หนังสือรพีพัฒนศักดิ์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ประจำปี 2565

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 175 คüćมผĉด แมšจąเปŨนคüćมผĉดในตĆü (Mala in se) แลąเปŨนคüćมชĆ่üรšćยผĉดýĊลธรรมทĊ่กฎĀมćย ÿมคüรลงโทþ ÿĈĀรĆบĀลĆกกฎĀมćยทĊ่เกĊ่ยüขšĂงนĊ้จąใชšแนüทćงจćกนโยบćยในกćรปรćบĀรČĂเลĉกลšม กćรคšćปรąเüณĊ (Abolitionist Policy) ปรąกĂบเปŨนพรąรćชบĆญญĆตĉปŜĂงกĆนแลąปรćบปรćมกćร คšćปรąเüณĊ พ.ý. 2539 ท่นĊĈบทบĆญญĆตĉในปรąมüลกฎĀมćยĂćญćทĊ่เกĊ่ยüขšĂงÿĂดคลšĂงมćปรĆบใชš ดšüย การบังคับคšาประเüณี(มćตรć 12) ยŠĂมไมŠไดšเกĉดจćกคüćมÿมĆครใจ มĊลĆกþณąคČĂบčคคล กรąทĈตŠĂผĎšĂČ่นในลĆกþณąĀนŠüงเĀนĊ่ยü กĆกขĆง ทĈใĀšเÿĊยเÿรĊภćพ ทĈรšćยรŠćงกćยĀรČĂขĎŠเข็ญüŠćจą ทĈรšćย เพČ่ĂขŠมขČนใจใĀšผĎšคšćปรąเüณĊทĈกćรคšćปรąเüณĊเพČ่ĂตĂบÿนĂงคüćมตšĂงกćรขĂงตนเĂง ĀรČĂผĎšĂČ่น ตšĂงรąüćงโทþจĈคčกตĆ้งแตŠ 10 - 20 ปŘ ปรĆบตĆ้งแตŠ 200,000 - 400,000 บćท ÿŠüนกรณĊ ทĊ่มĊกćรบĆงคĆบใĀšคšćปรąเüณĊในลĆกþณąกรąทĈดšüยคüćมรčนแรงจนเกĉด ĂĆนตรćยÿćĀĆÿ เชŠนบĆงคĆบ ใĀšขćยบรĉกćรทćงเพýจนแทšงลĎกĀรČĂทčบตĊเจĊยนตćย โทþจĈคčกตลĂดชĊüĉตĀรČĂĀćกตćยก็ĂćจมĊ โทþถċงปรąĀćรชĊüĉต ผูšจัดĀาและประกอบธุรกิจการคšาประเüณี แมŠเลšć แมงดć ทĊ่มĊกćรคüบคčมใĀšมĊกćร คšćปรąเüณĊเปŨนธčรกĉจก็ยŠĂมมคĊüćมผĉดตćมกฎĀมćยเชŠนกĆน (มćตรć 11) นĂกจćกนĊ้ในปรąมüลกฎĀมćยĂćญćไดšบĆญญĆตĉขšĂบĆงคĆบทĊ่เกĊ่ยüขšĂงโดยตรงกĆบผĎšเปŨนธčรą จĆดĀć ลŠĂไป ĀรČĂพćไปเพČ่ĂกćรĂนćจćร รüมไปถċงผĎšทĊ่ทĈดĈรงชĊพĂยĎŠดšüยรćยไดšขĂงĀญĉงซċ่ง คšćปรąเüณĊ (แมงดć) ไüšในมćตรć 282 มćตรć 283 แลąมćตรć 286 ÿรčปĀลĆกกฎĀมćยไดšดĆงนĊ้18 มาตรา 282 ĀćกผĎšใดเปŨนธčรąจĆดĀć ลŠĂไป พćไปเพČ่ĂกćรĂนćจćรเพČ่ĂÿนĂงคüćมใคร ขĂงผĎšĂČ่น ตšĂงรąüćงโทþจĈคčก 1 - 10 ปŘ ปรĆบตĆ้งแตŠ 2,000 - 20,000 บćท ทĆ้งนĊ้ไมŠüŠćผĎšนĆ้นจąเปŨน เพýชćยĀรČĂเพýĀญĉง ยĉนยĂมĀรČĂไมŠก็ตćม ĂĊกทĆ้งยĆงมĊปรąเด็นเพĉ่มโทþโดยพĉจćรณćจćกĂćยčขĂง ผĎšถĎกกรąทĈดšüย ĀćกผĎšถĎกกรąทĈĂćยčเกĉน 15 ปŘ แตŠไมŠเกĉน 18 ปŘ ĀรČĂĂćยčไมŠเกĉน 15 ปŘ ก็จąไดšรĆบ ĂĆตรćโทþÿĎงขċ้น นĂกจćกนĊ้ยĆงกĈĀนดโทþใĀšผĎšทĊ่รĆบตĆüผĎšถĎกกรąทĈ ĀรČĂÿนĆบÿนčนกćรกรąทĈนĆ้น เชŠนเดĊยüกĆบผĎšเปŨนธčรąจĆดĀć ลŠĂไป ĀรČĂพćไปนĆ้นดšüย มาตรา 283 มĊคüćมรčนแรงมćกกüŠć เพรćąมĊกćรใชšĂčบćยĀลĂกลüง ขĎŠเข็ญ กĈลĆง ปรąทčþรšćย (ĀมćยรüมถċงกćรกรąทĈใด ๆ ทĊ่ทĈใĀšบčคคลĂยĎŠในภćüąทĊ่ไมŠÿćมćรถขĆดขČนไดš เชŠน 18 เพิ่งอšาง, Āนšา 73

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 176 กćรมĂมยćแลšüพćไป) ใชšĂĈนćจครĂบงĈผĉดทĈนĂงคลĂงธรรม (เชŠน ĂšćงคüćมเปŨนญćตĉผĎšใĀญŠ บĆงคĆบใĀšชćยĀรČĂĀญĉงไป) ĀรČĂขŠมขČนใจโดยทĊ่ผĎšถĎกกรąทĈมĉไดšÿมĆครใจจąกรąทĈ ÿŠüนมาตรา 283 ทüิจąมčŠงเนšนทĊ่กćรกรąทĈตćมมćตรć 282 ตŠĂผĎšเยćüŤทĊ่ĂćยčไมŠเกĉน 15 ปŘ ĀรČĂเกĉน 15 ปŘแตŠไมŠเกĉน 18 ปŘ ไมŠüŠćผĎšนĆ้นยĉนยĂมĀรČĂไมŠ แลąกรณĊกรąทĈตŠĂบčคคลทĊ่Ăćยčเกĉน 15 ปŘ เปŨนคüćมผĉดทĊ่ยĂม คüćมไดš ĂยŠćงไรก็ตćมผĎšเขĊยนมĊขšĂพċงพĉจćรณćคČĂ คüรแลšüĀรČĂทĊ่กćรกรąทĈเชŠนüŠćจąยĂมคüćม ไดšแลąĀćกยĂมคüćมไดšจąเปŨนกćรÿรšćงชŠĂงโĀüŠใĀšผĎšกรąทĈผĉดเพĉ่มขċ้นĀรČĂไมŠ กŠĂนจąมĊกćรแกšไขในพรąรćชบĆญญĆตĉแกšไขเพĉ่มเตĉมปรąมüลกฎĀมćยĂćญć พ.ý. 2540 กฎĀมćยบĆญญĆตĉเปŨนคüćมผĉดตŠĂเมČ่ĂกรąทĈตŠĂเพýĀญĉงเทŠćนĆ้น แตŠตŠĂมćไดšมĊกćรแกšไขใĀš ครĂบคลčมถċงเพýชćย ดšüยคĈนċงถċงÿĉทธĉคüćมเทŠćเทĊยมทćงเพý แลąปรĆบใĀšÿĂดคลšĂงกĆบ ĂนčÿĆญญćเกĊ่ยüกĆบกćรคćšมนčþยŤทĊ่ไมŠมĊกćรจĈกĆดเพý มาตรา 286 เปŨนมćตรćĀลĆกทĊ่เนšนเกĊ่ยüกĆบคüćมผĉดฐćนดĈรงชĊพĂยĎŠดšüยรćยไดšขĂงĀญĉง ซċ่งคšćปรąเüณĊ ĀรČĂผĎšเปŨนแมงดć พŠĂเลšć แมŠเลšć โดยกĈĀนดüŠć ผĎšใดĂćยčกüŠć 16 ปŘ ดĈรงชĊพĂยĎŠแมš เพĊยงบćงÿŠüนจćกรćยไดšขĂงโÿเภณĊตšĂงรąüćงโทþจĈคčกตĆ้งแตŠ 7 - 20 ปŘ ปรĆบตĆ้งแตŠ 14,000 - 40,000 บćท ĀรČĂจĈคčกตลĂดชĊüĉต โดยเปŨนผĎšทĊ่ไมŠมĊปŦจจĆยĂČ่นในกćรดĈรงชĊพĀรČĂมแĊตŠมĊไมŠเพĊยงพĂ แลąตšĂงปรćกฏüŠćมĊกćรĂยĎŠรŠüม ÿมćคมกĆบĀญĉงคšćปรąเüณĊเปŨนĂćจĉณ กĉนĂยĎŠĀลĆบนĂน รĆบเงĉน ĀรČĂปรąโยชนŤĂČ่น ๆ จćกโÿเภณĊ ĀรČĂĂćจĂยĎŠในรĎปแบบขĂงกćรเขšćแทรกแซงเชĉงชŠüยเĀลČĂในกćร ทąเลćąüĉüćทกĆบผĎšทĊ่คบคšćกĆบĀญĉงซċ่งคšćปรąเüณĊนĆ้น โดยมĊขšĂยกเüšนคČĂไมŠนĆบรüมผĎšรĆบคŠćเลĊ้ยงดĎ จćกโÿเภณĊซċ่งพċงใĀšคŠćเลĊ้ยงดĎตćมกฎĀมćยĀรČĂตćมธรรมจรรยć กćรเปŨนแมงดćตšĂงมĊคüćมÿĆมพĆนธŤÿŠüนตĆüกĆบโÿเภณĊเปŨนเüลćนćนพĂÿมคüร ตšĂงเกćą แลąขĎดรĊดเĂćเงĉนĀญĉง โดยบทบĆญญĆตĉไมŠไดšกĈĀนดไüšโดยตรงüŠćรćยไดšทĊ่ใชšในกćรดĈรงชĊพนĆ้นตšĂง มćจćกกćรคšćปรąเüณĊĀรČĂไมŠ แตŠกฎĀมćยบĆญญĆตĉไüšชĆดเจนüŠćเปŨนรćยไดšขĂงĀญĉงในกćร คšćปรąเüณĊจċงĂćจĀมćยคüćมüŠćแมงดćนĆ้นไมŠจĈเปŨนตšĂงรŠüมในกรąบüนกćรคšćปรąเüณĊ เพĊยงไดš รćยไดšจćกโÿเภณĊก็เขšćตćมบทบĆญญĆตĉแลšü กฎĀมćยใชšคĈüŠć “คŠćเลĊ้ยงดĎ” มĉใชŠ “คŠćĂčปกćรąเลĊ้ยงดĎ”ตćมทĊ่ใชšในปรąมüลกฎĀมćย แพŠงแลąพćณĉชยŤมćตรć 1598/38 ทĊ่กĈĀนดĀนšćท่ĊเฉพćąกĆบÿćมĊภรรยćĀรČĂบĉดćมćรดćกĆบบčตร เทŠćนĆ้น แÿดงถċงเจตนćรมณŤขĂงกฎĀมćยทĊ่ĀมćยรüมถċงผĎšทĊ่มĊคüćมÿĆมพĆนธŤกĆนตćมกฎĀมćย โดย ÿĆญญć เชŠน ลĎกจšćง คนรĆบใชšทĊ่ไดšรĆบเงĉนจćกโÿเภณĊ ĀรČĂโดยพĉนĆยกรรม ĀรČĂกฎĀมćยĂČ่นทĊ่ใĀšคŠć

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 177 เลĊ้ยงดĎกĆนไดš ซċ่งĀมćยคüćมüŠćกฎĀมćยตšĂงกćรเĂćผĉดเพĊยงผĎšทĈตĆüเปŨนÿćมĊĀรČĂภรรยćนĂก กฎĀมćยแลąทĈĀนšćทĊ่คčšมครĂงโÿเภณĊในลĆกþณąเดĊยüกĆบแมงดć19 กćรคšćปรąเüณĊในปŦจจčบĆนมĊลĆกþณąเปŨนĂงคŤกรĂćชญćกรรม (Organized Crime) มćก ขċ้น แมšจąมĊกฎĀมćยกĈĀนดโทþแกŠผĎšเกĊ่ยüขšĂงกĆบกćรคšćปรąเüณĊ แตŠผĎšทĊ่ถĎกจĆบกčมแทšจรĉงกลĆบมĊ เพĊยงตĆüโÿเภณĊเทŠćนĆ้น เพรćąกลčŠมคนทĊ่เĀลČĂĂćýĆยคüćมชŠüยเĀลČĂจćกĂงคŤกรทĊ่ทĈงćนรŠüมกĆน ĀลบĀนĊไปไดšทčกครĆ้ง ดĆงนĆ้นกćรบĆงคĆบใชšกฎĀมćยในคüćมผĉดฐćนคšćปรąเüณĊแมšจąไมŠมĊกćรเลČĂก ปฏĉบĆตĉโดยกฎĀมćย (Discrimination by law) แตŠในคüćมเปŨนจรĉงก็ยĆงมĊชŠĂงüŠćงทĊ่กćรเลČĂก ปฏĉบĆตĉในกćรบĆงคบĆใชšกฎĀมćย (Discrimination by law enforcement) 20 เชŠนเดĉม 3.4 ÿิทธิในตัüเองที่ÿูญÿิ้นและชีüิตที่มิไดšลิขิตเองของโÿเภณีไทย “เปŨนไมšงามใĀšกระรอกเจาะ เปŨนเพราะคüามจำเปŨน เงินตšองใชšในยามลำเค็ญ ไมŠกินไมŠเที่ยüĀรอกĀนา กระดังงาตšองมาลนไฟ ใĀšชายĀมื่นชายโลมไลšกายา เปŨนนางโลม เปŨนแมŠคšา จนกระดังงาเกรียมไฟ ” เพลง กรąดĆงงćเกรĊยมไฟ, ไüüĉทยŤ ผĎšเขĊยนเชČ่ĂüŠćไมŠมĊผĎšใดทĊ่ปรćรถนćทĊ่จąปรąกĂบĂćชĊพโÿเภณĊมćตĆ้งแตŠแรกเรĉ่ม คüćมฝŦนใน üĆยเยćüŤขĂงพüกเธĂĂćจÿดใÿแลąเคยมĂงĂนćคตดšüยใจเปŘũยมคüćมĀüĆงเĀมČĂนคนทĆ่üไป แตŠ เพรćąมĊปŦจจĆยบĊบบĆงคĆบตŠćง ๆ ดĆงทĊ่ไดšกลŠćüไปขšćงตšน ทĈใĀšตšĂงเลČĂกเดĉนในเÿšนทćงÿĊเทćทąมċนนĊ้ แลąเมČ่ĂกšćüเขšćÿĎŠĂćชĊพโÿเภณĊแลšüก็ยćกจąถĂนตĆü ĂćชĊพโÿเภณĊนĊ้เปŨน “ĂćชĊพทĊ่มĊüĆนĀมดĂćยč” เพรćąคŠćตĆüขĂงโÿเภณĊในÿถćนบรĉกćรจą ถĎกแบŠงĂยŠćงไมŠเปŨนธรรมแลąขċ้นĂยĎŠกĆบคüćมÿćüคüćมบรĉÿčทธĉ์ขĂงÿตรĊ กćรเปŗดบรĉÿčทธĉ์ครĆ้งแรก ĀćกเปŨนลĎกคšćชćüไทยจąไดšรćคćปรąมćณ 3,000 - 6,000 บćท โÿเภณĊไดšÿŠüนแบŠง 200 - 500 19 จĉตตĉ ตĉงýภĆทĉยŤ. คĈĂธĉบćยปรąมüลกฎĀมćยĂćญć ภćค 2 ตĂนทĊ่ 2 แลąภćค 3, (กรčงเทพĄ : ÿĈนĆกĂบรมýċกþćกฎĀมćยแĀŠง เนตĉบĆณฑตĉยÿภć, 2513), 1520-1521 . Ăšćงถċงใน ÿĀรĆฐ ÿĉรĉüĆฒนŤ, “คüćมผĉดฐćนดĈรงชĊพĂยĎŠดšüยรćยไดšขĂงĀญĉงซ่งċคšćปรąเüณĊ ตćมปรąมüลกฎĀมćยĂćญć มćตรć 286,” (üĉทยćนĉพนธŤปรĉญญćมĀćบĆณฑตĉคณąนĉตĉýćÿตรŤจčāćลงกรณŤมĀćüĉทยćลยĆ, 2541) , Āนšć 17. 20 ÿčดćรĆตนŤýčภพĉพĆฒนŤแลąคณą, กćรแÿüงĀćปรąโยชนŤทćงเพýจćกÿตรĊไทยกĆบปŦญĀćÿĉทธĉมนčþยชนแลąÿตรĊกĆบกฎĀมćย, (กรčงเทพĄ:มĀćüĉทยćลĆยธรรมýćÿตร,Ť 2527), Āนšć 220-221.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 178 บćทĀรČĂĂćจไมŠไดšรĆบเลย ĀćกเปŨนลĎกคšćชćüตŠćงชćตĉ คŠćเปŗดบรĉÿčทธŤจąÿĎงขċ้นเปŨน 8,000 - 12,000 บćท แตŠคŠćตĆüจąลดลงมćเรČ่Ăย ๆ ตćมคüćมเยćüŤüĆยทĊ่รŠüงโรยลง จąเĀ็นไดšüŠćไดšüŠćกćรลĉดรĂนÿĉทธĉขĂงโÿเภณĊนĆ้น เกĉดจćกÿćเĀตčĀลĆกคČĂแนüคĉดปŗตćธĉป ไตย (Patriarchy) แลąกćรมĂงผĎšĀญĉงเปŨนÿĉนคšć (Commoditization) กลŠćüคČĂ เĀ็นüŠćเพýชćยมĊ Ăภĉÿĉทธĉ์เĀนČĂเพýĀญĉงแลąกćรมĂงผĎšĀญĉงเปŨนเĀมČĂนüĆตถčทćงเพý (sex object) ทĊ่มĊĀนšćทĊ่ ตĂบÿนĂงคüćมตšĂงกćรทćงเพýขĂงชćย ÿćมćรถซČ้Ăขćย ทĈลćยเกĊยรตĉ Āมĉ่นýĆกดĉ์ýรĊĂยŠćงไรก็ ยŠĂมไดš เมČ่ĂแนüคĉดดĆงกลŠćüปรćกฏขċ้น จนทĈใĀšคนในÿĆงคมเคยชĉนกĆบกćรมĂงüŠćผĎšĀญĉงเปŨนüĆตถč ทćงเพý (Visual objectification of women) ก็จąถĎกมĂงüŠćเปŨนคŠćนĉยมใĀมŠทĊ่ไดšรĆบกćรยĂมรĆบ (Standardization of values) โดยปรĉยćย21 ซċ่งกćรแกšไขทĆýนคตĉขĂงคนนĆ้น ĂćจทĈไดšยćกยĉ่ง กüŠćกćรรąงĆบปรćบปรćมปŦญĀćÿĆงคมทĊ่เกĉดขċ้นเÿĊยĂĊก นĂกจćกพรĀมจรรยŤแลąคüćมบรĉÿčทธĉ์แลšü ÿĉ่งทĊ่โÿเภณĊแลąผĎšคšćบรĉกćรทćงเพýตšĂงเÿĊย ไปคČĂÿĉทธĉ เกĊยรตĉแลąýĆกดĉ์ýรĊคüćมเปŨนมนčþยŤ คüćมĀมćยขĂงคĈüŠć “ýĆกดĉ์ýรĊคüćมเปŨนมนčþยŤ” ตćมปฏĉญญćÿćกลüŠćดšüยÿĉทธĉมนčþยชนไมŠไดšเขĊยนนĉยćมคüćมĀมćยไüšĂยŠćงชĆดเจน ĂćจเปŨน เพรćąตšĂงกćรลąบทนĉยćมไüšในฐćนทĊ่เขšćใจไดšโดยÿćมĆญÿĈนċก ĂćจเพČ่ĂĀลĊกเลĊ่ยงคüćมขĆดแยšงใน กćรĂธĉบćยคüćมĀรČĂเปŗดกüšćงใĀšตĊคüćมเพČ่ĂÿรšćงกฎĀมćยทĊ่ÿĂดคลšĂงตŠĂไป โดยใĀšคüćมĀมćย ไüšüŠć Āมćยถċง “คüćมเชČ่ĂมĆ่นในคčณคŠćขĂงคüćมเปŨนมนčþยŤทĊ่มĊมโนธรรม มĊýĆกยภćพทĊ่ÿćมćรถจą เปลĊ่ยนแปลงตนÿĎŠคüćมเปŨนมนčþยŤทĊ่ÿมบĎรณŤตรćบเทŠćทĊ่ยĆงมĊลมĀćยใจ กćรยČนĀยĆดüŠćมนčþยŤทčกคน มĊýĆกดĉ์ýรĊทĊ่มĉĂćจถĎกใชšเปŨนเครČ่ĂงมČĂเพČ่Ăÿĉ่งใด ๆ ไดšนĆ้น มĉใชŠเพรćąเชČ่ĂüŠćมนčþยŤเปŨนÿĉ่งÿมบĎรณŤ แบบ แตŠเพรćąมĊคüćมýรĆทธćเชČ่ĂมĆ่นüŠćมนčþยŤÿćมćรถเปลĊ่ยนแปลงไดš ซċ่งทčกคนตšĂงเคćรพคüćม เปŨนมนčþยŤขĂงเขć ĂĊกทĆ้งคüćมแตกตŠćงในเรČ่ĂงตŠćง ๆ เชŠน เพý üĆย ĂćชĊพ มĉใชŠเĀตčผลใĀšผĎšใดจą พรćกĀรČĂลดคณčคŠćคüćมเปŨนมนčþยŤนĆ้นไดš 22” แคทลĊน แบรŤรĊ่ (Kathleen Barry) ไดšเÿนĂแนüคิดการลดทอนýักดิ์ýรีคüามเปŨน มนุþยŤ23 โดยกĈĀนดขĆ้นตĂนกćรลดทĂนýĆกดĉ์ýรĊคüćมเปŨนมนčþยŤขĂงโÿเภณĊ 4 ขĆ้นตĂน คČĂ 21 ÿมพร พรĀมĀĉตćธร แลąคณą, Ăćšงแลšü 13. 22 เรยĊบเรĊยงแลąยŠĂคüćมมćจćกปฏĉญญćÿćกลüŠćดüšยÿĉทธĉมนčþยชน ค.ý. 1948 ขšĂ 1 แลąขšĂ 2 23 Kathleen Barry, The prostitution of sexuality, (New York: NYU Press, 1979).

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 179 1) กćรแยกตĆüเĂงใĀšเกĉดรąยąĀŠćงทćงÿĆงคม (Distancing) โดยĂĂกจćกÿĆงคมทĊ่เคยĂยĎŠ แลą คบคšćÿมćคมเฉพćąกĆบกลčŠมคนทĊ่ปรąกĂบĂćชĊพเดĊยüกĆนเพČ่ĂลดคüćมรĎšÿċกแปลกแยกขĂง ตน 2) กćรปลดปลŠĂยตĆüเĂงใĀšĀลčดพšนจćกกćรรĆบรĎšเรČ่ĂงกćรใชšรŠćงกćยเปŨนÿĉนคšć (Disengagement) 3) กćรแÿดงพĆนธąผĎกพĆนทćงĂćรมณโŤดยกćรเÿแÿรšง (Dissociation) 4) กćรปลดปลŠĂยรŠćงกćยโดยปรćýจćกĂćรมณŤ(Disembodiment) ไมŠüŠćกćรเขšćÿĎŠĂćชĊพจąมćจćกคüćมÿมĆครใจ ĀรČĂมćจćกกćรถĎกบĆงคĆบขĎŠเข็ญ ทšćยทĊ่ÿčดเมČ่Ă ตšĂงทĈĂćชĊพโÿเภณĊ เÿĊยคüćมบรĉÿčทธĉ์ซċ่งĀญĉงบćงคนรĆกÿงüนยĉ่งแลšü ก็ตšĂงจĈยĂมจĈนนตŠĂ โชคชąตć ÿĉ้นýĆกดĉ์ýรĊ รĎšÿċกแปลกแยกจćกÿĆงคมแลąถลĈลċกลงÿĎŠเÿšนทćงĂćชĊพจนยćกจąถĂนตĆü 3.5 ĀลักกฎĀมายที่เกี่ยüขšองกับโÿเภณี ปรąเทýไทยมĊกćรบĆญญĆตĉกฎĀมćยเกĊ่ยüกĆบกćรปรćบปรćมกćรคšćปรąเüณĊโดยเฉพćąคČĂ พรąรćชบĆญญĆตĉปŜĂงกĆนแลąปรćบปรćมกćรคšćปรąเüณĊ พ.ý. 2539 โดยมĊใจคüćมÿĈคĆญแยกเปŨน ĀĆüขšĂไดšดĆงนĊ้ 24 การเรŠคšาประเüณี (มćตรć 5) ลĆกþณąกćรคšćปรąเüณĊดšüยüĉธĊกćรเรŠคšćปรąเüณĊเปŨน พฤตĉกรรมทĊ่มĊใĀšเĀ็นบŠĂยครĆ้งโดยเฉพćąในเมČĂงทŠĂงเทĊ่ยüแลąกฎĀมćยบĆญญĆตĉใĀšเปŨนคüćมผĉด เฉพćąกรณĊผĎšขćยบรĉกćรทćงเพý ไมŠรüมถċงผĎšซČ้Ăบรĉกćร ไมŠüŠćĀญĉงĀรČĂชćยทĊ่แÿดงพฤตĉกรรมเขšć ไปตĉดตŠĂชĆกชüนแนąนĈตĆü ตĉดตćม รบเรšćใĀšบčคคลĂČ่นซČ้ĂบรĉกćรทćงเพýตćมถนนĀรČĂทĊ่ ÿćธćรณą โดยมĊลĆกþณąเปŗดเผยโจŠงแจšง เปŨนทĊ่ĀนšćĂĆบĂćยĀรČĂเปŨนกćรเดČĂดรšĂนรćคćญแกŠ ปรąชćชนทĆ่üไป เชŠน กćรโบกมČĂ ขüćงรถ เกćąรถ ผĎšคšćปรąเüณĊทĊ่มĊพฤตĉกรรมเชŠนนĊ้มĊคüćมผĉด ตćมกฎĀมćย ตšĂงรąüćงโทþปรĆบ ไมŠเกĉน 1,000 บćท การมั่üÿุมคšาประเüณี(มćตรć 6) ถšćมĊพฤตĉกรรมĂĆนเปŨนกćรมĆ่üÿčมคšćปรąเüณĊ เพČ่ĂใĀš ตนเĂงĀรČĂผĎšĂČ่นไดšคšćปรąเüณĊ เชŠนไปมĆ่üÿčมในÿถćนบĆนเทĉงĀรČĂคลĆบบćรŤตŠćงๆเพČ่ĂกćรคšćปรąเüณĊ พฤตĉกรรมเชŠนนĊ้ยŠĂมมĊคüćมผĉดĂćจจąตšĂงโทþจĈคčกไมŠเกĉนĀนċ่งเดČĂนปรĆบไมŠเกĉน 1,000 บćท ĀรČĂทĆ้งจĈทĆ้งปรĆบ 24 ปรĊชćüĆชรŤ เýüตภĆทรไพýćล, พĊรพจนŤ ปŗũนทĂงดĊ, “ปŦญĀćกćรบĆงคบĆใชšพรąรćชบĆญญĆตปĉŜĂงกĆนแลąปรćบปรćมกćรคšćปรąเüณĊ พ.ý.2539,” üćรÿćร มจร พčทธปŦญญćปรĉทรรýนŤ 3,2 (พฤþภćคม -ÿĉงĀćคม 2561): 146-147 .

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 180 การโฆþณาการคšาประเüณี(มćตรć 7) พฤตĉกรรมกćรĂĂกเรŠ ชĆกชüน รบเรšćใĀšมĊกćรซČ้Ă บรĉกćรทćงเพý กćรกŠĂคüćมเดČĂดรšĂนรćคćญใĀšกĆบบčคคลท่üĆไปมĊคüćมผĉดตćมกฎĀมćยแลąĀćก มĊกćรโฆþณćชĆกชüนแนąนĈใĀšมćขćยบรĉกćรทćงเพý โดยÿĉ่งพĉมพŤĀรČĂÿČ่ĂĂČ่นๆ ทĊ่ÿćมćรถ แพรŠĀลćยเü็บไซตŤ ĂĉนเทĂรŤเน็ต ĀรČĂเĂกÿćรเผยแพรŠก็จąมĊโทþÿĎงขċ้นโดยกĈĀนดโทþจćคčกตĆ้งแตŠ 6 เดČĂน ถċง 2 ปŘ ปรĆบตĆ้งแตŠ 10,000 บćท ถċง 40,000 บćท ĀรČĂทĆ้งจĈทĆ้งปรĆบ 4. โÿเภณีชาย เพýทางเลือก และโÿเภณีเด็ก กćรคšćปรąเüณĊมĉไดšจĈกĆดĂยĎŠเพĊยงเฉพćąเพýĀญĉงเพĊยงเพýเดĊยü เพýชćยĀรČĂบčคคลเพý ทćงเลČĂกก็ÿćมćรถเปŨนโÿเภณĊไดšเชŠนกĆน นĂกจćกนĊ้ยĆงมĊกćรคšćปรąเüณĊเด็กแลąเยćüชนทĊ่ผĉด กฎĀมćยแลąเปŨนกćรขĆดขüćงคüćมเจรĉญĂนčüĆตĉขĂงชćตĉ โดยจąกลŠćüถċงโÿเภณĊชćยแลąĂćชĊพ บรĉกćรทćงเพýในบćรŤโăÿตŤ บćรŤเกยŤ แลąกćรคšćปรąเüณĊเด็ก โÿเภณีชาย ในบรĉบทนĊ้Āมćยรüมถċงโÿเภณีเพýทางเลือกดšüย เปŨนผĎšคćšบรĉกćรทćงเพýทĊ่ มĊลĆกþณąกćรทĈงćนแลąกćรเขšćÿĎŠĂćชĊพเĀมČĂนกĆบโÿเภณĊĀญĉงแตŠเปลĊ่ยนกลčŠมเปŜćĀมćยขĂง ผĎšรĆบบรĉกćรเปŨนเพýĀญĉงĀรČĂผĎšชćยดšüยกĆนเĂงแทน โดยกćรทĈงćนจąมĊทĆ้งÿถćนคšćปรąเüณĊ โÿเภณĊชćย บćรŤโăÿตŤ บćรŤเกยŤ พนĆกงćนชćยทĊ่เรĊยกüŠć “โăÿตŤ” จąเนšนกćรจĆดเครČ่ĂงดČ่มแลąเปŨน เพČ่ĂนคčยใĀšลĎกคšć คดĉรćคćเปŨน “ดČ่ม” แตŠงตĆüดĊ ใÿŠเÿČ้ĂชčดÿĎท แลąดĎแลบčคลĉกภćพใĀšดĎภĎมĉฐćน โดย ลĎกคšćÿŠüนมćกจąเปŨนผĎšĀญĉง แตŠบćรŤเกยŤจąมĊกćรเตšนเผยÿĆดÿŠüนแลąแตŠงตĆüดšüยเÿČ้ĂผšćนšĂยชĉ้น กüŠć แลąนĂกจćกนĆ้นยĆงมĊบćงกรณĊทĊ่ลĎกคšćจą “ĂĂฟ” พนĆกงćนชćยทĊ่ถĎกตćตšĂงใจไปมĊ เพýÿĆมพĆนธŤ โดยมĊกćรตกลงรćคćกĆนลŠüงĀนšćซċ่งเขšćขŠćยกćรคšćปรąเüณĊ กŠĂนทĊ่ผϚÊćนจąคĉดüŠćบćรŤเกยŤฟŦงดĎüĉตถćรĀรČĂมĂงกลčŠมคนทĊ่มĊคüćมĀลćกĀลćยทćงเพý ในแงŠลบ ผĎšเขĊยนตšĂงขĂĂธĉบćยคüćมเพĉ่มเตĉมเÿĊยกŠĂนüŠć แทšจรĉงแลšüคüćมĀลćกĀลćยขĂงรÿนĉยม ทćงเพýนĆ้นมĊมćตĆ้งแตŠÿมĆยกรĊกโบรćณดĆงทĊ่ไดšกลŠćüในĀĆüขšĂปรąüĆตĉýćÿตรŤโÿเภณĊ ในชŠüง รąยąเüลćĀนċ่งมĊแนüคĉดรĆงเกĊยจเพýทćงเลČĂก (LGBTQ) ĀรČĂบčคคลทĊ่มĊรÿนĉยมรĆกรŠüมเพý (Homosexual) แลąแบŠงแยกบčคคลกลčŠมดĆงกลŠćüĂĂกจćกÿĆงคม โดยมĊÿćเĀตčมćจćกรÿนĉยมทćง เพý (Sexual orientation) ĂĆตลĆกþณŤทćงเพý (Gender identity) กćรแÿดงĂĂกทćงเพý (Gender expression) ĀรČĂลĆกþณąทćงเพý (Sexual characteristics) เรČ่ĂงเพýคüรเปŨนĂĉÿรą ขĂงปŦจเจกบčคคล ฉąนĆ้นกćรเปŗดเปลČĂยรŠćงกćยจċงมĉใชŠเรČ่ĂงผĉดปกตĉแตŠĂยŠćงใด เปŨนเพĊยงแตŠกćร

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 181 แÿดงĂĂกถċงรÿนĉยมทćงเพýเทŠćนĆ้น แลąในบćรŤโăÿตŤĀรČĂบćรŤทĆ่üไปบćงแĀŠงบćงแĀŠงก็มĊกćรเปŗด เปลČĂยรŠćงกćยเชŠนเดĊยüกĆน ในÿŠüนขĂงกฎĀมćยทĊ่เกĊ่ยüขšĂง เพรćąมĉไดšมĊกฎĀมćยกĈĀนดไüšเพČ่ĂโÿเภณĊชćย โดยเฉพćą แลąĀćกตĊคüćมตćมเจตนćรมณŤกฎĀมćยยŠĂมĀมćยคüćมถċงโÿเภณĊทčกคนโดยไมŠจĈกĆด เพý จċงÿćมćรถใชšกฎĀมćยเดยĊüกĆนกĆบในกรณĊโÿเภณĊทĆ่üไปไดš แมšปŦจจčบĆนมกĊćรเปŗดเÿรĊทćงเพýมćกขċ้นกüŠćในĂดĊตแลšü แตŠแนüคĉดเĀยĊยดเพýดĆงกลŠćüก็ ยĆงคงปรćกฏĂยĎŠในทčกÿĆงคม ซċ่งผĎšเขĊยนĀüĆงเปŨนĂยŠćงยĉ่งüŠćผϚÊćนจąไมŠไดšมĊแนüคĉดเชŠนüŠć แลąมĂง โลกทĊ่เต็มไปดšüยคüćมĀลćกĀลćกนĊ้ผŠćนแüŠนตćÿĊใÿทĊ่ปรćýจćกซċ่งĂคตĉใด ๆ ปรąเด็นตŠĂมćเปŨนปรąเด็นทĊ่ÿĈคĆญยĉ่งเพรćąเกĊ่ยüขšĂงกĆบĂนćคตขĂงชćตĉ โÿเภณีเด็ก เปŨนปŦญĀćÿĆงคมทĊ่เเทรกซċมเเลąบŠĂนทĈลćยÿถćบĆนทćงÿĆงคมทĊ่ÿĈคĆญขĂงปรąเทý นĆบตĆ้งเเตŠ ครĂบครĆü ýćÿนć โรงเรĊยน ชčมชน ทšĂงถĉ่น ตลĂดจนปรąเทýชćตĉ ซċ่งĀćกไมŠมĊกćรเเกšไขโดย เรŠงดŠüน ปŦญĀćโÿเภณĊเด็กĂćจกลćยเปŨนกลไกบŠĂนทĈลćยĂนćคตขĂงชćตĉเเลąÿรšćงปŦญĀćทĊ่ยćก ตŠĂกćรรĆบมČĂไดšในĂนćคต ซċ่งจćกคĈนĉยćมตćมมćตรć 4 เด็กในพรąรćชบĆญญĆตĉนĊ้Āมćยคüćมถċง บčคคลผĎšมĊĂćยčไมŠเกĉน 18 ปŘบรĉบĎรณŤ โดยเปŨนเĀตčเพĉ่มโทþทĊ่แตกตŠćงกĆนเปŨนรćยกรณĊตćมĂćยčขĂง เด็ก ตćมพรąรćชบĆญญĆตĉปŜĂงกĆนแลąปรćบปรćมกćรคšćปรąเüณĊ พ.ý. 2539 ÿรčปกฎĀมćยทĊ่ เกĊ่ยüขšĂงกĆบ กćรคšćปรąเüณĊเด็กไดš25 ดĆงนĊ้ การบังคับใĀšคšาประเüณี พรąรćชบĆญญĆตĉปŜĂงกĆนแลąปรćบปรćมกćรคšćปรąเüณĊ พ.ý. 2539 ไดšกĈĀนดคüćมผĉดทĆ้งผĎšเกĊ่ยüขšĂงดĆ้งเดĉม เชŠน แมงดć เจšćขĂงซŠĂง พŠĂเลšćแมŠเลšć โดยเพĉ่ม โทþใĀšÿĂดคลšĂงกĆบปรąมüลกฎĀมćยĂćญć เชŠน ĀćกเปŨนธčรąจĆดĀć จĈคčก 1 - 10 ปŘ ถšćกćร กรąทĈนĆ้นเปŨนกćรกรąทĈแกŠบčคคลĂćยčกüŠć 15 ปŘแตŠยĆงไมเŠกĉน 18 ปŘผĎšกรąทĈตšĂงรąüćงโทþจĈคčก ตĆ้งแตŠ 5 - 15 ปŘ แลąปรĆบตĆ้งแตŠ 100,000 - 300,000 บćท ถšćกรąทĈแกŠเด็กĂćยčยĆงไมŠเกĉน 15 ปŘ ผĎšกรąทĈตšĂงรąüćงโทþจĈคčกตĆ้งแตŠ 10 - 20 ปŘ แลąปรĆบตĆ้งแตŠ 200,000 - 400,000 บćท26 ĀćกมĊกćรกĆกขĆงĀนŠüงเĀนĊ่ยüเพČ่ĂบĆงคĆบใĀšไป คšćปรąเüณĊ มĊโทþตĆ้งแตŠ 10 ปŘขċ้นไปถċง 20 ปŘ แลąĀćกถċงแกŠคüćมตćยผĎšกรąทĈĂćจมĊโทþถċง ปรąĀćรชĊüĉต27 25 เพิ่งอšาง. 26 พรąรćชบĆญญĆตĉปĂŜงกĆนแลąปรćบปรćมกćรคšćปรąเüณĊพ.ý. 2539 มćตรć 9 27 พรąรćชบĆญญĆตĉปĂŜงกĆนแลąปรćบปรćมกćรคšćปรąเüณĊพ.ý. 2539 มćตรć 12

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 182 คüามผิดของผูšซ้อืประเüณีพรąรćชบĆญญĆตĉปŜĂงกĆนแลąปรćบปรćมกćรคšćปรąเüณĊ พ.ý. 2539 มčŠงเĂćผĉดเฉพćąผĎšคćšปรąเüณĊแลąผĎšเกĊ่ยüขšĂงเทŠćนĆ้น แตŠไมŠไดเšĂćผĉดกĆบผĎšซČ้ĂปรąเüณĊทĊ่มĊĂćยč เกĉน 18 ปŘบรĉบĎรณŤ ĂยŠćงไรก็ตćม ĀćกผĎšใดกรąทĈชĈเรćĀรČĂกรąทĈĂČ่นใดเพČ่ĂÿĈเร็จคüćมใครŠขĂงตนเĂง ĀรČĂผĎšĂČ่นแกŠบčคคลĂćยčกüŠć15 ปŘแตŠยĆงไมŠเกĉน 18 ปŘในÿถćนกćรคšćปรąเüณĊ โดยบčคคลนĆ้นจą ยĉนยĂมĀรČĂไมŠก็ตćม ตšĂงรąüćงโทþจĈคčกตĆ้งแตŠ 1 - 3 ปŘ แลąปรĆบตĆ้งแตŠ 20,000 - 60,000 บćท ถšćกćรกรąทĈดĆงกลŠćüเปŨนกćรกรąทĈแกŠเด็กĂćยčยĆงไมŠเกĉน 15 ปŘ ตšĂงรąüćงโทþจĈคčกตĆ้งแตŠ 2 - 6 ปŘ แลąปรĆบตĆ้งแตŠ 40,000 - 100,000 บćทถšćกćรกรąทĈนĆ้นเปŨนกćรกรąทĈตŠĂคĎŠÿมรÿขĂงตน โดยมĉใชŠเพČ่ĂÿĈเร็จคüćมใครŠขĂงผĎšĂČ่น ผĎšกรąทĈไมŠมĊคüćมผĉด ทĆ้งนĊ้เพČ่ĂกĆนเด็กĂĂกจćกüงจรธčรกĉจ กćรคšćปรąเüณĊ (มćตรć 8) มćตรć 10 บĉดć มćรดćĀรČĂผĎšปกครĂงขĂงบčคคลซċ่งมĊĂćยčยĆงไมŠเกĉน 18 ปŘรĎšüŠćมĊกćร กรąทĈทĊ่เปŨนกćรเปŨนธčรąจĆดĀć ลŠĂไป ĀรČĂชĆกพćไปทĈตŠĂผĎšĂยĎŠในคüćมปกครĂงขĂงตน แลąมĊ ÿŠüนรŠüมรĎšเĀ็นเปŨนใจใĀšมĊกćรกรąทĈคüćมผĉดนĆ้น ตšĂงรąüćงโทþ มćตรć 13 ถšćบĉดć มćรดć ĀรČĂ ผĎšปกครĂงขĂงผĎšกรąทĈคüćมผĉด มĊÿŠüนรŠüมรĎšเĀ็นเปŨนใจใĀšบčคคลผĎšĂยĎŠในคüćมปกครĂงกรąทĈกćร คšćปรąเüณĊ เมČ่ĂคณąกรรมกćรคčšมครĂงแลąพĆฒนćĂćชĊพมĊคĈขĂใĀšพนĆกงćนĂĆยกćรยČ่นคĈรšĂงตŠĂ ýćลใĀšถĂนĂĈนćจปกครĂงขĂงบĉดć มćรดć ĀรČĂผĎšปกครĂงขĂงผĎšนĆ้นไดš นĂกจćกนĊ้ มćตรć 11 ยĆงบĆญญĆตĉโทþขĂงÿถćนคšćปรąเüณĊทĊ่คšćปรąเüณĊเด็กไüšĂĊกดšüย จąเĀ็นไดšüŠćกฎĀมćยมĊกćรคüบคčมแลąลงโทþทĆ้งผĎšปกครĂงทĊ่นĈเด็กมćขćยรüมถċงÿถćน ปรąกĂบกćรทĊ่คćšปรąเüณĊเด็ก 5. โÿเภณีในโลกออนไลนŤ และการรŠüมประเüณีทางÿายตา โลกในนĉยćมขĂงคนรčŠนกŠĂนĂćจĀมćยถċงโลกรĎปธรรมทĊ่เรćĂćýĆยĂยĎŠ แตŠปŦจจčบĆนโลกไดš พĆฒนćไปไกลเกĉนจĉนตนćกćร แลąคüćมĀมćยขĂงคĈüŠćโลกนĆ้นĂćจขยćยĀมćยรüมถċงโลก ĂĂนไลนŤไดšเชŠนกĆน ซċ่งนĆกกฎĀมćยทĊ่ดĊพċงýċกþćĀćคüćมรĎšĂยĎŠเÿมĂ เพČ่ĂใĀšกšćüทĆน“โลก”ทĆ้งÿĂง โลก แลąÿćมćรถÿรšćงกฎĀมćยทĊ่เĀมćąÿมมćรĂงรĆบคüćมเปลĊ่ยนแปลงตŠćง ๆ ทĊ่จąเกĉดขċ้น ผĎšเขĊยนก็กĈลĆงเพĊยรพยćยćมกšćüใĀšทĆนทĆ้งÿĂงโลกเชŠนüŠć โดยกćรýċกþćจćกทĆ้งแĀลŠงขšĂมĎลตŠćง ๆ รüมไปถċงกćรÿĂบถćมจćกเĀลŠćมĉตรÿĀćยผĎšมćกดšüยปรąÿบกćรณŤขĂงผĎšเขĊยนเĂงไดšคüćมüŠć

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 183 กćรคšćปรąเüณĊ กćรขćยภćพĂนćจćร แลąกćรนĆดมĊเพýÿĆมพĆนธŤในโลกĂĂนไลนŤทĊ่พบในปŦจจčบĆน มĊ ĀลćยชŠĂงทćงทĆ้งแĂปพลĉเคชĆนทüĉตเตĂรŤ(Twitter) ทĉนเดĂรŤ (Tinder) ชŠĂงทćงÿČ่ĂÿĆงคมĂČ่น ๆ (Social Media) ĀรČĂ OnlyFans 5.1 ซŠองในชŠองทางออนไลนŤ การคšาประเüณียุคใĀมŠ ชŠĂงทćงÿČ่ĂÿĆงคมĂĂนไลนŤตŠćง ๆ ทĊ่เปŨนทĊ่นĉยมในกćรคšćปรąเüณĊคČĂแĂปพลĉเคชĆนทüĉต เตĂรŤ โดยลĆกþณąกćรกรąทĈจąเปŨนกćรถŠćยรĎปüćบĀüĉüĀรČĂใชšถšĂยคĈทĊ่ÿŠĂไปในทćงเพý ใĀšผĎšใชš คนĂČ่นตĉดตĂŠขšĂคüćมเพČ่ĂตกลงรćคćพรšĂมกĆบใÿŠแăชแทก (Hashtag :#) บĂกคĈÿĈคĆญตŠćง ๆ ทĆ้ง ÿถćนทĊ่ใĀšบรĉกćรĀรČĂถšĂยคĈเชĉญชüนใĀšซČ้ĂĀรČĂขćยบรĉกćร ĀรČĂบćงบĆญชĊĂćจมĊบĆญชĊลĆบเพČ่Ăขćย รĎปüćบĀüĉüแลąตšĂงเÿĊยคŠćใชšจŠćยเพČ่ĂเขšćชมรĎปดĆงกลŠćü ýĆพทŤÿมĆยใĀมŠจąเรĊยกบĆญชĊผĎšใชš (Account) ปรąเภทนĆ้นüŠć “แĂคเคŠĂ” จćกÿถĉตĉปรąเทýไทยมĊผĎšใชšทüĉตเตĂรŤรćü 900,000 บĆญชĊ 5 - 6% ขĂงบĆญชĊทĆ้งĀมดเปŨนแĂคเคŠĂนĆบเปŨน 500,000 แĂ็กเคćนตŤโดยปรąมćณ กćรคšćปรąเüณĊ ผŠćนชŠĂงทćงÿČ่ĂÿĆงคมĂĂนไลนŤĂČ่น ๆ เชŠน เฟซบčŢก Ăĉนÿตćแกรม ĀรČĂกลčŠมลĆบในไลนŤก็มĊลĆกþณą กćรกรąทĈเชŠนเดĊยüกĆน ĂĊกชŠĂงทćงĀนċ่งคČĂ “ทĉนเดĂรŤ” แĂปพลĉเคชĆนĀćคĎŠ โดยบćงÿŠüนจąเปŨนกćรĀćเพČ่Ăน ÿĈĀรĆบมĊเพýÿĆมพĆนธŤ (Friends with benefits : FWB) ĀรČĂกćรĀćคĎŠนĂนชĆ่üครćü (One night stand : ONS) แลąบćงกรณĂĊćจมĊกćรคćšปรąเüณĊโดยตกลงรćคćกĆนดšüย Ăนċ่งกćรคšćปรąเüณĊตćมคüćมĀมćยทĊ่ĂธĉบćยไปในĀĆüขšĂกŠĂนĀนšć จĈตšĂงมĊบรĉบทขĂง เงĉนทĂงมćเกĊ่ยüขšĂงจċงจąถČĂüŠćเปŨนการคšาปรąเüณĊ ดĆงนĆ้นกćรนĆดมĊเพýÿĆมพĆนธŤโดยคüćมÿมĆครใจ เพČ่Ăเตĉมเต็มคüćมตšĂงกćรทćงเพýขĂงทĆ้งÿĂงฝśćยจċงไมŠเขšćในลĆกþณąนĊ้ ชŠĂงทćงÿčดทšćยทĊ่เพĉ่งเกĉดในชŠüงโรครąบćด คČĂ OnlyFans ทĊ่เปŗดใĀšผĎšผลĉตÿČ่Ă (Sex creator, sex influencer) ลงรĎปภćพüćบĀüĉüĀรČĂเนČ้ĂĀćตŠćง ๆ ใĀšผĎšเขšćชมทĊ่ทĈกćรÿมĆคร ÿมćชĉก (Subscription) แลąจŠćยคŠćธรรมเนĊยมรćยเดČĂนแลšü ÿćมćรถเขšćชมเนČ้ĂĀć (Fan service) รüมถċงÿŠงขšĂคüćมพĎดคยčกĆบผĎšผลĉตÿČ่Ăไดš 5.2 ประเด็นทางกฎĀมายที่เกี่ยüขšองกับการคšาประเüณีออนไลนŤ เนČ่ĂงจćกกćรคšćปรąเüณĊในปรąเทýไทยยĆงถČĂเปŨนÿĉ่งผĉดกฎĀมćย แมšจąÿćมćรถพบไดš ทĆ่üไปในโลกĂĂนไลนŤแตŠยĆงคงไมŠĂćจทĈไดšĂยŠćงเปŗดเผยแลąยĆงไมŠมĊกฎĀมćยทĊ่บĆญญĆตĉไüšÿĈĀรĆบ กćรคšćปรąเüณĊโดยเฉพćą จċงÿćมćรถนĈพรąรćชบĆญญĆตĉปŜĂงกĆนแลąปรćบปรćมกćรคšćปรąเüณĊ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 184 พ.ý.2539 แลąพรąรćชบĆญญĆตĉมćตรกćรในกćรปŜĂงกĆนแลąปรćบปรćมกćรคšćĀญĉงแลąเด็ก พ.ý. 2540 ปรąกĂบพรąรćชบĆญญĆตĉüŠćดšüยกćรกรąทĈคüćมผĉดเกĊ่ยüกĆบคĂมพĉüเตĂรŤ พ.ý. 2560 มć ปรĆบใชšไดš พรąรćชบĆญญĆตĉüŠćดšüยกćรกรąทĈคüćมผĉดเกĊ่ยüกĆบคĂมพĉüเตĂรŤ พ.ý. 2560 มćตรć 14 (4) บĆญญĆตĉüŠćผĎšใดกรąทĈคüćมผĉดทĊ่รąบčไüšดĆงตŠĂไปนĊ้ตšĂงรąüćงโทþจĈคčกไมŠเกĉน 5 ปŘĀรČĂปรĆบไมŠเกĉน Āนċ่งแÿนบćท ĀรČĂทĆ้งจĈทĆ้งปรĆบ (4) นĈเขšćÿĎŠรąบบคĂมพĉüเตĂรŤซċ่งขšĂมĎลคĂมพĉüเตĂรŤใด ๆ ทĊ่มĊ ลĆกþณąĂĆนลćมก แลąขšĂมĎลคĂมพĉüเตĂรŤนĆ้นปรąชćชนทĆ่üไปĂćจเขšćถċงไดš ĂยŠćงไรก็ตćมมĊแนüคĉดĂĊกแนüคĉดĀนċ่งเĀ็นüŠć เมČ่ĂตĊคüćมตćมตĆüบทคĈüŠćปรąชćชนทĆ่üไป นŠćจąĀมćยถċงใครก็ตćมทĊ่เปŨนผĎšใชšĂĉนเทĂรŤเน็ต เชŠน เü็บĂนćจćรÿćธćรณą ถšćĀćกเปŨนกลčŠมลĆบ ĀรČĂชŠĂงทćงÿŠüนตĆüทĊ่จĈกĆดเฉพćąผĎšทĊ่ÿมĆครÿมćชĉก เชŠน OnlyFans ĀรČĂกลčŠมลĆบทĊ่คนทĆ่üไปไมŠ ÿćมćรถเขšćดĎไดšจċงไมŠถČĂüŠćผĉดพรąรćชบĆญญĆตĉนĊ้ นĂกจćกนĊ้กฎĀมćยยĆงครĂบคลčมถċงÿČ่ĂลćมกตŠćง ๆ ดšüย เชŠน ตćมปรąมüลกฎĀมćย Ăćญć มćตรć 287/1 “ผĎšใดครĂบครĂงÿČ่ĂลćมกĂนćจćรเด็กเพČ่ĂแÿüงĀćปรąโยชนŤในทćงเพý ÿĈĀรĆบตนเĂงĀรČĂผĎšĂČ่น ตšĂงรąüćงโทþจĈคčกไมŠเกĉน 5 ปŘ ĀรČĂปรĆบไมŠเกĉน 100,000 บćท ĀรČĂทĆ้ง จĈทĆ้งปรĆบ ถšćผĎšกรąทĈคüćมผĉดตćมüรรคĀนċ่งÿŠงตŠĂซċ่งÿČ่ĂลćมกĂนćจćรเด็กแกŠผĎšĂČ่น ตšĂงรąüćงโทþ จĈคčกไมŠเกĉน 7 ปŘ ĀรČĂปรĆบไมŠเกĉน 140,000 บćท ĀรČĂทĆ้งจĈทĆ้งปรĆบ” ĂยŠćงไรก็ตćมบทบĆญญĆตĉนĊ้ไมŠไดšครĂบคลčมถċงกćรครĂบครĂงÿČ่ĂลćมกทĊ่บčคคลในÿČ่Ă ลćมกĂćยč 18 ปŘขċ้นไป จċงไมŠถČĂüŠćเปŨนคüćมผĉดตćมกฎĀมćยแตŠĂยŠćงใด แลąยĆงไมŠปรćกฏüŠćมĊ กฎĀมćยใดบĆญญĆตĉคčšมครĂงผĎšผลĉตÿČ่ĂทĊ่มĉใชŠเด็ก ĀćกมĊกćรÿŠงตŠĂภćพขĂงผĎšผลĉตÿČ่ĂนĆ้น ๆ ĀรČĂมĊ ภćพĀลčดÿĎŠÿćธćรณąĂĆนจąทĈใĀšเÿĊยเกĊยรตĉแลąชČ่ĂเÿĊยงก็ĂćจไมŠÿćมćรถฟŜĂงรšĂงĂĊกฝśćยไดš ในทćงกลĆบกĆนผĎšผลĉตÿČ่ĂĂćจเปŨนฝśćยถĎกดĈเนĉนคดĊเÿĊยเĂง เพรćąกćรกรąทĈเชŠนüŠćยĆงขĆดตŠĂ กฎĀมćยไทยĂยĎŠ กćรผลĉตÿČ่Ă OnlyFans ในĀลćย ๆ ปรąเทýÿćมćรถทĈไดšโดยไมŠผĉดกฎĀมćย Āćก กรąทĈĂยĎŠในขĂบเขต แลąไมŠขĆดตŠĂýĊลธรรมĂĆนดĊขĂงมนčþยŤ เชŠน ไมŠมĊกćรรŠüมปรąเüณĊกĆบเด็กĀรČĂ แÿดงรÿนĉยมทćงเพýทĊ่ใชšคüćมรčนแรงแลąทćรčณเกĉนพĂดĊก็ÿćมćรถทĈไดš ถċงครćüปรąเทýไทย

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 185 ปรĆบแกšกฎĀมćยใĀšทĆนกćรเปลĊ่ยนแปลงแĀŠงยčคโลกćภĉüĆตนŤนĊ้แลšüĀรČĂไมŠ คüรมĊกฎĀมćยเพČ่Ă คčšมครĂงÿĉทธĉผĎšผลĉตÿČ่ĂทćงเพýĀรČĂไมŠ เปŨนปรąเด็นทĊ่เĀนČĂüĉÿĆยทĊ่ผĎšเขĊยนจąทรćบไดš 6.ประเด็นเรื่องโÿเภณีที่นŠาÿนใจในตŠางประเทýและĀลักกฎĀมายที่เกี่ยüขšอง แตŠลąปรąเทýทĆ่üโลกลšüนมĊนโยบćยกćรจĆดกćรโÿเภณĊทĊ่แตกตŠćงกĆนไป บšćงยĉนยĂม บšćง คüบคčม บšćงตŠĂตšćนแลąปรćบปรćมโÿเภณĊ ซċ่งกćรýċกþćเชĉงเปรĊยบเทĊยบจąเปŨนĀนċ่งในüĉธĊทĊ่ทĈใĀš ขยćยมčมมĂงขĂงผϚÊćนใĀšกüšćงขċ้น โดยผĎšเขĊยนจąแยกĂธĉบćยเปŨนÿĂงแนüคĉดตćมกćรมĊคüćมผĉด แลąกฎĀมćยทĊ่ใชšบĆงคĆบ โดยแยกเปŨน 6.1 การคšาประเüณีเปŨนอาชญากรรม (Criminalization) 6.1.1 นโยบćยปรćมĀรČĂĀšćมกćรคšćปรąเüณĊ (Prohibitionist Policy) 6.1.2 นโยบćยในกćรปรćบĀรČĂเลĉกลšมกćรคšćปรąเüณĊ (Abolitionist Policy) 6.2 การคšาประเüณีมิใชŠอาชญากรรม (Decriminalization) 6.2.1 รąบบจดทąเบĊยนกćรคšćปรąเüณĊ (Licensing system) 6.2.2 รąบบคüบคčมกćรคćšปรąเüณĊ(Regulation system) ปŦญĀćโÿเภณĊเปŨนปŦญĀćทĊ่เกĉดขċ้นทĆ้งในปรąเทýไทยแลąทĆ่üโลก ในปŘพ.ý. 2500 ĂงคŤกćร ÿĀปรąชćชćตĉจċงไดšจĆดกćรปรąชčมขċ้นทĊ่กรčงÿต็Ăกโăม ปรąเทýÿüĊเดน โดยมĊคüćมเĀ็นüŠćกćร คšćปรąเüณĊเปŨนĂćชญćกรรมแลąนĈเÿนĂแนüทćงแกšไขปŦญĀć 2 แนüทćงคČĂ นโยบายปรามĀรือĀšามการคšาประเüณี (Prohibitionist Policy) มĂงüŠćกćรคšć ปรąเüณĊเปŨนเรČ่ĂงผĉดýĊลธรรม ตšĂงกĈจĆดใĀšĀมดไปจćกÿĆงคม ทĆ้งตĆüโÿเภณĊแลąผĎšเกĊ่ยüขšĂงกĆบกćร คšćปรąเüณĊทčกฝśćยเปŨนÿĉ่งผĉดกฎĀมćยแลąกĈĀนดเปŨนคüćมผĉดทćงĂćญćดšüย แนüคĉดนĊ้เปŨนไป ตćมทฤþฎĊýลĊธรรมทćงกฎĀมćย (Legal moralism) ตĆüĂยŠćงปรąเทýทĊ่ใชšนโยบćยดĆงกลŠćü เชŠน ปรąเทýÿĀรĆฐĂเมรĉกć ยกเüšนมลรĆฐเนüćดć โดยบรรจčนโยบćยดĆงกลŠćüไüšใน The Model Penal Code (1959) ใน section 207.12 üŠćดšüย กćรคšćปรąเüณĊแลąกćรปรąกĂบธčรกĉจทĊ่เกĊ่ยüขšĂงกĆบกćรคšćปรąเüณĊ โดยüćงĀลĆกกćรÿĈคĆญไüšüŠć กćรคšćปรąเüณĊ Āมćยถċง กćรทĊ่บčคคลเขšćไปเกĊ่ยüขšĂงĀรČĂเÿนĂรćคć ĀรČĂตกลงทĊ่จąเกĊ่ยüขšĂง โดยกฎĀมćยขĂงมลรĆฐในĂเมรĉกć ยกเüšนเนüćดć ไดšบĆญญĆตĉใĀšลงโทþผĎšคšćปรąเüณĊ ใĀšจĈคčกไมŠ เกĉน 3 เดČĂน ĀรČĂปรĆบ 500 ดĂลลćรŤÿĀรĆฐ ลงโทþผĎšซČ้Ăบรĉกćรทćงเพý จĈคčกไมŠเกĉน 1 ปŘ แลą

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 186 ĀรČĂปรĆบ 1,000 ดĂลลćรŤÿĀรĆฐ ลงโทþผĎšแÿüงĀćปรąโยชนŤจćกกćรคšćปรąเüณĊแลąเจšćขĂงÿถćน บรĉกćรคšćปรąเüณĊ จĈคčกไมŠเกĉน 7 ปŘ แลąĀรČĂปรĆบ 5,000 ดĂลลćรŤÿĀรĆฐ ในÿŠüนขĂงนโยบายในการปราบĀรือเลิกลšมการคšาประเüณี (Abolitionist Policy) โดยตĆüขĂงรąบบนĊ้ถČĂüŠćกćรคšćปรąเüณĊมĉใชŠÿĉ่งผĉดกฎĀมćย จċงมĉไดšมčŠงปรćบปรćมตĆüผĎšคšćปรąเüณĊ แตŠมčŠงปรąÿงคŤปรćบปรćมธčรกĉจกćรคšćปรąเüณĊใĀšĀมดไปจćกÿĆงคม กลŠćüคČĂตšĂงกćรกĈจĆดÿĉ้นซċ่ง กćรคšćปรąเüณĊ แลąผĎšคšćปรąเüณĊจąตšĂงถĎกลงโทþทćงĂćญćĀćกไดšกรąทĈผĉดตćมเงČ่ĂนไขทĊ่ กฎĀมćยบĆญญĆตĉลงโทþไüš ตĆüĂยŠćงปรąเทýทĊ่ใชšแนüคĉดดĆงกลŠćü เชŠน ĂĆงกฤþ แคนćดć แลąไทย ซċ่งแนüคĉดนĊ้มĊ ĂĉทธĉพลตŠĂĂนčÿĆญญćขĂงĂงคŤกรÿĀปรąชćชćตĉüŠćดšüยกćรปรćบปรćมกćรคšćบčคคลแลąกćร แÿüงĀćปรąจćกกćรคšćปรąเüณĊผĎšĂČ่น พ.ý.2492 ซċ่งมĊเนČ้ĂĀćเกĊ่ยüขšĂงกĆบพรąรćชบĆญญĆตĉกćรคšć Āญĉงแลąเด็กĀญĉง พ.ý. 2471 ดšüย แมšปรąเทýไทยแลąบćงปรąเทýจąมĊรąบบกćรจĆดกćรโÿเภณĊโดยยċดüŠćเปŨนÿĉ่งทĊ่ผĉด กฎĀมćย แตŠบćงปรąเทýÿćมćรถÿลąกรĂบคüćมคĉดดĆงกลŠćüไดÿšĈเร็จ แลąนĈแนüคĉดทĊ่üŠćการคšา โÿเภณีมิใชŠอาชญากรรมมćใชš ซċ่งถČĂไดšüŠćĂยĎŠกċ่งกลćงรąĀüŠćงแนüคüćมคĉดเปŗดโÿเภณĊเÿรĊแลą แนüคĉดกćรĀšćมมĉใĀšมĊโÿเภณĊ กลŠćüคČĂ กćรคšćปรąเüณĊนĆ้นÿćมćรถทĈไดš แลąไมŠถĎกมĂงüŠćผĉด กฎĀมćยแตŠทĆ้งนĊ้ตšĂงทĈภćยใตšกćรคüบคčมดĎแลขĂงรĆฐ ระบบจดทะเบียนการคšาประเüณี (Licensing system) คČĂกćรยĂมรĆบüŠćกćรคšćปรąเüณĊนĆ้นถĎกกฎĀมćยแลąกĈĀนดใĀšโÿเภณĊ ตšĂงมĊกćรจดทąเบĊยนเพČ่ĂใĀšรĆฐÿćมćรถคüบคčมดĎแล รüมไปถċงตรüจÿčขภćพตćมรąยąเüลćทĊ่ กĈĀนดเพČ่ĂปŜĂงกĆนกćรแพรŠรąบćดขĂงกćมโรค ตĆüĂยŠćงปรąเทýท่ใĊชšรąบบนĊ้คĂČ ปรąเทýเยĂรมนĊ ระบบคüบคุมการคšาประเüณี (Regulation system) ถČĂüŠćกćรคšćปรąเüณĊเปŨนÿĉ่งทĊ่ ถĎกกฎĀมćย แตŠตšĂงĂยĎŠภćยใตšกćรดĎแลคüบคčมขĂงรĆฐ ซċ่งüĉธĊทĊ่ใชšในกćรดĎแลกćรคšćปรąเüณĊจąมĊ กćรปฏĉเÿธไมŠนĈüĉถĊกćรจดทąเบĊยนมćใชšบĆงคĆบ โดยรąบบแนüคĉดนĊ้ĂćจกลŠćüไดšüŠćเปŨนรąบบ แนüคĉดทĊ่เปŗดĂĉÿรąทćงดšćนกćรคšćปรąเüณĊแลąธčรกĉจกćรคšćปรąเüณĊมćกทĊ่ÿčดเมČ่ĂเทĊยบกĆบรąบบ ตŠćง ๆ ทĊ่ไดšกลŠćüมćขšćงตšน เพรćąภćยใตšรąบบแนüคĉดนĊ้มĊรćกฐćนคüćมเชČ่ĂทĊ่üŠćกćรคšćปรąเüณĊ แลąธčรกĉจกćรคšćปรąเüณĊนĆ้น เปŨนเรČ่ĂงขĂงÿĉทธĉในเนČ้ĂตĆüรŠćงกćยขĂงแตŠลąบčคคล ดĆงนĆ้นปรąเทý ทĊ่นĈรąบบแนüคüćมคĉดนĊ้มćใชš รĆฐจąไมŠเขšćไปแทรกแซงใด ๆ กĆบกĉจกćรคšćปรąเüณĊเลย เüšนแตŠ จąเปŨนกćรลąเมĉดÿĉทธĉ์ขĂงบčคคลĂČ่นĀรČĂกรąทบตŠĂบčคคลทĊ่รĆฐมčŠงใĀšกćรคčšมครĂง เชŠน เด็กĀรČĂ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 187 เยćüชน ตĆüĂยŠćงปรąเทýทĊ่ใชšรąบบคüบคčม คČĂปรąเทýĂĂÿเตรเลĊย ซċ่งมĊพรąรćชบĆญญĆตĉกćร คšćปรąเüณĊ(Prostitution Act 1992) ใชšรąบบกćรลงทąเบĊยนผĎšปรąกĂบธčรกĉจทćงเพý (Register) มĉไดšใชšรąบบจดทąเบĊยน (Licensing) เนČ่ĂงจćกรĆฐตšĂงกćรขšĂมĎลเพČ่ĂตรüจÿĂบüŠćมĊ กćรกรąทĈผĉดกฎĀมćยĀรČĂไมŠเทŠćนĆ้น ไมŠไดšมĊüĆตถčปรąÿงคŤคüบคčมตรüจÿĂบธčรกĉจกćรคšćปรąเüณĊ แตŠĂยŠćงใด 7. ÿถานการณŤกฎĀมายของตŠางประเทýเชิงเปรียบเทียบกับกฎĀมายไทย แทบทčกครĆ้งทĊ่ผĎšเขĊยนเปŗดปรąเด็นÿนทนćเรČ่ĂงกćรใĀšÿĉทธĉตŠćง ๆ แกŠโÿเภณĊ มĆกเกĉด คĈถćมในเชĉงüŠć “ĀćกกćรคćšปรąเüณĊในไทยถĎกกฎĀมćยจąเปŨนเชŠนไร?” “กฎĀมćยทĊ่ใĀšÿĉทธĉเทŠć เทĊยมแกŠโÿเภณĊÿćมćรถนĈมćปรĆบใชšไดšจรĉงĀรČĂไมŠ?” ดšüยเĀตčนĊ้ผĎšเขĊยนจċงขĂยกเĂćตĆüĂยŠćง ÿถćนกćรณŤทćงกฎĀมćยกćรคšćปรąเüณĊขĂงปรąเทýเยĂรมนĊทĊ่ถČĂüŠćถĎกกฎĀมćยแตŠตšĂงมĊกćรจด ทąเบĊยนเเลąĂยĎŠภćยใตšคüบคčมดĎแลขĂงรĆฐมćใชšเปรĊยบเทĊยบ โดยปรąเทýเยĂรมนĊใชšระบบจด ทะเบียนการคšาประเüณี (Licensing system) ในขณąทĊ่ไทยใชšนโยบายในการปราบĀรือเลิก ลšมการคšาประเüณี (Abolitionist Policy) กฎĀมćยจĆดรąเบĊยบแลąคčมครĂงผĎšเกĊ่ยüขšĂงในกćรคšćปรąเüณĊขĂงเยĂรมนĊกĈĀนดใĀš ผĎšขćยบรĉกćรขċ้นทąเบĊยน แลąตšĂงตŠĂĂćยčทčก 2 ปŘ ĀรČĂทčกปŘในกรณĊทĊ่ผĎšขćยบรĉกćรĂćยčต่ĈกüŠć 21 ปŘ ĂĊกทĆ้งยĆงมĊกćรจĆดÿรรÿĉทธĉปรąโยชนŤตŠćง ๆ แกŠโÿเภณĊตćมทĊ่กฎĀมćยแรงงćนกĈĀนดไüš ในÿŠüน ขĂงกćรดĎแลÿčขภćพ โÿเภณĊท่ÿĊĆงกĆดĂยĎŠในÿถćนคćšบรĉกćรทĊ่ขċ้นทąเบĊยนกĆบรĆฐจąไดšรĆบÿüĆÿดĉกćรใน กćรดĎแลÿčขภćพจćกโรงพยćบćลในเขตทšĂงทĊ่นĆ้น ๆ ĀรČĂรĆบกćรรĆกþćจćกÿĎตรกćมćรมณŤ (Eros centers) ซċ่งเปŗดตćมเมČĂงใĀญŠ ๆ ในเยĂรมนĊ28 แตŠปรąเทýไทยนĆ้นยĆงถČĂüŠćกćรคšćปรąเüณĊเปŨน เรČ่ĂงผĉดตŠĂกฎĀมćยแลąýĊลธรรมĂĆนดĊĂยĎŠจċงมĊกćรปรćบปรćมทĊ่เด็ดขćดแลąไมŠปรćกฏüŠćมĊกćรใĀš ÿĉทธĉคüćมคčšมครĂง ĀรČĂÿĉทธĉปรąกĆนÿĆงคมแลąกćรรĆกþćพยćบćลแตŠĂยŠćงใด ในÿŠüนขĂงÿถćนคšćปรąเüณĊในปรąเทýเยĂรมนĊÿćมćรถทĈไดšโดยกćรขĂใบĂนčญćตเปŗด ÿถćนคšćบรĉกćรจćกรĆฐเĀมČĂนขċ้นทąเบĊยนธčรกĉจทĆ่üไป มĊĀนšćทĊ่ตšĂงเÿĊยภćþĊกćรคšćแกŠรĆฐ (Gewerbesteuer) ซċ่งเปŨนภćþĊในÿŠüนขĂงธčรกĉจกćรใĀšบรĉกćรเชŠนธčรกĉจĂČ่น ๆ ไมŠมĊกćรเรĊยกเก็บ ในĂĆตรćทĊ่ÿĎงกüŠćธčรกĉจĂČ่นแตŠĂยŠćงใด แตŠดšüยüŠćปรąเทýไทยยĆงไมŠมĊแĀลŠงคšćปรąเüณĊแบบจด 28 ณĉชćกร ปทčมมćý, “กćรรĆบรĂงýกĆดĉ์ýรĊคüćมเปŨนมนčþยŤแกŠĀญĉงโÿเภณĊในปรąเทýไทย,” (üĉทยćนĉพนธŤปรĉญญćมĀćบณĆฑĉต คณąนĉตýĉćÿตรŤจčāćลงกรณŤมĀćüĉทยćลยĆ, 2558) , Āนšć 172.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 188 ทąเบĊยน จċงมĆกĂยĎŠในรĎปแบบรšćนคšć รšćนบรĉกćรตŠćง ๆ ĀรČĂรšćนĂćĀćรบĆงĀนšć แลąĀćกมĊ เจšćĀนšćทĊ่เขšćตรüจจċงเÿĊยคŠćปรĆบเปŨนรćยกรณĊไป ÿŠüนในมĉตĉดšćนกฎĀมćยพบüŠćมĊคüćมคลšćยคลċงกĆนในบćงบทบĆญญĆตĉ กลŠćüคČĂกćรคšć ปรąเüณĊในเยĂรมนĊĂยĎŠภćยใตšบทบĆญญĆตĉปรąมüลกฎĀมćยĂćญć มćตรć 180A เกĊ่ยüกĆบกćรตĆ้ง ÿถćนคšćปรąเüณĊในลĆกþณąแÿüงĀćปรąโยชนŤ คšćปรąเüณĊผĎšเยćüŤตšĂงรąüćงโทþ คลšćย พรąรćชบĆญญĆตĉปŜĂงกĆนแลąปรćบปรćมกćรคšćปรąเüณĊ มćตรć 11 แลąมćตรć 8 นĂกจćกนĊ้ มćตรć 181 เกĊ่ยüกĆบกćรจĆดĀćผĎšĂČ่นมćคćšปรąเüณĊโดยใชšกĈลĆงปรąทčþรšćย ใชšĂčบćยĀรČĂขŠมขĎŠแลą 181A เกĊ่ยüกĆบคüćมผĉดฐćนแมงดć ซċ่งคลšćยกĆบมćตรć 286 ปรąมüลกฎĀมćยĂćญć กลŠćüโดยÿรčป กćรคšćปรąเüณĊในปรąเทýเยĂรมนĊมĊคüćมกšćüĀนšćทćงกฎĀมćยแลąกćร จĆดกćรกćรคšćปรąเüณĊĂยŠćงมćก เพรćąไมŠเพĊยงกĈĀนดใĀšกćรคšćปรąเüณĊทĈไดšโดยถĎกตšĂงตćม กฎĀมćยเทŠćนĆ้นแตŠยĆงคĈนċงถċงÿĉทธĉปรąโยชนŤตŠćง ๆ กćรเขšćถċงÿüĆÿดĉกćรขĂงรĆฐทĊ่ใĀšโÿเภณĊไดšรĆบ เÿมĂเĀมČĂนĂćชĊพĂČ่น แลąĂćจเปŨนตšนแบบüĉธĊกćรจĆดกćรปŦญĀćโÿเภณĊทĊ่แÿดงใĀšเĀ็นüŠćกćรใĀš ÿĉทธĉโÿเภณĊĂยŠćงเทŠćเทĊยมนĆ้นÿćมćรถทĈไดšจรĉง มĉใชŠทĈไดšเพĊยงในโลกจĉนตนฤมĉตเทŠćนĆ้น 8. ÿรุป เพรćąมนčþยŤไมŠĂćจเขšćใจÿรรพýćÿตรŤĀรČĂÿรšćงÿรรคŤÿĉ่งใด ๆ ไดšĀćกปรćýจćกคüćมรĎš กćรýċกþćจċงเปŨนเÿมČĂนกćรเปŗดปรąตĎบćนแรกÿĎŠกćรเขšćใจผĎšĂČ่น เขšćใจĂดĊต เขšćใจÿภćพÿĆงคมท่Ċ ĀลŠĂĀลĂมคนผĎšนĆ้น เขšćใจÿĉ่งทĊ่คนผĎšนĆ้นจĈตšĂงเผชĉญ เมČ่ĂผϚÊćนไดšýċกþćĂยŠćงลċกซċ้งถċงคüćมĀมćย ขĂงโÿเภณĊ ไดšเĀ็นถċงทรรýนąดšćนตŠćง ๆ ทĆ้งดšćนปรąüĆตĉýćÿตรŤ ÿĆงคมýćÿตรŤ มนčþยýćÿตรŤ นĉตĉýćÿตรŤ รüมไปถċงกćรýċกþćเชĉงเปรĊยบเทĊยบกĆบตŠćงปรąเทý แลąÿćมćรถใชšüĉจćรณญćณใน กćรพĉจćรณćคüćมเปŨนจรĉงขĂงÿĆงคมปŦจจčบĆนตćมüĉÿĆยแĀŠงüĉญťĎชนโดยไรšĂคตĉ พĉเครćąĀŤใĀš ปรąจĆกþŤถċงÿćเĀตčแĀŠงปŦญĀćกćรคšćปรąเüณĊแลąÿĉทธĉขĂงโÿเภณĊทĊ่ถĎกลĉดรĂน ซċ่งĂćจเปŨนแÿง แĀŠงคüćมĀüĆงทĊ่นĈไปÿĎŠกćรแกšไขปŦญĀćเพČ่ĂพĉทĆกþŤÿĉทธĉนĆ้น ทĆ้งในฐćนąนĆกกฎĀมćย เเลąในฐćนą พลเมČĂงขĂงชćตĉĂĆนเปŨนĀนċ่งในพลüĆตในกćรพĆฒนćปรąเทý เพČ่ĂÿรšćงคüćมเทŠć(ทĊ่ไมŠ)เทĊยมใĀš เกĉดขċ้นในÿĆงคมĂยŠćงเเทšจรĉง แดŠýักดิ์ýรีคüามเปŨนมนุþยŤ ที่มนุþยŤคนĀนึ่งมอบใĀšอีกคน ดšüยใจอันเปŘũยมดšüย มนุþยธรรมที่มนุþยŤพึงมี

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 189 ปŦญĀาคüามเĀลื่อมล้ำที่คนจนเมืองเผชิญจากการเüนคืนที่ดิน บุญÿุ เขียüขำ บัณฑิตา อŠองละออ ณัฐüุฒิ ภูมีกอง1 1. คüามนำ กรุงเทพมĀานครเปŨนเมืĂงĀลüงซึ่งเปŨนýูนยŤกลางคüามเจริญและýูนยŤกลางระบบ เýรþฐกิจขĂงประเทýไทยนับแตŠĂดีตจนถึงปŦจจุบัน มีการพัฒนากšาüไปขšางĀนšาĂยŠางตŠĂเนื่Ăงเพื่Ă ÿนĂงรับตŠĂกระแÿโลกาภิüัตนŤ (Globalization) ทั้งดšานเทคโนโลยี การขนÿŠงคมนาคม และ บริการÿาธารณะ ตัüĂยŠางการพัฒนาที่กำลังเปŨนกระแÿชŠüงนี้คืĂ โครงการรถไฟคüามเร็üÿูงเชื่Ăม ÿามÿนามบิน2 ซึ่งเปŨนการพัฒนาĀนึ่งในโครงÿรšางพื้นฐานĀลักดšานคมนาคมที่เชื่ĂมโยงระĀüŠาง ทŠาĂากาýยานĀลักขĂงประเทý ไดšแกŠ ทาŠ ĂากาýยานดĂนเมืĂง ทŠาĂากาýยานÿุüรรณภูมิและทŠา ĂากาýยานนานาชาติĂูŠตะเภา ซึ่งÿŠงเÿริมใĀšไทยเปŨนýูนยŤกลางการบินขĂงภูมิภาคเĂเชีย-แปซิฟŗก และนำคüามเจริญเติบโตดšานตŠาง ๆ เขšาÿูŠพื้นที่เขตพัฒนาพิเýþภาคตะüันĂĂก ĀรืĂ Eastern Economic Corridor (EEC) เพื่Ăÿรšาง New S-Curve ใĀšกับเýรþฐกิจขĂงไทยตŠĂไป3 ĂยŠางไรก็ตาม การที่กรุงเทพมĀานครเปŨนýูนยŤกลางคüามรุŠงเรืĂงในĀลายดšานและมีการ พัฒนาĂยูŠเรื่Ăยมา ประกĂบกับกรุงเทพมĀานครมีพื้นที่ทั้งĀมดเพียง 1,568.7 ตารางกิโลเมตร และมีพื้นที่คüามเปŨนเมืĂงประมาณเกืĂบครึ่งĀนึ่งขĂงพื้นที่ทั้งĀมด กลŠาüคืĂ ประมาณ 700 ตารางกิโลเมตร นĂกจากนี้การใชšประโยชนŤที่ดินประเภทตŠาง ๆ นั้น4 ÿŠงผลใĀšพื้นที่ภายใน กรุงเทพมĀานครที่จะนำไปพัฒนาเพิ่มเติมคŠĂนขšางมีคüามจำกัดมากขึ้นเชŠนเดียüกัน ทำใĀšเกิด 1 นิÿิตชั้นปŘที่ 2 คณะนิตýิาÿตรŤจุāาลงกรณมŤ Āาüิทยาลัย *ผูšเขียนขĂขĂบพระคุณ รĂงýาÿตราจารยŤดร.เĂื้ĂĂารยีŤĂิ้งจะนิล ที่ทŠานใĀšคüามกรุณาเปŨนĂาจารยŤที่ปรึกþาบทคüาม และชี้แนะ แนüทางตลĂดจนใĀšคำปรกึþาĂันเปŨนประโยชนŤตŠĂการจัดทำบทคüามเร่Ăืงนี้2 โครงการรถไฟฟŜาคüามเร็üÿูง เปŨนโครงการพัฒนาระบบรางระดับชาติตามยุทธýาÿตรŤชาติ 20 ปŘ แผนยุทธýาÿตรŤการพัฒนา โครงÿรšางพื้นฐานดšานคมนาคมขนÿŠงขĂงไทย พ.ý. 2558-2565 และแผนพัฒนาเýรþฐกิจและÿังคมแĀŠงชาติฉบับที่12 (พ.ý. 2560-2564). 3 ÿำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพฒันาพิเýþภาคตะüันĂĂก. ภาพรüมเบื้ĂงĀลังโครงการรถไฟฟŜาคüามเร็üÿูง. hsr3airsport. ÿืบคšนเม่Ăื 5 พฤýจิกายน 2565, จาก https://www.hsr3airports.or.th/overview/background/. 4 กĂงÿารÿนเทýภูมิýาÿตรŤ ÿำนักยุทธýาÿตรŤและการประเมินผล. กรุงเทพฯปŦจจุบัน. ýูนยŤÿาระÿนเทýกรุงเทพมĀานคร. ÿืบคšน เมื่Ă 6 พฤýจิกายน2565, จาก https://apps.bangkok.go.th/info/m.info/nowbma/ .

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 190 การเüนคืนที่ดินจากภาคเĂกชนĀรืĂประชาชนเพื่Ăนำพื้นที่มาพัฒนาเมืĂงเพิ่มเติม ดังนั้นผูšที่ถูก ภาครัฐเüนคืนที่ดินĀรืĂถูกบังคับขายที่ดินจึงไดšรับคüามเดืĂดรšĂนเปŨนĂยŠางมาก เพราะนĂกจาก จะตšĂงยšายไปตั้งถิ่นที่ĂยูŠใĀมŠในพื้นที่ใĀมŠแลšü ราคาที่ดินที่จะไดšรับและการเยียüยาซึ่งรัฐเÿนĂใĀš นั้นยังต่ำกüŠาราคาตามทšĂงตลาดเปŨนĂยŠางมาก ทำใĀšเกิดปŦญĀาประการถัดมาคืĂ ผูšที่ถูกเüนคืน ที่ดินจะÿูญเÿียโĂกาÿตŠาง ๆ ในที่ĂยูŠแĀŠงเดิมและไมŠทราบแนŠชัดüŠาภายĀลังจากการถูกเüนคืน ที่ดินไปแลšüตนจะตšĂงไปตั้งถิ่นฐานĂยูŠที่ใด และĀากพิจารณาใĀšลึกลงไปจะเĀ็นไดšüŠาผูšที่ไดšรับ ผลกระทบมากที่ÿุดคืĂ กลุŠมคนจนเมืĂงที่ĂาýัยĂยูŠในบริเüณนั้น เชŠน ชุมชนผูšที่มีรายไดšนšĂยที่ตั้ง ĂยูŠริมทางรถไฟ เพราะเปŨนกลุŠมที่ดšĂยโĂกาÿทางเýรþฐกิจและไมŠมีĂำนาจในการตŠĂรĂง Ăีกทั้งคน จนเมืĂงบางกลุŠมก็ไมŠไดšมีกรรมÿิทธิ์ในที่ดินที่เÿี่ยงตŠĂการถูกเüนคืน ทำใĀšพüกเขาเÿียÿิทธิ์ที่จะ ไดšรับราคาที่ดินและการเยียüยา ดังนั้นชาüชุมชนที่ไดšรับผลกระทบจากโครงการพัฒนาที่ดินขĂง การรถไฟฯ ในกรุงเทพมĀานครเĀลŠานี้จึงรüมตัüกันเปŨน “เครืĂขŠายชุมชนคนเมืĂงผูšไดšรับ ผลกระทบจากรถไฟ (ชมฟ.)” ใน พ.ý. 2563 เพื่ĂĀาทางĂĂกรŠüมกับการรถไฟฯ5 บทคüามนี้จึงพยายามจะชี้ใĀšผูšĂŠานเĀ็นถึงคüามÿำคัญขĂงที่ĂยูŠĂาýยัและผลกระทบที่คน จนเมืĂงตšĂงเผชิญมากกüŠาบุคคลทั่üไปภายĀลังจากการถูกรัฐเüนคืนที่ดิน ประกĂบกับนำเÿนĂ ทฤþฎีเจนทริฟŗเคชั่น (Gentrification) ที่จะÿะทšĂนใĀšเĀ็นถึงคüามเĀลื่Ăมล้ำจากการพัฒนาเมืĂง เพราะคนจนเมืĂงเĀลŠานั้นจะถูกผลักดันใĀšĂĂกไปจากนĂกเมืĂง Ăีกทั้งüิเคราะĀŤเปรียบเทียบ พระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤทั้งขĂงประเทýไทยและ ตŠางประเทý เพื่ĂประกĂบการýึกþารüมไปถึงการĀาแนüทางแกšไขปŦญĀาเพิ่มเติม และทšายÿุดจะ เปŨนการนำเÿนĂนโยบายที่ภาครัฐเคยดำเนินการและแนüทางการชŠüยเĀลืĂผูšท่ีไดšรับผลกระทบ ĂันจะÿามารถนำมาüิเคราะĀŤและĀาทางĂĂกใĀšกับคนจนเมืĂงไดš 5 ธีรüัฒนŤ รังแกšü. (2564). เครืĂขŠายคนจนเมĂืงจัดกิจกรรม ‘üันที่ĂยĂูŠาýัยโลก 2564’ เจรจาคมนาคมขĂใชšที่ดิน รฟท.รĂงรับ ชุมชนโดนไลŠร้Ăืดšาน พĂช.ต้งัเปŜาแกšปŦญĀาที่ĂยูŠĂาýัยปŘĀนšา 3 Āมื่นครัüเรืĂน. ÿถาบันพัฒนาĂงคกŤรชุมชน. ÿืบคšนเม่Ăื 8 พฤýจิกายน 2565, จากhttps://web.codi.or.th/20211004-27665/.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 191 2. คüามÿำคัญของที่อยูŠอาýัยและผลกระทบที่คนจนเมืองเผชิญภายĀลังจากการถูกเüนคืน ที่ดิน ที่ĂยูŠĂาýัยเปŨนÿิ่งจำเปŨนตŠĂการดำรงชีüิตขĂงมนุþยŤ และเปŨนคüามตšĂงการขั้นพื้นฐาน ทางกายภาพ (Physiological) ตามทฤþฎีลำดับขั้นคüามตšĂงการขĂงมาÿโลüŤ (Maslow's Hierarchy of Needs) 6 กลŠาüคืĂ ที่ĂยูŠĂาýัยเปŨนปŦจจัยเริ่มตšนที่มนุþยŤพึงจะไดšรับกŠĂนจะขยับไป พัฒนาÿŠüนĂื่น โดยที่ĂยูŠĂาýัยคüรจะเพียงพĂและเĀมาะÿมตŠĂการดำรงชีüิตประจำüัน ĂยŠางไรก็ ตาม ในคüามเปŨนจริงนั้น คนจนเมืĂงที่ĂาýัยĂยูŠภายในกรุงเทพมĀานครไมŠÿามารถเขšาถึงที่ĂยูŠ Ăาýัยที่เพียงพĂไดš จึงเปŨนÿิ่งที่ยากพĂคüรที่จะทำใĀšคนจนเมืĂงเĀลŠานี้มีคุณภาพชีüิตที่ดีขึ้นและ ĀลุดพšนจากคüามเĀลื่Ăมล้ำไดšตามüลี “ที่ĂยูŠĂาýัยที่เพียงพĂ” (Adequate Housing) ที่คณะ มนตรีÿิทธิมนุþยชนแĀŠงÿĀประชาชาติ (United Nations Human Rights Council: UNHRC) ไดšระบุคำนิยามเĂาไüš เพราะที่ĂยูŠĂาýัยที่เพียงพĂĂยŠางมีมาตรฐานไมŠไดšทำĀนšาที่เปŨนเพียงÿถานที่ พักที่มีผนังÿีดšานและĀลังคากันแดดกันฝนเทŠานั้น7 แตŠตšĂงเปŨนไปตามĂงคŤประกĂบที่Ăธิบายไüšใน ขšĂคิดเĀ็นทั่üไปที่ 48 ขĂงคณะกรรมการüŠาดšüยÿิทธิทางเýรþฐกิจ ÿังคม และüัฒนธรรม üŠาดšüย ÿิทธิในการมีที่ĂยูŠĂาýัยที่พĂเพียง (General Comment No.4, of the Committee on Economic, Social and Cultural Rights, on the Right to Adequate Housing) ทั ้ง 7 ประการ ไดšแกŠ มีคüามมั่นคงตามกฎĀมาย (Legal security of tenure) มีคüามพรšĂมขĂง บริการขั้นพื้นฐาน (Availability of services, materials, facilities and infrastructure) มี ราคาที่ÿามารถจŠายไดš (Affordability) มีคüามเปŨนที่ĂยูŠĂาýัยที่มีคุณภาพ (Habitability) มี คüามÿามารถในการเขšาถึงไดšÿะดüก (Accessibility) มีÿถานที่ตั้งที่เĀมาะÿม (Location) และมี คüามเพียงพĂทางüัฒนธรรม (Cultural adequacy) “คนจนเมืĂง” (Urban Poor) เปŨนคำนิยามขĂงผูšดšĂยโĂกาÿทางเýรþฐกิจ มีรายไดšนšĂย และไมŠมั่นคง ÿŠüนใĀญŠมีĂาชีพĀาเชšากินค่ำ ĀรืĂทำงานใชšแรงงานในกรุงเทพมĀานคร ไมŠÿามารถ 6 Maslow's Hierarchy of Needs. (2022). Verywellmind. Accessed October 21, 2022, Available from: https://www.verywellmind.com/what-is-maslows-hierarchy-of-needs-4136760. 7 Natetida Bunnag. (2565). “The Right to Adequate Housing” และ “SDG Vocab | 36 – Adequate and Affordable Housing – ที่ĂยูŠĂาýยัที่เพียงพĂและมีราคาที่ÿามารถจŠายไดš. ÿืบคšนเมื่Ă 16 ตุลาคม 2565, จาก https://www.sdgmove.com/2021/07/20/sdg-vocab-36-adequate-and-affordable-housing/. 8 UN Committee on Economic, Social and Cultural Rights (CESCR), General Comment No. 4: The Right to Adequate Housing (Art. 11 (1) of the Covenant), 13 December 1991

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 192 เขšาถึงÿิทธิที่ĂยูŠĂาýัยที่เพียงพĂไดšĂยŠางเต็มที่ จึงจำเปŨนตšĂงĂาýัยĂยูŠในชุมชนแĂĂัดĀรืĂĀšĂงเชŠา ราคาถูก เพื่ĂลดคŠาครĂงชีพและเพื่Ăที่จะÿามารถĂาýัยĂยูŠใกลšเคียงกับแĀลŠงงานขĂงตัüเĂงไดš ÿŠüนใĀญŠพüกเขาจึงไมŠมีกรรมÿิทธิ์ในที่ĂยูŠĂาýัยขĂงตัüเĂง การทำคüามเขšาใจคนจนเมืĂงซึ่งเปŨนกลุŠมบุคคลที่ÿะทšĂนใĀšเĀ็นถึงคüามเĀลื่Ăมล้ำไดš ĂยŠางชัดเจนนั้นจึงเปŨนÿิ่งÿำคัญเปŨนĂยŠางยิ่ง เนื่ĂงจากทำใĀšทราบขšĂมูลพื้นĀลังและตšนตĂขĂง ปŦญĀาที่นำไปÿูŠการแกšไขĂยŠางตรงจุด ซึ่งจากผลการýกึþาโครงงานüิจัยชุดคüามเĀลื่Ăมล้ำและคน จนเมืĂงทำใĀšÿามารถจำแนกกลุŠม “คนจนเมืĂง” ไดšทั้งĀมด 4 กลุŠม9 ไดšแกŠ 1) คนจนเมืĂงกลุŠม เชิงรายไดšต่ำ 2) คนจนเมืĂงกลุŠมชนชั้นดั้งเดิมในพื้นที่ 3) คนจนเมืĂงกลุŠมแรงงานที่ยšายเขšามาใน พื้นท่ีและ 4) คนจนเมืĂงกลุŠมชายขĂบ ÿิทธิในการเขšาถึงที่อยูŠอาýัยอยŠางเพียงพอ (The Right to Adequate Housing) 10 เปŨนÿิทธิที่ไดšรับการรับรĂงจากกฎĀมายÿิทธิมนุþยชนระĀüŠางประเทýใĀšรüมĂยูŠในÿิทธิการดำรง ชีพขั้นพื้นฐานซึ่งมนุþยŤพึงไดšรับĂยŠางเทŠาเทียมกัน เพราะที่ĂยูŠĂาýยันั้นมีคüามจำเปŨนตŠĂการดำรง ĂยูŠและการใชšชีüิตขĂงมนุþยŤทุกคน ไมüŠ ŠามนุþยŤทุกคนจะยากดีมีจนĂยŠางไร ÿีผิüใด ĀรืĂชนชั้นใด ลšüนแตŠตšĂงมีÿิทธิที่จะมีที่ĂยูŠĂาýัยทั้งÿิ้น การไรšที่ĂยูŠĂาýัยĀรืĂมีที่ĂยูŠĂาýัยที่ไมŠไดšมาตรฐานจะ ÿŠงผลกระทบĂยŠางมีนัยÿำคัญตŠĂคüามเปŨนมนุþยŤ และยŠĂมทำใĀšการใชšชีüิตขĂงเขาแตกตŠางและ ลำบากกüŠาคนĂื่น ๆ ในÿังคมĂยŠางชัดเจน11 Ăีกทั้งรัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พ.ý. 2560 มาตรา 3812 ยังไดšใĀšÿิทธิประชาชนในการเลืĂกถิ่นที่ĂยูŠไดšเĂง และไมŠĂาจถูกจำกัดÿิทธิเÿรีภาพ ไดšĀากไมŠเขšาขšĂยกเüšนขĂงมาตราดังกลŠาü กลŠาüคืĂ ÿิทธิในการเลืĂกถิ่นที่ĂยูŠĀรืĂที่ĂยูŠĂาýัยนั้น เปŨนเÿรีภาพขĂงประชาชนไทย แตŠตšĂงไมŠขัดตŠĂคüามมั่นคงขĂงรัฐ ĀรืĂขัดตŠĂคüามÿงบเรียบรšĂย ĀรืĂÿüัÿดิภาพขĂงประชาชน 9 Ă.ดร.ÿปุรยีา Āüังพัชรพล และคณะ. โครงการüิจัยชุดคüามเĀลĂื่มล้ำและคนจนเมืĂง (2560) และ รายงาน: คนจนเมĂืงคĂืใคร. ÿืบคšนเม่Ăื 15 ตุลาคม 2565, จาก https://knowledgefarm.tsri.or.th/who_is_urban_poor/. 10 UN HABITAT & Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, “The Right to Adequate Housing” 11 บุญเลิý üิเýþปรีชา. ÿิทธิในทĂี่ยูŠĂาýัย: ขยับเพดานüŠาดüšยÿิทธิและýักดิ์ýรีขĂงคüามเปŨนมนุþยŤ. Waymagazine. ÿืบคšนเมื่Ă 15 ตุลาคม 2565, จาก https://waymagazine.org/and-and-right-housing-10/. 12 รัฐธรรมนูญราชĂาณาจักรไทย พ.ý. 2560 มาตรา 38 üรรคแรก “บุคคลยŠĂมมเีÿรีภาพในการเดินทางและการเลืĂกถิ่นที่ĂยูŠ” üรรคÿĂง “การจํากัดเÿรภีาพตามüรรคĀนึ่งจะกระทํามิไดšเüšนแตŠโดยĂาýัยĂํานาจตามบทบัญญัติแĀŠงกฎĀมาย ที่ตราขึ้นเพื่Ă คüามมั่นคงขĂงรัฐ คüามÿงบเรียบรšĂยĀรืĂÿüัÿดิภาพขĂงประชาชน ĀรืĂการผงัเมืĂง ĀรืĂเพื่ĂรักþาÿถานภาพขĂงครĂบครัü ĀรืĂเพื่ĂÿüัÿดิภาพขĂงผูšเยาüŤ”

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 193 เĀ็นไดšชัดüŠาคüามมั่นคงทาง “ที่ĂยูŠĂาýัย” เปŨนปŦจจัยพื้นฐานที่คüรไดšรับ เพราะเปŨนÿิ่งที่ นำไปÿูŠการพัฒนาคนและประเทýĂยŠางยั่งยืนในĂนาคต แตŠในคüามเปŨนจริงที่เกิดขึ้นกับคนจน เมืĂงในกรุงเทพมĀานครกลับมิไดšเปŨนเชŠนนั้น โดยเฉพาะคนจนเมืĂงกลุŠมที่ĂาýัยĂยูŠในบริเüณ ชุมชนแĂĂัด เนื่ĂงจากพüกเขาเĀลŠานี้จำเปŨนตšĂงĂาýัยĂยูŠในชุมชนแĂĂัดĀรืĂĀšĂงเชŠาราคาถูกแตŠ มีคุณภาพต่ำ ĀรืĂĂาจĂาýัยĂยูŠในที่ดินขĂงผูšĂื่นโดยมิชĂบดšüยกฎĀมาย ไมŠมีÿิทธิในการเชŠาที่ดิน ไมŠมีไฟฟŜา น้ำประปา ทำใĀšมีคüามจำเปŨนตšĂงĂาýัยไฟฟŜาĀรืĂน้ำประปาจากบšานใกลšเคียง พüก เขาจึงเÿี่ยงตŠĂการถูกเĂาเปรียบ Ăีกทั้งพื้นที่ขĂงที่ĂยูŠĂาýัยเĂงก็มีĂยูŠĂยŠางจำกัด ไมŠมีระบบĂำนüย คüามÿะดüกที่มีคุณภาพ เชŠน การระบายน้ำ ขยะ ขĂงเÿีย ซึ่งเปŨนÿาเĀตุขĂงÿภาüะÿิ่งแüดลšĂม และคุณภาพชีüิตที่ไมŠดีĂีกดšüย13 แมšüŠาคนจนเมืĂงเĀลŠานี้จะตั้งใจขยันĀาเงินมากเพียงใด ก็ไมŠ เพียงพĂที่จะÿามารถเขšาถึงที่ĂยูŠĂาýัยที่มีมาตรฐานไดš และแมšüŠาพüกเขาจะมีÿŠüนในการ ขับเคลื่ĂนเýรþฐกิจขĂงเมืĂง เปŨนแรงงานที่มีคüามÿำคัญในตลาด แตŠการที่คนจนเมืĂงเĀลŠานี้ไมŠ ÿามารถเขšาถึงที่ĂยูŠĂาýัยĂยŠางเพียงพĂ ĀรืĂไมŠไดšรับการเยียüยาที่เĀมาะÿมจากภาครัฐนั้น ยŠĂม ÿŠงผลใĀšเขาเĀลŠานี้ตšĂงใชšชีüิตĂยŠางลำบากและไมŠÿามารถยกระดับชีüิตตัüเĂงใĀšมีคüามมั่นคงไดš การเüนคืนที่ดินจึงเกิดขึ้นเมื่ĂภาครัฐตšĂงการที่ดินÿŠüนĀนึ่งÿŠüนใดเพื่Ăนำมาพัฒนา ประเทý ทำใĀšผูšที่ĂยูŠĂาýัยบริเüณนั้นไดšรับผลกระทบเนื่ĂงจากจำเปŨนตšĂงขายที่ดินใĀšกับภาครัฐ และราคาที่ขายใĀšกับภาครัฐไปมักจะต่ำกüŠาราคาตลาดเปŨนĂยŠางมาก ÿŠงผลใĀšเกิดคüามไมŠเปŨน ธรรมตŠĂประชาชน ซึ่งผูšที่ไดšรับผลกระทบมากที่ÿุดมักจะเปŨนกลุŠมคนจนเมืĂงที่ĂาýัยĂยูŠในชมุชน แĂĂัด ทั้งที่มีกรรมÿิทธิ์และไมŠมีกรรมÿิทธิ์เพราะพüกเขาจะเขšาถึงการเยียüยาจากรัฐไดšไมŠเตม็ที่ เทŠาเทียมกับคนธรรมดาทั่üไปซึ่งถูกเüนคืนที่ดิน ประกĂบกับตšนทุนในชีüิตขĂงเขาเĀลŠานี้ไมŠไดšมี มากพĂที่จะตั้งถิ่นฐานในบริเüณที่ดินแĀŠงใĀมŠ ทำใĀšเขาเĀลŠานี้ตšĂงพบเจĂกับปŦญĀาการไมŠมีที่ĂยูŠ Ăาýัย ดังนั้นภาครัฐจึงคüรจัดĀามาตรการรĂงรับเพื่ĂปŜĂงกันปŦญĀาคนไรšบšานที่Ăาจจะตามมา ภายĀลังจากการเüนคนืท่ดีนิไดš 13 นüลลĂĂ üัจนะพุกกะ. (2554). การจัดการที่ĂยูĂŠาýัยขĂงชุมชนเพื่ĂพัฒนาทšĂงถิ่น กรณีýึกþาการใĀšÿินเชื่Ăเพื่Ăที่ĂยูŠĂาýัยขĂง ภาครัฐ. ÿถาบันพัฒนาĂงคกŤรชุมชน. ÿืบคšนเม่Ăื 15 ตุลาคม 2565, จาก https://web.codi.or.th/wpcontent/uploads/2021/12/การจัดการที่ĂยูŠĂาýัยขĂงชุมชน.pdf.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 194 3. ทฤþฎีเจนทริฟŗเคชั่น (Gentrification) 3.1 คüามĀมายและĀลักการของกระบüนการเจนทริฟŗเคชั่น (Gentrification) จุดเริ่มตšนขĂงคüามเจริญเกิดขึ้นเมื่ĂถนนเจริญกรุงไดšถูกตัดผŠานครั้งแรกในüันที่ 17 มีนาคม พ.ý. 2507 ซึ่งกŠĂใĀšเกิดการเขšาใชšประโยชนŤในที่ดินขĂงภาครัฐและเĂกชน กลายเปŨน ชุมชนĀนาแนŠนแĀŠงใĀมŠโดยปราýจากการüางแผนการจัดโซนนิ่ง (Zoning) ÿŠงผลใĀšเĀ็นภาพใน ปŦจจุบันขĂงคนไรšบšานเรŠรŠĂนนĂนกลางทšĂงÿนามĀลüงĀรืĂขšางโรงแรมÿถานีรถไฟĀัüลำโพง14 ปรากฏการณŤนี้มีชื่ĂเรียกüŠา เจนทริฟŗเคชั่น (Gentrification) ทฤþฎีเจนทริฟŗเคชั่น (Gentrification) Āมายถึง กระบüนการเปลี่ยนแปลงÿภาพของ เมืองโดยรอบ ซึ่งมีเĀตุมาจากการĀลั่งไĀลเขšามาขĂงผูšคนและภาคธุรกิจที่มาแทนที่คนชายขĂบ ĀรืĂผูšที่ĂยูŠแตŠเดิม กระบüนการเจนทริฟŗเคชั่น (Gentrification) มีจุดเริ่มตšนจากคüามเĀลื่Ăมล้ำทางรายไดš และÿŠงผลกระทบไปยังคüามเปŨนĂยูŠที่ดีในดšานที่ĂยูŠĂาýัย ซึ่งในปŦจจุบันกระบüนการเจนทริฟŗ เคชั่นยังคงเกิดขึ้นĂยŠางตŠĂเนื่Ăงจากกลไกทางเýรþฐกิจในเรื่ĂงĂุปÿงคŤในการĂาýัยในพื้นที่ เýรþฐกิจใĀมŠ กลŠาüคืĂ ทำใĀšเกิดการĀลั่งไĀลขĂงผูšคนและภาคธุรกิจ15 เมื่ĂจำเพาะการĀลั่งไĀล เขšามาขĂงผูšคนจึงเĀ็นไดšชัดüŠา การเขšามาขĂงผูšคนÿŠงผลกระทบทำใĀšเกิดการ “ยšายĂĂก” (Displacement) ซึ่งการยšายĂĂกมักเกิดขึ้นกับผูšที่มีคüามเÿี่ยงตŠĂการถูกยšายĂĂกĀลายประเภท ดšüยกัน เชŠน กลุŠมคนรายไดšต่ำ กลุŠมคนตาŠงชาติพันธุŤเปŨนตšน จึงÿรุปไดšüŠา การเจน-ทริฟŗเคชั่น คืĂ คüามเĀลื่อมล้ำอยŠางĀนึ่งในการพัฒนาเมืองโดยคัดเลือก (Selective Development) ซึ่ง เปŨนการคัดเลืĂกโดยĂาýัยเกณฑŤขĂงการมีประโยชนŤตŠĂกลไกทางเýรþฐกิจและทิ้งผูšที่ดšĂยทาง เýรþฐกิจไüšขšางĀลัง เชŠน การเüนคืนพื้นที่ขĂงรัฐในชุมชนปŜĂมมĀากาā16เพื่Ăทำÿüนÿาธารณะ 14 ÿมชาย ชŠüยเกลี้ยง และ ธนานุüัฒนŤแกšüพงýพŤ ันธุŤ, กฎĀมายที่ขัดแยŠงĀรืĂไมŠÿĂดคลšĂงกับรัฐธรรมนูญและขšĂตกลงระĀüŠาง ประเทýในประเดน็กลŠมุคนชายขĂบ: ýกึþากรณีชุมชนคนจนในเมืĂง (ชุมชนแĂĂัด), (กรุงเทพฯ: คณะĂนุกรรมการ, 2546), Āนšา 1-3. 15 “Tool for Texas Communities. (2020). The Uprooted Project, Accessed October 21, 2022, Available from: https://sites.utexas.edu/gentrificationproject/understanding-gentrification-anddisplacement/#:~:text=In%20a%20gentrifying%20neighborhood%2C%20when,is%20also%20called%20exclus ionary%20displacement. 16 ไทยพีบีเĂÿ. (2561). ปŗดตำนาน "ชุมชนปŜĂมมĀากาā" ขีดเÿšนรื้ĂทุกĀลัง 29 เม.ย.นี้. Thai PBS. ÿืบคšนเม่Ăื 21 ตุลาคม 2565, จาก https://www.thaipbs.or.th/news/content/271857.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 195 ÿŠงผลใĀšผูšที่ĂยูŠในชุมชนตšĂงĂาýยัในชุมชนรĂบขšางกŠĂนไปĀาที่ĂยูŠĂาýัยใĀมŠ ĀรืĂการเüนคืนพื้นที่ บริเüณริมทางรถไฟเพื่Ăพัฒนาโครงการรถไฟคüามเร็üÿูงเชื่Ăมÿามÿนามบิน ทำใĀšชาüชุมชนที่ ĂาýัยบริเüณดังกลŠาüตšĂงยšายĂĂก 3.2 ผลกระทบที่อาจขึ้นĀลังจากเกิดกระบüนการเจนทริฟŗเคชั่น (Gentrification) เมื่Ăพิจารณาถึงผูšยšายที่เขšามาแทนท่ีกลุŠมคนเปราะบาง การเขšามาขĂงผูšที่มีคüามÿนใจใน พื้นที่ขĂงผูšมีรายไดšต่ำที่มีĂยูŠเดิมนั้นกŠĂใĀšเกิดการยšายเขšาขĂงผูšที่มีรายไดšÿูง และเกิดการลงทุน ตามลำดับ การที่เมืĂงพัฒนาไปโดยเกิดกลไกขĂงการยšายเขšาและĂĂกนั้นเปŨนการพัฒนาเมืĂงโดย คัดเลืĂก (Selective Development) 17 ซึ่งĂาจÿŠงผลทั้งดีและเÿียในแงŠมุมที่แตกตŠางกันĂĂกไป ในดšานประโยชนŤขĂงกระบüนการเจนทริฟŗเคชั่นคืĂ การบรรลุüัตถุประÿงคŤทางเýรþฐกิจ ÿŠงผล ใĀšเกิดมูลคŠาขĂงที่ดินและที่ĂยูŠĂาýัย และÿŠงผลประโยชนŤทางĂšĂมคืĂ จำนüนĂาชญากรรมลดลง เปŨนตšน แตŠในทางตรงกันขšาม กระบüนการเจนทริฟŗเคชั่นÿŠงผลกระทบĂยŠางมากตŠĂกลุŠมคนชนชั้น ทำงานที่มีรายไดšต่ำที่ไมŠเพียงพĂตŠĂการใชšชีüิต ĀรืĂĂาจกลŠาüไดšüŠา คüามเĀลื่Ăมล้ำทางรายไดšทำ ใĀšผูšมีรายไดšต่ำไมŠÿามารถใชšชีüิตĂยูŠไดšในÿภาüะที่คŠาครĂงชีพÿูงขึ้น โดยเฉพาะคŠา (เชŠา) ที่ĂยูŠ Ăาýัย 3.3 กระบüนการเจนทริฟŗเคชั่นเชิงประจักþŤ กระบüนการเจนทริฟŗเคชั่น (Gentrification) เปŨนปŦญĀาที่เกิดขึ้นทั่üทุกมุมโลก โดยเฉพาะเมĂืงใĀญŠ ĂยŠางลĂนดĂน ปารีÿ นิüยĂรŤก เปŨนตšน ตราบใดที่คüามเĀลื่Ăมล้ำทางรายไดš และĂื่น ๆ ยังคงมีĂยูŠ กระบüนการเจนทริฟŗเคชั่นก็ยังคงดำเนินตŠĂไป ซ้ำรšายทางรัฐยังขาดการ เยียüยาผูšเÿียประโยชนŤจากการที่รัฐĂาจตšĂงเüนคืนที่ดิน เชŠน การเüนคืนที่ดินในการทำถนนเพื่Ă แกšไขปŦญĀาจราจรจากการที่ผูšคนยšายเขšามาĂยูŠĂาýัยมากขึ้น แตŠกลับกระทบผูšที่เปŨนเจšาขĂงที่ดิน เดิม เปŨนตšน ในประเทýไทยนั้น มีกระบüนการเจนทริฟŗเคชั่นเกิดขึ้นเชŠนเดียüกันและทำใĀšĀลายยŠาน ในกรุงเทพมĀานครมีÿภาพแüดลšĂมที่ดีขึ้น โดยÿังเกตไดšจากธุรกิจĀรูที่ตั้งขึ้น Ăาทิ Āšางÿรรพÿินคšา รšานĂาĀารĀรู บารŤ แตŠยŠĂมแลกกับคŠาที่ĂยูŠĂาýัยในบริเüณนั้นที่ÿูงขึ้น ซึ่งเĀ็นไดš 17 Emily Chong. (2017). Examining the Negative Impacts of Gentrification. Georgetown Law. Accessed October 21, 2022, Available from: https://www.law.georgetown.edu/poverty-journal/blog/examining-the-negativeimpacts-of-gentrification/.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 196 ชัดจากธุรกิจที่ตั้งขึ้นĀรืĂจำนüนคĂนโดมิเนียมที่ÿรšางเพิ่มขึ้นทุกปŘ18 ในเขตปทุมüัน เขตüัฒนา ĀรืĂถนนÿุขุมüิทตĂนตšน เปŨนตšน ĂยŠางไรก็ดี กระบüนการเจนทริฟŗเคชั่นยŠĂมÿŠงผลเÿียแกŠผูšที่มีรายต่ำเชŠนกัน เชŠน กรณี ชุมชนคลĂงเตย ซึ่งเปŨนชุมชนที่ตั้งĂยูŠบริเüณที่เปŨนที่ตั้งขĂงยŠานธุรกิจบนถนนÿุขุมüิท Āากรัฐ ตšĂงการจะจัดระเบียบเพื่ĂทำใĀšเกิดประโยชนŤÿูงÿุดในการใชšพื้นที่ คüามไมŠแนŠนĂนในการที่จะไดš ครĂบครĂงที่ĂยูŠขĂงคนจนเมืĂงยŠĂมเกิดขึ้น ĀากตšĂงกระทำเชŠนนั้น รัฐตšĂงชดเชยเงินเยียüยา ÿำĀรับการที่ตšĂงบังคับใĀšยšายĂĂก ซึ่งในบทüิเคราะĀŤกฎĀมายจะมีการพูดถึงคüามเĀลื่Ăมล้ำ ระĀüŠางคนธรรมดาและคนจนเมĂืงดšüยกันเĂงจากการถูกกดทับโดยรัฐ 4. üิเคราะĀŤกฎĀมายüŠาดšüยการเüนคืนที่ดิน การเüนคืนที่ดินขĂงเĂกชนเพื่ĂนำไปใชšในแงŠÿาธารณประโยชนŤนั้นÿŠงผลกระทบตŠĂÿังคม เปŨนĂยŠางมาก ซึ่งคำüŠา “เĂกชน” ในที่นี้มิไดšĀมายถึงกลุŠมคนชนชั้นกลางที่ถืĂกรรมÿิทธิ์ในที่ดิน นั้นเพียงĂยŠางเดียü แตŠยังĀมายถึงคนจนเมืĂงที่ÿามารถถืĂกรรมÿิทธิ์ในที่ดินไดšĂีกดšüย และเมื่Ă เกิดการเüนคนืที่ดินจากรัฐแลšü คüามÿามารถในการปรับตัüใĀšÿามารถใชšชีüิตโดยมีที่ĂยูŠĂาýัยที่มี คüามมั่นคงĂีกครั้งĂาจเปŨนเรื่ĂงยากÿำĀรับคนจนเมืĂงมากกüŠาคนชนชั้นกลางทั่üไป กลŠาüคืĂ คน ชนชั้นกลางโดยปกติแลšüมักจะเปŨนผูšที่มีรายไดšและมีคüามÿามารถในตั้งตัüĀาที่ĂยูŠĂาýัยใĀมŠไดš เร็üกüŠาคนจนเมืĂงที่มีรายไดšครัüเรืĂนต่ำและไมŠไดšถืĂครĂงทรัพยŤÿินมาก นĂกจากนี้ ประเด็น ปŦญĀาเรื่ĂงโĂกาÿและĂิÿระในการใชšชีüิตขĂงคนจนเมืĂงเĂงก็มีคüามแตกตŠางกับคนธรรมดา ทั่üไป ซึ่งÿะทšĂนใĀšเĀ็นผŠานปŦญĀาเรื่ĂงการทำประชาพิจารณŤเกี่ยüกับคüามยากลำบากในการ ÿละงาน และการเÿียโĂกาÿในการรับรายไดšÿำĀรับการตŠĂÿูšเพื่Ăÿิทธิที่จะมีที่ĂยูŠĂาýัยĂยŠางมั่นคง การเüนคืนจากรัฐครั้งĀนึ่งจึงเปรียบเÿมืĂนการดึงพรมที่ซŠĂนปŦญĀาเรื่ĂงคüามเĀลื่Ăมล้ำ ระĀüŠางคนจนเมĂืงและคนชนชั้นกลางĂĂกมา นĂกจากนี้คüามเĀลื่Ăมล้ำยังเกิดกับคนจนเมืĂงที่มี กรรมÿิทธิ์ในที่ดินในประเด็นปŦญĀาเรื่ĂงการลดลงขĂงราคาที่ดินในÿŠüนที่เĀลืĂจากการเüนคืน ตามพระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 ซึ่งเปŨนที่ นŠาÿนใจüŠาคüามเĀลื่Ăมล้ำก็ÿามารถเกิดขึ้นกับคนจนเมืĂงดšüยกันเĂงไดšĂีกดšüย กลŠาüคืĂ คนจน 18 Weeboon. (2019). Gentrification in Thai cities. Blogweeboon. Accessed October 21, 2022, Available from: http://blog.weeboon.com/gentrification-in-thai-cities/.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 197 เมืĂงเปŨนกลุŠมคนที่เปราะบางในĀลายแงŠขĂงการดำเนินชีüิต โดยเฉพาะในแงŠขĂงกฎĀมายที่ใĀš ÿิทธิและคุšมครĂงคนจนเมืĂง และเนื่ĂงจากคนจนเมืĂงประกĂบดšüยผูšคนĀลากĀลายประเภทที่ เขšามาเปŨนแรงงานในกรุงเทพมĀานคร จึงÿŠงผลใĀšในบางครั้งบทบัญญัติกฎĀมายที่มีĂยูŠก็ไมŠ ÿามารถใĀšคüามคุšมครĂงคนจนเมืĂงทุกประเภทไดšĂยŠางครĂบคลุมและทั่üถึง และÿŠงผลใĀšคน ทั่üไปบางคนĂาจเขšาใจüŠาคนจนเมืĂงเปŨนผูšที่เขšามาĂยูŠโดยไมŠมีกรรมÿิทธิ์ในที่ĂยูŠĂาýัยเทŠานั้น ซึ่ง แทšจริงแลšüกลุŠมคนจนเมืĂงบางกลุŠมก็มีกรรมÿิทธิ์ในที่ดิน จากการýึกþากลุŠมคนจนเมืĂงที่มีชุมชน ตั้งĂยูŠในกรุงเทพมĀานคร19 ทำใĀšทราบüŠา มีเพียง 6 ชุมชนจาก 838 ชุมชนที่มกีรรมÿิทธิ์ในที่ดิน ขĂงตนเĂงในชุมชนแĂĂัด ซึ่งเมื่ĂนำมาเทียบกับÿัดÿŠüนขĂงกลุŠมคนจนเมืĂงที่เขšามาĂาýัยโดยการ ครĂบครĂง ĀรืĂเขšามาĂาýัยโดยการบุกเบิก ĀรืĂĂาýัยโดยไมŠมีÿิทธิและไมŠเÿียคŠาใชšจŠายใด ๆ แลšü คิดเปŨนรšĂยละ 28.64 จากชุมชนแĂĂัดทั้งĀมดในกรุงเทพมĀานคร เมื่Ăมีการเüนคืนที่ดิน เกิดขึ้นแลšü ประเด็นปŦญĀาที่ตามมาคืĂ การเüนคนืนั้นÿŠงผลกระทบตŠĂคนจนเมืĂงĂยŠางไรบšาง ซึ่ง คณะผูšเขียนไดšüิเคราะĀŤพระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 ประกĂบกับเปรียบเทียบกฎĀมายเกี่ยüกับการเüนคืนที่ดินและแนüทางการเยียüยาใน ตŠางประเทý เพื่ĂเปŨนแนüทางในการแÿดงคüามคิดเĀ็นเกี่ยüกับการเÿนĂแนüทางการแกšไข ปŦญĀาคüามเĀลื่Ăมล้ำที่Ăาจเกิดขึ้นĂันมีÿาเĀตุมาจากการเยียüยาĂยŠางไมทŠ ั่üถึงในĀัüขšĂถัดไป 4.1 พระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งอÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 การเüนคืนตšĂงกระทำโดยĂาýัยĂำนาจขĂงกฎĀมายเทŠานั้น เพราะตามĀลักแลšüรัฐไมŠ ÿามารถจำกัดÿิทธิและเÿรีภาพขĂงประชาชนไดš การกระทำการที่จำกัดÿิทธิและเÿรีภาพขĂง ประชาชนจึงตšĂงĂาýัยĂำนาจตามกฎĀมายและเปŨนไปเพื่ĂกิจการตŠาง ๆ ที่เปŨนประโยชนŤตŠĂ 19 กĂงยุทธýาÿตรŤและÿารÿนเทýที่ĂยูŠĂาýัย ฝśายüิชาการพัฒนาทĂี่ยูŠĂาýัย. (2561). ขšĂมูลชมุชนผšมูีรายไดšนšĂย. ÿบืคšนเมื่Ă 21 ตุลาคม 2565, จาก https://housingkc.nha.co.th/files/article/attachments/90a0cc4aa77df344b52300cbd3a022c3.pdf.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 198 ÿังคมโดยรüม ĂันรัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พ.ý. 2560 ไดšรับรĂงÿิทธิไüšในมาตรา 2620 ประกĂบมาตรา 37 üรรคÿาม21 4.2 ประเด็นปŦญĀาที่อาจเกิดขึ้นกŠอนการเüนคืน กŠĂนที่รัฐจะมีการเüนคืนĂÿังĀาริมทรัพยŤจากเĂกชนไปนั้น ตามพระราชบัญญัติüŠาดšüย การเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 มาตรา 12 ไดšใĀšÿิทธิเจšาĀนšาท่ีในการทำ การÿำรüจĂÿังĀาริมทรัพยŤที่จะเüนคืน โดยการเขšาÿำรüจตšĂงมีการชี้แจงüัตถุประÿงคŤใĀš ประชาชนทราบ พรšĂมทั้งรับฟŦงคüามคิดเĀ็นขĂงประชาชนเพื่ĂนำมาประกĂบการพิจารณาตาม มาตรา 14 เมื่ĂพิจารณาถึงการรับฟŦงคüามคิดเĀ็นขĂงประชาชนĀรืĂการทำประชาพิจารณŤ ประกĂบกับขšĂเท็จจริงที่üŠา ผูšที่มีÿิทธิในการทำประชาพิจารณŤเปŨนผูšที่มีÿŠüนเกี่ยüขšĂงกับการ เüนคืนĂÿังĀาริมทรัพยŤดังกลŠาüแลšü ทำใĀšทราบüŠาผูšที่มีÿŠüนเกี่ยüขšĂงในกรณีการเüนคืนพื้นที่ ชุมชนแĂĂัดดังกลŠาüคืĂ คนจนเมืĂง ซึ่งในมุมมĂงขĂงรัฐตŠĂการทำประชาพิจารณŤโดยขĂคüาม รŠüมมืĂจากคนจนเมืĂงนั้นเปŨนเรื่Ăงที่ตšĂงĂาýัยคüามเขšาใจในแงŠขĂงมิติทางÿังคมเปŨนĂยŠางมาก เนื่ĂงจากคนจนเมืĂงÿŠüนใĀญŠมีÿภาพคüามเปŨนĂยูŠที่ตšĂงเปŨนแรงงานĀาเชšากินค่ำ การเก็บขšĂมูล จึงตšĂงเปŨนไปĂยŠางมปีระÿิทธิภาพ นĂกเĀนืĂจากการใĀšคüามÿำคัญกับการเก็บขšĂมูลและüิธีที่ใชšในการทำประชาพิจารณŤ แลšü การคำนึงถึงคนจนเมืĂงที่มีÿŠüนไดšเÿียในการเüนคืนตามพระราชกฤþฎีกากำĀนดแนüเขต ที่ดินก็เปŨนเรื่Ăงÿำคัญที่ตšĂงพิจารณาเชŠนเดียüกัน ดังนั้นคนจนเมืĂงที่Ăาจไดšรับผลกระทบจึง จำเปŨนตšĂงมีÿŠüนรŠüมในการทำประชาพิจารณŤ แตŠในขณะเดียüกัน ÿำĀรับคนจนเมืĂงแลšüการทำ 20 รัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พ.ý. 2560 มาตรา 26 “การตรากฎĀมายทมี่ีผลเปŨนการจำกัดÿทิธิĀรือเÿรภีาพของบุคคล ตšองเปŨนไปตามเง่อืนไขที่บัญญัติไüšในรัฐธรรมนูญ ในกรณีที่รัฐธรรมนูญมิไดบšัญญัติเง่อืนไขไüšกฎĀมายดังกลŠาüตšองไมŠขัดตอŠ Āลกั นิติธรรม ไมŠเพิ่มภาระĀรอืจำกัดÿิทธิĀรอืเÿรีภาพของบุคคลเกินÿมคüรแกŠเĀตุและจะกระทบตอŠ ýกัดิ์ýรีคüามเปŨนมนุþยขŤองบุคคล มิไดšรüมทั้งตšองระบุเĀตุผลคüามจำเปŨนในการจำกัดÿทิธิและเÿรีภาพไüšดšüย” 21 รัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พ.ý. 2560 มาตรา 37 üรรคÿาม “การเüนคืนอÿังĀารมิทรัพยŤจะกระทำมิไดšเüšนแตŠโดย อาýัยอำนาจตามบทบัญญัติแĀŠงกฎĀมายที่ตราขึ้นเพื่อการอันเปŨนÿาธารณปูโภค การปŜองกันประเทý Āรือการไดมšาซึ่ง ทรัพยากรธรรมชาติĀรือเพอื่ประโยชนÿŤาธารณะอยŠางอื่น และตšองชดใชšคาŠทดแทนที่เปŨนธรรมภายในเüลาอันคüรแกŠเจšาของ ตลอดจนผูšทรงÿทิธิบรรดาที่ไดšรบัคüามเÿียĀายจากการเüนคืนโดยคำนึงถึงประโยชนŤÿาธารณะ ผลกระทบตอŠผูšถูกเüนคนืรüมทั้ง ประโยชนŤที่ผูšถกูเüนคืนอาจไดšรับจากการเüนคนืนั้น”

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 199 ประชาพิจารณŤĂาจเปŨนĀนทางที่ทำใĀšคนจนเมืĂงไดšรับโĂกาÿในการรšĂงตŠĂรัฐใĀšคนจนเมืĂงมี ÿิทธิในการĂยูŠĂาýัยตรงพื้นที่นั้นตŠĂ แตŠทšายท่ีÿุดแลšüĀากรัฐจำตšĂงเüนคืนที่ดินผืนดังกลŠาü บางÿŠüนĀรืĂทั้งĀมด ผลประโยชนŤขĂงมĀาชนยŠĂมตšĂงมากŠĂนเĂกชนเÿมĂ และเมื่Ăการเจรจาใน ประเด็นการที่จะไมŠเüนคืนไมŠเปŨนผล การเจรจาดังกลŠาüĂาจตšĂงเปลี่ยนเปŨนการÿĂบถามถึงคüาม ตšĂงการขĂงคนจนเมืĂงที่มีตŠĂรัฐ โดยรัฐคüรĀาทางĂĂกใĀšแกŠคนจนเมืĂงดšüยการเยียüยาใน รูปแบบตŠาง ๆ ไมŠüŠาจะเปŨนการใชšคŠาทดแทน ĀรืĂการดำเนินนโยบายเพื่ĂใĀšคนจนเมืĂงĀลุดพšน จากคüามเปราะบางดšานÿิทธิที่จะไดšรับที่ĂยูŠĂาýัยĂยŠางมั่นคง เชŠน การÿนับÿนุนใĀšชุมชนแĂĂัด เขšาÿูŠโครงการบšานมั่นคง เปŨนตšน 4.3 ประเด็นปŦญĀาที่เกิดขึ้นในการเยียüยาผูšที่ไดšรับผลกระทบจากการเüนคืน 4.3.1 ประเด็นปŦญĀาเรื่องการกำĀนดคŠาทดแทนที่เปŨนธรรม การเüนคืนที่ดินขĂงรัฐตšĂงทำโดยมีจุดมุŠงĀมายเพื่ĂÿาธารณูปโภคĀรืĂกิจการตŠาง ๆ ตามที่กำĀนดไüšในพระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 มาตรา 722 เทŠานั้น ทำใĀšในบางครั้งการเüนคืนที่ดินĂาจถูกมĂงüŠาเปŨนเครื่ĂงมืĂกำจัดคนจนเมืĂง ĀรืĂใชšคำที่ÿüยĀรูüŠา “การจัดระเบียบพื้นที่” ĂยŠางไรก็ตาม การเüนคืนที่ดินไปโดยไมŠใชšทำ ÿาธารณประโยชนŤในภายĀลังนั้นเปŨนเรื่Ăงที่เปŨนไปไมไŠดšโดยนิตินัย เนื่ĂงจากüัตถุประÿงคขŤ Ăงการ เüนคืนไดšถูกบัญญัติไüšตามมาตรา 723 และตšĂงตราเปŨนพระราชกฤþฎีกากำĀนดเขตที่ดินตาม มาตรา 824 การเüนคนืจึงกระทำไปเพื่ĂÿาธารณประโยชนŤĂยŠางแทšจริง มิใชŠการแกšปŦญĀาโดยตรง ในเรื่ĂงคนจนเมืĂง 22 พระราชบัญญัตüิŠาดüšยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรพัยŤพ.ý. 2562 มาตรา 7 “เมื่อรัฐมคีüามจำเปŨนที่จะตอšงไดšมา ซึ่งที่ดินเพื่อการอันจำเปŨนในกิจการÿาธารณูปโภค การปŜองกันประเทý การไดšมาซึ่งทรัพยากรธรรมชาติĀรือเพื่อประโยชนŤ ÿาธารณะอยŠางอื่น Āรือเพื่อนำไปชดเชยใĀšเกิดคüามเปŨนธรรมแกŠเจšาของที่ดนิท่ถีูกเüนคืนตามพระราชบัญญัตินี้เมื่อมไิดšตกลงใน เร่อืงการโอนไüšเปŨนอยาŠงอื่นใĀšเüนคนืตามĀมüดนี้” 23 ĂšางแลšüในเชิงĂรรถที่ 22 24 พระราชบัญญัตüิŠาดüšยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรพัยŤพ.ý. 2562 มาตรา 8 “เมื่อมีคüามจำเปŨนตšองเüนคืนที่ดิน ตามมาตรา 7 และจำเปŨนตšองÿำรüจ เพอื่ใĀšทราบถึงท่ดีนิที่ตอšงไดšมาโดยแนŠชัด ใĀšตราพระราชกฤþฎีกากำĀนดเขตที่ดนิที่จะ เüนคืน โดยในพระราชกฤþฎีกาดังกลาŠ üอยŠางนšอยตšองกำĀนดรายละเอยีด ดังตŠอไปนี้ (1) üัตถุประÿงคŤแĀŠงการเüนคืน (2) ระยะเüลาการใชšบังคับพระราชกฤþฎีกา (3) แนüเขตที่ดินที่จะเüนคืนเทาŠทจี่ำเปนŨ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 200 ĂยŠางไรก็ดี เปŨนที่นŠาพิจารณาüŠาการเüนคืนนั้นเปŨนไปโดยคำนึงถึงÿาธารณประโยชนŤ มากกüŠาประโยชนŤÿŠüนบุคคล แตŠเรื่ĂงประโยชนŤÿŠüนบุคคลก็ตšĂงเยียüยาใĀšบุคคลมีÿิทธิเÿมĂภาค เทŠาเทียมกันดšüยเชŠนกัน ตามคüามเĀ็นขĂงรัฐบาลÿĀรัฐĂเมริกา25 ไดšกำĀนดไüšüŠา การเüนคืนที่ ชĂบธรรมตšĂงเปŨนการเüนคืนที่มีการชดใชšคŠาทดแทนที่เปŨนธรรมดšüย ซึ่งÿĂดคลšĂงกับคüามตาม มาตรา 42 üรรคทšาย26 แĀŠงรัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พ.ý. 2560 ขĂงประเทýไทย นĂกจากนี้ การเยียüยาและการใชšเงินคŠาทดแทนก็ไดšถูกกำĀนดไüšในพระราชบัญญัติüŠาดšüยการ เüนคนืและการไดมšาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤพ.ý. 2562 เมื่ĂพิจารณาจากกฎĀมายที่ใชšĂยูŠในปŦจจุบันแลšü พระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและ การไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 ไดšมีการกำĀนดการเยียüยา ĀรืĂการกำĀนด “คŠา ทดแทน” ในการเüนคืนĂÿังĀาริมทรัพยŤไüš โดยการกำĀนดราคาใĀšคำนึงถึง ราคา ÿภาพ เĀตุ และüัตถุประÿงคŤ ตามมาตรา 20 üรรคแรก27 และรัฐมนตรีÿามารถเÿนĂไปยังคณะรัฐมนตรีตŠĂ เพื่ĂเÿนĂราคาในกรณีรัฐมนตรีเĀ็นüŠาราคาที่กำĀนดกŠĂใĀšเกิดคüามไมŠเปŨนธรรมไดš แตŠในทาง ปฏิบัตินั้น การเÿนĂราคากลางÿำĀรับĂÿังĀาริมทรัพยŤในการเüนคืนเปŨนเรื่Ăงที่มีปŦญĀาĂยŠางมาก เนื่ĂงดšüยคำüŠา “เปŨนธรรม” ที่ปรากฏในตัüบทนั้นเปŨนคำโดยกüšางที่ตšĂงĀาจุดรŠüมüŠาจะตšĂงใชš ราคาใดในการประเมินเพื่ĂปŜĂงกันการจำกัดÿิทธิโดยรัฐและลดการเกิดคüามเÿียĀายตŠĂกĂง ทรัพยŤÿินขĂงผูšที่ถูกเüนคืน ซึ่งเมื่ĂเทียบคนจนเมืĂงที่มีคüามเĀลื่Ăมล้ำกดทับĂยูŠกŠĂนแลšüกับคน ธรรมดาทั่üไปในแงŠขĂงปŦจจัยรายไดšและทรัพยŤÿินที่มีĂยูŠในการตั้งตัüใĀšĂยูŠรĂดในÿภาüะÿังคมที่ (4) ระยะเüลาการเร่มิตšนเขšาÿำรüจ (5) เจšาĀนšาที่เüนคนื (6) แผนที่Āรือแผนผงัแÿดงแนüเขตที่ดนิที่จะเüนคืน” 25 Azmi & associates. (2021). Expropriation in International and Common Law. The Legal 500. Accessed November 7, 2022, Available from: https://www.legal500.com/developments/thoughtleadership/expropriation-in-international-and-common-law/. 26 รัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พ.ý. 2560 มาตรา 42 üรรคทšาย “การจำกัดเÿรีภาพตามüรรคĀนึ่งจะกระทำมิไดš เüšนแตŠ โดยอาýยัอำนาจตามบทบัญญัติแĀŠงกฎĀมายที่ตราขึ้นเพอื่คšมุครองประโยชนŤÿาธารณะ เพื่อรกัþาคüามÿงบเรียบรšอยĀรือ ýีลธรรมอันดีของประชาชน Āรือเพอื่การปŜองกันĀรือขจัดการกีดกันĀรือการผูกขาด” 27 พระราชบัญญัตüิŠาดüšยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรพัยŤพ.ý. 2562 มาตรา 20 “การกำĀนดราคาเบื้องตšนÿำĀรับ ที่ดินที่เüนคืน ใĀšคำนึงถึงราคา ÿภาพ เĀตุและüัตถุประÿงคŤดงัตŠอไปนี้ประกอบกัน (1) ราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในทšองตลาดของที่ดนิในüันใชšบังคบัพระราชกฤþฎีกาตามมาตรา 8 (2) ราคาประเมินที่ดินของทางราชการที่กำĀนดขึ้นเพื่อประโยชนŤในการจัดเก็บภาþีที่ดินและÿิ่งปลูกÿราšง (3) ราคาประเมินทุนทรัพยŤเพื่อเรียกเก็บคŠาธรรมเนยีมในการจดทะเบยีนÿิทธิและนิติกรรมตามประมüลกฎĀมายที่ดิน (4) ÿภาพและที่ต้งัของท่ดีนินั้น และ (5) เĀตุและüัตถุประÿงคแŤ ĀŠงการเüนคืน”

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 201 ไมŠมีคüามแนŠนĂนในที่ĂยูŠĂาýัยแลšü เรียกไดšüŠาเปŨนประเด็นที่เปราะบางและมีคüามละเĂียดĂŠĂน เปŨนĂยŠางยิ่ง 4.4 ประเด็นปŦญĀาเรื่องการลดลงของราคาที่ดินÿŠüนที่เĀลือจากการเüนคืน ตาม พระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งอÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 ประเด็นเรื่ĂงการลดลงขĂงราคาที่ดินÿŠüนที่เĀลืĂจากการเüนคืนตามพระราชบัญญัติüŠา ดšüยการเüนคืนĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 ยังเปŨนĂีกปŦจจัยĀนึ่งที่ตĂกย้ำคüามบĂบช้ำที่เกิด ขึ้นกับคนจนเมืĂง ที่แมšüŠาพüกเขาจะเปŨนผูšมีกรรมÿิทธิ์ในที่ดิน แตŠกลับเปŨนกลุŠมที่ถูกทรมานโดย กระบüนการเยียüยาĂยŠางไมŠเปŨนธรรมมากกüŠาคนธรรมดาทั่üไป ÿาเĀตุขĂงการลดลงขĂงราคาที่ดินซึ่งเĀลืĂจากการเüนคืนนั้นเปŨนเพราะการเüนคืนที่ดิน ดังกลŠาüÿŠงผลใĀšไมŠÿามารถใชšประโยชนŤในที่ดินในÿŠüนที่เĀลืĂไดš28 ที่ดินÿŠüนที่เĀลืĂจากการ เüนคืนตามพระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2530 และถูกขายไปในราคา ที่ต่ำกüŠาราคาตลาดจึงกลายเปŨนปŦญĀาในทางปฏิบัติ29 ซึ่งโดยปกติแลšüĀากผูšถูกเüนคนืไมŠเĀ็นดšüย กับคŠาทดแทนที่รัฐชดเชยใĀš ผูšถูกเüนคืนÿามารถĂุทธรณŤตามมาตรา 4930 üรรคแรก แĀŠง พระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 แตŠถšาผูšถูกเüนคืน ไมŠมีการĂุทธรณŤการกำĀนดคŠาทดแทนก็จะตกเปŨนĀนšาที่ขĂงĀนŠüยงานเüนคืน เพื่ĂใĀšเกิดคüาม เปŨนธรรมแกŠผูšถูกเüนคนืและÿังคม มีประเด็นที่นŠาพิจารณาคืĂ รัฐÿามารถกำĀนดกฎเกณฑŤใĀšไมŠมีการขายในราคาที่ต่ำกüŠา ตลาดตั้งแตŠแรกไดšĀรืĂไมŠ เนื่Ăงจากการที่ที่ดินถูกขายไปโดยต่ำกüŠาราคาตลาดนั้นเปŨนเรื่Ăงที่ ลิดรĂนÿิทธิขĂงผูšที่ถูกเüนคืนในการที่จะไดšรับการเยียüยาเÿมืĂนüŠาการเüนคืนนั้นไมŠเคยเกิด ขึ้นมากŠĂน ซึ่งĀากมĂงในมุมมĂงขĂงคนจนเมืĂงแลšü การที่ไมŠÿามารถใชšประโยชนŤในที่ดินในÿŠüน ที่เĀลืĂไดšนั้นเปŨนการไดšรับผลกระทบในทางขšĂเท็จจริงĂันเปŨนการเพิ่มเติมจากการไดšรับ 28 ปราโมทยŤ ÿุüรรณแกšü, “ปŦญĀาทางกฎĀมายเกี่ยüกับราคาลดลงขĂงที่ดินÿüŠนที่เĀลืĂจากการเüนคืน ตามพระราชบัญญัติ üŠาดšüยการเüนคืนĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2530,” (üิทยานิพนธŤปริญญานิติýาÿตรŤมĀาบัณฑติคณะนิติýาÿตรŤÿถาบันบณัฑิตพัฒ นบริĀารýาÿตรŤ, 2559), Āนšา 4. 29 เพิ่งĂšาง. 30 พระราชบัญญัตüิŠาดüšยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรพัยŤพ.ý. 2562 มาตรา 49 üรรคแรก “ผูšมีÿิทธิไดšรับเงนิคŠา ทดแทนตามมาตรา 40 ผูšใดไมŠพอใจเงนิคŠาทดแทนที่กำĀนดไüšในÿัญญาซื้อขายตามมาตรา 25 และเงนิคŠาทดแทนเพิ่มเติมตาม มาตรา 26 üรรคÿอง เงินคาŠทดแทนที่ไดšรับĀรือüางเงินคŠาทดแทนตามมาตรา 28 üรรคÿอง ใĀšมีÿทิธิอุทธรณŤตอŠรัฐมนตรีภายใน เกšาÿิบüันนับแตŠüันที่ไดšรับเงินจากเจšาĀนšาที่Āรือรับเงนิที่üางไüšแลüšแตŠกรณี”

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 202 ผลกระทบที่มีĂยูŠเดิมĂยูŠแลšü ĀรืĂĂาจกลŠาüไดšüŠา การที่ที่ดินที่ตนมีกรรมÿิทธิ์ถูกขายไปในราคาที่ ต่ำกüŠาตลาดนั้น ÿŠงผลใĀšคนจนเมืĂงขาดที่ĂยูŠĂาýัยและไมŠมีเงินเพียงพĂที่จะÿรšางรายไดšโดย พิจารณาจากรายไดšครüัเรืĂนขĂงกลุŠมคนเĀลŠานั้น โดยÿรุปแลšü การที่ĂÿังĀาริมทรัพยŤมีราคาลดลงจากการถูกเüนคนืและมีการขายใĀšรัฐใน ราคาต่ำ ไมคŠ üรเปŨนเรื่Ăงที่ตšĂงรĂใĀšเกิดปŦญĀากŠĂนแลšüจึงแกšไข รัฐคüรเปŨนผูšจัดการกระบüนการ ในการเยียüยาจากเĀตุแĀŠงการเüนคืนใĀšมีประÿิทธิภาพ โดยแกšไขเพิ่มเติมไüšเปŨนกฎเกณฑŤใน พระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 เพื่ĂใĀšเกิดคüาม เปŨนธรรมแกŠเจšาขĂงที่ดินผูšซึ่งจะถูกเüนคืน ซึ่งการแกšปŦญĀานี้ไมŠเพียงแตŠจะชŠüยคนจนเมืĂงเพียง เทŠานั้น แตŠยังชŠüยเĀลืĂทุกคน ทุกชนชั้น และปŜĂงกันปŦญĀาที่ĂาจเกิดภายĀลังจากการเüนคืน เชŠน ปŦญĀาคนยากจน ĀรืĂปŦญĀาคนไรบš šานในกรุงเทพมĀานครที่เพิ่มมากขึ้น 4.5 ประเด็นปŦญĀาเรื่องการเยียüยาผูšที่ไมŠมีเอกÿารÿิทธิในอÿังĀาริมาทรัพยŤที่ถูก เüนคืน การกำĀนดผูšที่ไดšรับคŠาทดแทนดังกลŠาü เปŨนการใĀšÿิทธิในการรับเงินทดแทนแกŠผูšเปŨน เจšาขĂงĀรืĂผูšที่มีเĂกÿารÿิทธิ เปŨนตšนüŠา มาตรา 40 (1) 31 แตŠปŦญĀาตŠĂมาคืĂคนจนเมืĂง ประกĂบดšüยคนจนเมืĂงที่ĂยูŠĂาýัยโดยมีเĂกÿารÿิทธิจำนüนĀนึ่ง และคนจนเมืĂงที่ĂยูŠĂาýัยโดย ไมŠมีเĂกÿารÿิทธิĂีกจำนüนĀนึ่ง แตŠไดšครĂบครĂงและทำประโยชนŤบนพื้นที่ดินนั้นกŠĂนĀรืĂĀลัง üันที่บังคบัพระราชกฤþฎีกา โดยคนจนเมืĂงเĀลŠานี้ไมŠไดšถูกบัญญัติใĀšเปŨนผูšที่ไดšรับเงินคŠาทดแทน และปŦญĀาตŠĂมาคืĂรัฐจะมีüิธีการเยียüยาคนจนเมืĂงที่ถูกกดทับในมิติทางÿังคมและมิติขĂง กฎĀมาย พรšĂม ๆ กันĂยŠางไร ในเมื่ĂมีขšĂโตšแยšงกลับในเรื่Ăงที่ไมŠÿามารถใĀšคŠาทดแทนแกŠผูšที่ไมŠมี เĂกÿารÿิทธิไดš เพราะตามĀลักการแบŠงĂำนาจแลšü รัฐฝśายบริĀารจะเขšามาดำเนินนโยบายĀรืĂ ĂĂกมติคณะรัฐมนตรีĂันเปŨนการใĀšÿิทธิแกŠผูšที่เขšามาĂยูŠโดยไมŠมีฐานรĂงรับขĂงกฎĀมายที่ใĀšÿิทธิ ไüšมิไดš เนื่ĂงจากมติคณะรัฐมนตรีมิใชŠกฎĀมาย32 เพราะฉะนั้นการดำเนินการโดยจŠายงบประมาณ 31 พระราชบัญญัตüิŠาดüšยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรพัยŤพ.ý. 2562 มาตรา 40 “เงนิคŠาทดแทนนั้น ใĀกšำĀนดแกŠ บุคคล ดังตŠอไปนี้ (1) เจšาของที่ดินที่ตšองเüนคืน” 32 เบญจมาý ĂินทรมŤณีและ ÿมจิตตŤเซĂรŤซันซี, “ปŦญĀากฎĀมายเกยี่üกับการเüนคืนĂÿังĀาริมทรัพยŤที่ไมŠมีเĂกÿารÿิทธิ Legal Problems Relating To the Expropriation of Immovable Property without Documents of Rights,” üารÿารüิจัยราช ภัฏกรุงเกŠา 6, (พฤþภาคม 2562): 73.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 203 ไปโดยไมŠมีฐานรĂงรับขĂงกฎĀมายเปŨนการขัดกับĀลักการจŠายเงินแผŠนดินตามพระราชบัญญัติ üิธีการงบประมาณ พ.ý. 2561 มาตรา 40 üรรคĀนึ่ง33 5. กฎĀมายเกี่ยüกับการเüนคืนที่ดินและแนüทางการเยียüยาในตŠางประเทý การเüนคืนที่ดินโดยภาครัฐเปŨนüิธีการทางกฎĀมายที่ปฏิบัติกันทั่üโลก จึงทำใĀšĀลัก กฎĀมายที่เกี่ยüขšĂงกับการเüนคืนที่ดินในแตŠละประเทýรüมถึงขĂงไทยนั้นมีเนื้ĂĀาขĂง บทบัญญัติที่คลšายคลึงกัน เชŠน การกำĀนดรายละเĂียดการเüนคืนที่ดิน การกำĀนดราคาที่ดินที่ เüนคืน การเจรจาตกลงซื้Ăขาย เปŨนตšน ĂยŠางไรก็ดี เมื่ĂนำกฎĀมายเกี่ยüกับการเüนคืนที่ดินขĂง ไทยมาเปรียบเทียบกับกฎĀมายเกี่ยüกับการเüนคืนที่ดินขĂงตŠางประเทýแลšü จะพบüŠามีขšĂ แตกตŠางĂยูŠบางประการที่นำมาÿูŠประเด็นพิจารณาที่นŠาÿนใจ ซึ่งทางคณะผูšเขียนไดšยกมาเปŨน ตัüĂยŠางไüšดังนี้ 5.1 กฎĀมายเกี่ยüกับการเüนคืนที่ดินของไทยและÿĀรัฐอเมริกา: ขšอแตกตŠาง เกี่ยüกับองคŤกรที่มีอำนาจกำĀนดเงินคŠาทดแทนและคŠาเÿียĀาย ประเด็นการเüนคืนที่ดินนั้นเปŨนประเด็นทางกฎĀมายที่ÿŠงผลกระทบตŠĂÿิทธิขĂง ประชาชนโดยตรง ดังนั้นการชดใชšคŠาทดแทนใĀšกับผูšถูกเüนคืนĂยŠางเปŨนธรรมจึงถูกบัญญัติไüใšน รัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พ.ý. 2560 มาตรา 37 üรรค 334 โดยคŠาทดแทนนั้นเปŨนเงินที่ ภาครัฐจะตšĂงชดเชยใĀšกับผูšที่ถูกเüนคืนที่ดิน ซึ่งตามพระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการ ไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 มาตรา 37 üรรคแรกและüรรคÿĂงไดšบัญญัติเกี่ยüกับ ขĂบเขตขĂงเงินคŠาทดแทนไüšดังนี้ 33 พระราชบัญญัตüิิธกีารงบประมาณ พ.ý. 2561 มาตรา 40 üรรคĀนึ่ง “ĀนüŠยรบังบประมาณจะจŠายเงินĀรือกŠอĀนี้ผกูพันไดแšตŠ เฉพาะตามทกี่ำĀนดไüšในกฎĀมายüŠาดüšย งบประมาณรายจŠายĀรือตามพระราชบัญญัตินี้Āรือตาม อำนาจที่มีอยูŠตามกฎĀมาย อื่น” 34 รัฐธรรมนูญแĀŠงราชĂาณาจักรไทย พุทธýักราช 2560 มาตรา 37 üรรคÿาม “การเüนคืนอÿังĀาริมทรัพยŤจะกระทำมิไดš เüšนแตŠ โดยอาýยัอำนาจตามบทบัญญัติแĀŠงกฎĀมายที่ตราขึ้นเพอื่การอันเปŨนÿาธารณปูโภค การปŜองกันประเทý Āรือการไดšมาซึ่ง ทรัพยากรธรรมชาติĀรือเพอื่ประโยชนÿŤาธารณะอยŠางอื่น และตšองชดใชšคาŠทดแทนที่เปŨนธรรมภายในเüลาอันคüรแกŠเจšาของ ตลอดจนผูšทรงÿทิธิบรรดาที่ไดšรับคüามเÿยีĀายจากการเüนคืนโดยคำนึงถึงประโยชนŤÿาธารณะ ผลกระทบตอŠผูšถูกเüนคนืรüมทั้ง ประโยชนŤที่ผูšถกูเüนคืนอาจไดšรับจากการเüนคนืนั้น”

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 204 “เงินคŠาทดแทนÿำĀรับกรณเีüนคนืเฉพาะที่ดินใĀšประกอบดšüยคŠาที่ดิน คŠารื้อถอน คŠาขน ยšาย คŠาปลูกÿรšางโรงเรือนĀรือÿิ่งปลูกÿรšางใĀมŠและอÿังĀาริมทรัพยŤอื่นอันติดอยูŠกับที่ดิน และ คŠาเÿียĀายอื่นอันเกิดจากการที่เจšาของตšองออกจากที่ดินที่เüนคนื เงินคŠาทดแทนÿำĀรับกรณีเüนคืนที่ดินและโรงเรือน ÿิ่งปลูกÿรšาง และอÿังĀาริมทรัพยŤ อื่นอันติดอยูŠกับที่ดิน ใĀšประกอบดšüยคŠาที่ดิน คŠาโรงเรือนĀรือÿิ่งปลุกÿรšางและอÿังĀาริมทรัพยŤ อื่นอันติดอยูŠกับที่ดิน และคŠาเÿียĀายอื่นอันเกิดจากการที่เจšาของตšองออกจากที่ดินที่เüนคนื” นĂกจากนี้ ในพระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 มาตรา 38 ยังไดšบัญญัติเกี่ยüกับĀลักเกณฑŤการกำĀนดเงินคาŠทดแทนตามมาตรา 37 ไüšüŠา “ĀลักเกณฑŤและüิธีการกำĀนดเงินคŠาทดแทนตามมาตรา 37 ÿำĀรับคŠาที่ดิน ใĀš คณะกรรมการตามมาตรา 1935 นำĀลักเกณฑŤการกำĀนดราคาเบื้องตšนตามมาตรา 20 มาใชš บังคับโดยอนุโลม” จากมาตราทั้งĀลายที่ไดšกลŠาüมานี้ทำใĀšทราบไดšüŠา ฝśายนิติบัญญัติไดšมĂบĂำนาจใĀšกับ คณะกรรมการเจšาĀนšาที่ฝśายบริĀารในการกำĀนดเงินทดแทนและราคาĂÿังĀาริมทรัพยŤที่จะทำ การเüนคืน ซึ่งพนักงานเจšาĀนšาที่ฝśายบริĀารในกรณีนี้นั้นมีคüามเกี่ยüขšĂงกับการเüนคืนที่ดิน โดยตรง ĀรืĂเปŨนĀนึ่งในปฏิบัติการทางกฎĀมายที่เกี่ยüพันกับการบริĀารราชการแผŠนดิน ในฝŦũงขĂงÿĀรัฐĂเมริกาเĂงก็ไดšมีบัญญัติเกี่ยüกับเรื่Ăงการเüนคืนที่ดินไüšในรัฐธรรมนูญ เชŠนเดียüกัน โดยบทบัญญัติแกšไขรัฐธรรมนูญที่ 5 แĀŠงÿĀรัฐĂเมริกา (The Fifth Amendment) 36 ไดšüางĀลักไüšĂยŠางชัดเจนในตĂนทšายüŠา “…Nor shall private property be taken for public use, without just compensation. (ทรัพยŤÿินÿŠüนบุคคลของผูšใดมิคüรถูก 35 พระราชบัญญัตüิŠาดüšยการเüนคืนและการไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรพัยŤพ.ý. 2562 มาตรา 19 üรรคแรก “เมื่อพระราชกฤþฎีกา ตามมาตรา 8 ใชšบังคบัแลüš ใĀšเจšาĀนšาที่แตŠงตั้งคณะกรรมการขึ้นคณะĀนึ่ง ประกอบดüšยผูšแทนของเจšาĀนšาที่ผูšแทนกรมธนารักþŤ ผูšแทนกรมที่ดิน นายอำเภอĀรือผูšอำนüยการเขต และผูšบริĀารทšองถิ่นที่เกยี่üขอšง เพื่อทำĀนาšที่กำĀนดราคาอÿงัĀาริมทรัพยŤ เบื้องตšนและเงนิคาŠทดแทน” 36 U.S. Constitution, amend. V, No person shall be held to answer for a capital, or otherwise infamous crime, unless on a presentment or indictment of a Grand Jury, except in cases arising in the land or naval forces, or in the Militia, when in actual service in time of War or public danger; nor shall any person be subject for the same offence to be twice put in jeopardy of life or limb; nor shall be compelled in any criminal case to be a witness against himself, nor be deprived of life, liberty, or property, without due process of law; nor shall private property be taken for public use, without just compensation.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 205 นำไปใชšเพื่อประโยชนŤÿาธารณะโดยปราýจากคŠาทดแทนที่เปŨนธรรม)” บทบัญญัตินี้ชี้ใĀšเĀ็นüŠา ÿิทธิในการครĂบครĂงทรัพยŤÿินĂยŠางถูกตšĂงตามกฎĀมายนั้นเปŨนÿิทธิตามรัฐธรรมนูญและ ÿมคüรไดšรับการคšมุครĂง แตŠÿิ่งĀนึ่งท่ทีำใĀšการกำĀนดเงินคŠาทดแทนและคŠาเÿียĀายขĂงÿĀรัฐĂเมริกาตŠางไปจาก ขĂงไทยคืĂ รัฐธรรมนูญบางรัฐขĂงÿĀรัฐĂเมริกาไดšมĂบĂำนาจใĀšýาล (Tribunal) เปŨนผูšมีĂำนาจ ในการกำĀนดเงินคŠาทดแทน ซึ่งจะเปŨนในกรณีที่ในบทบัญญัติกฎĀมายขĂงบางรัฐไมŠไดšกำĀนด üิธีการขĂงการกำĀนดคŠาทดแทนเĂาไüš โดยตุลาการýาลที่มีĂำนาจกำĀนดเงินคŠาทดแทนนั้นจะ เปŨนผูšเชี่ยüชาญในการประเมินราคาทรัพยŤÿินโดยเฉพาะ และýาลพิเýþที่ทำĀนšาที่กำĀนดเงินคŠา ทดแทนดังกลŠาüนี้Ăาจเกิดขึ้นจากการกŠĂตั้งขĂงรัฐÿภา ĀรืĂĂาจเปŨนýาลที่รัฐตั้งขึ้นĂยูŠแลšüเปŨนผูš ปฏิบัติĀนšาที่ก็ไดš นĂกจากนี้ยังมีธรรมเนียมที่ปฏิบัติภายในทุกรัฐขĂงÿĀรัฐĂเมริกาüŠาดšüยเรื่Ăง การประเมินคŠาเÿียĀายจากการเüนคืนĂÿังĀาริมทรัพยŤที่จะตšĂงถูกประเมินโดยนักประเมินราคา ทรัพยŤÿินĀรืĂคณะกรรมการĂยŠางนšĂยÿามคน37 Ăีกดšüย จึงทำใĀšทราบüŠาผูšที่มีĂำนาจในการ กำĀนดคŠาทดแทนและคŠาเÿียĀายนั้นเปŨนฝśายตุลาการ แตŠผูšที่ทำĀนšาที่ประเมินราคาคŠาเÿียĀาย นั้นเปŨนผูšเชี่ยüชาญเฉพาะทางที่ทำงานĂยูŠในÿายงานราคาทรัพยŤÿินโดยเฉพาะนั่นเĂง เมื่ĂนำกรณีคüามแตกตŠางขĂงผูšมีĂำนาจในการกำĀนดเงินคŠาทดแทนและคŠาเÿียĀาย ระĀüŠางไทยและÿĀรัฐĂเมริกามาเทียบกันแลšü จะพบüŠาแนüทางการกำĀนดเงินคŠาทดแทนและ คŠาเÿียĀายที่ผูšเÿียĀายจากการถูกเüนคืนที่ดินจะไดšรับการชดใชšในÿĀรัฐĂเมริกานั้นผŠานการ พิจารณาคüามเĀมาะÿมและมีการบังคับใชšĂยŠางเด็ดขาดผŠานĂำนาจýาล จึงทำใĀšมีประÿิทธิภาพ มากกüŠาแนüทางการกำĀนดเงินคŠาทดแทนและคŠาเÿียĀายขĂงไทยที่มĂบĂำนาจใĀšพนักงาน เจšาĀนšาที่ฝśายบริĀาร ซึ่งแมšüŠาพนักงานเจšาĀนšาที่ตามพระราชบัญญัติüŠาดšüยการเüนคืนและการ ไดšมาซึ่งĂÿังĀาริมทรัพยŤ พ.ý. 2562 มาตรา 19 üรรคแรกนั้นจะเปŨนคณะกรรมการพนักงานที่มี Āนšาที่เกี่ยüพันกับการเüนคืนที่ดินโดยตรง แตŠก็ĂาจไมŠมีคüามเชี่ยüชาญในการประเมินราคาคüาม เÿียĀายเทŠากับผูšเชี่ยüชาญเฉพาะทาง และĂาจไมŠมีคüามเชี่ยüชาญดšานĀลักกฎĀมายและคüาม 37 เบญจมาý ĂินทรมŤณีและ ÿมจิตตŤเซĂรŤซันซี, “ปŦญĀากฎĀมายเกยี่üกับการเüนคืนĂÿังĀาริมทรัพยŤที่ไมŠมีเĂกÿารÿิทธิLegal Problems Relating To the Expropriation of Immovable Property without Documents of Rights,” üารÿารüิจัยราช ภัฏกรุงเกŠา 6, 2 (พฤþภาคม 2562): 72-73.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 206 เที่ยงตรงเทŠากับýาล ดšüยเĀตุนี้เĂง การมĂบĂำนาจใĀšĀนŠüยงานที่ตŠางกัน ยŠĂมทำใĀšมุมมĂงและ üิธีการในการประเมินราคาตŠางกันไปดšüย ĂยŠางไรก็ดี การเยียüยาผูšไดšรับผลกระทบจากการเüนคืนที่ดินขĂงไทยและÿĀรัฐĂเมริกา ตŠางก็ประÿบกับปŦญĀาที่คลšายคลึงกันคืĂ การตีคüามคำüŠา “คŠาทดแทนĂันเปŨนธรรม (Just Compensation)” ซึ่งเปŨนปŦญĀาเชิงนามธรรมที่ยากตŠĂการกำĀนดขĂบเขตและตีคüาม ประเด็น นี้ยังคงเปŨนที่ถกเถียงและตั้งคำถามกันĂยูŠเรื่ĂยมาüŠา “เทŠาไรถึงจะเปŨนธรรม” เนื่ĂงจากมุมมĂง คüามยุติธรรมขĂงแตŠละคนĀรืĂแตŠละĂงคŤกรนั้นยŠĂมไมŠเทŠากัน จึงทำใĀšปŦญĀาเรื่ĂงคüามเปŨน ธรรมในการกำĀนดเงินทดแทนและคŠาเÿียĀายยังคงปรากฏใĀšเĀ็นĂยูŠเÿมĂทั้งในไทยและ ÿĀรัฐĂเมริกา38 ดังนั้นการกำĀนดกฎเกณฑŤในการกำĀนดราคาใĀšชัดเจนจึงĂาจจะเปŨนปŦจจัยĀนึ่ง ที่ทำใĀšการกำĀนดเงินชดใชšนั้นมีคüามเปŨนมาตรฐานเดียüกัน และการรับฟŦงบüกกับการทำ ประชาพิจารณŤจากประชาชนที่ไดšรับคüามเดืĂดรšĂนก็ĂาจเปŨนĂีกทางĀนึ่งที่ทำใĀšเÿียงขĂงผูšที่ ไดšรับคüามเดืĂดรšĂนÿามารถดังไปถึงผูšที่มีĂำนาจในการกำĀนดเงินคาŠทดแทนและคŠาเÿียĀายไดš โดยÿรุปแลšü คนจนเมืĂงไมŠüŠาจะประเภทใดก็ตาม ยŠĂมถูกกดทับจากตัüบทกฎĀมายที่ บัญญัติไมŠครĂบคลุม รัฐคüรตšĂงĀาทางแกšปŦญĀาทางกฎĀมายที่เกี่ยüขšĂงเพื่ĂใĀšเกิดผลลัพธŤเชิง ประจักþŤ Āากเกิดการเüนคืนขึ้น ตšĂงมีการเยียüยาĂยŠางเปŨนธรรมประกĂบกับการดำเนินนโยบาย เพื่ĂใĀšเกิดประโยชนŤแกŠประชาชนมากที่ÿุดซึ่งจะกลŠาüในĀัüขšĂถัดไป 6. นโยบายที่ภาครัฐเคยดำเนินการ 6.1 โครงการบšานมั่นคง นโยบายจากภาครัฐที่ชŠüยลดคüามเÿี่ยงตŠอการถูกเüนคืน ที่ดิน โครงการบšานมั่นคง เปŨนโครงการที่รัฐบาลมĂบĀมายใĀšÿถาบันพัฒนาĂงคŤกรชุมชนเปŨน ผูšดำเนินการลงมืĂแกšไขปŦญĀาและใĀšคüามชŠüยเĀลืĂกับกลุŠมคนจนเมืĂงดšานที่ĂยูŠĂาýัยทั่ü ประเทýในĀลากĀลายมิติ เชŠน การชŠüยผลักดันใĀšกลุŠมคนจนเมืĂงไดšครĂบครĂงที่ดินĂยŠาง ถูกตšĂงตามกฎĀมาย การชŠüยพัฒนาระบบÿาธารณูปโภคภายในชุมชนใĀšถูกÿุขลักþณะ การÿรšาง ÿิ่งปลูกÿรšางĀรืĂที่ĂยูŠĂาýัยใĀšมีคüามÿĂดคลšĂงกับüิถีชีüิตเดิมขĂงผูšคนในชุมชน เปŨนตšน โดยมี จุดเริ่มตšนมาจากการที่รัฐบาลเล็งเĀ็นถึงจำนüนชุมชนแĂĂัดที่มีÿูงมาก โดยเฉพาะใน 38 W. Harold Bigham, “"Fair Market Value," "Just Compensation," and the Constitution: A Critical View,” Vanderbilt Law Review 24, (December 1970): 66-67.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 207 กรุงเทพมĀานคร จังĀüัดปริมณฑล และเมืĂงใĀญŠทั่üไป นĂกจากนี้ชุมชนแĂĂัดĀลายครัüเรืĂนยัง เÿี่ยงตŠĂการถูกเüนคืนท่ดีนิโดยภาครัฐĀรืĂถูกยึดที่ดินโดยเĂกชน จึงทำใĀšรัฐบาลเĀ็นชĂบใĀšริเริ่ม โครงการบšานมั่นคง และเริ่มÿนับÿนุนงบประมาณĂยŠางตŠĂเนื่Ăงตั้งแตŠ พ.ý. 2546 เพื่ĂมุŠงเนšน ÿŠงเÿริมคüามมั่นคงในที่ĂยูŠĂาýัยใĀšกับกลุŠมคนจนเมืĂง และเพื่ĂÿนับÿนุนใĀšชุมชนขĂงกลุŠมคนจน เมืĂงÿามารถยืนไดšดšüยลำแขšงขĂงตนเĂง โครงการบšานมั่นคงมีüัตถุประÿงคŤเพื่ĂแกšไขปŦญĀาดšานที่ĂยูŠĂาýัยขĂงชุมชนแĂĂัดĀรืĂ กลุŠมคนจนเมืĂงใĀšมีคüามมั่นคงมากขึ้นในระยะยาü โดยมีการจัดเก็บขšĂมูลขĂงชุมชนแĂĂัดทั่ü ประเทýเพื่ĂนำมาüิเคราะĀŤปŦญĀาและüางแผนแกšไขการพัฒนาที่ĂยูŠĂาýัย มีการรŠüมมืĂกัน ระĀüŠางĂงคŤกรตŠาง ๆ ทั้งภาครัฐและภาคเĂกชน Ăาทิ ชุมชนทšĂงถิ่น ÿถาบันüิจัย ĀนŠüยงาน เฉพาะทาง เพื่Ăคิดคšนแผนการพัฒนาที่ĂยูŠĂาýัยที่ครĂบคลุมในĀลายมิติÿังคม เชŠน ÿถาปŦตยกรรม เýรþฐกิจ ÿิ่งแüดลšĂม ÿüัÿดิการรัฐ เปŨนตšน และที่ÿำคัญที่ÿุดคืĂ เพื่ĂผลักดันใĀš เกิดการรับรĂงÿถานภาพขĂงชุมชนกลุŠมคนจนเมืĂงใĀšไดšรับการจดจำ ถูกยĂมรับจากÿังคมและ รัฐบาล ĀรืĂĂาจกลŠาüไดšüŠา เปŨนการผลักดันใĀšกลุŠมคนจนเมืĂง “มีที่ยืน” ในÿังคมไดšĂยŠางภาคภูมิ และเมื่ĂชุมชนกลุŠมคนจนเมืĂงมีที่ยืนĂยูŠในÿังคมแลšü ĂำนาจในการตŠĂรĂงกับภาครัฐขĂงกลุŠมคน จนเมĂืงที่รüมกลุŠมกันเปŨนชุมชนก็จะเพิ่มมากขึ้น และทำใĀšเÿี่ยงตŠĂการถูกเüนคนืที่ดินนšĂยลง ลักþณะเดŠนขĂงโครงการบšานมั่นคงคืĂ เปŨนโครงการที่ÿนับÿนุนใĀšกลุŠมคนจนเมืĂงที่ ไดšรับผลกระทบโดยตรงไดšเขšามาเปŨนเจšาขĂงโครงการดšüยตนเĂง เพื่Ăที่จะÿามารถแกšไขปŦญĀาที่ เกิดขึ้นไดšĂยŠางตรงจุดและถูกตšĂง มีการÿŠงเÿริมการĂĂมทรัพยŤภายในชุมชน โดยจัดตั้งกĂงทุน เพื่ĂใĀšคüามชŠüยเĀลืĂดšานงบประมาณในการแกšไขปŦญĀาและเปŨนเงินทุนขĂงชุมชน นĂกจากนี้ยัง เปŨนโครงการที่ÿŠงเÿริมใĀšชุมชนมีคüามเปŨน “ชุมชน” ที่มีคüามÿัมพันธŤที่เขšมแข็งมากขึ้น ยิ่งไป กüŠานั้น โครงการนี้ยังไดšรับการยกเüšนและผŠĂนผันการÿรšางĂาคารตามกฎกระทรüงüŠาดšüยการ ยกเüšน ผŠĂนผัน ĀรืĂกำĀนดเงื่Ăนไข ในการปฏิบัติตามกฎĀมายüŠาดšüยการคüบคุมĂาคารÿำĀรับ Ăาคารในโครงการที่รัฐจัดใĀšมีĀรืĂพัฒนาเพื่ĂเปŨนที่ĂยูŠÿำĀรับผูšมีรายไดšนšĂย พ.ý. 2554 เนื่Ăงจากโครงการนี้เปŨนไปตามบทนิยามขĂงคำüŠา “โครงการ” ตามขšĂ 1 üรรคĀนึ่งขĂง กฎกระทรüงดังกลŠาüที่บัญญัติไüšüŠา “โครงการ” ĀมายคüามüŠา โครงการแตŠละแĀŠงที่กระทรüง ทบüง กรม ราชการÿŠüนทšองถิ่น รัฐüิÿาĀกิจ องคŤการของรัฐที่จัดตั้งขึ้นตามกฎĀมาย Āรือ ĀนŠüยงานอื่นของรัฐจัดใĀšมีĀรือพัฒนาเพื่อเปŨนที่อยูŠอาýัยÿำĀรับผูšมีรายไดšนšอย ตามĀลักเกณฑŤที่ ĀนŠüยงานของรัฐผูšเÿนอโครงการกำĀนดโดยคüามเĀ็นชอบของคณะรัฐมนตรี ตามคüามเĀ็นขĂง

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 208 ÿำนักงานคณะกรรมการกฤþฎีกาเมื่Ăüันที่ 11 กุมภาพันธŤ พ.ý. 255639 Ăีกดšüย ซึ่งÿŠงผลดีตŠĂ กลุŠมคนจนเมืĂงที่เปŨนเจšาขĂงโครงการเปŨนĂยŠางมาก เนื่Ăงจากที่ĂยูŠĂาýัยที่ĂยูŠภายใตšโครงการจะ ไดšรับการปรับปรุง พัฒนาĀรืĂซŠĂมแซมใĀšเปŨนไปตามมาตรฐานโดยที่ไมŠเปŨนการเÿียคŠาใชšจŠายใน ปริมาณมากจนเกินกำลัง รูปแบบการพัฒนาที่ĂยูŠĂาýัยขĂงโครงการบšานมั่นคงนั้นมีĂยูŠĀลากĀลายแนüทางดšüยกัน ขึ้นĂยูŠกับÿภาพขĂงแตŠละที่ĂยูŠĂาýัย โดยแตŠละชุมชนก็จะมีแนüทางการพัฒนาที่แตกตŠางกันไป ÿามารถปรับเปลี่ยนไดšĂยŠางยืดĀยุŠนโดยพิจารณาจากคüามเĀมาะÿมตŠาง ๆ เชŠน ÿภาพแüดลšĂม ขĂงชุมชน คüามรุนแรงขĂงปŦญĀา เปŨนตšน ซึ่งรูปแบบการพัฒนาที่ĂยูŠĂาýัยตามโครงการบšาน มั่นคงนั้นมีĂยูŠ 5 รูปแบบ40 ไดšแกŠ 1. การปรับปรุงชุมชนในที่ดินเดิม (Slum Upgrading Āรือ On-Site Improvement41) เปŨนการปรับปรุงที่ĂยูŠĂาýัยเดิมใĀšมีÿภาพดี เพื่ĂการพัฒนาคุณภาพชีüิตขĂง คนในชุมชนใĀšดีขึ้น เĀมาะกับชุมชนที่ไมŠมีปŦญĀาดšานคüามมั่นคงขĂงที่ĂยูŠĂาýัยในแงŠมุม กรรมÿิทธิ์ในที่ดิน เนื่ĂงจากเปŨนการพัฒนาที่ĂยูŠĂาýัยเชิงÿภาพแüดลšĂมมากกüŠาเนšนเรื่Ăงการไดš ทรัพยÿิทธิในระยะยาü 2. การปรับผังแปลงที่ดินใĀมŠโดยพยายามคงโครงÿรšางเดิม (Reblocking) เปŨนการ ปรับปรุงผังแปลงที่ĂยูŠĂาýัยและระบบÿาธารณูปโภคเดิมใĀšดีและไดšมาตรฐานมากขึ้น โดยĂาจมี การปรับปรุงĀรืĂรื้ĂถĂนบšานบางÿŠüนเพื่ĂใĀšเĀมาะÿมกับผังแปลงที่ดินใĀมŠ และĂาจมีคŠาใชšจŠาย ในกรณีท่เีชŠาที่ดินในระยะยาüĀรืĂซื้Ăที่ดินบริเüณชุมชนแĂĂัดเดิม แตŠมีขšĂดีคืĂมีคüามมั่นคงในที่ ĂยูŠĂาýัยใĀมŠคüบคูŠไปกับการพัฒนาชุมชนĂยŠางมรีะบบ 3. การแบŠงปŦนที่ดิน (Land Sharing) เปŨนการประÿานประโยชนŤระĀüŠางเจšาขĂงท่ีดิน ในการไดšใชšประโยชนŤขĂงที่ดินÿŠüนĀนึ่ง แลกกับการขายที่ดินÿŠüนที่เĀลืĂใĀšกับชุมชนในราคาถูก เพื่ĂนำไปÿรšางและพัฒนาเปŨนชุมชน เรียกไดšüŠาเปŨนรูปแบบการพัฒนาชุมชนแบบไทยที่ทำใĀš ชุมชนใĀมŠมคีüามมั่นคงในที่ĂยูŠĂาýยัระยะยาü เกิดการไดกšรรมÿิทธิ์ในที่ดิน และเกิดการปรับปรุง ผังแปลงที่ดินใĀมŠใĀšเĂื้ĂประโยชนŤตŠĂทั้งÿĂงฝśาย 39 ÿถาบันพัฒนาĂงคกŤรชุมชน (ĂงคŤการมĀาชน) กระทรüงพัฒนาÿังคมและคüามมั่นคงขĂงมนุþยŤ, “โครงการบšานมั่นคง” การ พัฒนาที่ĂยĂูŠาýยัโดยĂงคŤกรชุมชนและทšĂงถิ่น,” กรกฎาคม 2558. 40 เพิ่งĂšาง, Āนšา 18. 41 เดชา ÿังขüรรณ และรุŠงนภา เทพภาพ, “ปŦญĀาคนจนเมืĂงในชมุชนแĂĂัด : ĂงคคŤ üามรšแูละกระบüนการขับเคล่Ăืน เปรียบเทียบประเทýไทย และประเทýเกาĀลี,” üารÿารเĂเชียตะüันĂĂกýึกþา 15, 1 (มีนาคม-ÿิงĀาคม 2553): 51.

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 209 4. การกŠอÿรšางรูปแบบใĀมŠในที่เดิม (Reconstruction) เปŨนการรื้Ăที่ĂยูŠเกŠาและยšาย ไปÿรšางที่ĂยูŠใĀมŠในบริเüณเดิมที่ไมŠไกลจากที่ĂยูŠเกŠา แลšüทำÿัญญาเชŠาระยะยาüในที่ĂยูŠใĀมŠเพื่Ă ÿรšางคüามมั่นใจตŠĂผูšĂยูŠĂาýัยในชุมชนในการลงทุน ซึ่งเปŨนüิธีที่ทำใĀšคนในชุมชนไมŠตšĂงปรับตัü มากนักและไมŠตšĂงยšายĂĂกไปไกลจากแĀลŠงงานเดิมขĂงตน Ăีกทั้งการเชŠาที่ระยะยาüยังทำใĀšเกิด คüามมั่นคงในท่ĂียูŠĂาýัยไดšĂีกดšüย 5. การรื้อยšายไปอยูŠที่ใĀมŠ (Relocation) เปŨนการรื้ĂชุมชนเกŠาและยšายไปตั้งชุมชนในที่ ใĀมŠ ทำใĀšชุมชนใĀมŠนี้มีคüามมั่นคงในดšานกรรมÿิทธิ์เĀนืĂที่ดินและการĂยูŠĂาýัย Ăีกทั้งมีโĂกาÿ พัฒนาชุมชนใĀมŠĂยŠางเต็มที่ แตŠในขณะเดียüกันก็ทำใĀšผูšĂยูŠĂาýัยในชุมชนตšĂงปรับตัüใĀมŠ มี คŠาใชšจŠายในการกŠĂÿรšางท่ĂียูŠĂาýัยและชุมชนใĀมŠ และĂาจมีคŠาใชšจŠายในการเดินทางเพิ่มขึ้น Āาก ที่ตั้งขĂงชุมชนใĀมŠนั้นĂยูŠĀŠางไกลจากที่ทำงานĀรืĂÿถานýึกþามากกüŠาเดิม การที่กลุŠมคนจนเมืĂงไดšเปŨนเจšาขĂงโครงการพัฒนาชุมชนดšüยตนเĂงนั้น ถืĂเปŨน เĂกลักþณŤขĂงโครงการบšานมั่นคงที่นŠาจับตามĂงเปŨนĂยŠางยิ่ง เนื่ĂงจากเปŨนการกระตุšนใĀšทุกคน ในชุมชนมีÿŠüนรŠüมในการแกšไขปŦญĀา Ăีกทั้งกลุŠมคนจนเมืĂงที่ĂยูŠĂาýัยในชุมชนนั้นยŠĂมเปŨนผูšท่ีรูš และเขšาใจปŦญĀาที่เกิดขึ้นในชุมชนไดšดีที่ÿุด จึงทำใĀšÿามารถĀาทางแกšไขปŦญĀาไดšĂยŠางตรงจุด ที่ÿุด และยังเปŨนการเปŗดโĂกาÿใĀšผูšคนที่ĂาýัยĂยูŠในชุมชนมีĂิÿระและคüามยืดĀยุŠนในการลืĂก พัฒนาที่ĂยูŠĂาýัยตามรูปแบบและแนüทางที่เĀมาะÿมกับÿภาพชุมชนขĂงตนเĂงภายใตšคüาม ชŠüยเĀลืĂขĂงภาครัฐ ĂงคŤกรผูšเชี่ยüชาญเฉพาะทาง และĀนŠüยงานที่เกี่ยüขšĂง โดยไมŠจำเปŨนตšĂง ยึดĂยูŠกับแนüทางการแกšไขปŦญĀารูปแบบเดิมที่ภาครัฐลงมืĂทำเÿมĂไป เมื่ĂกลุŠมชุมชนขĂงคนจน เมืĂงมีคüามมั่นคงในดšานที่ĂยูŠĂาýัยแลšü คüามเÿี่ยงตŠĂการถูกเüนคืนที่ดินก็จะลดลงดšüยเชŠนกัน ĂยŠางไรก็ตาม การผลักดันใĀšชุมชนกลุŠมคนจนเมืĂงเขšารŠüมโครงการบšานมั่นคงก็ยังคงเปŨนไปĂยŠาง ไมŠราบรื่นนัก เนื่ĂงจากกลุŠมคนจนเมืĂงบางกลุŠมยังคงไมŠมีคüามพรšĂมมากพĂที่จะเขšารŠüม โครงการบšานมั่นคงไดš ไมŠüŠาจะเปŨนคüามพรšĂมในดšานที่ดินที่ไมŠมีĀลักประกันคüามมั่นคงใด ๆ คüามพรšĂมดšานเงินตšนทุนĂาจจะไมŠมากพĂÿำĀรับการซื้Ăที่ดินเพื่ĂÿรšางชุมชนใĀมŠ ĀรืĂแมšแตŠ คüามพรšĂมขĂงตัüบุคคลผูšไดšรับผลกระทบเĂงที่ไมŠÿามารถรüมกลุŠมกันเปŨนชุมชน ซึ่งÿาเĀตุตŠาง ๆ เĀลŠานี้ถืĂเปŨนĂุปÿรรคที่ÿำคัญที่ทำใĀšไมŠÿามารถเขšารŠüมโครงการและเปŨนเจšาขĂงโครงการเĂง ไดš

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 210 7. ÿรุป แมšกรุงเทพมĀานครจะมีการพัฒนาเมืĂงใĀšเจริญกšาüĀนšามากยิ่งขึ้น แตŠก็ยังคงมีคนบาง กลุŠมที่ĂาจไดšรับผลกระทบตŠĂการเจริญเติบโตขĂงเมืĂงในทางตรงกันขšาม นั่นคืĂกลุŠมคนที่จะถูก เüนคืนที่ดินเพื่ĂใĀšภาครัฐนำที่ดินบริเüณนั้นไปÿรšางประโยชนŤÿาธารณะ แตŠกลุŠมที่มักจะไดšรับ ผลเÿียมากที่ÿุดจากคüามกšาüĀนšาขĂงเมืĂงมักจะตกไปที่กลุŠมคนที่มีรายไดšนšĂยและมีคüามไมŠ มั่นคงทางที่ĂยูŠĂาýัยดังเชŠนกลุŠมคนจนเมืĂง ĂันเปŨนเĀตุมาจากการไมŠมีตšนทุนในชีüิตที่จะไปตŠĂ ยĂด และไมŠมีĂำนาจตŠĂรĂงกับเจšาĀนšาที่รัฐซึ่งจะมาเüนคืน ÿŠงผลทำใĀšÿูญเÿียโĂกาÿที่จะไดšรับ การเยียüยาจากภาครัฐไดšซ้ำรšายเมื่Ăเปรียบเทยีบกับทฤþฎีเจนทริฟŗเคชั่นแลšü ĂาจทำใĀšพüกเขา ถูกผลักดันใĀšĂĂกจากเมืĂงไปไดš ดังนั้นการที่เจšาĀนšาที่รัฐจะทำการเüนคืนที่ดินจึงคüรมีมาตรการ รĂงรับ ĀรืĂĀาทางĂĂกรŠüมกับผูšไดšรับผลกระทบ ĀรืĂผูšที่จะมีÿŠüนไดšเÿียกับประโยชนŤÿาธารณะ ในĂนาคตซึ่งรัฐกำลังจะพัฒนา ดังเชŠน การทำประชาพิจารณŤ ĀรืĂĂาจมีมาตรการเยียüยาผูšที่จะ ถูกเüนคืน โดยเฉพาะกลุŠมคนจนเมืĂงใĀšไดšรับคüามธรรมĂยŠางเต็มที่ เพื่ĂลดปŦญĀาคüามเĀลื่Ăม ล้ำและปŜĂงกันÿาเĀตุขĂงปŦญĀาคนไรบš šานในลำดับถัดมา ดังเชŠนที่ไดšเคยมีการดำเนินการนโยบาย บšานมั่นคง เพื่Ăบรรเทาผลกระทบที่คนจนเมืĂงไดšรับ และเพื่ĂใĀšคüามชŠüยเĀลืĂกลุŠมคนจนเมืĂง ในการตั้งĀลัก ตลĂดจนการจัดระเบียบเพื่ĂใĀšคนจนเมืĂงÿามารถเขšาถึงการĂยูŠĂาýัยĂยŠาง พĂเพียงไดเšทŠาเทียมกับทุกคน

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 211 ส่วนที่ 2 บทความสัมภาษณ์เชิงนิติวิชาการ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 212 กฎĀมายแขŠงขันทางการคšาในฐานะเครื่องมือชŠüยÿŠงเÿริมคüามเทŠาเทียม บทนำ การคšาขายเปŨนÿิ่งที่ĂยูŠรĂบตัüเราทุกคน เมื่ĂมีผูšคนดำรงĂยูŠในÿังคมยŠĂมมีการซื้Ăขาย แลกเปลี่ยนÿินคšากันเกิดขึ้นตลĂดเüลา โดยคนในÿังคมÿามารถเปŨนไดšทั้งผูšซื้ĂและผูšขายจึงไมŠ ÿามารถปฏิเÿธไดšüŠาเราทุกคนลšüนมีÿŠüนเกี่ยüขšĂงตŠĂกันในเชิงระบบเýรþฐกิจ ปŦจจุบัน ระบบเýรþฐกิจมีการเปลี่ยนแปลงĂยูŠตลĂดเüลา ดังนั้น เพื่ĂใĀšÿามารถĂยูŠรĂด ในÿังคมที่มีการเปลี่ยนแปลงĂยูŠตลĂดและมีการแขŠงขันÿูง ผูšประกĂบการจึงตšĂงพัฒนาธุรกิจขĂง ตน แÿüงĀาคüามรูšและแนüคิดใĀมŠ ๆ ใĀšเทŠาทันÿถานการณŤตŠาง ๆ ที่Ăาจเกิดขึ้นไดšในÿังคม Ăาทิ เชŠน ÿถานการณŤโรคระบาดโคüิด-19 ซึ่งกŠĂใĀšเกิดผลกระทบในüงกüšางตŠĂเýรþฐกิจทั้งในและ นĂกประเทý เปŨนตšน นĂกจากนี้ ĀากมีผูšประกĂบการรายใĀมŠเขšามาในตลาด ĂาจÿŠงผลดีในมุมขĂงผูšบริโภค ซึ่งทำใĀšผูšบริโภค มีตัüเลืĂกมากขึ้นในการที่จะตัดÿินใจเลืĂกซื้Ăÿินคšาและบริการที่มีคุณภาพ และมีคüามเĀมาะÿมใĀšแกŠตน แตŠในทางกลับกัน เมื่ĂพิจารณาถึงมุมขĂงผูšประกĂบการดšüยกัน เĂงแลšü ĀากมีผูšประกĂบการจำนüนมากในตลาด ยิ่งทำใĀšเกิดการแขŠงขันที่ÿูงขึ้น ผูšประกĂบการ ตšĂงĀาชŠĂงทางใĀšธุรกิจขĂงตนÿามารถĂยูŠรĂดไดš จึงĂาจกŠĂใĀšเกิดการกระทำĂันมิชĂบดšüย กฎĀมายขึ้น ดังนั้น เพื่ĂใĀšเกิดคüามเปŨนธรรมระĀüŠางผูšประกĂบการ จึงจำเปŨนที่จะตšĂงมีกฎĀมาย แขŠงขันทางการคšาเกิดขึ้น เพื่ĂชŠüยใĀšผูšประกĂบการÿามารถดำรงĂยูŠไดšในระบบเýรþฐกิจที่มีการ แขŠงขันĂยูŠตลĂดเüลา และยังเปŨนการชŠüยใĀšผูšประกĂบการรายใĀมŠÿามารถเขšามาคšาขายในตลาด ไดšĂยŠางถูกตšĂง เÿรี และไมŠถูกเĂารัดเĂาเปรียบจากผูšประกĂบการรายเดิมที่ĂาจมีĂำนาจเĀนืĂ ตลาดมากจนใชšĂำนาจขĂงตนในทางมิชĂบ เพื่ĂกีดขüางผูšประกĂบการรายใĀมŠไมŠใĀšเขšามาทำ การคšาขาย ซึ่งĀากในระบบเýรþฐกิจไมŠมีคüามĀลากĀลายขĂงÿินคšาในตลาด และมีแตŠ ผูšประกĂบการที่มีĂำนาจผูกขาดเพียงไมŠกี่ราย นĂกจากจะกŠĂใĀšเกิดคüามไมŠเทŠาเทียมในมุม ผูšประกĂบการดšüยกันเĂงแลšü ยังÿŠงผลเÿียตŠĂผูšบริโภคเชŠนกัน เนื่ĂงจากทำใĀšผูšบริโภคไมŠไดšใชš ÿิทธิขĂงตนĂยŠางเต็มที่ในการเลืĂกซื้Ăÿินคšาและบริการที่มีคุณภาพและมีคüามเĀมาะÿมแกŠ ตนเĂง ผูšบริโภคจะÿามารถเลืĂกซื้ĂไดšเพียงแคŠÿิ่งที่มีในตลาดเทŠานั้น การที่ผูšประกĂบรายใĀญŠมีĂำนาจเĀนืĂตลาด จนÿามารถกำĀนดประเภทĀรืĂราคาขĂง ÿินคšาไดšเĂง ÿŠงผลใĀšผูšประกĂบการรายใĀมŠไมŠกลšาที่จะเขšามาขายÿินคšาขĂงตนในตลาด ทั้งยังทำ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 213 ใĀšผูšประกĂบการไมŠมีแรงกระตุšนในการพัฒนาธุรกิจขĂงตนใĀšดีขึ้น กฎĀมายแขŠงขันทางการคšาจึง มีบทบาทÿำคัญĂยŠางยิ่งในเชิงระบบเýรþฐกิจ เพื่ĂชŠüยใĀšเýรþฐกิจขĂงประเทýÿามารถ ขับเคลื่ĂนตŠĂไปไดšและมีการพัฒนาตŠĂยĂดÿิ่งใĀมŠๆตลĂดเüลา ซึ่งนĂกจากจะเปŨนการÿรšางคüาม เปŨนธรรมใĀšเกิดขึ้นในมุมผูšประกĂบการแลšü ยังÿŠงผลดีตŠĂผูšบริโภคใĀšÿามารถเลืĂกซื้Ăÿินคšาที่มี คุณภาพดีและĀลากĀลายดšüยเชŠนกัน

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 214 ประüัติผูšใĀšการÿัมภาþณŤ อาจารยŤ ดร.กัญจนŤýักดิ์ เพชรานนทŤ ĂาจารยŤ ดร.กัญจนŤýักดิ์ เพชรานนทŤ ÿำเร็จการýึกþาระดับนิติýาÿตรบัณฑิต จากจุāาลงกรณŤมĀาüิทยาลัย, เýรþฐýาÿตรบัณฑิต จากมĀาüิทยาลัยÿุโขทัยธรรมาธิราช, นิติýาÿตรมĀาบัณฑิต จากมĀาüิทยาลัยมĀาüิทยาลัยลุกüิด มักซิมีเลียน มิüนิก ประเทýเยĂรมนี และนิติýาÿตรดุþฎีบัณฑิต จากมĀาüิทยาลัยเรเกนÿบüรŤก ประเทýเยĂรมนี

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 215 กฎĀมายแขŠงขันทางการคšาคืออะไรในมุมมองของอาจารยŤ ดร.กัญจนŤýักดิ์: “เมื่Ăพิจารณาจากชื่ĂขĂงกฎĀมายก็พĂจะทราบไดšüŠา กฎĀมายแขŠงขัน ทางการคšาเปŨนกฎĀมายที่มีไüšเพื่ĂปกปŜĂงการแขŠงขันทางการคšา กฎĀมายแขŠงขันทางการคšามี ฐานะเปŨนกฎเกณฑŤในการแขŠงขันระĀüŠางผูšประกĂบธุรกิจ โดยทั่üไปแลšü การแขŠงขันในเรื่ĂงตŠาง ๆ จำเปŨนตšĂงมีกติกา Ăาทิ การแขŠงขันกีāาก็จำเปŨนตšĂงมีกติกา ดังนั้น การแขŠงขันทางการคšาก็ จำเปŨนจะตšĂงมีกติกาเชŠนเดียüกัน” ĀากเราปลŠอยใĀšการแขŠงขันเปŨนไปตามมือที่มองไมŠเĀ็นตามแนüคิดของ Adam Smith คิดüŠา จะเกิดเĀตุการณŤอะไรขึ้นบšาง ดร.กัญจนŤýักดิ์: “ตามแนüคิดเรื่ĂงมืĂที่มĂงไมŠเĀ็นขĂง Adam Smith รัฐตšĂงไมŠเขšาไป แทรกแซงการประกĂบธุรกิจขĂงเĂกชน รัฐตšĂงปลŠĂยใĀšเĂกชนดำเนินธุรกิจĂยŠางĂิÿระ ภายใตš Āลักที่เรียกüŠา laissez-faire โดยมีคüามเชื่ĂüŠา ทšายที่ÿุดแลšü มืĂที่มĂงไมŠเĀ็นจะเปŨนผูšจัดÿรร ÿมดุลตŠาง ๆ ในตลาดĂยูŠแลšü ทั้งในแงŠปริมาณ การผลิต และในแงŠราคา ĂยŠางไรก็ดี มืĂที่มĂงไมŠ เĀ็นตามแนüคิดขĂง Adam Smith จะทำงานไดšดีในตลาดที่มีผูšซื้ĂผูšขายĀลายราย ÿินคšาในตลาด มีลักþณะเĀมืĂนกันและไมŠมีĂุปÿรรคในการเขšาÿูŠตลาด ซึ่งĂาจจะเปŨนเพียงแคŠตลาดในĂุดมคติ ÿมมติüŠา ในตลาดÿินคšาชนิดĀนึ่งมีผูšประกĂบธุรกิจรายใĀญŠเพียงรายเดียüในประเทýที่ ขายÿินคšาชนิดดังกลŠาüมานานแลšü ภายĀลังมีผูšประกĂบธุรกิจรายใĀมŠเขšามาขายÿินคšาในตลาด ดังกลŠาü ผูšประกĂบธุรกิจรายเดิมจึงลดราคาÿินคšาใĀšต่ำกüŠาทุน ÿŠงผลกระทบใĀšผูšที่เขšามาใĀมŠไมŠ ÿามารถขายÿินคšาไดš เมื่ĂผูšประกĂบธุรกิจรายใĀมŠเขšามาในตลาดไมŠไดš และตšĂงĂĂกจากตลาดไป ผูšประกĂบธุรกิจรายเดิมจะขายÿินคšาในราคาเทŠาไรก็ไดš ในกรณีนี้มืĂที่มĂงไมŠเĀ็นไมŠÿามารถ ทำงานไดšเลย เนื่Ăงจากการที่มีผูšผลิตรายเดียü ทำใĀšตšĂงมีกฎĀมายมาแกšไขใĀšมีการแขŠงขัน เกิดขึ้น เพื่ĂใĀšมืĂที่มĂงไมŠเĀ็นÿามารถทำงานไดš” ทำไมจึงตšองปกปŜองการแขŠงขันในตลาด ดร.กัญจนŤýักดิ์: “เราจำเปŨนตšĂงปกปŜĂงการแขŠงขัน เนื่ĂงจากการแขŠงขันเปŨนÿิ่งที่มี Āนšาที่ทั้งทางเýรþฐกิจและทางÿังคม Āนšาที่ทางเýรþฐกิจ ÿามารถเĀ็นไดšจากในกรณีที่ตลาดมีการแขŠงขัน จะมีผูšประกĂบ ธุรกิจĀลายคนแขŠงกันผลิตÿินคšามาขาย ซึ่งÿŠงผลใĀšราคาขĂงÿินคšาไมŠÿูง และเมื่ĂมีการแขŠงขัน จะทำใĀšÿินคšามีปริมาณเพียงพĂตŠĂคüามตšĂงการขĂงผูšบริโภค ถšาเปŨนกรณีที่มีผูšผลิตÿินคšา

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 216 ดังกลŠาüเพียงรายเดียü ผูšผลิตÿินคšานั้นĂาจผลิตÿินคšาĂĂกมาไมŠเพียงพĂ และÿŠงผลกระทบทำใĀš ราคาÿินคšาแพงขึ้นไดš นĂกจากนั้น การแขŠงขันยังทำใĀšมีการพัฒนาÿินคšาที่ดีมากขึ้น มีคüาม ĀลากĀลาย รüมทั้งทำใĀšมีการกระจายรายไดšไปยังผูšผลิตĀลายรายมากกüŠาที่จะกระจุกĂยูŠที่ผูš ผูกขาดแตŠเพียงผูšเดียü ÿŠüนĀนšาที่ทางÿังคม ไดšแกŠ การที่การแขŠงขันรับรĂงเÿรีภาพในการทำธุรกิจ การแขŠงขัน ทางการคšารับรĂงใĀšเกิดคüามแนŠใจüŠา ĀากเรามีคüามตšĂงการที่จะเขšาไปดำเนินธุรกิจใด เราจะ ÿามารถเขšาไปดำเนินธุรกิจนั้นไดš โดยไมŠถูกผลักไÿใĀšĂĂกไปจากตลาด ยกตัüĂยŠาง ในกรณีที่มี การผูกขาดตลาดโดยมีผูšขายคนเดียü และปรากฏüŠา มีผูšที่ตšĂงการจะเขšามาขายÿินคšานั้น เชŠนเดียüกัน ผูšขายคนแรกĂาจทำการลดราคาÿินคšาใĀšต่ำกüŠาทุนทำใĀšผูšที่เขšามาใĀมŠไมŠÿามารถ เขšามาขายÿินคšาไดšและจำตšĂงĂĂกจากตลาดไป นĂกจากนี้ การแขŠงขันยังทำใĀšไมŠมีผูšแขŠงขันคน ใดมีĂำนาจทางเýรþฐกิจÿูงเกินไปจนĂาจÿŠงผลใĀšเกิดการครĂบงำในทางการเมืĂง Ăาทิ การที่ผูš ประกĂบธุรกิจขนาดใĀญŠÿามารถเĂากำไรที่ไดšจากการที่ในตลาดไมŠมีการแขŠงขันไปÿนับÿนุน พรรคการเมืĂงบางพรรค เพื่ĂใĀšพรรคการเมืĂงĂĂกกฎĀมายĀรืĂนโยบายที่เĂื้ĂตŠĂธุรกิจขĂงตน ไดš ดšüยเĀตุผลที่ไดšกลŠาüไปทั้งĀมดทำใĀšเราตšĂงมีกฎĀมายในเรื่ĂงการแขŠงขันทางการคšา เพื่ĂมาปกปŜĂงการแขŠงขันทางการคšา” กฎĀมายการแขŠงขันทางการคšามีเครื่องมืออะไรบšางที่เกี่ยüขšอง ดร.กัญจนŤýักดิ์: “กฎĀมายแขŠงขันทางการคšาขĂงไทยมีเครื่ĂงมืĂที่เกี่ยüขšĂง 4 ประการ ดšüยกัน ĂันไดšแกŠ ประการแรก การคüบคุมพฤติกรรมขĂงผูšประกĂบธุรกิจที่มีĂำนาจเĀนืĂตลาดตามมาตรา 50 ประการที่ÿอง การคüบคุมการตกลงกันระĀüŠางผูšประกĂบธุรกิจตามมาตรา 54 และ 55 ประการที่ÿาม การคüบคุมการรüมธุรกิจตามมาตรา 51 โดยมีการกำĀนดใĀšผูšประกĂบธุรกิจที่จะ รüมธุรกิจกันนั้น จะตšĂงขĂĂนุญาตจากรัฐกŠĂน ĀากการรüมธุรกิจดังกลŠาüÿŠงผลใĀšเกิดĂำนาจ เĀนืĂตลาดĀรืĂการผูกขาด รüมทั้งการกำĀนดใĀšผูšประกĂบธุรกิจที่รüมธุรกิจกันตšĂงแจšงผลการ รüมธุรกิจ ĀากการรüมธุรกิจดังกลŠาüทำใĀšการแขŠงขันลดลงĂยŠางมีนัยÿำคัญ ประการที่ÿี่ การคüบคุมการกระทำทางการคšาที่ไมŠเปŨนธรรมตามมาตรา 57 ซึ่งเปŨนเรื่Ăงเกี่ยüกับ การคüบคุมผูšประกĂบธุรกิจที่มีพฤติกรรมไมŠตรงตามประเพณีการคšา มีการกีดกันĀรืĂมีการเĂา

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 217 เปรียบผูšประกĂบธุรกิจรายĂื่นมากเกินไปโดยĂาýัยĂำนาจที่ตนมีเĀนืĂกüŠาĀรืĂĂาýัยĂำนาจ ตŠĂรĂงท่ÿีูงกüŠา จนทำใĀšผูšประกĂบธุรกิจรายĂื่นเÿียĀาย โดยเครื่ĂงมืĂทั้ง 4 ประการจะกำĀนดÿภาพบังคับที่แตกตŠางกัน ÿำĀรับการคüบคุม พฤติกรรมผูšมีĂำนาจเĀนืĂตลาดตามมาตรา 50 จะมีการลงโทþทางĂาญากับผูšที่กระทำการฝśาฝŚน มาตรการ ÿŠüนการตกลงกันระĀüŠางผูšประกĂบธุรกิจที่เปŨนคูŠแขŠงกัน Āากตกลงในเรื่Ăงที่ถูกมĂงüŠา เปŨนการจำกัดการแขŠงขันĂยŠางรšายแรงตามมาตรา 54 ไดšแกŠ การตกลงเรื่Ăงราคา ปริมาณ และ พื้นท่ขีĂงการขายÿินคšา จะไดšรับโทþทางĂาญา ÿŠüนการตกลงĂื่น ๆ ที่เปŨนการจำกัดการแขŠงขันที่ ไมŠไดšถูกมĂงüŠาเปŨนเรื่Ăงที่รšายแรงตามมาตรา 55 จะใชšการปรับทางปกครĂง ไมŠใชšโทþทางĂาญา ĂยŠางไรก็ดี ผูšประกĂบธุรกิจที่ตกลงกันจำกัดการแขŠงขันตามมาตรา 55 Ăาจจะไดšรับยกเüšน คüามผิด ĀากÿามารถพิÿูจนŤไดšüŠาจำเปŨนตšĂงทำการตกลงดังกลŠาüเพื่ĂประโยชนŤตŠาง ๆ Ăาทิ ประโยชนŤในการพัฒนาการผลิต ซึ่งผูšบริโภคĂาจไดšรับผลประโยชนŤเชŠนกัน ดังที่ปรากฏในมาตรา 56 ÿŠüนในเรื่ĂงขĂงการคüบคุมการกระทำทางการคšาที่ไมŠเปŨนธรรมตามมาตรา 57 นั้น จะมีโทþ ปรับทางปกครĂง ในทำนĂงเดียüกัน การรüมธุรกิจโดยไมŠแจšงการรüมธุรกิจ ĀรืĂไมŠขĂĂนุญาต ตามมาตรา 51 ก็มีโทþปรับทางปกครĂง จากที่ไดšกลŠาüมานี้ จะใĀšเĀ็นไดšüŠากฎĀมายการแขŠงขันทางการคšาÿŠงผลทางกฎĀมายไดš ĀลากĀลายมีทั้งผลทางĂาญาในการกระทำที่ถืĂเปŨนการกระทำที่รšายแรง และผลที่เปŨนโทþปรับ ทางปกครĂงÿำĀรับการตกลงที่ไมŠรšายแรงและการกระทำĂื่น ๆ ที่กฎĀมายตšĂงการคüบคุม นĂกจากนี้ กฎĀมายแขŠงขันทางการคšายังมีÿภาพบังคับทางแพŠง โดยเปŗดโĂกาÿใĀšผูšเÿียĀายที่ ไดšรับผลกระทบจากการกระทำที่ฝśาฝŚนมาตรการตŠาง ๆ ÿามารถเรียกรšĂงคŠาเÿียĀายในทางแพŠง ไดšĂีกดšüย” ในเรื่องของพัฒนาการของกฎĀมายการแขŠงขันทางการคšา อาจารยŤÿามารถเปรียบเทียบ คüามแตกตŠางระĀüŠางกฎĀมายการแขŠงขันทางการคšาปŘ 2542 และปŘ 2560 ไดšอยŠางไรบšาง ดร.กัญจนŤýักดิ์: “กฎĀมายแขŠงขันทางการคšาทั้งปŘ 2542 และ 2560 มีกลไกĀลัก ๆ ที่มี คüามคลšายคลึงกันมาก คืĂ มีการĀšามการใชšĂำนาจเĀนืĂตลาดโดยมิชĂบ การĀšามการตกลง จำกัดการแขŠงขัน และการคüบคุมการรüมธุรกิจ การĀšามการกระทำทางการคšาที่ไมŠเปŨนธรรม แตŠ ในกฎĀมายปŘ 2542 จะมีการกำĀนดโทþÿำĀรับพฤติกรรมตŠาง ๆ เปŨนโทþทางĂาญาทั้งĀมดเลย และในเรื่ĂงขĂงการĀšามการตกลงกันระĀüŠางผูšประกĂบการธุรกิจขĂงกฎĀมายแขŠงขันทางการคšา ปŘ 2542 จะไมŠมีการแยกบทบัญญัติÿำĀรับการตกลงจำกัดการแขŠงขันที่มีคüามรšายแรงและการ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 218 ตกลงจำกัดการแขŠงขันที่ไมŠรšายแรงĂĂกจากกัน แตŠจะมีลักþณะเปŨนการĀšามการตกลงจำกัดการ แขŠงขันโดยภาพรüมมากกüŠา ÿำĀรับกฎĀมายแขŠงขันทางการคšาปŘ 2542 จะมีÿำนักงานคณะกรรมการแขŠงขันทางการ คšาเปŨนĂงคŤกรบังคับใชšกฎĀมาย ซึ่งจะĂยูŠภายใตšกระทรüงพาณิชยŤ โดยคณะกรรมการแขŠงขัน ทางการคšาตามกฎĀมายแขŠงขันทางการคšา 2542 จะไมŠไดšเปŨนคณะกรรมการที่ทำงานเต็มเüลา ซึ่งจะแตกตŠางจากกฎĀมายแขŠงขันทางการคšาปŘ 2560 ที่บัญญัติใĀšÿำนักงานแยกตัüĂĂกมาเปŨน ĀนŠüยงานĂิÿระจากกระทรüงพาณิชยŤ รüมทั้งใĀšคณะกรรมการทำงานเต็มเüลา โดยÿรุป ในเชิงเนื้ĂĀากฎĀมายทั้ง 2 ฉบับ มีคüามคลšายคลึงกันมาก มีจุดตŠางเพียงแคŠ การปรับปรุงการĀšามการตกลงจำกัดการแขŠงขัน ที่ในกฎĀมายปŘ 2560 จะมีการแยกการตกลง จำกัดการแขŠงขันที่รšายแรงĂĂกจากการตกลงจำกัดการแขŠงขันที่ไมŠรšายแรง รüมทั้งมีการกำĀนด ขšĂยกเüšนใĀšการตกลงจำกัดการแขŠงขันที่ไมŠรšายแรงที่เขšาเงื่Ăนไข นĂกจากนี้ กฎĀมายแขŠงขัน ทางการคšา ปŘ 2560 ยังมีการนำโทþปรับทางปกครĂงเขšามาแทนที่โทþทางĂาญาในพฤติกรรม บางประการ Ăาทิ การตกลงจำกัดการแขŠงขันที่ไมŠรšายแรง การไมŠขĂĂนุญาตรüมธุรกิจ การไมŠแจšง ผลการรüมธุรกิจ และการกระทำทางการคšาที่ไมŠเปŨนธรรม” ในมุมมองของอาจารยŤกฎĀมายการแขŠงขันทางการคšาจะÿŠงเÿริมคüามเทŠาเทียมในÿังคมไดš อยŠางไรบšาง ดร.กัญจนŤýักดิ์: “ถšาพูดถึงคüามเทŠาเทียม เรื่ĂงขĂงโĂกาÿถืĂเปŨนเรื่Ăงÿำคัญ กฎĀมาย แขŠงขันทางการคšาĂาจÿŠงเÿริมในเกิดคüามเทŠาเทียมกันในแงŠขĂงการเปŗดโĂกาÿไดš ในมุมมĂงขĂง ผูšประกĂบธุรกิจ ถšาเราตšĂงการจะขายÿินคšาĂยŠางĀนึ่ง เราก็ยŠĂมĂยากจะมีโĂกาÿท่ีจะเขšาไปขาย ÿินคšานั้น ๆ ในตลาดไดš โดยที่ไมŠถูกผลักĂĂกมาจากตลาดĂยŠางไมŠเปŨนธรรม กฎĀมายแขŠงขัน ทางการคšาจึงมีÿŠüนชŠüยการันตีเรื่ĂงขĂงโĂกาÿในการประกĂบธุรกิจใĀšแกŠผูšประกĂบธุรกิจ โดย ทำใĀšเขาไมŠตšĂงเผชิญกับพฤติกรรมตŠาง ๆ ที่ไมŠใชŠการแขŠงขันตามคüามÿามารถ ในมุมมĂงขĂงลูกจšาง การที่กฎĀมายแขŠงขันทางการคšาÿŠงเÿริมใĀšเกิดการแขŠงขันใน ตลาด ลูกจšางเĂงก็จะมีโĂกาÿในทำงานโดยไดšคาŠตĂบแทนที่เĀมาะÿม ÿมมติüŠาเราตั้งใจเปŨนĂยŠาง มากที่จะĀางานทำในธุรกิจประเภทĀนึ่ง ปรากฏüŠาธุรกิจที่เราĂยากทำงานนั้น มีผูšประกĂบธุรกิจ ĂยูŠเพียงแคŠรายเดียüในตลาด ถšาเขาเÿนĂคŠาจšางคŠาตĂบแทนใĀšเรานšĂย ĀรืĂใĀšÿüัÿดิการนšĂย เราก็จำเปŨนที่ตšĂงทำงานกับเขาโดยไมŠมีโĂกาÿที่จะไปÿมัครงานที่Ăื่นที่ใĀšคŠาจšางและÿüัÿดิการ ดีกüŠาไดšเลย เพราะในธุรกิจดังกลŠาüไมŠมีผูšประกĂบธุรกิจรายĂื่นĂีกแลšü ในทางกลับกัน Āากธุรกิจ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 219 ประเภทดังกลŠาü มีผูšประกĂบธุรกิจจำนüนมาก ผูšประกĂบธุรกิจก็ยŠĂมที่จะแขŠงขันดึงตัüลูกจšางที่ มีคüามÿามารถไปทำงาน ก็เปŨนไปไดšüŠาเราในฐานะลูกจšางĂาจมีโĂกาÿที่ไดšรับคŠาจšางและ ÿüัÿดิการที่ดี ดังนั้น นĂกจากกฎĀมายแรงงานแลšü โĂกาÿขĂงลูกจšางที่จะไดšทำงานโดยไดšรับ คŠาตĂบแทนที่เĀมาะÿมก็ไดšรับการประกันโดยการแขŠงขันซึ่งเปŨนผลมาจากกฎĀมายแขŠงขันไดš เชŠนกัน ในมุมมĂงขĂงผูšบริโภค การที่มีกฎĀมายแขŠงขันทางการคšามาชŠüยใĀšการแขŠงขันในตลาด ÿามารถทำงานไดšดี ก็จะเปŨนÿิ่งที่รับรĂงไดšüŠาผูšบริโภคมีโĂกาÿเขšาถึงÿินคšาที่มีคุณภาพไดšในราคา ที่ÿมเĀตุÿมผล และÿามารถเขšาถึงÿินคšาไดšในปริมาณที่มากเพียงพĂตŠĂคüามตšĂงการ ในทาง ตรงกันขšาม ถšาในตลาดĀนึ่ง มีผูšผลิตÿินคšาเพียงผูšเดียü ĀากเขาผลิตÿินคšาĂĂกมานšĂย ราคา ÿินคšาก็จะÿูง และทำใĀšโĂกาÿขĂงผูšบริโภคในการเขšาถึงÿินคšานั้น ๆ ไดšในปริมาณที่เพียงพĂและ ในราคาที่ÿมเĀตุÿมผลลดลงตามไปดšüย” ในมุมมองของอาจารยŤ กฎĀมายการแขŠงขันทางการคšาจะÿŠงเÿริมคüามเทŠาเทียมในมุมของ ผูšประกอบการไดšอยŠางไรบšาง ดร.กัญจนŤýักดิ์: “กฎĀมายการแขŠงขันทางการคšาจะชŠüยรับประกันไดšüŠา ผูšประกĂบ ธุรกิจ ทั้งขนาดใĀญŠ ขนาดกลางและขนาดเล็กจะÿามารถประกĂบธุรกิจไดšโดยไมŠถูกเครื่ĂงมืĂ ĂะไรบางĂยŠางที่ไมŠใชŠเครื่ĂงมืĂที่ใชšในการแขŠงขันตามปกติมาผลักดันĂĂกจากตลาด และĀากใน ตลาดÿินคšาใด มีผูšที่ÿามารถผลิตÿินคšานั้น ๆ ไดšĀลายคนก็จะทำใĀšเกิดการกระจายรายไดšกันใน ระĀüŠางผูšประกĂบธุรกิจ ซ่งึถืĂüŠาเปŨนการÿรšางคüามเทŠาเทียมในทางเýรþฐกิจระĀüŠางผูšประกĂบ ธุรกิจไดšทางĀนึ่ง” ในมุมมองของอาจารยŤ กฎĀมายการแขŠงขันทางการคšาจะÿŠงเÿริมคüามเทŠาเทียมในมุมของ ผูšบริโภคไดšอยŠางไรบšาง ดร.กัญจนŤýักดิ์: “ดังที่กลŠาüไปแลšü ผูšบริโภคจะไดšรับประโยชนŤจากกฎĀมายแขŠงขัน ทางการคšาดšüย เนื่ĂงจากกฎĀมายแขŠงขันทางการคšาÿามารถทำใĀšผูšบริโภคมีโĂกาÿไดšเขšาถึง ÿินคšาที่มีคุณภาพดี มีนüัตกรรมในปริมาณที่เพียงพĂ และในราคาที่ÿมเĀตุÿมผล การที่กฎĀมาย แขŠงขันทางการคšาทำใĀšผูšบริโภคแตŠละรายไดšรับโĂกาÿดังกลŠาüถšüนĀนšา ถืĂüŠากฎĀมายแขŠงขัน ทางการคาšÿามารถÿรšางคüามเทŠาเทียมกันในเรื่ĂงขĂงโĂกาÿในĀมูŠผูšบริโภคไดšในทางตรงกันขšาม ĀากไมŠมีกฎĀมายแขŠงขันทางการคšา และในตลาดÿินคšาชนิดĀนึ่งมีผูšประกĂบธุรกิจรายเดียü ผูš ประกĂบธุรกิจในตลาดดังกลŠาüจะขายÿินคšาในราคาÿูงเพียงใดก็ไดšตามแตŠใจขĂงเขา ในกรณี

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 220 ดังกลŠาüจะมีเพียงแคŠผูšบริโภคที่มีรายไดšÿูงเทŠานั้นที่จะÿามารถเขšาถึงÿินคšาดังกลŠาüไดš นี่ถืĂเปŨน คüามไมเŠทŠาเทียมกันในเรื่ĂงขĂงโĂกาÿในĀมูŠผูšบริโภค ในปŦจจุบัน การพัฒนาในเรื่ĂงนüัตกรรมถืĂเปŨนÿิ่งÿำคัญÿำĀรับการแขŠงขัน ผูšประกĂบ ธุรกิจลšüนแตŠจะตšĂงÿรšางนüัตกรรมĂยูŠเรื่Ăย ๆ เพื่Ăที่จะไดšÿามารถดำรงĂยูŠในตลาดตŠĂไปไดš Āาก ผูšประกĂบธุรกิจไมŠÿามารถÿรšางนüัตกรรมและพัฒนาĂĂกมาไดšทันเüลา ก็จะไมŠÿามารถĂยูŠใน ตลาดตŠĂไดš เชŠน ผูšผลิตโทรýัพทŤมืĂถืĂแบบดั้งเดิมไมŠÿามารถดำรงĂยูŠในตลาดตŠĂไป เมื่ĂเจĂกับ การแขŠงขันจากโทรýพัทŤมืĂถืĂแบบÿมารŤตโฟนĂยŠาง iPhone ในแงŠนี้เĂง จะเĀ็นไดšüŠา การแขŠงขัน คืĂÿิ่งที่ชŠüยผลักดันใĀšผูšผลิตแตŠละรายตšĂงพัฒนานüัตกรรมตŠาง ๆ ĂยŠางตŠĂเนื่Ăง ซึ่งก็จะเปŨนการ ทำใĀšผูšบริโภคมีโĂกาÿที่จะเขšาถึงÿินคšาที่มีนüัตกรรมไดšในราคาที่ÿมเĀตุÿมผลĂยŠางเทŠาเทียมกัน ดังจะเĀ็นไดšจากในปŦจจุบัน ผูšบริโภคจำนüนมากÿามารถเขšาถึงÿมารŤตโฟนไดš เนื่ĂงจากมีÿมารŤต โฟนĀลายรุŠนมีราคาในเพียงĀลักพันบาท ในขณะที่โทรýัพทŤมืĂถืĂในยุคแรกมีราคาเครื่Ăงละ ĀลายĀมื่นจนถึงแÿนบาท ทำใĀšผูšที่จะÿามารถเปŨนเจšาขĂงโทรýัพทŤมืĂถืĂในยุคดังกลŠาüไดš มี เฉพาะผูšที่มีรายไดšÿูงเทŠานั้น” กฎĀมายการแขŠงขันทางการคšาจะมีÿŠüนชŠüยในการคüบคุมพฤติกรรมของผูšมีอำนาจเĀนือ ตลาดอยŠางไร ดร.กัญจนŤýักดิ์: “Ăันดับแรก คืĂ เราตšĂงทำคüามเขšาใจนิยามขĂงคำüŠา ผูšมีĂำนาจเĀนืĂ ตลาดกŠĂนüŠาคืĂใคร ตามกฎĀมายแขŠงขันทางการคšาÿĀภาพยุโรปไมŠไดšระบุนิยามขĂงผูšมีĂำนาจ เĀนืĂตลาดไüš แตŠคำพิพากþาขĂงýาลÿĀภาพยุโรปไดšใĀšนิยามไüšüŠา Āมายถึง ผูšประกĂบธุรกิจที่มี Ăำนาจทางเýรþฐกิจที่ÿูงจนÿามารถทำพฤติกรรมใด ๆ ก็ไดš โดยไมŠตšĂงÿนใจคูŠแขŠง คูŠคšา ĀรืĂ ผูšบริโภค ÿามารถขึ้นราคาĀรืĂลดการผลิตไดตšามตšĂงการ มีคüามเปŨนĂิÿระÿูง โดยปกติแลšü ýาล ÿĀภาพยุโรปจะตัดÿินüŠาผูšที่มีÿŠüนแบŠงตลาดตั้งแตŠ 50% เปŨนผูšมีĂำนาจเĀนืĂตลาด แตŠในบางคดี ýาลÿĀภาพยุโรปก็ตัดÿินüŠา ผูšประกĂบธุรกิจที่มีÿŠüนแบŠงตลาดราü ๆ 40% ก็เขšาขŠายเปŨนผูšมี ĂำนาจเĀนืĂตลาดไดš ในกรณีที่คูŠแขŠงที่ĂยูŠในลำดับถัดไปมีÿŠüนแบŠงตลาดนšĂยมาก ÿŠüนใน กฎĀมายแขŠงขันทางการคšาไทยจะระบุเกณฑŤในการพิจารณาผูšมีĂำนาจเĀนืĂตลาดเปŨนตัüเลขไüš ĂยŠางชัดเจน คืĂ ผูšประกĂบธุรกิจที่มีÿŠüนแบŠงตั้งแตŠ 50% ขึ้นไป และมียĂดขายตั้งแตŠพันลšานบาท ขึ้นไปถืĂüŠาเปŨนผูšมีĂำนาจเĀนืĂตลาด ดังที่กลŠาüไปแลšüüŠา เมื่ĂผูšผลิตรายใดมีĂำนาจเĀนืĂตลาด เขาก็ÿามารถกระทำการใด ๆ ก็ไดš ซึ่งĂาจนำไปÿูŠการลŠมÿลายขĂงคูŠแขŠงทำใĀšคูŠแขŠงในตลาดมีจำนüนลดนšĂยลงไปเรื่Ăย ๆ จน ĂาจÿŠงผลกระทบตŠĂผูšบริโภคไดš เนื่ĂงจากผูšบริโภคไมŠมีทางเลืĂก ดังนั้น กฎĀมายแขŠงขันทางการ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 221 คšาจึงĀšามพฤติกรรมบางประการขĂงผูšประกĂบธุรกิจที่มีĂำนาจเĀนืĂตลาดที่เขšาขŠายเปŨนการใชš ĂำนาจเĀนืĂตลาดโดยมิชĂบ ตามกฎĀมายแขŠงขันทางการคšาขĂงÿĀภาพยุโรป มีการกำĀนดĂยŠางกüšาง ๆ üŠา Āšามผูšมี ĂำนาจเĀนืĂตลาดใชšĂำนาจเĀนืĂตลาดโดยมิชĂบ และมีการยกตัüĂยŠางขĂงพฤติกรรมที่เขšาขŠาย การใชšĂำนาจเĀนืĂตลาดโดยมิชĂบ ไดšแกŠ 1. การกำĀนดราคาĀรืĂเงื่ĂนไขĂยŠางไมŠเปŨนธรรม 2. การจำกัดปริมาณการผลิต การขายÿินคšา และการพัฒนาเทคโนโลยี 3. การเลืĂกปฏิบัติตŠĂคูŠคšา เชŠน บริþัท A มีĂำนาจเĀนืĂตลาด Āากบริþัท A ขายขĂงใĀš ลูกคšาคนแรกในราคา 100 ยูโรตŠĂĀนŠüย บริþัท A ก็ตšĂงขายใĀšลูกคšาทุกรายในĂัตราที่เทŠาเทียม กันท้งัĀมด 4. การขายพŠüงซึ่งเปŨนกรณีที่ผูšที่มีĂำนาจเĀนืĂตลาดในตลาดÿินคšาชนิดĀนึ่ง กำĀนดใĀšผูš ที่ตšĂงการจะซื้ĂÿินคšาดังกลŠาüจากตนตšĂงซื้ĂÿินคšาĂีกชนิดĀนึ่งไปดšüย ÿŠüนพฤติกรรมĂื่น ๆ นĂกเĀนืĂจาก 4 กรณีที่ไดšกลŠาüไป ĀากýาลÿĀภาพยุโรปมĂงüŠา เปŨนพฤติกรรมที่เขšาขŠายเปŨนการใชšĂำนาจเĀนืĂตลาดโดยมิชĂบ ýาลก็ÿามารถตัดÿินĀšามผูšมี ĂำนาจเĀนืĂตลาดทำพฤติกรรมดังกลŠาüไดšเชŠนกัน ซึ่งจะตŠางจากมาตรา 50 ขĂงกฎĀมายแขŠงขัน ทางการคาšขĂงไทยที่จะใชšüิธีการระบุüŠาพฤติกรรมใดบšางที่ผูšประกĂบธุรกิจที่มีĂำนาจเĀนืĂตลาด Āšามทำ ÿŠüนพฤติกรรมĂื่นนĂกเĀนืĂจากที่ระบุไüšนั้นจะไมŠเปŨนคüามผิดตามมาตรา 50 โดย พฤติกรรมที่มาตรา 50 ระบุไüšนั้นจะจำกัดเพียงแคŠ 4 พฤติกรรมเทาŠนั้น นั่นคืĂ 1. การกำĀนดราคาที่ไมŠเปŨนธรรม Ăาทิ กำĀนดราคาÿูงเกิน 2. การกำĀนดเงื่Ăนไขที่ไมŠเปŨนธรรมÿำĀรับคูŠคšาĂันเปŨนการจำกัดโĂกาÿในการประกĂบ ธุรกิจขĂงคŠคูาš 3. การจำกัดปริมาณÿินคšาใĀšนšĂยกüŠาคüามตšĂงการขĂงตลาดซึ่งจะÿŠงผลในเรื่ĂงขĂง ราคาขĂงÿินคšาไดš 4. ĀšามการแทรกแซงการประกĂบธุรกิจขĂงผูšĂื่นโดยไมŠมีเĀตุĂันÿมคüร มีขšĂÿังเกตüŠา มาตรา 50 นี้มีโทþทางĂาญา ดังนั้น จึงĂาจมีคüามจำเปŨนที่จะตšĂงระบุ พฤติกรรมตšĂงĀšามใĀšชัดเจนüŠามีพฤติกรรมใดบšาง และนั่นก็ĀมายคüามüŠาĀากผูšมีĂำนาจเĀนืĂ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 222 ตลาดทำพฤติกรรมใดก็ตามที่ไมŠไดšเขšาลักþณะพฤติกรรมที่มาตรา 50 ระบุไüš เขาก็จะไมŠมี คüามผิด” การตกลงจำกัดการแขŠงขันระĀüŠางผูšประกอบการรายใĀญŠจะกŠอใĀšเกิดผลเÿียตŠอดšานใดบšาง และจะเกิดผลเÿียตŠอผูšคšารายใĀมŠอยŠางไร ดร.กัญจนŤýักดิ์: “ÿมมติüŠา ÿินคšาชนิดĀนึ่งมีผูšผลิตจำนüน 2 ราย ผูšผลิตทั้งÿĂงก็ตšĂง แขŠงขันเÿนĂขายÿินคšาใĀšแกŠผูšซื้Ăในราคาที่คิดüŠาผูšซื้ĂยินดีจŠาย ถšาผูšผลิตรายแรกขายÿินคšาใน ราคาĀนŠüยละ 10 บาท และผูšผลิตรายที่ÿĂงขายÿินคšาในราคาĀนŠüยละ 11 บาท ผูšซื้Ăก็ยŠĂมมี ทางเลืĂกüŠาจะซื้Ăกับใคร แตŠĀากผูšผลิตทั้ง 2 รายตกลงกันที่จะไมŠแขŠงขันดšานราคากัน และตกลง ขายÿินคšาที่ราคาĀนŠüยละ 15 บาท ก็จะÿŠงผลใĀšผูšซื้ĂไมŠมีทางเลืĂก การที่ผูšประกĂบธุรกิจราย ใĀญŠ 2 รายดังกลŠาü ตกลงกันüŠาจะขายÿินคšาในราคาเทŠาไรถืĂเปŨนการตกลงกันจำกัดการแขŠงขัน ที่รšายแรงซึ่งจะมีโทþในทางĂาญา นĂกจากนี้ การตกลงกันระĀüŠางผูšประกĂบธุรกิจรายใĀญŠที่เปŨนคูŠแขŠงกัน ĂาจÿŠงผลตŠĂผูš ประกĂบธุรกิจรายใĀมŠที่ตšĂงการเขšาÿูŠตลาดดšüย ÿมมติüŠา ผูšประกĂบธุรกิจรายใĀญŠ 2 รายที่ขาย ÿินคšาชนิดĀนึ่งมานานแลšüไดšทราบขŠาüüŠา มีผูšประกĂบธุรกิจรายใĀมŠกำลังเขšามาในตลาด ท้ังÿĂง จึงตกลงกันลดราคาÿินคšาใĀšต่ำกüŠาทุน เมื่ĂผูšประกĂบธุรกิจรายใĀมŠเขšามาในตลาด โดยเÿนĂขาย ÿินคšาในราคาที่ÿูงกüŠาราคาที่ผูšประกĂบธุรกิจÿĂงรายเดิมเÿนĂขาย ผูšบริโภคก็จะไมŠซื้Ăÿินคšาจาก ผูšประกĂบธุรกิจรายใĀมŠ เนื่ĂงจากราคามีÿูงกüŠา ทำใĀšผูšประกĂบธุรกิจรายใĀมŠĂาจตšĂงĂĂกจาก ตลาดไป Āลังจากนั้นผูšประกĂบธุรกิจรายเดิมทั้งÿĂงรายใĀญŠก็ĂาจรŠüมกันขึ้นราคาÿินคšาใĀšÿูง กüŠาราคาทุนมาก ๆ เพื่ĂเปŨนการชดเชยÿŠüนที่ไดšขาดทุนไป ĀรืĂĂาจกลŠาüĂีกนัยĀนึ่งไดšüŠา ผูš ประกĂบธุรกิจรายเดิมทั้งÿĂงรายรŠüมกันลดราคาเพื่ĂกีดกันผูšประกĂบธุรกิจรายใĀมŠที่เขšามาใน ตลาด เพื่Ăรักþาÿถานภาพดั้งเดมิขĂงตนไüšนั่นเĂง” อาจารยŤคิดüŠาผลเÿียของการรüมธุรกิจเปŨนอยŠางไร เĀตุใดกฎĀมายแขŠงขันทางการคšาจึงตšอง เขšามาคüบคุม ดร.กัญจนŤýักดิ์: “การรüมธุรกิจมีĀลายรูปแบบ ĀากเปŨนการรüมระĀüŠางคูŠแขŠง การ แขŠงขันยŠĂมลดลง เม่ĂืการแขŠงขันลดลงก็ยŠĂมÿŠงผลกระทบตŠĂผูšบริโภคทั้งในแงŠขĂงราคา ปริมาณ นüัตกรรมขĂงÿินคšา ÿมมติüŠา ในตลาดÿินคšาชนิดĀนึ่ง มีผูšประกĂบธุรกิจÿĂงรายที่แขŠงขันกัน ตŠĂมาผูšประกĂบธุรกิจทั้งÿĂงรายดังกลŠาüไดšมีการรüมธุรกิจกัน เชŠนนี้ จะถืĂüŠาในตลาดนี้เĀลืĂผูš ประกĂบธุรกิจเพียงรายเดียü ซึ่งจะÿŠงผลใĀšผูšประกĂบธุรกิจรายดังกลŠาüจะÿามารถทำĂะไรก็ไดš

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 223 ตามตšĂงการ เชŠน ขึ้นราคาÿินคšา ลดปริมาณการผลิต ĀรืĂไมŠพัฒนาÿินคšาตŠĂ ซึ่งจะกระทบตŠĂ โĂกาÿขĂงผูšบริโภคที่จะไดšเขšาถึงÿินคšาที่มีราคาที่ÿมเĀตุÿมผล ในปริมาณที่เพียงพĂ และมีคุณภาพดี นĂกจากนี้ ผูšประกĂบธุรกิจรายดังกลŠาü ยังÿามารถทำการใด ๆ ที่เปŨนการปŗด โĂกาÿมิใĀšผูšประกĂบการใĀมŠÿามารถเขšามาในตลาดไดš Ăาทิ การลดราคาต่ำกüŠาทุน ในทาง กลับกัน ผูšประกĂบธุรกิจที่ตšĂงการจะรüมธุรกิจกันมักจะĂšางüŠาการรüมธุรกิจมีขšĂดีโดยเฉพาะ ĂยŠางยิ่งเปŨนการลดตšนทุนในการประกĂบธุรกิจ ดังนั้น การรüมธุรกิจที่จะทำใĀšผูšที่รüมธุรกิจกันนั้นมีĂำนาจผูกขาดĀรืĂมีĂำนาจเĀนืĂ ตลาด จึงจำเปŨนที่จะตšĂงมีการขĂĂนุญาตจากคณะกรรมการแขŠงขันทางการคาšเÿียกŠĂน โดยคณะ กรรมการฯจะพิจารณาปŦจจัยและเĀตุผลตŠาง ๆ ไมüŠ ŠาจะเปŨนขšĂดีและขšĂเÿียขĂงการรüมธุรกิจนั้น ๆ กŠĂนที่จะมีการüินิจฉัยüŠาจะĂนุญาตĀรืĂไมŠĂนุญาตใĀšรüมธุรกิจ ซึ่งการĂนุญาตใĀšรüมธุรกิจ ĂาจจะเปŨนการĂนุญาตแบบมีเงื่Ăนไขก็ไดš ÿำĀรับตัüĂยŠางการรüมธุรกิจที่นŠาÿนใจที่เกิดขึ้นในประเทýไทย ไดšแกŠ กรณีการรüม ธุรกิจระĀüŠาง CP และ Tesco Lotus ซึ่งในกรณีดังกลŠาü คณะกรรมการแขŠงขันทางการคšาขĂง ไทยĂนุญาตใĀšรüมธุรกิจโดยมีการกำĀนดเงื่Ăนไขไüš ผูšที่ÿนใจเนื้ĂĀาขĂงคดีดังกลŠาüÿามารถ ýึกþาจากคำüินิจฉัยขĂงคณะกรรมการฯ ในคดีดังกลŠาüไดš โดยคüรจะýึกþาทั้งขšĂเท็จจริงและ เĀตุผลขĂงคณะกรรมการฯ ในการĂนุญาตใĀšรüมธุรกิจ รüมทั้งเง่Ăืนไขที่คณะกรรมการฯ กำĀนด นĂกจากนี้เĀตุผลขĂงกรรมการเÿียงขšางนšĂยที่เĀ็นüŠาไมŠคüรĂนุญาตใĀšรüมธุรกิจก็เปŨนÿิ่งที่คüร ýึกþาดšüยเชŠนกัน ÿŠüนกรณกีารรüมธุรกิจขĂง True และ Dtac นั้นเปŨนการรüมธุรกิจในธุรกิจโทรคมนาคม ซึ่งมีกฎĀมายเฉพาะมาดูแลเรื่ĂงการแขŠงขัน ดังนั้น ในเบื้ĂงตšนตšĂงพิจารณาเÿียกŠĂนüŠา การรüม ธุรกิจดังกลŠาüนั้นĂยูŠในขĂบเขตขĂงกฎĀมายประกĂบธุรกิจโทรคมนาคมĀรืĂไมŠ ĀากไมŠไดšĂยูŠ ภายใตšกฎĀมายประกĂบธุรกิจโทรคมนาคมก็จะตšĂงมาพิจารณาĂีกทีĀนึ่งüŠาการรüมธุรกิจ ดังกลŠาüจะตกĂยูŠภายใตšขĂบเขตกฎĀมายแขŠงขันทางการคšา ซึ่งมีฐานะเปŨนกฎĀมายทั่üไปÿำĀรับ การแขŠงขันĀรืĂไมŠ ตามĀลักกฎĀมายพิเýþมากŠĂนกฎĀมายทั่üไป” อาจารยŤคิดüŠากฎĀมายแขŠงขันทางการคšาÿามารถคüบคุมไมŠใĀšมีการกระทำทางการคšาที่ไมŠ เปŨนธรรมไดšมากนšอยเพียงใด ดร.กัญจนŤýักดิ์: “ในกฎĀมายแขŠงขันทางการคšา มาตรา 57 บัญญัติĀšามผูšประกĂบธุรกิจ กระทำการĂันเขšาลักþณะเปŨนการกระทำทางการคšาที่ไมŠเปŨนธรรม ซึ่งกŠĂใĀšเกิดคüามเÿียĀายแกŠ

Āนังÿือรพีพัฒนศักดิ์ | 224 ผูšประกĂบธุรกิจรายĂื่น Ăาทิ การกีดกันผูšประกĂบธุรกิจĂื่น ๆ ĂยŠางไมŠเปŨนธรรม การใชšĂำนาจ ตลาดที่เĀนืĂกüŠาĀรืĂĂำนาจตŠĂรĂงที่เĀนืĂกüŠาĂยŠางไมŠเปŨนธรรม การกำĀนดเงื่Ăนไขที่เปŨนการ จำกัดการประกĂบธุรกิจขĂงผูšประกĂบธุรกิจรายĂื่นĂยŠางไมŠเปŨนธรรม ดšüยคüามที่ĂงคŤประกĂบขĂงมาตรา 57 มีการใชšขšĂคüามที่มีคüามĀมายคŠĂนขšางกüšาง โดยเฉพาะĂยŠางยิ่ง คำüŠา ĂยŠางไมŠเปŨนธรรม ทำใĀšมาตราดังกลŠาüÿามารถตีคüามไดšกüšางขüาง เปŨนที่นŠาÿังเกตüŠา ในคำüินิจฉัยÿŠüนใĀญŠที่คณะกรรมการแขŠงขันทางการคšาตัดÿินüŠา มีการฝśาฝŚน กฎĀมายแขŠงขันทางการคšานั้น จะเปŨนการüินิจฉัยüŠาฝśาฝŚนมาตรา 57 ตัüĂยŠางคดีที่เกิดขึ้นตามมาตรา 57 ไดšแกŠ คดีที่แĂปพลิเคชันÿั่งĂาĀารแพลตฟĂรŤมĀนึ่ง ตšĂงการขึ้นราคาคŠานายĀนšากับรšานĂาĀารแĀŠงĀนึ่งที่ขายในแĂปพลิเคชันดังกลŠาü จึงไดšบĂก กลŠาüคüามตšĂงการขึ้นราคาคŠานายĀนšาแกŠรšานĂาĀารไป แตŠรšานĂาĀารยังไมไŠดšตĂบตกลง และใน ระĀüŠางรĂคำตĂบจากรšานĂาĀารĂยูŠนั่นเĂง แĂปพลิเคชันÿั่งĂาĀารดังกลŠาüก็ไดšทำการปŗดการ แÿดงผลการคšนĀารšานĂาĀารนั้น ทำใĀšผูšบริโภคที่ใชšแĂปพลิเคชันนั้นไมŠÿามารถเขšาไปÿั่งĂาĀาร จากรšานดังกลŠาüไดš ทำใĀšรšานĂาĀารดังกลŠาüตšĂงÿูญเÿียรายไดš ในภายĀลังรšานĂาĀารนั้นจึงตšĂง ยĂมจŠายคŠานายĀนšาที่ÿูงขึ้นเพื่ĂใĀšตนไดšขายĂาĀารตŠĂไปไดš ซึ่งคณะกรรมการฯ ตัดÿินüŠา การ กระทำขĂงแĂปพลิเคชันÿั่งĂาĀารดังกลŠาüเปŨนการกระทำทางการคšาที่ไมŠเปŨนธรรมตามมาตรา 57” คำüŠาไมŠเปŨนธรรมÿามารถจำกัดคüามไดšอยŠางไรบšาง ดร.กัญจนŤýักดิ์: “จากการทำüิจัยขĂงผมในเรื่ĂงดังกลŠาüนี้ ผมมีคüามเĀ็นüŠา คüามไมŠ เปŨนธรรมขĂงการกระทำทางการคšา ĂาจตีคüามไดšในĀลายทาง เชŠน เปŨนการกระทำที่ไมŠ ÿĂดคลšĂงกับประเพณีทางการคšา กลŠาüคืĂ เปŨนพฤติกรรมที่โดยปกติแลšü ผูšประกĂบธุรกิจจะไมŠ กระทำตŠĂกัน คüามไมŠเปŨนธรรมขĂงการกระทำทางการคšา ĂาจĀมายถึง การที่ผูšประกĂบธุรกิจ รายĀนึ่งกำĀนดภาระใĀšคูŠคšาขĂงตนÿูงเกินไปกüŠาประโยชนŤที่คูŠคšาไดš ซึ่งเปŨนการเĂาเปรียบคูŠคšา รüมไปถึงพฤติกรรมบางĂยŠางที่ไมŠมีเĀตุผลในทางธุรกิจĂะไรที่ÿามารถกลŠาüĂšางไดšเลย” ในมุมมองของอาจารยŤมองüŠากฎĀมายการแขŠงขันทางการคšาÿามารถแกšไขปŦญĀาในทาง ปฏิบัติและÿามารถปรับใชšไดšจริงĀรือไมŠ ดร.กัญจนŤýักดิ์: “จากที่ไดšÿำรüจคำüินิจฉัยขĂงคณะกรรมการการแขŠงขันทางการคšา ตั้งแตŠปŘ 2562 พบüŠา มีคำüินิจฉัยกüŠา 80 ฉบับ ซึ่งแÿดงไดšüŠา กฎĀมายแขŠงขันทางการคšาไดšถูก นำมาใชšจริง ๆ แตŠในคดีÿŠüนมากคณะกรรมการฯจะตัดÿินüŠาผูšประกĂบธุรกิจไมŠไดšฝśาฝŚนกฎĀมาย