 30 ปŘแตŠยังไรšüีแ่üü เลขา พชภ.ชี้กระบüนการแปลงÿญัชาติซบัซĂšน-เรงŠผลักดันเต็มที่. voice online. ÿืบคšนเมื่Ă 12 ตุลาคม, 2565, จาก https://www.voicetv.co.th/read/Ie7w23Y6w

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 69 2.3 ประüัติและคüามเปŨนมาของกฎĀมายที่เกี่ยüขšองกับการขจัดการเลือกปฏิบัติโดย ไมŠเปŨนธรรม จุดกำเนิดขĂงกฎĀมายที่เกี่ยüขšĂงกับการขจัดการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม มีจุด กำเนิดที่แตกตŠางกันในทüีปยุโรปและในประเทýÿĀรัฐĂเมริกา ทำใĀšเกิดกฎĀมายที่เกี่ยüขšĂงกับ การขจัดการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมที่ใชšĂยูŠในปŦจจุบันขĂงÿĂงภูมิภาคนี้มีแนüคิดที่แตกตŠาง กัน ในทüีปยุโรป ÿมัยüิกฤตภาüะเýรþฐกิจตกต่ำครั้งใĀญŠĀลังเกิดÿงครามโลกครั้งที่ 1 ไดšมี กระแÿการตŠĂตšานชาüยิü (ANTI-SEMITISM) เกิดขึ้นในทüีปยุโรป เนื่ĂงจากชาüยิüตกเปŨนเปŜา ขĂงคüามเครียดและคüามเคียดแคšนขĂงผูšคนที่ไดšรับผลกระทบจากÿภาพเýรþฐกิจที่ตกต่ำ โดย ชาüยิüมักถูกÿื่ĂทำขŠาüนำเÿนĂในทางเÿียĀายĂยŠางเรื่Ăย ๆ üŠาในขณะที่ผูšคนทั่üไปตกทุกขŤไดšยาก ชาüยิüยังใชšชีüิตĂยŠางÿุขÿบาย คüามเกลียดชังที่เกิดขึ้นนี้เĂงทำใĀšเกิดĂาชญากรรมที่ผูšกระทำ คüามผิดมุšงเนšนทำใĀšเกิดคüามเÿียĀายกับชาüยิüจำนüนมากมาย ไมŠüŠาจะเปŨนการüางเพลิงเผา ทรัพยŤ การทำรšายรŠางกาย ไปจนถึงการฆาตกรรม8 ดšüยเĀตุนี้จึงมีประเทýในยุโรปจำนüนมากท่ีไดšĂĂกกฎĀมายซึ่งมีÿภาพบังคับลงโทþกับ การเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมที่เกิดขึ้นตŠĂผูšคนที่มีÿัญชาติĀรืĂýาÿนายิü โดยกฎĀมายที่ถูกรŠาง ขึ้นมาในชŠüงนี้มีลักþณะเปŨนการกำĀนดโทþทางอาญาÿำĀรับการกระทำตŠาง ๆ ที่เปŨนการกŠĂ ĀรืĂÿนับÿนุนใĀšมีการกระทำĂาชญากรรมตŠĂผูšคนกลุŠมใดโดยเฉพาะ เชŠน ในปŘคริÿตŤýักราช 1939 ประเทýฝรั่งเýÿไดšกำĀนดโทþÿำĀรับÿื่Ăที่กระทำการ “Āมิ่นประมาท” ผูšคนเพราะเĀตุ ทางดšานเชื้ĂชาติĀรืĂýาÿนา ผŠานประกาý MARCHANDEAU (Marchandeau Decree) 9 ซึ่ง ĂาจมĂงไดšüŠาเปŨนจุดเริ่มตšนขĂงการพัฒนากฎĀมายในทüีปยุโรปมีลักþณะที่เปŨนเĂกลักþณŤในการ กำĀนดคüามผิดทางĂาญาÿำĀรับการกระทำที่เปŨนการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม ผูšเขียนมีคüามเĀ็นüŠา เĀตุที่กฎĀมายเกี่ยüกับการขจัดเลืĂกปฏิบัติที่เกิดขึ้นในยุโรปชŠüงนี้ คŠĂนขšางมีคüามรุนแรงและเด็ดขาดขĂงÿภาพบังคับ เนื่ĂงจากชาüยิüถูกใÿŠคüามüŠาเปŨนÿาเĀตุ ขĂงüิกฤตการณŤทางเýรþฐกิจที่เกิดขึ้น ผูšกระทำการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมจึงไมŠไดšมĂง ชาüยิüเปŨนผูšที่มีฐานะต่ำตšĂยกüŠาในÿังคมเĀมืĂนชาüผิüดำในประเทýÿĀรัฐĂเมริกา แตŠกลับมĂง 8 Julie C. Suk. French and American Approaches to Antidiscrimination Law. FRENCH-AMERICAN FOUNDATION. Accessed October 12, 2022, Available from: https://frenchamerican.org/wp-content/uploads/french-andamerican-approaches-to-antidiscrimination-law.pdf. 9 Ibid.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 70 üŠาชาüยิüเปŨนผูšกดขี่ผูšกระทำการเลืĂกปฏิบัติ ทำใĀšการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠธรรมตŠĂชาüยิüนำไปÿูŠ การเกิดขึ้นขĂงĂาชญากรรมที่มีคüามรšายแรง ทำใĀšกฎĀมายที่เขšามาบังคับใชšคüรมีคüามรุนแรง และเด็ดขาดเพื่ĂยุติĂาชญากรรมรุนแรงที่เกิดขึ้นเชŠนกัน ÿŠüนในประเทýÿĀรัฐĂเมริกา ทาÿชาüผิüดำที่เพิ่งไดšรับĂิÿรภาพและÿถานะพลเมืĂง ยังคงถูกเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมจากทั้งĀนŠüยงานขĂงรัฐเĂงและประชาชนดšüยกัน ถึงแมšüŠา พüกเขาจะมีÿถานะเปŨนพลเมืĂงเชŠนเดียüกับชาüĂเมริกันกลุŠมĂื่นแลšüก็ตาม แตŠก็ยังคงไมŠไดšรับ ÿüัÿดิการĀรืĂโĂกาÿในการพัฒนาชีüิตเชŠนเดียüกับประชาชนทั่üไป และมักถูกเĀยียดĀยามจาก ผูšคนในÿังคม เนื่ĂงจากชาüĂเมริกันผิüขาüยังคงยĂมรับไมŠไดšüŠาชาüผิüดำที่ตนเคยใชšเปŨนทาÿ ปŦจจุบันมีÿถานะเทŠาเทียมกับพüกตนแลšü การเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมที่เกิดขึ้นในĂเมริกาจึง มีลักþณะเปŨนการเĂารัดเĂาเปรียบและเĀยียดĀยามผูšĂื่นมากกüŠาเปŨนการกŠĂĂาชญากรรมที่มี คüามรุนแรงĂยŠางในทüีปยุโรป กฎĀมายที่ĂาจมĂงไดšüŠาเปŨนจุดเริ่มตšนขĂงคüามพยายามในการขจัดปŦญĀาการเลืĂก ปฏิบัติขĂงผูšท่ีมีฐานะต่ำตšĂยกüŠาในÿังคมĂเมริกาĂยŠางจริงจัง ก็คืĂรัฐบัญญัติÿิทธิพลเมือง คริÿตŤýักราช 1964 โดยรัฐบัญญัติดังกลŠาüมีÿภาพบังคับทางปกครĂงคüบคุมใĀšนโยบายขĂง ĀนŠüยงานทางปกครĂงที่มีลักþณะเปŨนการเลืĂกปฏิบัติกลายเปŨนนโยบายที่ไมŠชĂบดšüยกฎĀมาย และมีÿภาพบังคับทางกฎĀมายแรงงานแรงงานทำใĀšนายจšางตšĂงรับผิดชĂบตŠĂคüามเÿียĀายที่ เกิดขึ้นจากการจšางงาน การĂĂกระเบียบการทำงาน ĀรืĂการเลิกจšางที่มีลักþณะเปŨนการเลืĂก ปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม ตŠĂมาในปŘคริÿตŤýักราช 1976 ไดšเกิดกติการะĀüŠางประเทýüŠาดšüยพลเมืองและÿิทธิ ทางการเมือง (International Covenant on Civil and Political Rights : ICCPR) ซึ่งüางĀลัก üŠารัฐภาคีÿมาชิกทุกรัฐตšĂงเคารพคüามมีÿิทธิĂยŠางเทŠาเทียมกันขĂงมนุþยŤโดยไมŠคำนึงคüาม แตกตŠางทางเชื้Ăชาติ เพý ýาÿนา ĀรืĂปŦจจัยĂื่นใด ซึ่งมีผลทำใĀšรัฐภาคีÿมาชิกตŠาง ๆ ทั่üโลกเกิด แรงผลักดันในการรŠางกฎĀมายตŠาง ๆ ขึ้นเพื่ĂรับรĂงและÿนับÿนุนĀลักการขĂงÿนธิÿัญญา ดังกลŠาü และเĀลŠาÿมาชิกภาคียังคงมีคüามพยายามĂยŠางตŠĂเนื่ĂงในการพัฒนากฎĀมายขĂงตน เพื่ĂใĀšรĂงรับกับĀลักการขĂงกติการะĀüŠางประเทýฉบับดังกลŠาüมาจนถึงปŦจจุบัน แÿดงใĀšเĀ็น จุดเริ่มตšนคüามจริงขĂงÿังคมนานาชาติในการแกšไขปŦญĀาการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม10 10 ICCPR ขĂšที่ 2 üางĀลักüŠา “1. Each State Party to the present Covenant undertakes to respect and to ensure to all individuals within its territory and subject to its jurisdiction the rights recognized in the present

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 71 2.4 แนüทางของกฎĀมายที่เกี่ยüขšองกับการขจัดการเลือกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม ÿามารถแยกประเภทÿภาพบังคับขĂงกฎĀมายที่เกี่ยüขšĂงขจัดการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠ เปŨนธรรมไดšดังนี้ 1) กฎĀมายที่ใชšมาตรการทางอาญา ปกติมีĂยูŠÿĂงลักþณะใĀญŠ ๆ ลักþณะ ประการĀนึ่งคĂืการกำĀนดใĀšการกระทำคüามผิดĂาญาโดยทั่üไป เชŠน üางเพลิงเผาทรัพยŤขŠมขืน ใจผูšĂื่น ĀรืĂทำรšายรŠางกายผูšĂื่น ที่มีแรงจูงใจมาจากĂคติตŠĂกลุŠมบุคคล ถูกกำĀนดใĀšเปŨนเĀตุ ฉกรรจŤที่ทำใĀšผูšกระทำคüามผิดตšĂงรับโทþĀนักขึ้น และลักþณะĂีกประการĀนึ่ง คืĂ การกำĀนด บทลงโทþทางĂาญาÿำĀรับการกระเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมทำที่โดยทั่üไปไมŠไดšเปŨนคüามผิด ทางĂาญา เชŠน การปฏิเÿธไมŠใĀšÿินคšาĀรืĂบริการตŠĂคนกลุŠมĀนึ่ง เพราะเĀตุแĀŠงการเลืĂกปฏิบัติ ซึ่งลักþณะประการĀลังเปŨนกฎĀมายที่มักปรากฏในทüีปยุโรป 2) กฎĀมายที่ใชšมาตรการทางปกครอง มีจุดมุŠงĀมายเพื่Ăคüบคุมการ ปฏิบัติงานขĂงĀนŠüยงานทางปกครĂงไมŠใĀšเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมตŠĂประชาชนĀรืĂĂĂก นโยบายที่มีลักþณะเปŨนการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม กฎĀมายจำพüกนี้ นĂกจากมีมาตรการ ในการĀยุดยั้งการกระทำที่เปŨนการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมแลšü มักจะยังมีบทลงโทþเปŨนการ ลดทĂนÿิทธิประโยชนŤซึ่งĀนŠüยงานทางปกครĂงมักจะไดรšับÿนับÿนุนจากรัฐĂีกดšüย 3) กฎĀมายĀยุดการเลือกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมของเจšาของÿถาน ประกอบการ มีลักþณะเปŨนเครื่ĂงมืĂในการคüบคุมเจšาขĂงÿถานประกĂบการไมŠใĀšกระทำการ เลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมตŠĂผูšที่จะเขšามาใชšÿินคšาĀรืĂบริการ เชŠน ปฏิเÿธไมŠใĀšผูšปśüยโรคเĂดÿŤ เขšาใชšบริการรšานĂาĀาร โดยÿŠüนใĀญŠเจšาขĂงÿถานประกĂบการที่ฝśาฝŚนกฎĀมายดังกลŠาüจะตšĂง เÿียคŠาปรับ แตŠในบางประเทýก็กำĀนดโทþทางĂาญาดšüย 4) กฎĀมายแรงงาน เกี่ยüขšĂงกับการกำĀนดใĀšการเลืĂกจšางงาน การĂĂกกฎ ในการทำงาน การเลื่ĂนตำแĀนŠงขĂงลูกจšาง การเลิกจšางงาน ĀรืĂการกระทำใด ๆ ขĂงนายจšางที่ มีผลกระทบตŠĂลูกจšาง ซึ่งมีลักþณะเปŨนการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม เปŨนการกระทำที่ไมŠชĂบ ดšüยกฎĀมายแรงงาน และนายจšางที่กระทำการดังกลŠาüจะตšĂงจŠายคŠาเÿียĀายใĀšกับผูšถูกเลืĂก ปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมเพื่ĂชดเชยคüามเÿียĀายที่เกิดขึ้นจากการถูกเลืĂกปฏิบัตินั้น และยังĂาจ Covenant, without distinction of any kind, such as race, colour, sex, language, religion, political or other opinion, national or social origin, property, birth or other status...”

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 72 ตšĂงถูกจับตามĂงจากĀนŠüยงานที่เขšามาดูแลจนกüŠาจะไดšĂĂกมาตรการที่ปŜĂงกันไมŠใĀšการเลืĂก ปฏิบัติเกิดขึ้นซ้ำไดšĂีกดšüย 2.5 ĀนŠüยงานที่เกี่ยüขšองกับการดำเนินการขจัดการเลือกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม เนื่ĂงจากผูšถูกเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมในÿังคมนั้นมักจะเปŨนผูšที่ขาดĂำนาจตŠĂรĂง และĂาจไมŠไดšมีทรัพยากรĂยŠางเพียงพĂในการดำเนินการทางกฎĀมายเพื่ĂปกปŜĂงÿิทธิขĂงตนเĂง จึงเปŨนประเด็นÿำคัญที่รัฐบาลตšĂงจัดตั้งĀนŠüยงานที่มีพันธกิจโดยเฉพาะเจาะจงในการขจัดการ เลืĂกปฏิบัติและĂำนüยคüามÿะดüกแกŠการดำเนินการทางกฎĀมายÿำĀรับผูšถูกเลืĂกปฏิบัติโดย ไมŠเปŨนธรรม ĀนŠüยงานในที่นี้ ขšาพเจšากลŠาüถึงĀนŠüยงานที่ไดšรับอำนาจตามกฎĀมายในการเขšามา ดำเนินงานขจัดการเลืĂกปฏิบัติเทŠานั้น ĀมายคüามüŠา ĀนŠüยงานดังกลŠาüตšĂงไดšถูกจัดตั้งขึ้นโดย กฎĀมาย ไมใŠชŠเปŨนĂงคกŤรĂิÿระที่ถูกจัดตั้งขึ้นโดยภาคเĂกชน โดยทั่üไป ĀนŠüยงานท่ีเกี่ยüขšĂงกับการดำเนินการขจัดการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม ĂาจถูกแบŠงĂĂกเปŨนÿĂงประเภทĀลัก ดังตŠĂไปนี้ 1) ĀนŠüยงานที่üินิจฉัยคดีเกี่ยüกับการเลือกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม โดยผูšที่ถูก เลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมÿามารถนำเรื่ĂงมาแจšงใĀšĀนŠüยงานพิจารณา ทำใĀšĀนŠüยงาน ÿามารถเขšาทำการÿืบÿüนเพื่ĂĀาขšĂเท็จจริงüŠาตามÿถานการณŤตามที่ตนไดšรับแจšงüŠามีการเลืĂก ปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมเกิดขึ้นจริงĀรืĂไมŠ โดยกระบüนการüินิจฉัยขĂงĀนŠüยงานĂาจเปŨนไดšทั้ง รูปแบบการกลŠาüĀา ซึ่งผูšแจšงและผูšถูกกลŠาüĀาตšĂงเปŨนฝśายแÿดงĀลักฐานตŠĂกันและกันเĂง ĀรืĂ รูปแบบการไตŠÿüน ซึ่งĀนŠüยงานÿามารถแÿüงĀาเพื่ĂĀาขšĂเท็จจริงไดšดšüยตนเĂง ÿŠüนÿภาพบังคับขĂงคำüินิจฉัยĀรืĂคำÿั่งจากĀนŠüยงานประเภทนี้มีลักþณะที่ แตกตŠางกันตามกฎĀมายที่จัดตั้งĀนŠüยงานเĀลŠานี้ โดยคำüินิจฉัยĀรืĂคำÿั่งนั้นĂาจมีÿภาพบังคับ ĂยŠางแทšจริง ซึ่งผูšท่ีไมŠปฏิบัติการตามคำüินิจฉัยĀรืĂคำÿั่งเชŠนüŠาĂาจถูกลงโทþทางแพŠงĀรืĂทาง Ăาญาไดšในขณะเดียüกัน คำüินิจฉัยĀรืĂคำÿั่งนั้นĂาจเปŨนเพียงคำแนะนำ และĀากผูšท่ีเกี่ยüขšĂง ไมŠปฏิบัติตาม ก็ยังมีคüามจำเปŨนที่จะตšĂงดำเนินการฟŜĂงรšĂงตŠĂýาลตŠĂไป 2) ĀนŠüยงานที่ชŠüยเĀลือผูšถูกเลือกปฏิบัติในการใชšÿิทธิตามกฎĀมาย โดย ĀนŠüยงานเĀลŠานี้จะไมŠไดšมีĂำนาจพิจารณาคดีขĂงผูšเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมโดยตรง แตŠเมื่Ăผูš ถูกเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมไดšนำคดีมาแจšงตŠĂĀนŠüยงานประเภทนี้ ĀนŠüยงานจะไดšรับĂำนาจ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 73 ในการเขšาตรüจÿĂบผูšถูกลŠาüĀาüŠาไดšกระทำการĂันเกี่ยüกับการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมจริง ĀรืĂไมŠ และมีĂำนาจดำเนินการในทางกฎĀมายแทนผูšถูกเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม ไมŠüŠาจะ เปŨนการเจรจาไกลŠเกลี่ยĀรืĂนำคดีขึ้นฟŜĂงรšĂงตŠĂýาล ĂาจกลŠาüไดšüŠาĀนŠüยงานทำĀนšาที่ คลšายคลึงกับทนายคüามขĂงผูšถูกเลืĂกปฏิบัตินั้นเĂง นĂกจากนั้น ปกติยังพบüŠามีĀนŠüยงานที่เกี่ยüขšĂงกับการดำเนินการขจัดการเลืĂกปฏิบัติ โดยไมŠเปŨนธรรมจำนüนมากที่มีĀนšาที่ในการนำแนüทางในการรŠางกฎĀมายเพื่ĂขจัดการเลืĂก ปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม นำเÿนĂนโยบายตŠĂĀนŠüยงานĂื่น ๆ เพื่ĂขจัดการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨน ธรรม ĀรืĂทำรายงานเกี่ยüกับการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมที่เกิดขึ้นในประเทýĂีกดšüยĂีกดšüย ซึ่งโดยÿŠüนตัü ผูšเขียนมĂงเĀ็นüŠาĀนšาที่เĀลŠานี้มีคüามÿำคัญรĂงลงมาจากĀนšาที่ÿĂงประการดังที่ ไดšกลŠาüไüšขšางตšน และไมŠไดšเปŨนการชŠüยเĀลืĂผูšถูกเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมĂยŠางแทšจริง ดังนั้นผูšเขียนจึงจะไมŠกลŠาüถึงในบทคüามนี้ 3. ตัüอยŠางของกฎĀมายที่เกี่ยüขšองกับการขจัดการเลือกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมใน ตŠางประเทý 3.1 ประเทýฝรั่งเýÿ กฎĀมายขĂงประเทýฝรั่งเýÿมีลักþณะเดŠนเชŠนเดียüกับประเทýĂื่นในยุโรปตรงท่ีมีการ ĂาýัยมาตรการในทางĂาญาเพื่ĂลงโทþพฤติกรรมเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรม ซึ่งมาตรการทาง ĂาญาขĂงประเทýฝรั่งเýÿมีทั้งลักþณะที่กำĀนดเĀตุฉกรรจŤใĀšกับĂาชญากรรมบางประเภทใน ประมüลกฎĀมายĂาญาที่มีÿาเĀตุมาจากĂคติตŠĂกลุŠมคนĀนึ่งกลุŠมคนใด และกำĀนดฐานคüามผิด ทางĂาญาÿำĀรับการเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมที่ไมŠเปŨนĂาชญากรรม แตŠมีลักþณะเปŨนการเĂา รัดเĂาเปรียบผูšĂื่นเĂาไüšทั้งในประมüลกฎĀมายĂาญาและกฎĀมายĂื่น ซึ่งมีตัüĂยŠางดังนี้ 1) กำĀนดเĀตุฉกรรจŤÿำĀรับอาชญากรรมบางประเภท มีĀลักüŠา Āาก ผูšกระทำคüามผิดĂาญาไดšกระทำคüามผิดĂาญาขึ้นตŠĂผูšเÿียĀายเพราะผูšเÿียĀายไมŠไดšเปŨนคนใน กลุŠม ชาติพันธุŤ ชาติ เชื้Ăชาติ ýาÿนา ĀรืĂมีคüามโนšมเĂียงทางเพý ĀรืĂเปŨนเพราะผูšเÿียĀายเปŨน ÿŠüนĀนึ่งขĂงกลุŠมนั้น ผูšกระทำผิดตšĂงระüางโทþĀนักขึ้น ซึ่งฐานคüามผิดที่มีเĀตุฉกรรจŤเชŠนนี้

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 74 ไดšแกŠ คüามผิดฐานฆŠาคนโดยเจตนา ทารุณกรรม ฆŠาคนโดยไมŠเจตนา ทำรšายรŠางกาย ขŠมขูŠ ลŠüง ละเมิดทางเพý เĀยียดĀยามผูšตาย ลักทรัพยŤ และทำใĀšเÿียทรัพยŤ11 2) กำĀนดโทþทางอาญาÿำĀรับการเลือกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมที่ไมŠไดšเปŨน อาชญากรรม ซึ่งĀลักการดังกลŠาüถูกบัญญัติเĂาไüšในมาตรา 225-1 ถึง 225-4 ในประมüล กฎĀมายĂาญาขĂงประเทýฝรั่งเýÿ เĀตุแĀŠงการเลืĂกปฏิบัติที่ประมüลกฎĀมายĂาญาขĂงประเทýฝรั่งเýÿรับรĂง ไดšแกŠ ตšน กำเนิด เพý ÿถานะครĂบครัü รูปลักþณŤ การตั้งครรภŤ ÿถานะทางเýรþฐกิจ ที่ĂยูŠĂาýัย ÿุขภาพ คüามพิการ คüามคิดเĀ็นทางการเมืĂง คüามมีÿŠüนรŠüมในกิจกรรมขĂงÿĀภาพ การเปŨนผูšแจšง เบาะแÿĀรืĂการตŠĂÿูšเกี่ยüกับการทุจริต การเปŨนผูšใชšภาþา การเปŨนÿŠüนĀนึ่งขĂงชนชาติ ÿัญชาติ เชื้Ăชาติ ĀรืĂýาÿนา ฯลฯ12 นĂกจากนี้กฎĀมายยังใĀšคüามรับรĂงเĀตุแĀŠงการเลืĂกปฏิบัติที่เกิด จากการยĂมĀรืĂปฏิเÿธการถูกคุกคามทางเพý13 และการยĂมĀรืĂปฏิเÿธการเขšารŠüมกิจกรรม “รับนšĂง” ที่ไมŠชĂบดšüยกฎĀมาย14 การเลืĂกปฏิบัติโดยไมŠเปŨนธรรมที่กฎĀมายกำĀนดใĀšเปŨนคüามผิดĂาญาในÿŠüนนี้มี ระüางโทþจำคุกไมŠเกินÿามปŘ และปรับไมŠเกิน 45,000 ยูโร ซึ่งมีฐานคüามผิดดังนี้ 1) การปฏิเÿธ ไมŠจำĀนŠายÿินคšาĀรืĂบริการ และĀากคüามผิดดังกลŠาüเกิดขึ้นในที่ÿาธารณะ ĀรืĂเปŨนการ ขัดขüางไมŠใĀšเขšาถึงที่ÿาธารณะ ผูšกระทำตšĂงรับโทþĀนักขึ้น 2) ขัดขüางกิจกรรมทางเýรþฐกิจ (เชŠน โฆþณาใĀšไมŠซื้Ăÿินคšาจากชาüมุÿลิม) 3) ไมŠรับเขšาทำงาน ลงโทþ ĀรืĂไลŠĂĂก 4) ตั้งเงื่Ăนไข ที่ไมŠเปŨนธรรมในการจำĀนŠายÿินคšาĀรืĂบริการ 5) ตั้งเงื่Ăนไขที่ไมŠเปŨนธรรมในการรับเขšาทำงาน 6) ปฏิเÿธไมŠรับเขšาฝřกĂบรมüิชาชีพตามกฎĀมายประกันÿังคม15 กฎĀมายยังไดšกำĀนดการเลืĂกปฏิบัติที่มีÿาเĀตุดังนี้ตŠĂไปนี้ไมŠเปŨนคüามผิด 1) คüาม ปลĂดภัยตŠĂชีüิต รŠางกาย และĂนามัย 2) การปฏิเÿธไมŠจšางงานเพราะเĀตุผลทางÿุขภาพĀรืĂ ค ü า ม พิ ก า ร ที่ ก ฎ Ā ม า ย Ă นุ โ ล ม 11 กชกร üิชยาภยับุญนาค, “การกำĀนดคüามรบัผิดทางĂาญาÿำĀรับĂาชญากรรมที่เกิดจากคüามเกลียดชัง,” (üิทยานพินธŤ ปริญญามĀาบัณฑิต, ÿาขาüิชานิติýาÿตรŤคณะนิติýาÿตรŤจุāาลงกรณŤมĀาüิทยาลัย, 2556), 172-180. ÿืบคšนเมื่Ă 25 ตุลาคม 2565, Chulalongkorn University Intellectual Repository (CUIR), https://www.car.chula.ac.th/display7.php?bib=b2052185 12 ประมüลกฎĀมายĂาญาประเทýฝรั่งเýÿ มาตรา 225-1 üรรคĀนึ่ง13 ประมüลกฎĀมายĂาญาประเทýฝรั่งเýÿ มาตรา 225-1-1 14 ประมüลกฎĀมายĂาญาประเทýฝรั่งเýÿ มาตรา 225-1-2 15 ประมüลกฎĀมายĂาญาประเทýฝรั่งเýÿ มาตรา 225-2