มวยไทย

ศาสตร์และศิลปะมวยไทย ส าราญ สุขแสวง มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง

ศาสตร์และศิลปะมวยไทย ส าราญ สุขแสวง วิทยาลัยมวยไทยศึกษาและการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง 2560

ศาสตร์และศิลปะมวยไทย ส าราญ สุขแสวง ศศ.ด.(มวยไทยศึกษา) ศศ.ม.(มวยไทยศึกษา) วท.บ.(ไฟฟ้าอุตสาหกรรม) วิทยาลัยมวยไทยศึกษาและการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง 2560

ศาสตร์และศิลปะมวยไทย (ฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 1) ศาสตร์และศิลปะมวยไทย (ฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 1) ศาสตร์และศิลปะมวยไทย (ฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 1) ศาสตร์และศิลปะมวยไทย (ฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 1) ศาสตร์และศิลปะมวยไทย (ฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 1)

ส าราญ สุขแสวง 2560 ส าราญ สุขแสวง 2560 ส าราญ สุขแสวง 2560 ส าราญ สุขแสวง 2560 ส าราญ สุขแสวง 2560

1 ค าน า ต าราศาสตร์และศิลปะมวยไทย เป็นต าราที่ผู้เขียนมีความตั้งใจ เพื่อจะอนุรักษ์และส่งเสริม ศิลปวัฒนธรรมไทย นั่นคือ “มวยไทย” โดยมีเนื้อหาด้านประวัติและความเป็นมาของมวยไทย การ ไหว้ครูร่ายร ามวยไทย หลักการของมวยไทย ทักษะมวยไทย ทักษะการป้องกันตัวของมวยไทย และ แม่ไม้ ลูกไม้มวยไทย เพื่อเป็นเนื้อหาที่จะถ่ายทอดในการเรียนการสอนในรายวิชาทักษะและเทคนิค มวยไทย ในสาขาวิชามวยไทย ที่เปิดการเรียนการสอนในวิทยาลัยมวยไทยศึกษาและการแพทย์แผน มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง โดยผู้เขียนได้ศึกษาต าราเอกสาร งานวิจัย หรืองานอื่น ๆ ที่ เกี่ยวข้องในศาสตร์และศิลปะของมวยไทย และรวบรวมศาสตร์และศิลปะมวยไทยไว้ในนี้ นอกจากนี้ เพื่อไว้ผู้ที่สนใจได้ศึกษาและฝึกปฏิบัติได้ ซึ่งปัจจุบันน้อยมากที่เยาวชน คนไทยและประชาชนคนไทย จะเห็นความส าคัญของมวยไทยที่เป็นวัฒนธรรมไทย และเป็นเอกลักษณ์ของชาติไทย โดยหวังเป็นอย่างยิ่งว่าต าราเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อผู้ที่ศึกษาและน าไปใช้ในชีวิตประจ าวัน รวมทั้งน าไปถ่ายทอดและเผยแพร่ อนุรักษ์ส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมไทยให้คงอยู่สืบต่อไป ส าราญ สุขแสวง ผู้เขียน

2

3 สารบัญ หน้า ค าน า…………………………………………………………………………………..………………………………… ก สารบัญ……………………………………………………………………………………………………….………… ข สารบัญภาพ…………………………………………………………………………………………………………… ง บทที่ 1 ความเป็นมาและความส าคัญของมวยไทย……………………………………………………. 1 ความหมายของมวยไทย…………………………………………………………….……………………. 1 ประวัติมวยไทย………………………………………………………………………….………………...... 3 การตั้งท่ามวยโบราณ……………………………………………………………….…………............... 15 ความส าคัญของมวยไทย…………………………..……………………………….…………………….. 29 คุณประโยชน์ของมวยไทย…………………………………..…………………………………………… 30 สรุปท้ายบท……………………………………………………………………………….…………………… 33 ค าถามทบทวน............................................................................................................ 34 เอกสารอ้างอิง............................................................................................................. 34 บทที่2 การไหว้ครู ร่ายร ามวยไทย…………………………….……………………………..………….. 36 ความเป็นมาของการไหว้ครู ร่ายร ามวยไทย ………………………………………………....... 36 การไหว้ครูร่ายร ามวยไทย………………………………………………….……………………………. 36 การไหว้ครูร่ายร ามวยไทยก่อนการแข่งขัน……………………………………………………….. 39 ขั้นตอนในการไหว้ครูร่ายร ามวยไทยก่อนการแข่งขัน…………………………………….. 40 การแสดงท่าร่ายร ามวยไทย......................................................................................... 50 สรุปท้ายบท……………………………………………………..……………………............................ 55 ค าถามทบทวน............................................................................................................ 56 เอกสารอ้างอิง............................................................................................................. 56 บทที่3 หลักการของมวยไทย........................................................................................... 57 หลักการของมวยไทย.................................................................................................... 57 อวัยวะที่ใช้ในการต่อสู้ของมวยไทย…………………………………………………….……........... 57 จุดส าคัญที่เป็นเป้าหมายการชกของมวยไทย……………………………………………............ 59 ระดับการชกของมวยไทย……………………………………….……………………………..…………. 63 ระยะการชกของมวยไทย……………………………..…………………………………………........... 64 การก าหมัด…………………………………………………………………………………...................... 65 การตั้งท่าหรือการจดมวย…………………………………………………………………………………. 66 การเคลื่อนที่หรือการการเคลื่อนไหวของมวยไทย………………………………………........... 67 สรุปท้ายบท............................................................................................................... 101 ค าถามทบทวน.......................................................................................................... 102

สารบัญ (ต่อ) หน้า เอกสารอ้างอิง........................................................................................................... 102 บทที่4 ทักษะมวยไทย…………………………………………………….…………………..….………………. 104 ทักษะมวยไทย……………………………………………………………………….…..………….……. 104 วิธีการใช้หมัด........................................................................................................... 105 กลวิธีการใช้เท้า…………………………………………..…………………………….…………….……. 115 กลวิธีการใช้เข่า……………………………………………………………………….……………………. 130 วิธีการใช้ศอก………………………………………..……………………………………………………. 139 สรุปท้ายบท...…………………………………………..…………………………………………………. 150 ค าถามทบทวน......................................................................................................... 150 เอกสารอ้างอิง.......................................................................................................... 151 บทที่ 5 จังหวะการใช้ทักษะ การป้องกันของมวยไทย………………………………………………. 152 จังหวะการใช้ทักษะมวยไทย………………………………………………..…………………………. 152 หลักการป้องกันของมวยไทย………………………………………..…………….…………………. 154 การป้องกันท่าเบื้องต้นของการชกมวยไทย…………………………….…………………….…. 158 สรุปท้ายบท…………………………………………………….…………………..………………………. 162 ค าถามทบทวน.......................................................................................................... 163 เอกสารอ้างอิง........................................................................................................... 163 บทที่6 ศิลปะแม่ไม้มวยไทย…………………………….…………………..…………..…………………. 164 แม่ไม้มวยไทย……………………………………………………….………..…..…………….…………. 164 ลูกไม้มวยไทย…………………………………………………..…….………..……….……................ 173 สรุปท้ายบท………………………………………………………………….……………….................. 181 ค าถามทบทวน.......................................................................................................... 182 เอกสารอ้างอิง........................................................................................................... 182 บรรณานุกรม.......................................................................................................................... 183 4

5

สารบัญภาพ ภาพที่ หน้า 1.1 การตั้งท่าชกมวย........................................................................................................ 15 1.2 แม่ไม้ 1....................................................................................................................... 15 1.3 แม่ไม้ 2....................................................................................................................... 15 1.4 แม่ไม้ 3.............................................................................................................. ......... 16 1.5 แม่ไม้ 4....................................................................................................................... 16 1.6 แม่ไม้ 5....................................................................................................................... 16 1.7 แม่ไม้ 6..................................................................................................................... .. 17 1.8 แม่ไม้ 7....................................................................................................................... 17 1.9 แม่ไม้ 8................................................................................................. ...................... 17 1.10 แม่ไม้ 9..................................................................................................................... 18 1.11 แม่ไม้ 10.................................................................................................................. 18 1.12 แม่ไม้ 11.................................................................................................................. 18 1.13 แม่ไม้ 12.................................................................................................................. 18 1.14 ลูกไม้ 1........................................................................................................... ......... 18 1.15 ลูกไม้ 2............................................................................................................... ..... 19 1.16 ลูกไม้ 3.................................................................................................................... 19 1.17 ลูกไม้ 4.................................................................................................................... 19 1.18 ลูกไม้ 5.................................................................................................................... 20 1.19 ลูกไม้ 6.................................................................................................................... 20 1.20 ลูกไม้ 7.............................................................................................................. ...... 20 1.21 ลูกไม้ 8.................................................................................................................... 21 1.22 ลูกไม้ 9-11............................................................................................................... 21 1.23 ลูกไม้ 12................................................................................................................... 21 1.24 มวยไทยในสมัยโบราณ............................................................................................. 24 1.25 การชกมวยหน้าพระที่นั่ง สนามกลางแจ้ง................................................................ 24 1.26 การชกมวยไทยสมัยก่อนมีผู้ชมนิยมกันมาก............................................................. 24 1.27 การชกมวยแบบคาดเชือกที่สนามมวยสวนกุหลาบ.................................................. 26 1.28 การชกมวยไทยเริ่มมีการสวมนวม............................................................................ 26 1.29 การชกมวยในปัจจุบัน............................................................................................... 27 2.1 ปี่ชวา....................................................................................................................... ... 37 2.2 กลองแขก.................................................................................................................. 38 2.3 ฉิ่ง.................................................................................................................... ........... 38 6

7 สารบัญภาพ (ต่อ) ภาพที่ หน้า 2.4 วงปี่กลองบรรเลง........................................................................................................ 39 2.5 การท าจิตใจให้เป็นสมาธิ............................................................................................ 40 2.6 การใช้มือขวาหยิบดิน................................................................................................. 41 2.7 การน าดินใส่ศีรษะ...................................................................................................... 41 2.8 การกราบลงบนพื้น.................................................................................................... 41 2.9 การกระทืบเท้า........................................................................................................... 42 2.10 การทดสอบลมหายใจ.............................................................................................. 42 2.11 หลังการทดสอบลมหายใจทางซ้ายคล่องจึงก้าวเท้าซ้ายขึ้นบันได............................ 43 2.12 การพนมมือเสกคาถา............................................................................................... 43 2.13 การใช้มือทั้งสองลูบเชือกเบิกทาง............................................................................. 43 2.14 การกระโดดข้ามเชือก การเคารพผู้มาชมทั้ง 4 ทิศ และการเคารพสิ่งศักดิ์สิทธิ์ มุมตัวเอง........................................................................................................... 44 2.15 ผู้ตัดสินตรวจสอบอุปกรณ์การแข่งขัน...................................................................... 44 2.16 การเคารพมุมตัวเอง การทดสอบลมหายใจ และการเดินวนรอบเวที....................... 45 2.17 การกราบ................................................................................................................. 45 2.18 การกอบพระแม่ธรณี และการถวายบังคม................................................................ 46 2.19 การท าท่าปฐม และสร้อยมาลา................................................................................ 46 2.20 การยืนขึ้น การหันไปทางทิศขวามือ และเคารพต่อมุม............................................. 47 2.21 การร่ายร าท่าแหวกเมฆ การร่ายร าท่าปัดเมฆ และการร่ายร าท่าส่องเมฆ................ 47 2.22 การร่ายร าท่าหงส์เหิร............................................................................................... 47 2.23 การร่ายร าท่าพุ่งหอกโมกกะศักดิ์.............................................................................. 48 2.24 การร่ายร าท่าตัดไม้ข่มนาม....................................................................................... 48 2.25 การร่ายร าท่ากรายทวนแปดทิศ............................................................................... 49 2.26 การแสดงความเคารพมุมตนเอง............................................................................... 49 2.27 การร่ายร าท่าหงส์เหิร............................................................................................... 50 2.28 การร่ายร าท่ายูงร าแพน............................................................................................ 51 2.29 การสอดมือ............................................................................................................... 51 2.30 การร่ายร าท่าพระรามแผลงศร................................................................................. 52 2.31 การร่ายร าท่าพยัคฆ์ด้อมกวาง.................................................................................. 53 2.32 การร่ายร าท่าย่างสุขเกษม........................................................................................ 54 3.1 ที่ตั้งจุดส าคัญของร่างกายส่วนด้านหน้า...................................................................... 59 3.2 ที่ตั้งจุดส าคัญของร่างกายส่วนด้านหลัง.............................................................................. 60

สารบัญภาพ (ต่อ) ภาพที่ หน้า 3.3 ระดับการชกของมวยไทย........................................................................................... 64 3.4 การอยู่ในระยะใกล้..................................................................................................... 64 3.5 การอยู่ในระยะกลาง................................................................................................... 65 3.6 การอยู่ในระยะไกล..................................................................................................... 65 3.7 การก าหมัดของการชกมวยไทย มองเห็นด้านหน้าและด้านข้าง.................................. 66 3.8 การตั้งท่าหรือการจดเหลี่ยมขวา................................................................................ 66 3.9 การตั้งท่า................................................................................................................... . 67 3.10 การรุกเท้าธรรมดายกเท้าน า.................................................................................... 67 3.11 การรุกเท้าธรรมดายกเท้าตาม.................................................................................. 68 3.12 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 68 3.13 การถอยเท้าธรรมดายกเท้าหลัง............................................................................... 69 3.14 การถอยเท้าธรรมดายกเท้าน า................................................................................. 69 3.15 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 70 3.16 การถอยเท้าธรรมดายกเท้าน า.................................................................................. 70 3.17 การถอยเท้าธรรมดายกเท้าน า.................................................................................. 71 3.18 การถอยเท้าธรรมดายกเท้าน า................................................................................. 71 3.19 การถอยเท้าธรรมดายกเท้าน า................................................................................. 72 3.20 การถอยเท้าธรรมดายกเท้าน า................................................................................. 72 3.21 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 73 3.22 การรุกสลับยกเท้าหลังไปด้านหน้า.......................................................................... 73 3.23 การรุกสลับยกเท้าตาม.............................................................................................. 74 3.24 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 74 3.25 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 75 3.26 การรุกสลับยกเท้าหน้าไปด้านหน้า........................................................................... 75 3.27 การรุกสลับยกเท้าหน้าไปด้านหลัง........................................................................... 76 3.28 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 76 3.29 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 77 3.30 การรุกฉาก................................................................................................................ 77 3.31 การรุกฉาก................................................................................................................ 78 3.32 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 78 3.33 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 79 3.34 การถอยฉาก............................................................................................................. 79 8

9 สารบัญภาพ (ต่อ) ภาพที่ หน้า 3.35 การถอยเท้าธรรมดา................................................................................................. 80 3.36 การถอยเท้าขวาไปด้านข้างทางขวา................................................................................ 80 3.37 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 81 3.38 การเคลื่อนที่วงกลม.................................................................................................. 81 3.39 การเคลื่อนที่วงกลม.................................................................................................. 82 3.40 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 82 3.41 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 83 3.42 การเคลื่อนที่เสือย่าง................................................................................................. 83 3.43 การเคลื่อนที่เสือย่าง................................................................................................. 84 3.44 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 84 3.45 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 85 3.46 การเคลื่อนที่เสือย่าง................................................................................................. 85 3.47 การเคลื่อนที่เสือย่าง................................................................................................. 86 3.48 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 86 3.49 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 87 3.50 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 87 3.51 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 88 3.52 การเคลื่อนที่เสือย่าง................................................................................................. 88 3.53 การเคลื่อนที่เสือย่าง................................................................................................. 89 3.54 การเคลื่อนที่สิงหยาตรา........................................................................................... 89 3.55 การเคลื่อนที่สิงหยาตรา........................................................................................... 90 3.56 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 90 3.57 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 91 3.58 การเคลื่อนที่สิงหยาตรา........................................................................................... 91 3.59 การเคลื่อนที่สิงหยาตรา........................................................................................... 92 3.60 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 92 3.61 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 93 3.62 การเคลื่อนที่สิงหยาตรา........................................................................................... 93 3.63 การเคลื่อนที่สิงหยาตรา........................................................................................... 94 3.64 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 94 3.65 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 95 3.66 การเคลื่อนที่ม้าย่อง.................................................................................................. 95

สารบัญภาพ (ต่อ) ภาพที่ หน้า 3.67 การเคลื่อนที่ม้าย่อง.................................................................................................. 96 3.68 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 96 3.69 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 97 3.70 การเคลื่อนที่ย่างสุขเกษม......................................................................................... 97 3.71 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 98 3.72 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 99 3.73 การเคลื่อนที่ย่างสามขุม........................................................................................... 99 3.74 การเคลื่อนที่ย่างสามขุม........................................................................................... 100 3.75 การย่างสามขุม......................................................................................................... 100 3.76 การตั้งท่าจดมวย...................................................................................................... 101 4.1 การตั้งท่าจดมวย......................................................................................................... 105 4.2 การชกหมัดตรงหน้า................................................................................................... 106 4.3 การตั้งท่าจดมวย......................................................................................................... 106 4.4 การตั้งท่าจดมวย.................................................................................................... ..... 107 4.5 การชกหมัดตรงขวา.................................................................................................... 107 4.6 การตั้งท่าจดมวย......................................................................................................... 108 4.7 การตั้งท่าจดมวย......................................................................................................... 108 4.8 การชกหมัดหน้า.......................................................................................................... 109 4.9 การตั้งท่าจดมวย......................................................................................................... 109 4.10 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 110 4.11 การชกหมัดงัดหลัง..................................................................................................... 110 4.12 การตั้งท่าจดมวย..................................................................................................... .. 111 4.13 การตั้งท่าจดมวย....................................................................................................... 112 4.14 การชกหมัดเหวี่ยงหน้า.............................................................................................. 112 4.15 การตั้งท่าจดมวย....................................................................................................... 113 4.16 การตั้งท่าจดมวย....................................................................................................... 113 4.17 การตั้งท่าจดมวย....................................................................................................... 114 4.18 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 114 4.19 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 115 4.20 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 116 4.21 การตั้งท่าจดมวย................................................................................................... ..... 116 4.22 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 117 10

11 สารบัญภาพ (ต่อ) ภาพที่ หน้า 4.23 การถีบข้าง................................................................................................................. 117 4.24 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 118 4.25 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 118 4.26 การถีบหลัง........................................................................................................ ........ 119 4.27 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 119 4.28 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 120 4.29 การเตะตรง................................................................................................................ 121 4.30 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 121 4.31 การตั้งท่าจดมวย..................................................................................................... ... 122 4.32 การเตะเฉียง............................................................................................................... 122 4.33 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 123 4.34 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 123 4.35 การเตะตัดบน............................................................................................................ 124 4.36 การตั้งท่าจดมวย....................................................................................................... . 124 4.37 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 125 4.38 การเตะตัดกลาง......................................................................................................... 125 4.39 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 126 4.40 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 126 4.41 การเตะตัดล่าง........................................................................................................... 127 4.42 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 127 4.43 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 128 4.44 การเตะกลับ............................................................................................................... 128 4.45 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 129 4.46 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 130 4.47 การใช้เข่าเฉียง..................................................................................................... ...... 131 4.48 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 131 4.49 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 132 4.50 การเข่าเฉียง............................................................................................................ ... 132 4.51 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 133 4.52 การตั้งท่าจดมวย................................................................................................... ..... 133 4.53 การเข่าตัด.............................................................................................................. .... 134 4.54 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 134

สารบัญภาพ (ต่อ) ภาพที่ หน้า 4.55 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 135 4.56 การใช้เข่าลา.............................................................................................................. 135 4.57 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 136 4.58 การตั้งท่าจดมวย................................................................................................... ..... 136 4.59 การเข่าลอย............................................................................................................... 137 4.60 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 137 4.61 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 138 4.62 การเข่าน้อย............................................................................................................... 138 4.63 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 139 4.64 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 139 4.65 การศอกตี.................................................................................................................. 140 4.66 การตั้งท่าจดมวย.................................................................................................... .... 140 4.67 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 141 4.68 การศอกตัด.................................................................................................... ............ 141 4.69 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 142 4.70 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 142 4.71 การศอกงัด................................................................................................................ 143 4.72 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 143 4.73 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 144 4.74 การศอกพุ่ง................................................................................................................ 144 4.75 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 145 4.76 การตั้งท่าจดมวย.................................................................................................... .... 145 4.77 การศอกกระทุ้ง.......................................................................................................... 146 4.78 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 146 4.79 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 147 4.80 การศอกกลับแนวดิ่ง.................................................................................................. 147 4.81 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 148 4.82 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 148 4.83 การศอกกลับแนวขนาน............................................................................................. 149 4.84 การตั้งท่าจดมวย........................................................................................................ 149 5.1 จังหวะชิงชกหรือชิงท าก่อน........................................................................................ 152 5.2 จังหวะบังแล้วโต้ตอบ.................................................................................................. 153 12

13 สารบัญภาพ (ต่อ) ภาพที่ หน้า 5.3 จังหวะสวน................................................................................................................. 153 5.4 จังหวะตาม................................................................................................................. 154 5.5 การชิงท าก่อน............................................................................................................ 155 5.6 การหลบหลีก.............................................................................................................. 155 5.7 การรับหรือปิด............................................................................................................ 156 5.8 การกอด การจับ การปะทะ..................................................................................... 156 5.9 การกด การยก และการยึด..................................................................................... 157 5.10 การรักษาระยะ.......................................................................................................... 157 5.11 การหลบหมัดตรงขวา................................................................................................ 158 5.12 การป้องกันหมัดเหวี่ยงที่หน้า..................................................................................... 158 5.13 การป้องกันหมัดเสย................................................................................................... 159 5.14 การป้องกันการถีบ..................................................................................................... 159 5.15 การป้องกันการเตะเฉียง............................................................................................ 160 5.16 การป้องกันเตะที่ขาพับ.............................................................................................. 160 5.17 การป้องกันเข่า........................................................................................................... 161 5.18 การป้องกันการศอก................................................................................................... 161 5.19 การป้องกันมวยถนัดการใช้เท้า.................................................................................. 162 6.1 ท่าสลับฟันปลา (รับวงนอก)........................................................................................ 164 6.2 ปักษาแหวกรัง (รับวงใน)............................................................................................ 165 6.3 ขวาชัดหอก (ศอกวงนอก)........................................................................................... 165 6.4 อิเหนาแทงกริช........................................................................................................... 166 6.5 ยอเขาพระสุเมรุ (ชกคางหมัดต่ าก้มตัว 45 องศา)....................................................... 166 6.6 ตาเถรค้ าฟัก (ชกคางหมัดสูงก้มตัว 60 องศา)............................................................. 167 6.7 มอญยันหลัก (รับหมัดด้วยถีบ)................................................................................... 167 6.8 ปักลูกทอย (รับการเตะด้วยศอก)................................................................................ 168 6.9 จระเข้ฟาดหาง (รับหมัดด้วยเตะ)............................................................................... 168 6.10 หักงวงไอยรา (ศอกโคนขา)........................................................................................ 169 6.11 นาคาบิดหาง (บิดขาตีเข่าที่น่อง)................................................................................ 169 6.12 วิรุฬหกกลับ (รับเตะด้วยถีบ)..................................................................................... 170 6.13 ดับชวาลา (ปัดหมัดชกตอบ)...................................................................................... 170 6.14 ขุนยักษ์จับลิง (รับ-หมัด)............................................................................................ 171 6.15 ขุนยักษ์จับลิง (รับ-เตะ)............................................................................................. 171

สารบัญภาพ (ต่อ) ภาพที่ หน้า 6.16 ขุนยักษ์จับลิง (รับ-ศอก)............................................................................................ 172 6.17 หักคอเอราวัณ (โน้มคอตีเข่า)..................................................................................... 172 6.18 เอราวัณเสยงา (แหวกชกเสยคาง).............................................................................. 173 6.19 บาทาลูบพักตร์ (ปัดหมัดเตะตรงหน้า)....................................................................... 174 6.20 ขุนยักษ์พานาง (แหวกหมัดด้วยทุ่ม).......................................................................... 174 6.21 พระรามน้าวศร (ปิดศอกยกเสยคาง)......................................................................... 175 6.22 ไกสรข้ามห้วย (หลบถีบ เตะตรง ถีบขาหลัง)............................................................. 175 6.23 กวางเหลียงหลัง (ตามเตะ ถีบด้วยสันเท้า)................................................................. 176 6.24 กวางเหลียวหลัง (ตามเตะ ถีบด้วยสันเท้า)................................................................ 176 6.25 หิรัญม้วนแผ่นตัว (รีบเตะม้วนตัวแทงศอกกลับ)........................................................ 177 6.26 นาคมุดบาดาล (ก้มหลบลอดขาถีบขาพับ)................................................................. 177 6.27 หนุมานถวายแหวน (แหวกวงในชกเสยคางด้วยหมัด)................................................ 178 6.28 ญวนทอดแห (ปัดถีบเตะสอดขาพับ).......................................................................... 178 6.29 ทะแยค้ าเสา (หลบเตะถีบขาหลัง).............................................................................. 179 6.30 หงส์ปีกหัก (หลบวงใน วงนอก ศอกฟันแขน)............................................................. 179 6.31 สักพวงมาลัย (หลบวงในแทงศอกที่หน้าอก)............................................................. 180 6.32 เถรกวาดลาน (เตะกวาดขา)...................................................................................... 180 6.33 ผ่านลูกบวบ (หลบเข้าวงในฟันศอกตรงหน้า)............................................................ 181 14

1 บทที่ 1 ความเป็นมาและความส าคัญของมวยไทย มวยไทย เป็นศิลปะการต่อสู้ของวัฒนธรรมไทยที่ชาวต่างชาติให้เป็นที่ยอมรับและหลงใหลที่ ต้องการจะศึกษาเรียนรู้ เพราะมวยไทยคือความงดงามของศิลปะการต่อสู้ที่แฝงไว้ซึ่งศาสตร์และศิลป์ น ามาซึ่งการยอมรับสร้างสัมพันธภาพที่ดีของผู้เรียนรู้ศิลปะมวยไทย ทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ ความโดดเด่นและความเป็นเอกลักษณ์ไทยจึงเป็นสิ่งที่คนไทยต้องศึกษาเรียนรู้ในบทนี้ผู้เขียนได้แสดง เนื้อหาในหัวข้อ ความหมายของมวยไทย ประวัติมวยไทย ความส าคัญและประโยชน์ของมวยไทย เพื่อ ช่วยกันอนุรักษ์และสืบสานวัฒนธรรมอันดีงามของชาติไทยให้คงอยู่สืบไป ความหมายของมวยไทย มวยไทย เป็นศาสตร์และศิลป์แห่งการต่อสู้ของชาติไทย ที่เป็นศาสตร์เพราะสามารถเรียนรู้ และถ่ายทอดได้เหมือนแขนงอื่น ๆ และที่เป็นศิลป์เพราะมวยไทยเป็นศิลปะการต่อสู้ของชนชาติไทย นอกจากนั้นยังเป็นศิลปะในการต่อสู้ที่ใช้ในการปูองกันตัวโดยใช้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเกือบทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็น หมัด เท้า เข่า ศอก ศีรษะที่เราได้ยินกันมาว่า นวอาวุธทั้ง 9 และยังเป็นกีฬาที่สามารถ แข่งขันกันเพื่อความเป็นเลิศอีกทั้งยังประกอบอาชีพหารายได้ให้กับตัวเองได้ด้วย โดยมีกฎกติกา การแข่งขันอย่างเคร่งครัด นอกจากนั้นยังน าไปใช้ในการออกก าลังกายและน าไปใช้ในชีวิตประจ าวัน ได้ด้วย มวยไทยมีการวิวัฒนาการมาหลายร้อยปีจึงสั่งสมวัฒนธรรม และประเพณีหลาย ๆ ด้าน ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันและได้ผสมผสานได้อย่างกลมกลืน เช่น ความเชื่อในเรื่องจิตวิญญาณ คาถาอาคม ดนตรี วรรณกรรม คุณธรรมจริยธรรม การมีระเบียบวินัย ความรับผิดชอบ เป็นต้น ดังนั้น ความหมายของมวยไทยจึงมีความหลากหลายและแตกต่างกันไป พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (2556, หน้า 883) ให้ค าจ ากัดความ ค าว่า มวย หมายถึง การชกกันด้วยหมัด มวยไทยเป็นกีฬาชกมวยบนเวททีที่มีกติกายอมให้คู่ชกใช้ เท้า ศอก และ เข่าได้ มวย หมายถึง กีฬาชนิดหนึ่งและเป็นศิลปะปูองกันตัวด้วย เช่น การต่อสู้โดยใช้หมัดแบบมวย สากล หรือใช้อวัยวะส่วนอื่นด้วยแบบมวยไทย มวยไทยมีมาแต่ดึกด าบรรพ์ คงจะตั้งแต่สมัยที่ไทยเริ่ม สร้างตนเองขึ้นเป็นชาติ เพราะสมัยนั้นไทยมีการรบอยู่เรื่อย ๆ จึงต้องมีศิลปะการต่อสู้ทั้งแบบใช้อาวุธ และใช้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเข้าชก ถอง และเตะ (ชาญชัย ยมดิษฐ์, 2559, หน้า 23) มวยไทย เป็นวิชาการต่อสู้และปูองกันตัวชนิดหนึ่งที่มีลักษณะผิดแผกแตกต่างไปจากมวย ต่างประเทศ โดยอวัยวะทุกส่วนมิได้ปล่อยนิ่งเฉย ทั้งก าลังกายก าลังใจ และก าลังความคิดเป็นสิ่งที่ทุก คนพึงมีและเป็นสิ่งที่นักมวยทุกคนต้องมีความว่องไวระหว่างตัวต่อตัวโดยปราศจากอาวุธ และต่อสู้กัน ด้วยความดุเดือดโลดโผน (ราชัน เฉลียวศิลป์, 2558,หน้า 5) มวยไทย หมายถึง กีฬาชกมวยบนเวทีที่มีกติกายอมให้คู่ชกใช้เท้า และเข่าได้ มวยไทยจึงเป็น ศาสตร์และศิลป์ ที่เป็นศาสตร์เพราะเป็นวิชาที่ทุกคนอาจจะศึกษาหาความรู้ได้เหมือนวิชาแขนงอื่น ๆ

2 ส่วนที่เป็นศิลป์ก็เพราะแขนงนี้เต็มไปด้วยกลยุทธ์และลวดลาย ซึ่งยากที่จะเรียนรู้และปฏิบัติได้อย่าง ชัดเจน (ชาญณรงค์ สุหงษา, 2545, หน้า 5) กีฬามวยไทย หมายถึง กิจกรรมเคลื่อนไหวชนิดหนึ่งที่ใช้อวัยวะเกือบทุกส่วนของร่างกาย เช่น ศอก เข่า เท้า หมัด เป็นศิลปะในการต่อสู้แข่งขัน ฝึกซ้อมออกก าลังกายเพื่อช่วยพัฒนาร่างกาย อารมณ์ สังคม จิตใจ และสติปัญญา (โพธ์สวัสดิ์ แสงสว่าง, 2557, หน้า 9) มวยไทยเป็นศิลปะการต่อสู้ปูองกันตัวที่สามารถน าไปใช้ทั้งในเชิงกีฬาและการต่อสู้จริง ๆ ศิลปะประเภทนี้มีมาแต่โบราณกาล บรรพบุรุษชาติไทยได้ฝึกฝนอบรมสั่งสอนกุลบุตรไว้เพื่อปูองกันตัว และชาติ บรรดาชายฉกรรจ์ของไทยได้รับการฝึกฝนวิชามวยไทยแทบทุกคน นักรบผู้กระเดื่องนามทุก คนต้องได้รับการฝึกฝนอบรมศิลปะประเภทนี้อย่างจัดเจนทั้งสิ้น เพราะการใช้อาวุธรบในสมัยโบราณ เช่น กระบี่ พลอง ดาบ ง้าว ทวน ฯลฯ ถ้ามีความรู้วิชามวยไทยประกอบด้วยแล้ว จะท าให้เกิด ประโยชน์มากที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยามที่เข้าต่อสู้ตัดพันประชิดตัว จะได้อาศัยใช้อวัยวะบางส่วน เข้าช่วย เช่น เข่า เท้า ศอก เป็นต้น แต่เดิมมาศิลปะมวยไทยที่มีชั้นเชิงสูง มักจะฝึกสอนกันในบรรดา เจ้านายชั้นผู้ใหญ่ หรือเฉพาะพระมหากษัตริย์และขุนนางฝุายทหารเท่านั้น ต่อมาจึงได้แพร่หลายไปถึง สามัญชนซึ่งได้รับการถ่ายทอดวิทยาการจากบรรดาอาจารย์ ซึ่งเดิมเป็นยอดขุนพล หรือยอดนักรบ มาแล้ว วิทยาการจึงได้แพร่หลายและคงอยู่ตราบเท่าทุกวันนี้ (คึกเดช กันตามระ, 2553, หน้า 11) มวยไทย เป็นทั้งกีฬาและเป็นยุทธวิธีของไทย ซึ่งประดิษฐ์คิดเอาอวัยวะบางส่วนของร่างกาย เป็นอาวุธประหารศัตรู และท าการปูองกันตัวให้หนักเป็นเบาได้ ดังนั้นมวยไทยจึงเป็นได้ทั้งวิธีการต่อสู้ กีฬา กิจกรรมการเคลื่อนไหวและถือว่าเป็นยุทธวิธีปูองกันตัวที่มีลักษณะเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ได้ ส่วนพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2558 ให้ค าจ ากัดความว่ามวย หมายถึง การชกกัน ด้วยหมัด มวยไทยเป็นกีฬาชกมวยบนเวทีที่มีกติกายอมให้คู่ต่อสู้ใช้เท้า ศอก และเข่าได้ กล่าวสรุปได้ว่า มวยไทย หมายถึง กีฬาชนิดหนึ่งที่มีกฎกติกาการแข่งขันอย่างชัดเจน และ เป็นศิลปะการต่อสู้เพื่อปูองกันตัวในการสู้รบ โดยใช้อวัยวะเกือบทุกส่วนของร่างกายตั้งแต่สมัยโบราณ กาล นอกจากนี้ยังเป็นกิจกรรมการออกก าลังกาย เพื่อพัฒนาสมรรถภาพทางกายด้วย มวยไทย เป็น ศิลปะศาสตร์ซึ่ง บรรพบุรุษได้เพียรพยายามสืบทอดและพัฒนายกระดับวิธีต่อสู้ปูองกันตัว มอบให้เป็น มรดกแก่ลูกหลานไทยนับเป็นพันปีมาแล้ว มวยไทยขนานแท้นั้นไม่มีชนชาติใดสามารถแสดงได้ดีเท่า คนไทย แต่ปัจจุบันนี้มวยไทยถูกดัดแปลงจนสิ้น หนักไปทางใช้พละก าลัง ขาดศิลปะ และประเพณี นิยม นอกจากนี้มวยไทยเป็นทั้งกีฬา เป็นทั้งยุทธวิธีของไทย ซึ่งประดิษฐ์คิดเอาอวัยวะบางส่วนของ ร่างกายใช้เป็นอาวุธประหารศัตรูและท าการปูองกันตัวให้หนักเป็นเบาได้ นอกจากจะเป็นกีฬาเล่น สนุกสนานแล้ว ยังเป็นอาวุธปูองกันตัว และเป็นวิธีเพาะก าลังกาย ก าลังใจให้แข็งแรงอดทนกล้าหาญ ไม่ใช่วิชาต่ าต้อยดังที่บางคนเข้าใจผิดว่านักมวยไทยเป็นพวกนักเลงหัวไม้ นักมวยไทยที่แท้จริงย่อมมี ความประพฤติเรียบร้อย สุภาพอ่อนโยน กล้าหาญ อดทน เด็ดขาด ในทางที่ชอบด้วยกฎหมาย และ ศีลธรรม ดั่งสโลแกนที่ว่า "นักมวยต้องอ่อนน้อมแต่ไม่อ่อนแอ แข็งแรงแต่ไม่แข็งกระด้าง"

3 ประวัติมวยไทย มวยไทยเกิดขึ้นในสมัยใดไม่แน่ชัด เท่าที่มีหลักฐานพบว่ามวยไทยเกิดขึ้นมานานแล้ว อาจจะเกิดขึ้นพร้อมกับชาติไทย เพราะถือว่ามวยไทยเป็นศิลปะประจ าชาติของไทยเราจริง ๆ ยากที่ ชาติอื่นจะเลียนแบบได้ การศึกษาวิจัยเกี่ยวกับความเป็นมาของกีฬามวยไทย โดยศึกษาย้อมอดีตนั้น พบว่า หลักฐานทางประวัติศาสตร์ของไทยมีการบันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับมวยไทยไว้น้อย เนื่องจากอาณาจักร ของชนชาติไทยผ่านภาวะสงครามมาหลายยุคหลายสมัย เอกสารและหลักฐานต่าง ๆ มักช ารุด สูญหายหรือถูกท าลายไป ซึ่งอาจเกิดจากภาวะสงครามที่ต้องต่อสู้กับผู้รุกรานจากภายนอกประเทศ โดยตรงจากการแย่งชิงอ านาจทางการเมืองการปกครองระหว่างคนไทยด้วยกันเอง จากความไม่รู้ และจากตัวเจ้าของต าราเองที่ไม่ต้องการถ่ายทอดวิชาความรู้นั้นให้แก่คนนอกที่ไม่ใช้ลูกศิษย์ ประวัติ ความเป็นมาเกี่ยวกับมวยไทยจึงไม่ปรากฏเด่นชัด จะมีกล่าวถึงอยู่บางในเรื่องของกฎหมาย การทหาร และการจารึกเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่มักเกี่ยวข้องกับงานสนุกสนาน โดยสันนิษฐานได้ว่ามวยคงเริ่มมาจาก การใช้อวัยวะส่วนต่าง ๆ ของร่างกายในการปกปูองและเข้าท าร้ายศัตรูในระยะประชิดตัว มวยไทยได้ เริ่มมีการบันทึกในประวัติศาสตร์ถึงคุณสมบัติที่โดดเด่นของมวยไทยอย่างน่าภาคภูมิใจ แก่ประชาชน ชาวไทยเมื่อในสมัยกรุงศรีอยุธยา ซึ่งได้มีการบันทึกตามล าดับดังนี้ 1. สมัยกรุงสุโขทัย อาณาจักรสุโขทัยแรกตั้งนั้น จุลศักราช 600 ตรงกับ พ.ศ. 1781 เจริญรุ่งเรืองเป็นราชธานี ระหว่าง พ.ศ. 1800-1920 ตลอดระยะเวลาประมาณ 120 ปี กรุงสุโขทัย ต้องท าสงครามกับอาณาจักรข้างเคียงอยู่เสมอในการสงครามดังกล่าวมีสงครามครั้งส าคัญถึง 3 ครั้ง คือ ศึกขุนสามชนะระหว่าง พ.ศ. 1801-พ.ศ. 1813 ตรงกับรัชสมัยพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ศึกสองกรุง ประมาณ พ.ศ.1914-1916 ตรงกับรัชสมัยพญาลิไทย และสงครามครั้งที่ 3 ซึ่งเป็นวาระสุดท้ายของ อาณาจักรสุโขทัย ประมาณ พ.ศ. 1919-1920 ตรงกับรัชสมัยพญาไสยลิไทย ในสมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี ปี พ.ศ. 1800 พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ครองราชย์สมบัติ เมื่อ เสด็จสวรรคตราชโอรสมีพระนามว่าขุนบานเมืองได้สืบราชสมบัติต่อมา แต่ก็มิได้มีพระบารมีอยู่ได้นาน นัก ได้เสด็จสวรรคตเมื่อประมาณปี พ.ศ. 1820 ราชสมบัติจึงตกทอดมาสู่พ่อขุนรามค าแหงมหาราช สมัยที่พ่อขุนรามค าแหงมหาราชขึ้นครองราชย์สมบัตินั้น พระองค์ได้สร้างเกียรติประวัติสร้างชาติ บ้านเมืองอย่างน่าอัศจรรย์คือ อาณาจักรของพระองค์ได้ขยายออกไปอย่างไพศาล พระองค์ทรงมี ปรีชาสามารถและชาญฉลาดในด้านการรบพุ่ง มีวิญญาณของนักรบโดยแท้จริง เราจะเห็นได้ว่าในสมัย กรุงสุโขทัยมีสงครามหลายครั้งจนถึงสมัยราชกาลของพญาไสยลิไทย ปลายสมัยกรุงสุโขทัยเป็นช่วงที่ กรุงศรีอยุธยาเริ่มเรืองอ านาจ และเข้ามาครอบครองอาณาจักรสุโขทัย การท าสงคราม แย่งชิงอ านาจ ในสมัยนั้นบางครั้งยึดเยื้อเป็นเวลานานถึง 6 ปี ท าให้สูญเสียไพร่พล ทรัพย์สินเป็นจ านวนมาก สิ่ง ส าคัญที่สุดในช่วงเวลามีศึกสงครามคือความพยายามรักษาผืนแผ่นดินที่ตนอาศัยอยู่ให้มั่นคงที่สุด จึง จ าเป็นต้องมีรวบรวมไพร่พลเพื่อเป็นก าลังรบเพื่อกักตุนเสบียงอาหาร มีการฝึกหัด การต่อสู้ปูองกัน ด้วยมือเปล่าและอาวุธชนิดต่าง ๆ เพื่อเป็นการเตรียมพร้อม การรบในสมัยนั้นเป็นการรบแบบ ประจัญบาน หรือที่เรียกว่าตะลุมบอนและการรบแบบซุ่มโจมตี ซึ่งเป็นการรบในระยะประชิดตัวทั้งสิ้น การฝึกหัดศิลปะการต่อสู้ปูองกันตัวแบบมวยไทยจึงเป็นการฝึกซึ่งมีความส าคัญมากส าหรับการรบใน ระยะประชิด เขตร ศรียาภัย ได้เขียนเรื่องเกี่ยวกับประโยชน์ของมวยไทยใน กรุงสุโขทัยไว้ในหนังสือ

4 ฟูาเมืองไทยว่า การที่กรุงสุโขทัยถูกเพื่อนบ้านรุกรานอยู่เสมอ ท าให้ชาวสุโขทัยต้องฝึกฝนมวยไทย กระบี่กระบอง และอาวุธต่าง ๆ เพื่อต่อสู้กับผู้รุกรานและพยายามปรับปรุงเพื่อให้มีประสิทธิภาพ มากขึ้น การรบในสมัยนั้นใช้มีด หอก ดาบ เป็นอาวุธการต่อสู้จึงมีโอกาสที่จะเข้าประชิดตัว คนไทย จึงฝึกหัดการเตะ การถีบเอาไว้เพื่อให้คู่ต่อสู้เสียหลักและจะได้เลือกฟันเลือกแทงได้ง่ายขึ้น ด้วยเหตุดังกล่าวนี้เอง กรุงสุโขทัยซึ่งมีการรบเพื่อมีการขยายอาณาจักรจึงได้มีการเตรียม ตัวในเรื่องศิลปศาสตร์ต่าง ๆ เช่น การต่อสู้ด้วยอาวุธ การฝึกการต่อสู้ปูองกันตัวด้วยมวยไทย กระบี่ กระบอง ดาบ มีด อันใดที่จะเป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติในการท าสงคราม เชื่อว่าได้มีการฝึกหัดกัน ตามบ้านของอาจารย์ ดังนั้นคนไทยสมัยสุโขทัยได้ฝึกฝนศิลปะการต่อสู้ด้วยอาวุธและมือเปล่า แม้แต่ เด็กชายที่ย่างเข้าสู่วัยรุ่นก็ได้รับการฝึกอบรมให้ศึกษาวิชาการรบด้วยอาวุธและการต่อสู้ด้วยมือเปล่า ในสมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี มีส านักที่ให้ความรู้ทางด้านศิลปศาสตร์มากมาย ซึ่งจัดขึ้น โดยนักปราชญ์หรือผู้เฒ่าที่มีความรู้และประสบการณ์ในวิชาการต่าง ๆ ฝึกสอนให้กับเด็กหนุ่มไทย ส านักที่มีชื่อเสียงส านักหนึ่งก็คือ ส านักสมอคอน แขวงเมืองลพบุรี ดังปรากฏในพงศาวดารว่า พ่อขุน ศรีอินทราทิตย์เห็นว่ากรุงสุโขทัยจะเป็นอาณาจักรที่ยิ่งใหญ่ครองความเป็นอิสระได้นานนั้นขึ้นอยู่กับ ผู้น าซึ่งต้องมีความรู้ความสามารถอย่างแท้จริงในด้านมวย การทหารและการปกครอง ด้วยเหตุนี้จึงได้ ส่งเจ้าชายร่วง ซึ่งแปลว่า รุ่งเรือง โอรสองค์ที่ 2 ซึ่งขณะนั้นมีพระชนมายุได้ 13 พรรษา ให้ไปเล่าเรียน ศิลปศาสตร์ที่ส านักสมอคอน แห่งเมืองลพบุรี ส านักสมอคอนเป็นส านักที่มีชื่อเสียงมากในขณะนั้น พระมหากษัตริย์และเจ้าเมืองนิยมส่งโอรส และบุตรหลายของตนมาอบรมศิลปศาสตร์ที่ส านักนี้ตั้งแต่ เยาว์วัย เจ้าชายร่วงจึงมีสหายร่วมส านักอาจารย์เดียวกัน 2 พระองค์ เป็นโอรสของเจ้าผู้ครองนคร เงินยาง และเจ้าผู้ครองนครพะเยาทั้ง 3 พระองค์ได้ทรงศึกษาเป็นเวลา 3 ปี จึงส าเร็จแล้วต่างก็แยก ย้ายกลับไปบ้านเมืองของตน การฝึกหัดมวยไทยในสมัยกรุงสุโขทัย นอกจากจะฝึกหัดกันตามส านักต่างๆ แล้ว ยังมีการ ฝึกหัดมวยไทยตามวัดต่าง ๆ ด้วย ชาวไทยสมัยกรุงสุโขทัยถือว่าวัดเป็นสถานที่ให้ความรู้ฝึกหัดอบรม บ่มนิสัยทุกอย่างทั้งวิชาการและวิชาชีพต่าง ๆ เช่น วิชาการแพทย์ ศิลปะ การฝีมือ การเรียนหนังสือ การฝึกหัดมารยาท รวมทั้งการฝึกมวยไทย เพราะประชาชนถือว่าวัดเป็นศูนย์กลางของประชาชน จากการศึกษาเรื่องโบราณศึกษา ซึ่งเขียนโดยพระยาปริยัติธรรมธาดาในหนังสือวชิรญาณ พบว่าสมัย กรุงสุโขทัย วัด และรัฐด าเนินการฝึกอบรมสั่งสอนคน ส านักศึกษาเล่าเรียนจึงแบ่งออกเป็น 3 ลักษณะ คือ วัดเป็นส านักเรียนของคนหลายประเภทมีทั้งบุตรคนธรรมดาสามัญ บุตรข้าราชการ และบุตรเจ้า ฟูาพระมหากษัตริย์การเรียนการสอนในวัดนั้นไม่เรียนเฉพาะหนังสืออย่างเดียว เรียนวิชาชีพต่าง ๆ เช่น การแพทย์ การฝีมือ ศิลปะ รวมทั้งการฝึกหัดศิลปะมวยไทย กระบี่กระบองด้วย ส่วนผู้สอนนั้นก็มี ทั้งพระภิกษุและชาวบ้านที่มีความรู้ความสามารถอีกสถานหนึ่งที่สอนให้เฉพาะเจ้านายและบุตร ข้าราชการเท่านั้น คือ ส านักราชบัณฑิตดังปรากฏในพงศาวดารว่า พระเจ้าลิไทยเมื่อยังพระเยาว์เคย ศึกษา มีความรู้แตกฉานจนได้รับยกย่องว่าเป็นปราชญ์ที่ส านักราชบัณฑิต ซึ่งแหล่งการศึกษานี้ได้ สอนแต่เฉพาะวิชาการอย่างเดียว หากแต่ต้องเรียนภาคปฏิบัติด้วย โดยเฉพาะวิชาการต่อสู้ปูองกันตัว มีการใช้อาวุธ หอก ดาบ กระบี่กระบอง ดาบสองมือ มีด ขวาน ง้าว กริช หน้าไม้ โล่ โตมร (หอก) และ มวยไทย ซึ่งเป็นศิลปะการต่อสู้ด้วยมือเปล่า

5 การศึกษาประวัติศาสตร์กฎหมายไทย พบว่า การชกมวยถือเป็นการแสดงศิลปะปูองกันตัว เป็นประเพณีที่ดีงามอย่างหนึ่งดังที่ ก าธร ค าประเสริฐ กล่าวไว้ในค าบรรยายวิชาประวัติศาสตร์ กฎหมายตอนหนึ่งว่า กฎหมายไทยได้มีมาตั้งแต่สมัยพ่อขุนรามค าแหงมหาราชแล้ว โดยแบ่งออกเป็น 3 ลักษณะ คือ ศิลาจารึกของพ่อขุนรามค าแหง (ศิลาจารึกหลักที่ 1) กฎหมายลักษณะโจร และ กฎหมาย พระเจ้ามังรายหรือมังรายศาสตร์ ส าหรับ 2 ลักษณะแรกนั้น ปรากฏมีหลักฐานเป็นลาย ลักษณ์อักษร โดยการจารึกในเสาหินและแผ่นศิลา ส่วนลักษณะที่ 3 มีลักษณะเป็นภาษาไทยยวน จารึกลงในใบลาน มังรายศาสตร์มีเรื่องเกี่ยวมวยไทย คือในเรื่องสาเหตุวิวาท ด่าตี ก าหนดไว้ 16 ประการ มีประการที่ 7 ต่อยกัน และประการที่ 15 เล่นการพนัน ในสมัยสุโขทัยถือว่าการชกมวยเวที ชั่วคราวตามงานวัดและงานเฉลิมฉลองต่าง ๆ เป็นลักษณะศิลปะปูองกันตัวเป็นประเพณีอันดีงาม ไม่ใช่เป็นการพนัน จึงไม่มีการเสียภาษีอากรแต่อย่างใด ในสมัยกรุงสุโขทัยยังไม่ปรากฏหลักฐานที่กล่าวถึงลักษณะวิธีใช้มวยไทยในการต่อสู้คง สันนิษฐานได้ว่าศิลปะการต่อสู้ปูองกันตัวด้วยการใช้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายนั้นคงมีแบบอย่างมาแต่ เดิมและพัฒนาขึ้นมาเรื่อย ๆ เนื่องจากที่ตั้งอาณาจักรสุโขทัยของพวกไทยนั้นแต่เดิมมีชนพื้นเมืองเดิม คือพวกขอม หรือที่เรียกว่า ข่า ขมุ เขมร มอญ เม็ง และพวกลาว หรือที่เรียกว่า ลัวะ ละว้า อาศัยอยู่ การพุ่งเข้าครอบครองพื้นที่และความผสมกลมกลืนระหว่างชาติพันธุ์ต่าง ๆ ย่อมจะต้องได้เรียนรู้ ประสบการณ์ศิลปะการต่อสู้ของกันและกันและชนชาติไทยก็เป็นชาติที่เจริญรุ่งเรือง มีระบบระเบียบ การเมืองการปกครองมานานหลายชั่วอายุคน ย่อมมีการพัฒนาศิลปะวิทยาการแขนงต่าง ๆ รวมทั้ง ศิลปะการต่อสู้ด้วยมือเปล่าและอาวุธยุทโธปกรณ์ต่าง ๆ ขึ้นเป็นล าดับ เนื่องจากเป็นส่วนส าคัญของ การปูองกันประเทศในขณะนั้น 2. สมัยกรุงศรีอยุธยา กรุงศรีอยุธยาประกาศตนเป็นราชธานี เมื่อปีขาล โทศก จุลศักราช 712 (วันศุกร์ ขึ้น 6 ค่ า เดือน 5 เพลา 3 นาฬิกา 9 บาท) พ.ศ. 1893 เจริญรุ่งเรืองมาจนถึง พ.ศ. 2310 รวมระยะเวลา 417 ปี มีพระมหากษัตริย์ปกครอง 33 พระองค์ ตลอดระยะเวลาดังกล่าว กรุง ศรีอยุธยาต้องท าศึกสงครามต่อต้านการรุกรานจากอาณาจักรข้างเคียงคือ สุโขทัย พม่า เขมร มอญ และจากการแย่งชิงอ านาจกันเอง เฉพาะที่เป็นสงครามใหญ่ ๆ พอที่จะรวบรวมได้มีถึง 43 ครั้ง ส่วนมากจะเป็นการรบระหว่างไทยกับพม่า ดังนั้นพระมหากษัตริย์และราษฎรไทยจ าเป็นต้องฝึกหัด ศิลปะปูองกันตัวและวิชาการทหารเพื่อปูองกันประเทศ ช่วงเวลาที่จะฝึกหัดศิลปะปูองกันตัวและ เตรียมก าลังรบมักจะเป็นช่วงฤดูฝน เพราะในสมัยนั้นการยกทัพไปตีเมืองใดก็ตามมักจะรอให้เข้าฤดู แล้งก่อน เพื่อสะดวกในการเดินทัพที่มีทั้งไพร่พล เสบียงอาหารและอาวุธยุทโธปกรณ์ ในการฝึกศิลปะ การต่อสู้พร้อมยุทธวิธีทางการทหาร ซึ่งทหารทุกคนต้องฝึกควบคู่กับการใช้อาวุธ ดาบ หอก และมีด สั้น เพื่อให้การรบได้ผลดียิ่งขึ้น ซึ่งเป็นที่ประจักว่ามวยไทยมีส่วนในการกอบกู้อิสระภาพบ้านเมืองใน สมัยของสมเด็จพระนเรศมหาราชในปี พ.ศ. 2127 พระองค์ทรงเชี่ยวชาญในการรบด้วยอาวุธต่าง ๆ และมวยไทยมาก ปี พ.ศ. 2112 กรุงศรีอยุธยาตกเป็นเมืองขึ้นแก่พม่าครั้งแรก จนมาถึงสมัยสมเด็จพระนเรศวร มหาราช พระองค์ทรงประกาศอิสรภาพเมื่อปี พ.ศ. 2127 แต่ก่อนที่จะประกาศอิสรภาพ พระองค์ได้ ทรงเตรียมบุคคลในกองทัพฝึกซ้อมการต่อสู้ เช่น การใช้อาวุธคู่กันไปกับการฝึกมวยไทย พระองค์เอง ก็ฝึกมวยไทยด้วยเช่นกันถือกันว่าในขณะนั้นพระองค์ทรงเป็นนักมวยที่มีฝีมือดีของยุคนั้น

6 จากการศึกษาประวัติศาสตร์กฎหมายไทย พบว่า ในสมัยพระเอกาทศรถ มีกฎหมาย เกี่ยวกับการชกมวยอยู่ข้อหนึ่งเรียกว่า “พระอัยการเบ็ดเสร็จ” ซึ่งเป็นกฎหมายที่ใช้ในสมัยกรุงศรีอยุธยา และน ามาช าระในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ พ.ศ. 2347 ตรงกับรัชกาลที่ 1 มีความว่า “มาตราหนึ่ง ชนทั้ง สองเป็นเอกจิตเอกฉันท์ ตีมวยด้วยกันก็ดี และปล้ ากันก็ดี และผู้หนึ่งต้องเจ็บปวดก็ดี โค่นหักถึงการ มรณภาพก็ดีท่านว่าหาโทษมิได้ อนึ่งมีผู้ยุยงตกรางวัลก็ดีให้ปล้ ารีนั้นผู้ยุยงหาโทษมิได้ เพราะเหตุผู้ยุนั้น จะได้มีเจตนาที่จะใคร่ให้สิ้นชีวิตหามิได้ แต่ใคร่ดูเล่นเปนผาสุกภาพ เป็นกรรมแก่ผู้ถึงมรณภาพเองแล” นอกจากนี้ยังมีกฎหมายพระเจ้ามังรายหรือมังรายศาสตร์ ลักษณะวิวาท พ.ศ. 2230 สมัย รัชการสมเด็จพระเพทราชา มีความว่า คนทั้งหลายในโลกนี้จักวิวาทผิดกันด้วยเหตุ 16 ประการ ดังนี้ 1. กู้ของท่าน 2. ยืมของท่าน 3. รวมทุนกันท าการค้าก าไร 4. รับจ้างท างานไม่ส าเร็จละทิ้งงานเสีย 5. ให้ของแล้วจะขอคืน 6. ปลอม (แปลก) ของซึ่งไม่มีวิญญาณ 7. ต่อยกัน 8. ผัวเมียจะหย่ากัน 9. รักเมียท่านจับมือถือนม 10. แย่งทรัพย์และแย่งมรดก 11. ฝากของกันไว้ 12. ของสูญเสียไป 13. ไม่คืนไม่ครบถ้วน 14. ของน้อยอ้างว่าของมาก 15. การเล่นการพนัน 16. เหตุระหว่างคนเลย คนตี พ่อ แม่ ลูก ผัวเมีย ข้าและเจ้า (หลวงสุทธิวาทนฤพุฒิ) กฎหมายลักษณะวิวาทด่าตีกันนี้มีหลายมาตรา และที่เกี่ยวข้องกับมวยไทย ได้แก่ มาตราหนึ่ง คนสองคนตีกัน ปล้ ากัน ผู้หนึ่งตายก็ให้เลิกแล้วกันไป เพราะเขาปล้ ากันผิเจ้าพระยา เจ้าขุน ตีปล้ ากัน และมีผู้ยุยงให้ท า ดังนั้นหากฝุายหนึ่งตายลงไปผู้ยุยงท่านเผาศพเสีย เพราะเหตุไปเคี่ยวเข็ญให้ท่าน ต่อสู้กัน จากกฎหมายดังกล่าวนี้ท าให้ทราบว่าคนไทยใช้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายส าหรับต่อยตีและปล้ า กัน เพื่อเป็นการท าร้ายศัตรู เป็นศิลปะปูองกันตัว และเป็นการละเล่น การชกมวยมีมาตั้งแต่ก่อนสมัย สมเด็จพระเอกทศรถแล้ว (ก่อน พ.ศ. 2146) จนถึงกับมีเหตุการณ์ยุ่งยากเกิดขึ้น จึงท าให้ต้องตราเป็น กฎหมายเพื่อพิจาณาคดี วิธีการชกมวยไทยนี้ยังมีปรากฏในจดหมายเหตุของ เทเลอร์ แรนตัล ซึ่ง กล่าวไว้ว่า พระเจ้าเสือทรงมีฝีมือการชกมวยไทยช านาญมาก เคยใช้ศิลปะมวยไทยไล่ชกเจ้าพระยาวิ ชาเยนทร์ ซึ่งเป็นฝรั่งที่สมเด็จพระนารายณ์โปรดปราณมาก โดยใช้วิธีการเตะ ต่อย แล้วลงเข่า เจ้าพระยา วิชาเยนทร์ได้รับบาดเจ็บ บอบซ้ าเป็นมาก สมเด็จพระเจ้าเสือเมื่อครั้งยังไม่ได้ขึ้นครองราชย์สมบัติ เคยมีเรื่องชกต่อยกับฝรั่งอยู่เสมอ เพราะกลัวว่าฝรั่งจะมีอ านาจในการปกครองบ้านเมืองอันเนื่องมาจากที่สมเด็จพระนารายณ์มหาราช ทรงโปรดฝรั่งมาก ขุนหลวงสรศักดิ์ได้เกรงว่าบ้านเมืองจะตกอยู่ในอ านาจของฝรั่ง เพราะว่าฝรั่งได้ เข้ามา กรุงศรีอยุธยามากและมีฝรั่งหลายคนที่สมเด็จพระนารายณ์พระราชทานยศเป็นถึงเจ้าพระยา ซึ่งถือว่าเป็นผู้มีอ านาจวาสนาเกรงว่าจะคิดการณ์ไกลเป็นกบฏต่อพระราชบัลลังก์จึงไม่ไว้วางใจฝรั่ง จากต่างชาติเหล่านี้มีครั้งหนึ่งที่ขุนหลวงสรศักดิ์ได้มีเรื่องชกต่อยกับฝรั่งในบริเวณพระราชวังสมเด็จ พระนารายณ์ จนฝรั่งได้รับบาดเจ็บแล้วขุนหลวงสรศักดิ์ก็หลบหนีไป สมเด็จพระเจ้าเสือหรือขุนหลวงศักดิ์

7 เป็นพระมหากษัตริย์ไทยในสมัยกรุงศรีอยุธยาที่มีการกล่าวถึงกันมากในเรื่องของความสามารถ เกี่ยวกับมวยไทย เสียสละและความกตัญญูรู้คุณ ทั้งได้ฝึกหัดมวยไทยจนมีความช านาญดังที่ ประยูร พิศนาคะ กล่าวว่า สมเด็จพระเจ้าเสือในสมัยที่ยังทรงพระเยาว์ ได้ฝึกฝนวิชามวยไทยในพระราชส านัก และได้เร่ร่อนไปฝึกมวยไทยตามส านักมวยต่าง ๆ อีกหลายส านักจนมีฝีมือดีเยี่ยม แม้พระองค์ขึ้นครองราชย์ สมบัติแล้ว พระองค์ยังทรงพอพระทัยในการทอดพระเนตรการชกมวยไทย และพระองค์ทรงฝึกซ้อม มวยไทยอยู่เป็นประจ ามิได้ขาด นอกจากนี้พระองค์ยังทรงส่งเสริมมวยไทย โดยทรงเป็นนักมวยเองและทรงชอบปลอม พระองค์ไปท้าชกมวยในสถานที่ต่าง ๆ สร้างความปิติยินดีให้กับราษฎรที่ได้ชื่นชมพระบารมีและที่ได้ ทราบข่าว เพราะประชาชนชาวไทยตามหัวเมืองต่าง ๆ ก็นิยมชกมวยไทยและส่งเสริมการชกมวยไทย ด้วยเห็นคุณค่าของการฝึกซ้อมมวยไทยซึ่งเป็นศิลปะปูองกันตัวเป็นการบริหารร่างกายให้สง่างามเป็น ลูกผู้ชาย เป็นการฝึกความแข็งแรงทรหดอดทน มีน้ าใจนักกีฬา สามารถสร้างชื่อเสียงให้กับตนเอง ในวงสังคม ส าคัญที่สุดคือ ถ้ามีชั้นเชิงมวยไทยดีเยี่ยมเป็นที่ชื่นชอบของเจ้านายชั้นสูงแล้ว จะได้รับการ คัดเลือกให้ไปอยู่ในพระราชวัง ท าหน้าที่เป็นผู้สอนมวยไทยให้ขุนนาง ทหาร และพระราชโอรส หรือ เป็นราชองครักษ์ ในสมัยกรุงศรีอยุธยา พระมหากษัตริย์ เจ้าเมือง และเจ้านายชั้นสูงนิยมมีทนายไว้คุ้มกันรักษา ความปลอดภัยประจ าตัว ซึ่งทนายนั้นก็คือนักมวยไทยที่มีฝีมือดีผ่านการคัดเลือกจนเป็นที่ไว้วางใจแล้ว บทบาทของทนายเลือก นอกจากจะท าหน้าที่รักษาความปลอดภัยในพระมหาราชวัง และท าการ ฝึกหัดมวยไทยให้ทหาร และพระราชโอรสแล้วยังมีหน้าที่พิเศษอีกหลายอย่าง ในสมัย กรุงศรีอยุธยา พระเจ้าแผ่นดินมีกองก าลังทหารกองหนึ่งส าหรับท าหน้าที่ถวายการอารักขาเรียกว่า “กองทนาย เลือก” ผู้เข้ารับราชการในกองนี้ได้รับคัดเลือกมาจากนักมวยฝีมือดี เป็นชายฉกรรจ์ที่มีรูปร่างล่ าสัน แข็งแรง นอกจากนี้บรรดาเจ้าหน้าชั้นสูงก็มีทนายเลือกไว้ประจ าตัวเช่นเดียวกัน ทนายเลือกมีบทบาท ส าคัญและอยู่ใกล้ชิดพระยุคลบาทพระเจ้าแผ่นดิน ดังเช่นระหว่างที่สมเด็จพระนารายณ์มหาราช ทรง ประชวรใกล้เสด็จสวรรคต มีข่าวว่าเจ้าพระยาวิชาเยนทร์ ซึ่งเป็นฝรั่งจะคิดการกบฎ ขุนหลวงสรศักดิ์ ได้ใช้ทนายเลือกไปลวงเจ้าพระยาวิชาเยนทร์เข้ามาในพระราชวังโดยโกหกว่าพระเจ้าแผ่นดินรับสั่ง แล้วให้ทนายเลือกคอยที่อยู่สองข้างทาง พอเจ้าพระยา วิชาเยนทร์นั่งเสลี่ยงคนหามเข้ามาทนายเลือก ก็จัดการด้วยไม้พลอง แล้วฆ่าเสีย จะเห็นได้ว่าหน้าที่ของทนายเลือกมีความส าคัญต่อพระมหากษัตริย์ มากที่สุด บางครั้งก็เป็นทหารรักษาพระองค์ บางครั้งก็ตรวจตราอยู่เวรยาม ซึ่งเรียกชื่อแตกต่างออกไป ตามหน้าที่นั้น ถ้าอยู่เวรยามเรียกกองตะเวน ดังนั้นนอกจากจะคัดเลือกผู้มีฝีมือมวยไทยอย่างดีเยี่ยม แข็งแรง ล่ าสัน ทรหด อดทน มีไหวพริบ สติปัญญาดีแล้ว จะต้องมีความซื่อสัตย์สุจริต และจงรักภักดี ต่อพระมหากษัตริย์อย่างจริงใจด้วย (ประยุทธ สิทธิพันธ์, 2520, หน้า 4) กองทนายเลือกสมัยอยุธยาท าหน้าที่หลายอย่าง บางครั้งก็เรียกต ารวจหลวง ทนายต ารวจ หรือกรมนักมวย ท าหน้าที่รักษาความปลอดภัยภายในพระราชวังดังที่ ส.พลายน้อยกล่าวไว้ในเกร็ด โบราณคดีว่า กรมนักมวย หรือทนายเลือกเป็นกรม ๆ หนึ่งส าหรับก ากับนักมวย...ทนายเลือกหรือพวก นักมวยที่จัดขึ้นเป็นรักษาพระองค์นั้นเห็นจะมีมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาแล้ว ทรงโปรดให้มีกรมมวย หลวงขึ้นตั้งแต่สมัยอยุธยาโดยให้คัดเลือกเอาชายฉกรรจ์ที่มีฝีมือ การชกมวยไทยเข้ามาต่อสู้กันหน้า พระที่นั่ง แล้วคัดเลือกเอาผู้ที่มีฝีมือดีเลิศไว้เป็นอารักขา เป็นทหารสนิท และทหารรักษาพระองค์ มี

8 หน้าที่รักษาความปลอดภัยเวลาเสด็จประทับในพระราชวัง หรือเสด็จในที่ต่าง ๆ สาเหตุที่กรมนักมวย มีความส าคัญมากในการท าหน้าที่รักษาความปลอดภัยในพระราชวังและในการตามเสด็จนี้ พระ บริหารเทพธานี กล่าวว่า สาเหตุที่ต้องเอานักมวยท าหน้าที่รักษาความปลอดภัยเหล่านี้ เพราะสมัยนั้น บุคคลใดจะพกอาวุธเข้าไปในพระราชวังไม่ได้ นอกจากจะได้รับอนุญาตเป็นพิเศษ ดังนั้นเวลาเกิด เรื่องราวหรือเกิดการต่อสู้กันในพระราชวังมักจะใช้ฝีมือมวยไทยเข้าต่อสู้กัน กรมนักมวยนี้นอกจากจะ ท าหน้าที่รักษาความปลอดภัยแล้วยังท าหน้าที่ฝึกสอนเยาวชนในพระราชวังด้วย กรมนักมวยนี้รุ่งเรือง มากในสมัยพระเจ้าเสือ แต่ในระยะหลังต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็นกรมหลวงหรือมวยหลวง ซึ่งมีมาจนถึง สมัยรัตนโกสินทร์ ในพระราชพงศาวดาร กล่าวถึงทนายเลือกไว้ตอนหนึ่งในช่วงแผ่นดินขุนวรวงศาธิ ราช ความว่า ฝุายหมื่นราชเสน่หานอกราชการถือปืนไปแอบคอยอยู่ท าอาการเหมือนหนึ่งทนายเลือก ครั้งเห็นพระมหาอุปราช (นายจันทร์ น้องชาย ขุนวรวงศาธิราช) ขี่ช้างจะไปเพนียดหมื่นราชเสน่หาก็ ยิงถูกมหาอุปราชตกช้างลงตาย (กรมศิลปากร, 2532, หน้า 68) จากความในพงศาวดารดังกล่าวท าให้ เห็นว่าทนายเลือกนั้นมีความส าคัญมากสามารถเข้าออกในพระราชวังได้ง่ายและใกล้ชิด พระมหากษัตริย์หากใครสามารถปลอมแปลงเข้าไปได้ย่อมเป็นอันตรายต่อพระมหากษัตริย์อย่างยิ่ง กีฬามวยไทยในสมัยกรุงศรีอยุธยาได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง มีการฝึกหัด มวยไทยในพระราชวังตามวัด และส านักมวยประจ าหมู่บ้านที่ครูมวยอาศัยอยู่ ครูมวยที่สอนใน พระราชวังก็เป็นครูมวยที่ได้รับคัดเลือกเข้ามาท าหน้าที่สอนมวยหรือเป็นทนายเลือก ส่วนครูมวยที่ สอนตามวัดก็มักเป็นครูมวย หรือข้าราชการที่ออกบวชเมื่อมีอายุมาก หรือบวชเพื่อหนีภัยทาง การเมือง ซึ่งล้วนแต่มีความรู้ความสามารถในศิลปะศาสตร์หลายแขนง ลาลุแบร์ ฝรั่งต่างชาติ ซึ่ง เดินทางเข้ามาประเทศไทยในสมัยกรุงศรีอยุธยาได้กล่าวถึงความนิยมชกมวยในสมัยนั้นว่า “...ในสมัยอยุธยามีการชกมวย หมัด ศอก เข่า และเท้า ผู้คนนิยมกันมากจนบางคนยึดเป็นอาชีพ...” แต่การชกมวยสมัยกรุงศรีอยุธยาไม่ได้จัดให้มีการชกกันเป็นประจ า จะมีการชกมวยก็เนื่องมาจากมี งานเฉลิมฉลองงานประเพณี งานเทศกาล ในวันส าคัญต่าง ๆ เท่านั้น และการชกมวยสมัยนั้นรางวัลที่ ได้รับส่วนมากเป็นสิ่งของ ถึงแม้เป็นเงินทอง ก็คงไม่มากนัก ไม่มากพอที่จะเป็นอาชีพที่มั่นคงได้ และที่ ส าคัญคนไทยเชื่อว่ามวยไทยเป็นศิลปะปูองกันตัวชั้นสูง สามารถที่จะท าให้ร่างกายพิการและได้รับ บาดเจ็บถึงตายได้ง่าย ปี พ.ศ. 2309 พม่าได้ยกกองทัพเข้ามาล้อมกรุงศรีอยุธยารอบด้านเป็นเวลาหลายเดือน จนในที่สุดกรุงศรีอยุธยาพ่ายแพ้แก่พม่าเป็นครั้งที่ 2 เมื่อวันที่ 7 เมษายน 2310 ตรงกับวันอังคาร ขึ้น 1 ค่ า เดือน 5 ปีกุน ในขณะนั้นสุกี้พระนายกองแม่ทัพของพม่าที่ค่ายโพธิ์สามต้นได้กวาดเชลย ชาวไทยไปไว้ที่กรุงอังวะเป็นจ านวนมาก และในบรรดาเชลยก็มีนักมวยไทยอยู่หลายคนรวมทั้งนาย ขนมต้ม ยอดนักมวยไทยด้วย เดิมความนิยมฝึกหัดวิชามวยไทยคงมีอยู่ทั่วไป จึงท าให้มีนักมวยฝีมือดี เกิดขึ้นมากมาย หลายคนถูกกวาดต้อนไปเป็นเชลย จึงปรากฏเรื่องราวของนักมวยไทยในพระราช พงศาวดาร ซึ่งบันทึกเหตุการณ์เมื่อครั้งพระเจ้าอังวะจัดพิธียกฉัตรยอดพระมหาเจดีย์เกศธาตุเสร็จแล้ว ให้มีงานเฉลิมฉลอง และอีกต านานหนึ่งว่าจัดงานสมโภชมหาเจดีย์ใหญ่เกี่ยวกับเรื่องนี้ เอกซ์เรย์ กล่าวไว้ว่า ขุนนางพม่ากราบทูลว่าชาวไทยมีฝีมือมวยไทยดีแทบทุกคน จึงตรัสสั่งให้จัดหานักมวยมา เพื่อชกในงานนี้ ได้นักมวยไทยมีฝีมือดีคนหนึ่งชื่อ นายขนมต้ม นายขนมต้มคนนี้เป็นนักมวยมีชื่อเสียง มากตั้งแต่ครั้งกรุงเก่า ขุนนางพม่าได้น าตัวนายขนมต้มมาถวายพระเจ้าอังวะ พระเจ้าอังวะจึงจัดให้

9 นักมวยพม่าเข้ามาเปรียบกับนายขนมต้ม เมื่อได้คู่กันแล้วก็ให้ชกกันหน้าพระที่นั่ง และนายขนมต้มได้ ชกพม่าไม่ทันถึงยกก็สามารถชนะเก้าคนสิบคนได้ พระเจ้าอังวะทอดพระเนตรแล้วตรัสสรรเสริญฝีมือ มวยของนายขนมต้มว่า คนไทยนี้มีพิษอยู่รอบตัวแม้มือเปล่าไม่มีอาวุธใดเลยยังสู้ได้ คนเดียวยัง สามารถชนะถึงเก้าคนสิบคนฉะนี้เพราะเจ้านายไม่ดีจึงเสียบ้านเมืองแก่ข้าศึก ถ้าเจ้านายดีแล้วไหนเลย จะเสียกรุงศรีอยุธยา การเสียกรุงของไทยครั้งหลัง พ.ศ. 2310 นั้นเนื่องจากกษัตริย์อ่อนแอ ซึ่งเป็น รัชสมัยสมเด็จพระเอกทัศน์หรือสมเด็จพระที่นั่งสุริยาสน์อมรินทร์ วันที่นายขนมต้มชกกับพม่านั้น เป็นวันที่ 17 มีนาคม พ.ศ. 2313 ต่อมาจึงได้ถือเอาวัน ดังกล่าวเป็นวันนักมวยไทย โดยมีผู้ค านวณเวลาตามจันทรคติเทียบเป็นแบบสุริยาชาติหรือแบบสากล แล้วพบว่าเป็นวันที่ 17 มีนาคม พ.ศ. 2313 วันมีชัยของนายขนมต้มจึงถือเป็นวันเกียรติประวัติของ นักมวยไทย นายขนมต้มจึงเปรียบเสมือนกับผู้เป็นบิดาของมวยไทย เพราะท าให้คนไทยมีชื่อเสียง เกี่ยวกับมวยไทยเป็นอันมากในสมัยนั้นจนชื่อเสียงได้เลื่องลือมาจนถึงปัจจุบัน จากความตามบันทึก ของเอกซ์เรย์ ท าให้ทราบว่าการเปรียบมวยเพื่อหาคู่ชกในสมัยนั้น ไม่มีพิธีการอะไรมากนักเพียงแต่ยืน เทียบกันดูรูปร่างและถามตามสมัครใจของนักมวยทั้งสองฝุาย เพราะต่างถือว่าขนาดของร่างกาย อายุ น้ าหนักและส่วนสูง ไม่มีความส าคัญเท่ากับฝีไม้ลายมือในเชิงมวยไทย และถ้ามีครูบาอาจารย์ที่มี ชื่อเสียงทางคาถาอาคมท าพิธีปลุกเสกให้ด้วยแล้วยิ่งเป็นส่วนส าคัญในการผสมผสานพลังกายและพลัง ใจในการต่อสู้ได้เป็นอย่างดี การเปรียบคู่มวยในการแข่งขันชกมวยไทย ได้มีการกล่าวไว้ในประวัติศาสตร์ไทยตอนหนึ่งว่า พระเจ้าเสือเสด็จทางชลมารคพร้อมเรือตามเสด็จอีกมากมาย ไปจอดที่ต าบลตลาดกรวด แล้วพระองค์ พร้อมด้วยมหาดเล็กอีกสี่คนแต่งกายแบบชาวบ้านออกไปในงานมหรสพซึ่งมีคนไปเที่ยวงานอย่าง เนืองแน่นมีการละเล่นมากมายหลายอย่างทั่วบริเวณ พระองค์เสด็จไปยังสนามมวยเพราะพระองค์ สนพระทัยเกี่ยวกับการชกมวยมาก พระองค์จึงให้นายสนามจัดหาคู่ชกให้จะเอานักมวยเอกหรือระดับ ใดก็ได้ โดยทางสนามประกาศให้ประชาชนทราบว่า พระองค์เป็นนักมวยจากเมืองกรุงประชาชนสนใจ มาก เพราะสมัยนั้นนักมวยกรุงศรีอยุธยามีชื่อเสียงมาก นายสนามมวยได้จัดเอานักมวยฝีมีดีของเมือง วิเศษไชยชาญเท่าที่มีอยู่มาเป็นคู่ชก พระเจ้าเสือได้ชกกับนักมวยเอกถึงสามคนมีนายกลาง หมัดตาม นายใหญ่ หมัดเหล็ก และนายเล็ก หมัดหนัก ซึ่งแต่ละคนฝีมือดีเยี่ยม การต่อสู้เป็นไปอย่างน่าดูด้วย ฝีมือเก่งพอ ๆ กัน แต่ด้วยความฉลาดและความช านาญในศิลปะมวยไทยที่พระองค์ได้ทรงฝึกหัดและ ศึกษาจากส านักมวยหลายส านัก จึงให้พระองค์สามารถเอาชนะคู่ต่อสู้ทั้งสามได้ โดยที่คู่ต่อสู้ต่างได้รับ ความบอบซ้ าเป็นอันมาก การชกครั้งนั้นสมเด็จพระเจ้าเสือได้รางวัลเป็นเงินหนึ่งบาท ส่วนผู้แพ้ได้สองสลึง พระองค์ ทรงพอพระทัยกับการที่ได้ชกมวยในครั้งนั้นมาก วิธีการชกมวยก็ไม่มีกฎกติกาอะไรที่แน่นอน คง เปลี่ยนไปตามสถานการณ์และความสมัครใจของทั้งสองฝุาย โดยชกจนกว่าจะชนะ บางที่คนเดียว อาจจะขึ้นชกหลายครั้งกับคู่ต่อสู้คนอื่น ๆ เช่น นายขนมต้มชกกับนักมวยพม่า ลาลูแบร์ กล่าวถึง ลักษณะการชกมวยไทย มีการชกมวยกันกลางพื้นดินใช้เชือกกั้นเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส นักมวยไม่สวม นวมแต่ถักหมัดด้วยด้ายดิบ ผู้ชกมวยจะต้องเป็นผู้ที่มีความอดทนมาก เพราะทุกคนที่ชกมวยต้องเจ็บ ตัวด้วยอาวุธหมัด ศอก เข่า เท้า ของฝุายตรงข้ามจนกว่าจะมีฝุายใดชนะโดยเด็ดขาดเท่านั้น ซึ่งเป็น การต่อสู้ที่ดุเดือนและเร้าใจผู้ชมเป็นอย่างยิ่ง

10 ในสมัยกรุงศรีอยุธยาได้เริ่มมีฝรั่งต่างชาติเข้ามาติดต่อค้าขายกับไทยและประเทศทาง ตะวันออกทั้งได้น าเอาปืนเล็ก (ปืนสับนก) ปืนใหญ่เข้ามาเผยแพร่ด้วย ไทยได้น าปืนดังกล่าวเข้ามาใช้ ในกองทัพ และได้จ้างฝรั่งเข้ามาช่วยรบในกองทัพไทยด้วย ในสมัยแผ่นดินสมเด็จพระไชยราชาธิราช พ.ศ. 2057-2070 พระองค์ทรงมีทหารรักษาพระองค์เป็นชาวโปรตุเกสจ านวนหนึ่ง ซึ่งสอนให้ไทยรู้จัก ท าปืนไฟและการสร้างปูอม เมื่อมีอาวุธที่ทันสมัยเข้ามาช่วยในการรบมากขึ้น ยุทธวิธีในการรบย่อม มีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงไป โดยเฉพาะในสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระองค์ทรงปรับปรุง ยุทธวิธีในการรบกับพม่า ทั้งฝึกหัดเรียนรู้วิธีใช้อาวุธสมัยใหม่ด้วยพระองค์เอง ทรงเลือกวิธีการซุ่ม โจมตี และการใช้ปืนใหญ่เข้าโจมตีข้าศึก ซึ่งเป็นวิธีหนึ่งที่จะช่วยตัดก าลังและ ท าให้ได้เปรียบข้าศึกษา ทั้งช่วยลดอัตราการเสี่ยงที่จะต้องเสียก าลังไพร่พลในการรบแบบประจัญบาน การรบแบบตะลุมบอน ในระยะประชิดตัวจึงเริ่มใช้น้อยลงตามล าดับแต่นั้นมา 3. สมัยกรุงธนบุรีในระหว่าง พ.ศ. 2310–พ.ศ. 2325 หลังจากที่กรุงศรีอยุธยาเสียเอกราชให้ แก่พม่าขณะนั้น สภาพบ้านเมือง วัดวาอารามถูกท าลาย จากบันทึกของบาทหลวงชาวฝรั่งเศสได้ กล่าวถึงสภาพในตอนเสียกรุงไว้ว่า เมื่อพม่าเข้ากรุงได้แล้วนั้น พม่าได้เอาไฟเผาบ้านเรือนท าลาย ข้าวของต่าง ๆ อยู่ 15 วัน และได้ฆ่าผู้คนไม่เลือกว่ามีเงินหรือไม่มีเงินก็ฆ่าฟันเสียสิ้น แต่พวกพม่า พยายามฆ่าพวกพระสงฆ์มากกว่าและได้ฆ่าเสียนับจ านวนไม่ถ้วน พม่าฆ่าพระสงฆ์ในตอนเช้าเวลา เดียวเท่านั้นกว่า 20 องค์ (นคร พันธุ์ณรงค์, 2526, หน้า 40) นอกจากนี้ประชาชนถูกพม่ากวาดต้อน ไปเป็นเชลยประมาณ 1 แสนครอบครัว เกิดสภาพข้าวยากหมากแพงท าให้โจรผู้ร้ายชุกชุม แย่งชิง เสบียงอาหาร ฆ่าฟันกันเอง ที่ยังไม่ตายก็มีสภาพอดโซเนื่องจากขาดอาหาร เพราะถูกพม่าล้อมกรุงศรีอยุธยา อยู่นานและฝนไม่ตกตามฤดูกาลประมาณกว่ามีผู้คนล้มตายมากกว่าเมื่อครั้งพม่าตีกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ได้พยายามรวบรวมไพร่พลที่หนีกระจัดกระจายอยู่ตามปุา ตามชุมนุมต่าง ๆ เพื่อกอบกู้เอกราช จนสามารถตั้งกรุงธนบุรีเป็นราชธานีได้เมื่อจุลศักราช 1130 ปีชวด สัมฤทธิศก ตลอดเวลาดังกล่าวประเทศชาติไม่ได้ว่างเว้นจากการท าสงคราม ทั้งจากศัตรู ภายนอกประเทศและจากการตั้งตัวเป็นใหญ่ของชุมนุมต่าง ๆ ท าให้คนไทยต้องอยู่ในสภาพเตรียมตัว พร้อมรับกับสถานการณ์จากการสู้รบที่อาจเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา อีกทั้งคนดีมีฝีมือและพระสงฆ์ที่มีวิชา ความรู้ในศิลปะศาสตร์แขนงต่าง ๆ ล้มตายกันเป็นจ านวนมาก จึงต้องเสาะแสวงหาผู้รู้ผู้ช านาญการต่าง ๆ เข้ามาในกรุงธนบุรีเพื่อฝึกฝนวิชาความรู้ต่าง ๆ ทั้งด้านการศาสนา การเมือง การปกครอง ยุทธวิธี การรบ การฝึกหัดมวยไทย กระบี่กระบอง ดาบ ฯลฯ เพื่อเตรียมความพร้อมในการท าศึกสงคราม จุดมุ่งหมายในการฝึกหัดมวยไทยในสมัยนั้น จึงคล้ายสมัยกรุงศรีอยุธยา คือฝึกเพื่อ การทหาร การปูองกันประเทศชาติเมื่อเกิดสงครามรักษาความสงบภายในประเทศ ถวายการอารักขา แด่พระมหากษัตริย์ และฝึกหัดมวยไทยเพื่อเป็นศิลปะปูองกันตัว ส าหรับลูกผู้ชายในการปูองกันตัว ครอบครัว และชุมชน เพราะเป็นช่วงที่มีโจรผู้ร้ายชุกชุม สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงเป็น พระมหากษัตริย์ที่สนใจมวยไทยเป็นพิเศษ“ทรงมีความสามารถในศิลปะมวยไทยและกระบี่กระบอง เป็นอย่างดี” ในขณะอายุ 9 ขวบ เข้าศึกษาที่วัดโกษาวาศน์ (วัดคลัง) และทรงฝึกหัดมวยไทยจาก ทนายเลือกในพระราชวังและส านักมวยอื่น ๆ อีกหลายส านักและเสด็จทอดพระเนตรการชกมวยอยู่เสมอ การที่พระมหากษัตริย์และข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ทรงสนพระทัยและสนใจการชกมวย จึงท าให้ราษฎร สนใจในการฝึกหัดมวยกันอย่างกว้างขวาง มีเด็กหนุ่ม ๆ จ านวนมากที่เสาะแสวงหาครูที่มีชื่อเสียง เพื่อ

11 ไปฝากตัวเป็นศิษย์ให้ถ่ายทอดวิชาความรู้ให้ ดังนั้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลายและสมัยกรุงธนบุรี จึงมีนักมวยที่มีความสามารถเกิดขึ้นมากมายที่มีชื่อเสียงและกล่าวถึงในประวัติศาสตร์ ได้แก่ ครูเมฆ บ้านท่าเสา ครูเที่ยง บ้านเก่ง นายทองดีฟันขาว (นายจ้อย) หรือหมื่นไวยวรนารถ หรือพระยาพิชัย ดาบหัก ครูห้าว แขวงเมืองตาก ครูนิล เมืองทุ่งยั้ง นายถึก ศิษย์ครูนิล ส่วนที่เป็นทนายเลือกของพระ เจ้าตากสินมีหลายคน เช่น นายถึก หลวงพรหมเสนา หลวงราชเสน่หา และขุนอภัยภักดี เป็นต้น การที่พระมหากษัตริย์ เจ้าเมือง หรือเจ้านายชั้นสูง นิยมให้มีการชกมวยเฉลิมฉลองหน้า พระที่นั่งจึงเป็นโอกาสที่นักมวยจากท้องถิ่นต่าง ๆ จะได้แสดงความสามารถในชั้นเชิงมวยไทยให้เป็นที่ ประจักษ์แก่สายตาประชาชนอย่างเช่น นายทองดีฟันขาวหรือพระยาพิชัยดาบหัก นายทหารเอก คู่บารมีของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ซึ่งสนใจฝึกหัดมวยไทยตั้งแต่เล็ก และได้เดินทางไปในที่ ต่าง ๆ เพื่อไปขอเล่าเรียนวิชามวยไทยกับครูมวยที่มีชื่อเสียง ได้แก่ ครูเที่ยง บ้านเก่ง ครูเมฆ บ้าน ท่าเสา นอกจากนี้ยังสนใจการต่อสู้ชนิดอื่นอีก เช่น มวยจีน การฟันดาบ จึงท าให้มีความรอบรู้และ ช านาญการต่อสู้เป็นพิเศษ เพราะสามารถผสมผสานวิชาความรู้แต่ละอย่างที่เล่าเรียนมากให้เป็น ประโยชน์ได้เป็นอย่างดี ส านักฝึกมวยสมัยกรุงธนบุรีมีลักษณะคล้าย ๆ กับในสมัยกรุงศรีอยุธยา คือมีส านักมวยใน พระราชวังส าหรับฝึกหัดมวยไทยให้ทหารและขุนนาง และมีส านักมวยตามหมู่บ้านต่าง ๆ ทั่วไป การ ฝึกหัดนิยมฝึกหัดกันในบริเวณวัด เพราะบริเวณวัดกว้างขวางเหมาะสมอย่างยิ่งในการฝึกหัดมวย และ อีกอย่างหนึ่งคนเก่งไม่ว่าจะเป็นนักรบและนักมวยเมื่อแก่เฒ่าลงมักจะใช้ชีวิตในบั้นปลายออกบวช เป็นพระภิกษุอยู่ที่วัด ลูกศิษย์เมื่อได้ข่าวว่ามีฝีมือก็จะติดตามไปขอมอบตัวเป็นศิษย์ฝึกหัดมวยด้วย จะเห็นว่าครูเที่ยง บ้านเก่ง ซึ่งเป็นครูมวยของนายทองดี ฟันขาว ก็เป็นศิษย์ของสมภารวัดบ้านเก่ง เมืองพิชัย พระเจ้าบุเรงนองผู้ยกกองทัพมาตีกรุงศรีอยุธยาในสมัยที่พระองค์ยังทรงพระเยาว์ก็เป็นศิษย์ เอกของขรัวเจ้ากุโสด สมัยนั้นพระสงฆ์บางองค์ก็ประพฤติตนไม่อยู่ในพระวินัยพระบัญญัติ โดยเฉพาะทางเมือง ฝุายเหนือพระพุทธศาสนาอยู่ในสภาพตกต่ ามาก เพราะพระสงฆ์เข้ามายุ่งเกี่ยวทางด้านการเมือง เนื่องจากมีผู้คนเคารพนับถือศรัทธาทางด้านไสยศาสตร์มาก ก็น าพรรคพวกออกปล้นสะดมทรัพย์ สิ่งของ จะเห็นได้ว่าวัดและพระสงฆ์ในสมัยนั้นเป็นศูนย์จิตใจและที่ชุมชนของคนมีความรู้ ความสามารถ หากพระสงฆ์ประพฤติดีย่อมเป็นประโยชน์ต่อชาติบ้านเมืองในการช่วยกอบกู้เอกราช รักษาบ้านเมืองได้ หากพระสงฆ์ไม่ประพฤติอยู่ในหลักของศีลธรรมแล้วย่อมน าความเสื่อมมายัง สถาบันชาติ ศาสนา และการศึกษาได้เช่นกัน ในการท าสงครามในสมัยกรุงธนบุรีนั้น เป็นการรบที่ ไทยมีก าลังพลน้อยจึงต้องอาศัยอาวุธยุทโธปกรณ์ที่ทันสมัยและการรบที่รวดเร็วไม่ให้ข้าศึกตั้งตัวได้ทัน จึงนิยมเดินทัพทางเรือมากกว่า ทัพบกเป็นทัพหนุน และนิยมใช้ยุทธวิธีหลอกล่อให้ข้าศึกษาหลงกลตก อยู่ในวงล้อมที่ซุ่มโจมตีทั้งนี้การค้ากับต่างประเทศช่วยให้ได้อาวุธไว้ใช้ในยามสงครามจ านวนมาก เช่น กรณีพ่อค้าจากเมืองตรังกานู และเมืองยักกะตราน าปืนคาบศิลาเข้ามาถวายถึง 1,200 กระบอก และ ความก้าวหน้าของอาวุธยุทโธปกรณ์ จึงท าให้การรบในระยะประชิดตัวลดล าดับลง ซึ่งส่งผลให้ ความส าคัญของ มวยไทยในการรับใช้ชาติในสมัยต่อ ๆ มาลดลงเช่นกัน ในยามสงบโอกาสที่จะได้ชก มวยมักจะเป็นงานเฉลิมฉลองต่าง ๆ เช่น งานประเพณีบวชนาค เทศกาลสงกรานต์ วันสมโภชเจดีย์ วันถือน้ าพิพัฒน์สัตยา และการชกมวยหน้าพระที่นั่ง หากพระมหากษัตริย์เสด็จทอดพระเนตร ทนาย

12 เลือกจะจัดให้มีการคัดเลือกนักมวยมาเปรียบมวย เพื่อหาคู่ชก โดยใช้วิธีคล้ายกับสมัยกรุงศรีอยุธยา เพราะถือว่าฝีมือส าคัญกว่ารูปร่าง และมักจะนิยมจัดนักมวยต่างถิ่น หรือลูกศิษย์ต่างครูชกมวยกัน ส่วนกติกาการแข่งขันยังไม่ปรากฏชัดเจน คงใช้วิธีการเดียวกับสมัยอยุธยา คือชกไม่มีก าหนดยกไม่มี การให้คะแนน มีการพักระหว่างยก คือเมื่อชกไม่หนึ่งยก (ใช้กะลาเจาะรูวางบนน้ าเป็นการจับเวลาเมื่อ กะลามีน้ าไหลเข้าเต็มก็จะจมลงถือว่าหมดยก) จะหยุดพักโดยใช้คู่ที่ 2 ขึ้นชกยกที่หนึ่ง หลังจากนั้นจึง ให้คู่ที่ 3-4-5 ชกต่อจนหมดคู่ แล้วจึงย้อนกลับมาให้คู่ที่หนึ่งชกยกที่สองต่อไปตามล าดับ คู่แรก จน ครบคู่สุดท้ายนักมวยต้องชกกันจนกว่าฝุายหนึ่งใดจะยอมแพ้ไปเอง หากคู่ใดชกกันจนแพ้ชนะแล้วก็ให้ ข้ามคู่นั้นไป การพักระหว่างยกจึงใช้เวลายาวนานพอสมควร ต่างกับปัจจุบันที่ชกทีละคู่ก าหนดเวลา ชกและพักไว้แน่นอน สังเวียนสมัยก่อนจะเป็นลานดิน ส่วนมากเป็นบริเวณวัด รางวัลส าหรับนักมวย เท่าที่ปรากฏนายทองดี ฟันขาว ต่อมาได้เป็นพระยาพิชัยดาบหัก ได้เงินรางวัล 5 ต าลึง และไม่มีการ เก็บภาษีอากรมหรสพแต่อย่างใด สมัยกรุงธนบุรีนี้ได้พบหลักฐานจากโคลงยอพระเกียรติพระเจ้า กรุงธนบุรีว่าในสมัยนี้มีการแข่งขันมวยหญิงเกิดขึ้นด้วย 4. สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น พ.ศ. 2325 มีสภาพคล้ายสมัยกรุงธนบุรี เพราะมีการท า ศึกสงครามเป็นประจ า ดังนั้นชาวไทยจึงนิยมฝึกหัดศิลปะมวยไทย เพื่อการทหารปูองกันประเทศและ รักษาความสงบภายใน ฝึกหัดเพื่ออารักษาแด่พระมหากษัตริย์ ตลอดจนการเตรียมร่างกายให้มีความ พร้อมในการใช้เพลงอาวุธ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟูาจุฬาโลก ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีได้ สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานี เมื่อวันอาทิตย์ เดือน 6 ขึ้น 10 ค่ า ปีขาล จุลศักราช 1144 ตรงกับวันที่ 21 เมษายน 2325 ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ประเทศไทยยังมีสงครามติดพันกับ ประเทศพม่า และการปราบกบฏในหัวเมืองต่าง ๆ ในสมัยนี้การจัดกระบวนทัพยังเป็นรูปแบบเดิม แต่เนื่องจากไทยมีก าลังพลน้อยจึงจ าเป็นต้องปรับยุทธวิธีการรบใหม่ ดังเช่น การรบในสงครามเก้าทัพ พ.ศ. 2328 แทนที่กองทัพไทยจะตั้งรับอยู่ที่เมืองหลวง ให้กองทัพไทยออกไปตั้งรับนอกเมืองหลวงที่ ทุ่งลาดหญ้าอยู่ต่อเชิงเขาบรรทัดทางที่พม่าเดินทัพข้ามเข้ามา 4.1 สมัยรัชกาลที่ 1 เมื่อ พ.ศ. 2331 สมัยสมเด็จพระพุทธยอดฟูาจุฬาโลก ฝรั่งที่เข้ามาท้า พนักชกมวยนั้นตามพงศาวดารว่าเป็นฝรั่งเศส ฝรั่งที่เข้ามาชกในครั้งนั้นเป็นนายก าปั่น 2 คน พี่น้อง คนที่จะชกเป็นน้อง ซึ่งมีฝีมือเที่ยวพนักชกมวยชนะมาหลายเมืองจึงมาท้าชกกับคนไทย เมื่อมาถึง พระนครนายก าปั่นให้ล่ามกราบเรียนพระยาพระคลังว่าจะขอชกมวยพนันกับคนไทย พระยาพระคลัง จึงกราบทูลพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และทรงด ารัสปรึกษากับกรมพระราชวังบวรฯ ซึ่งเป็นผู้มี ฝีมือมวยไทยและควบคุมกรมทนายเลือกอยู่ในขณะนั้นเห็นว่าเป็นการต่อสู้เพื่อรักษาเกียรติและ ศักดิ์ศรีของคนไทย จึงได้ตกลงพนันกันเป็นเงิน 50 ชั่ง กรมพระราชวังบวรฯ จึงจัดการคัดเลือกนักมวย ชื่อ “หมื่นผลาญ” เป็นทนายเลือกวังหน้าแล้วจัดสนามมวยปลูกพลับเพลาขึ้นที่สนามวัดพระแก้ว เมื่อ ถึงเวลาชกก็ตรัสให้แต่งตัวหมื่นผลาญชโลมน้ ามันว่านยา และให้ขี่คอคนมาสนามมวย เมื่อเริ่มชกกับ ฝรั่งซึ่งได้เปรียบทางด้านร่างกายที่สูงใหญ่กว่า พยายามเข้ามาปล้ าจะจับ หักกระดูก แต่หมื่นผลาญใช้ วิธีชกพลางถอยพลางปูองกัน แล้วก็เตะ ถีบ ต่อย แล้ววิ่งถอยออกมา ฝรั่งโดนหมัดโดยเตะหลายครั้ง แต่ไม่ย่อมล้ม การต่อสู้ด าเนินไปในรูปแบบเดิม คือ หมื่นผลาญเป็นฝุายใช้อาวุธยาว เตะหนี ถีบหนี ต่อยหนี ส่วนฝรั่งก็เดินหน้าเข้ามาหมายจะจับหักกระดูกท่าเดียว ยิ่งการชกเนิ่นนานไปฝรั่งยิ่ง เสียเปรียบ เพราะท าอะไรหมื่นผลาญไม่ได้ ฝุายฝรั่งผู้พี่ชายเห็นว่า ถ้าหมื่นผลาญเอาแต่ถอยเตะ ถอย

13 ต่อย ถอยถีบ น้องชายของตนคงแย่แน่เลยกระโดดเข้าไป ผลักหมื่นผลาญไม่ให้ถอยหนี การกระท า เป็นเหมือนการช่วยกันก็เลยกลายเป็นมวยหมู่ระหว่างฝรั่งกับพวกทนายเลือก ซึ่งล้วนแล้วแต่มีฝีมือ มวยไทย จึงพากันต่อยเตะจนฝรั่งบาดเจ็บสาหัส พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ พระราชทานหมอ ยา หมอนวดให้ไปรักษาพยาบาล แล้วฝรั่งทั้งสอง ก็ออกเรือกลับไป ยังไม่ได้เห็นฝีมือหมื่นผลาญ เพราะหมื่นผลาญก าลังดูชั้นเชิงของคู่ต่อสู้คิดวาจะเผด็จศึกเอาตอนหลังเมื่อฝรั่งหมดแรง หลักฐานที่ส าคัญอีกรูปแบบหนึ่งคือวรรณคดี ซึ่งผู้แต่งมีวิถีชีวิตอยู่ในสมัยใดก็จะบันทึก เรื่องราวที่ได้พบเห็นว่าถ่ายทอดให้ผู้อ่านได้รับรู้และสัมผัสกับภาพ น้ าเสียง ความคิด และ องค์ประกอบอื่น ๆ จากตัวหนังสือที่สร้างสรรค์ไว้ ดังที่สุนทรภู่ได้แต่งนิราศพระบาทคราวตามเสด็จ พระองค์เจ้าปฐมวงศ์ ซึ่งผนวชอยู่วัดระฆังโฆสิตารามขึ้นไปนมัสการพระพุทธบาทจ าลองในเดือน 3 ปลาย พ.ศ. 2350 และได้กล่าวถึงการชกมวย วิธีการชก และการแต่งกายของนักมวยไว้ดังนี้ ละครหยุดอุตลุดด้วยมวยปล้ า ยืนประจ าหมายสู้เป็นคู่ขัน มงคลใส่สวมหัวไม่กลัวกัน ตั้งประจันจดจับกระหยับมือ ตีเข่าปับรับโปกสองมือปิด ประจบติดเตะผางหมัดข้างหวือ กระหวัดหวัดหวิวผวาเสียงฮาฮือ คนดูอื้อเออเอาสนั่นอึง ใครมีชัยได้เงินบ าเหน็จมาก จมูกปากบอบมวมอลึ่งฉึ่ง แสนสนุกสุขล้ าส ามดึงษ์ พระผู้ถึงนฤพานด้วยการเพียร (นิราศพระบาท, หน้า 145) จากบทกลอนดังกล่าวท าให้เราทราบว่า การชกมวยในสมัยก่อนจะสวมมงคลไว้ที่ศีรษะใน ขณะที่ชกมวย นักมวยที่ใช้วิธีการชกทั้งหมัดขว้าง เข่า เตะ และกลวิธีการรับเพื่อปกปิดร่างกาย สภาพคนดูสนุกสนานพร้อมกับเสียงเชียร์สนั่นรอบสนาม นักมวยเจ็บตัวกันทั้งสองฝุาย ใครชนะก็ได้รับ รางวัลมากกว่าคนชกแพ้ การชกมวยในสมัยนี้มักจะเรียกชื่ออย่างเดิมที่เคยเรียกมาครั้ง กรุงศรีอยุธยา คือ มวยปล้ า ตีมวย ต่อยมวย เป็นต้น 4.2 สมัยรัชกาลที่ 2 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงครองราชย์ พ.ศ. 2352 ซึ่งเป็นยุคของวรรณคดีไทย ในรัชสมัยนี้ปรากฏมีการบันทึกเรื่องมวยไว้ในวรรณคดีหลายเรื่อง บาง เรื่อง ก็เป็นพระราชนิพนธ์ในพระองค์เอง เช่น บัดนั้น ประชาชนคนดูอกนิษฐ์ เห็นเหาะทั้งสองข้างต่างมีฤทธิ์ ให้คิดพิศวงงงงวย บ้างแหงนหน้าอ้าปากตะลึงตะไล แลดูภูวไนยเอาใจช่วย เบียดเสียดเยียดยัดดังดูมวย แซ่ซร้องร้องอ านวยอวยชัย (สังข์ทอง, หน้า 172) มีทั้งโขนละครมอญร า มวยปล้ าค่ าลงจงมีหนัง ตีประโคมฆ้องกลองให้ก้องดัง ให้หีบตั้งใส่ศพให้ครบครัน (ขุนช้างขุนแผน, หน้า 892) ให้เปรียบคู่ผู้หญิงชกมวยปล้ า ข้างหนึ่งด าข้างหนึ่งขาวสาวขยัน กางเกงลายสายถักเสื้อกั๊กกัน ต่างตั้งมั่นเหม่นเหม่คนเฮฮา

14 เข้าทุบทอยต่อยตะกายปุายปุปปับ เสียงตุบตับเตะผ่างถูกหว่างขา กางเกงแยกแตกควากเป็นปากกา ผู้ชายฮาเฮลั่นสนั่นก็ดัง ต่างเหนื่อยหอบหมอบทรุดให้หยุดอยู่ จูงมือคู่ปล้ าเข้ามาหน้าที่นั่ง ต่างประหม่าหน้าตื่นยืนเก้งกัง เขาทุบหลังให้บังคมประพรมน้ า แล้วลุกขึ้นยืนประจัญขยั้นขยับ เข้ายุดจับขาแข้งแย่งขย า ต่างกอดเกี่ยวเกลียวกลมล้มคะม า คนหนึ่งคว่ าคนหนึ่งหงายผู้ชายฮา ขึ้นอยู่บนคนคว่ าขย าขยิก คนล่างพลิกผลักแพลงไขว้แข้งขา กอดประกับกลับไพล่พลิกไปมา คนดูฮาเฮสนั่นครั่นไป (สิงหไกรภพ, หน้า 302-303) แล้วมีมวยหมัดรับกันกับโกก แขยะปับขยับโปกปะเตะถอง ปับเขาฮาปาเขาเฮเซคะนอง ด ามันแรงแดงเป็นรองตกรางวัล (ลักษณะวงศ์, หน้า 513) นิทานค ากลอนที่แต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 2 สามารถแสดงภาพลักษณะของกีฬามวย ไว้ ชัดเจน ว่าเป็นการแข่งขันที่มีคนนิยมดูกันมากที่สุดในสมัยนั้น และเป็นการบันเทิงชนิดหนึ่ง “ในงาน เทศกาลประเพณี เช่น งานสงกรานต์ ลอยกระทง เข้าพรรษา เทศกาลกฐิน งานบวช แต่งงาน หรือ การฉลองสมโภชต่าง ๆ มักจะมีพิธีทางศาสนาและการบันเทิงควบคู่กันไปซึ่งเป็นการเปิดโอกาสให้ ชาวบ้านได้ร่วมแรงร่วมใจในการพระศาสนาแล้วยังจะได้ความสนุกสนานบันเทิงใจ... ในหน้าน้ าหลาก เล่นว่าวในฤดูหนาว... ที่ต้องอาศัยความแข็งแรง ความสามัคคีและความพร้อมเพรียงกันด้วย” ข้อน่า สังเกตอีกประการหนึ่ง คือในสมัยนี้มีการกล่าวถึงการชกมวยปล้ าผู้หญิงหน้าพระที่นั่ง ซึ่งแสดงให้เห็น ว่าการชกมวยไม่ใช่จะมีแต่ในหมู่ผู้ชายชาติทหารนั้น ผู้หญิง ก็มีสิทธิ์ที่จะเรียนรู้ศิลปะการต่อสู้แขนงนี้ ได้เช่นกัน สันนิษฐานว่าคงจะฝึกหัดกันมานานแล้วเพราะไทยเราต้องท าศึกสงครามกับพม่าและหัว เมืองต่าง ๆ ตลอดเวลา แต่การที่ผู้หญิงมาชกมวยพนันกันคงจะเริ่มมีในระยะหลัง คงเป็นเพราะสภาพ บ้านเมืองยังขัดสนเนื่องจากผลกระทบจากภาวะสงคราม การชกมวยจึงเป็นหนทางหนึ่งที่จะได้เงิน รางวัลมาใช้จ่ายเท่านั้นคงไม่มีโอกาสที่จะก้าวหน้าเช่นผู้ชายที่มีฝีมือ และได้คัดเลือกเป็นทนายเลือก หรือเป็นครูมวยการชกมวยก็คงเป็นทั้งมวยปล้ าและใช้หมัดมวยควบคู่กันไป ยังไม่มีกติกาอะไร มากมาย ปล่อยให้ปล้ าใช้ชกกันจนเหนื่อยก็หยุดพักแล้วชกกันต่อจนฝุายหนึ่งฝุายใดยอมแพ้ไปในที่สุด 4.3 สมัยรัชกาลที่ 3 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงครองราชย์ พ.ศ. 2367 ใน สมัยนี้ปรากฏค ากลอนที่กล่าวถึง การชกมวยผู้หญิงในนิทานค ากลอนเรื่องพระอภัยมณีของสุนทรภู่ ดังนี้ แล้วพระองค์ทรงสั่งให้ตั้งแต่ง ศพต าแหน่งน้องพระมเหสี มีโขนหนังตั้งสมโภชโปรดเต็มที แล้วให้มีมวยผู้หญิงทั้งทิ้งทาน (พระอภัยมณี, หน้า 310) สมัยนี้ปรากฏหลักฐานที่ส าคัญที่สุดอันเป็นเรื่องของมวยไทยโดยตรง ได้แก่ ต ารา มวยไทย โบราณที่เขียนในสมัยรัชกาลที่ 3 เป็นภาพเขียนท่ามวยลงในสมุดข่อย มีภาษาไทยเขียนบอกว่าแม่ไม้

15 ลูกไม้ และไม้แก้ ซึ่งต ารามวยไทยโบราณฉบับนี้พระปลัดเต็ง วัดชนะสงครามได้น ามามอบให้หอสมุด แห่งชาติเมื่อวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2474 ปัจจุบันทางหอสมุดแห่งชาติ ได้เก็บรวบรวมต ารามวยไทย โบราณเล่นนี้ไว้ที่หมวดต าราภาพ เลขที่ 10/ก มัดที่ 3 ตู้ที่ 117 ดังภาพที่ 1.1-1.23 การตั้งท่ามวยโบราณ ภาพที่ 1.1 การตั้งท่าชกมวย ภาพที่ 1.2 แม่ไม้ 1 ภาพที่ 1.3 แม่ไม้

16 ภาพที่ 1.4 แม่ไม้ 3 ภาพที่ 1.5 แม่ไม้ 4 ภาพที่ 1.6 แม่ไม้ 5

17 ภาพที่ 1.7 แม่ไม้ 6 ภาพที่ 1.8 แม่ไม้ 7 ภาพที่ 1.9 แม่ไม้ 8

18 ภาพที่ 1.10 แม่ไม้ 9 ภาพที่ 1.11 แม่ไม้ 10 ภาพที่ 1.12 แม่ไม้ 11 ภาพที่ 1.13 แม่ไม้ 12 ภาพที่ 1.14 ลูกไม้ 1

19 ภาพที่ 1.15 ลูกไม้ 2 ภาพที่ 1.16 ลูกไม้ 3 ภาพที่ 1.17 ลูกไม้ 4

20 ภาพที่ 1.18 ลูกไม้ 5 ภาพที่ 1.19 ลูกไม้ 6 ภาพที่ 1.20 ลูกไม้ 7

21 ภาพที่ 1.21 ลูกไม้ 8 ภาพที่ 1.22 ลูกไม้ 9-11 ภาพที่ 1.23 ลูกไม้ 12 ที่มา : หอสมุดแห่งชาติ “ต ารามวยไทยโบราณ” (2553)

22 จากหลักฐานภาพเขียนท่ามวยไทยโบราณ ท าให้ทราบว่าครูมวยที่เขียนภาพเรียกท่ามวยนั้น เห็นว่าไม้และลูกไม้ น่าจะหมายถึงแม่ไม้ลูกไม้ซึ่งมีอยู่อย่างละ 12 ท่า อันเป็นส่วนส าคัญให้เห็น พัฒนาการของมวยไทย ซึ่งต่อมามีครูมวยที่มีความสามารถค้นคิดท่ามวยแยกย่อยออกไปอีกและ เรียกชื่อต่างกันไป เพื่อประโยชน์ในการจดจ าและแยกประเภทท่ามวยนั้น ๆ เช่น กลมวย เชิงมวย ไม้เกร็ด เป็นต้น 4.4 สมัยรัชกาลที่ 4 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงครองราชย์ พ.ศ. 2394 พระองค์ทรงโปรดกีฬากระบี่กระบองและมวยไทยมาก ได้ทรงโปรดให้พระเจ้าลูกยาเธอหลายพระองค์ หัดกระบี่กระบองและมวยไทยจนช านาญและสมัยที่พระองค์ยังทรงพระเยาว์ทรงแต่งพระองค์อย่าง กุมารเล่นกระบี่กระบอง และชกมวยไทยงานสมโภชหน้าพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในสมัยนี้เป็นระยะหัวเลี้ยวหัวต่อของการน าอารยธรรมตะวันตกเข้ามามีบทบาทในประเทศ ไทยหลายด้าน เนื่องจากมีพวกมิชชันนารีเข้ามาสอนศาสนา และน าความรู้ทางด้านภาษาอังกฤษ การแพทย์ เข้ามาเผยแพร่ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 3 ซึ่งรัชกาลที่ 4 ทรงสนพระทัยในวิทยาการของ ตะวันตกมาก จึงได้เริ่มให้มีการฝึกหัดทหารแบบยุโรปแต่เป็นเพียงทหารรักษาพระองค์ ทหารที่รบเพื่อ การปูองกันประเทศยังเป็นไปตามรูปแบบเดิมอยู่ การศึกษาเจริญก้าวหน้าในสมัยนี้ทรงโปรดให้ตั้ง โรงเรียนในหลาย ๆ ระดับ และหลายสาขาการศึกษา การแข่งขันมวยไทยสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ตอนต้นไม่มีการแข่งขันเป็นรุ่น ไม่มีการก าหนดอายุต่ าสุดและสูงสุดของนักมวย ชกกันบนพื้นดินมีการ ชกแบบคาดเชือกไม่สวมนวมเชือกที่คาดสามารถท าเป็นปมก้นหอยได้ ไม่มีการให้คะแนน ชกกัน จนกว่าจะมีผู้แพ้หรือยอมแพ้กันไปข้างหนึ่ง 4.5 สมัยรัชกาลที่ 5 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พ.ศ. 2411 สมัยนี้มี การปฏิรูปทุก ๆ ด้าน เช่น การเมือง การปกครอง การคมนาคม การทหาร การเกษตร การต่างประเทศ การศึกษา เป็นต้น ส่วนในด้านการศึกษาทางพลศึกษาได้รับการส่งเสริมจนเป็นที่ ยอมรับถึงทุกวันนี้ ถือว่าเป็นยุคกีฬาสากลอย่างแท้จริง เริ่มมีแบบแผน พระองค์ศึกษาศิลปะมวยไทย มาจากส านักมวยหลวง ซึ่งปรมาจารย์หลวงพลโยธานุโยค ครูมวยหลวงเป็นผู้ฝึกสอน ท าให้พระองค์ ทรงโปรดกีฬามวยไทยมาก ในสมัยนี้การฝึกหัดมวยไทยได้แพร่หลายไปตามหัวเมืองต่าง ๆ ทั้ง ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้ของประเทศ เพราะได้จัดให้มีการแข่งขันชกมวยหน้า พระที่นั่งในงานศพของกรมขุนมรุพงศิริพัฒน์ ณ ด้านใต้ของทุ่งพระสุเมรุ (ท้องสนามหลวง) นักมวยที่ เจ้าเมืองน ามาแข่งขันล้วนแต่คัดเลือกคนที่มีฝีมือดี การแข่งขั้นครั้งนี้ ได้นักมวยที่สามารถชนะคู่ต่อสู้ หลายคนและได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ คือ มณฑลชุมพร นายปรง เมืองลพบุรี นายกลึง มณฑล นครราชสีมา นายแดง นายปรงเป็นหมื่นมวยมีชื่อ นายกลึงเป็นหมื่นมือแม่นมัด นายแดงเป็นหมื่นชงัด เชิงชก หลังจากการแข่งขันชกมวยครั้งนี้ท าให้ชาวไทยทั่วทุกจังหวัดสนใจฝึกซ้อมมวยไทยกันอย่าง จริงจัง แต่ไม่ปรากฏว่ามีการแข่งขันมวยครั้งส าคัญเช่นนี้อีกเลยตลอดรัชกาล ส าหรับในพระราชวังทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งกรมมหาดเล็กขึ้น เพื่อท าหน้าที่รักษาความ ปลอดภัยในพระราชวังและถวายอารักขาแต่พระมหากษัตริย์ กรมมหาดเล็กเกิดขึ้นหลังจาก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จเถลิงถวัลย์ราชสมบัติแล้วไม่นาน ต่อมาในปี พ.ศ. 2411 ได้โปรดให้คัดเลือกบุตรหลายผู้ที่มีตระกูลสูงมาฝึกหัดจัดเป็นกรมทหารมหาดเล็กรักษา

23 พระองค์ และโปรดให้ศึกษาหาความรู้ในราชส านัก และส านักราชการด้วย ปี พ.ศ. 2423 จึงได้โปรด ให้พระองค์เจ้าดิศวรกุมารราชองครักษ์ เป็นผู้บังคับการกรมทหารมหาดเล็ก แต่ทหารมหาดเล็กรุ่นนั้น มีสกุลเป็นมหาดเล็กเวร และสกุลคหบดีชั้นพลเรือนด้วย ต่อมาในปี พ.ศ. 2424 ได้ย้ายมาอยู่ที่พระ ต าหนักสวนกุหลาบ และได้โปรดให้จัดตั้งโรงเรียนนายทหารมหาดเล็กขึ้น เมื่อ พ.ศ. 2425 มีนักเรียน ประมาณ 10 คน เป็นหม่อมเจ้าและราชวงศ์ทั้งสิ้น ในปี พ.ศ. 2427 โรงเรียนพระต าหนักสวนกุหลาบ จึง เปลี่ยนเป็นโรงเรียนพลเรือนส าหรับนักเรียนที่ประสงค์จะเข้ารับราชการเป็นนายทหารมหาดเล็กนั้น เมื่อเรียนวิชาความรู้เบื้องต้นในโรงเรียนพระต าหนักสวนกุหลาบแล้วให้แยกไปฝึกหัดวิชาการทหาร ซึ่งมี วิชามวยไทย อยู่ด้วย ส่วนกรมทนายเลือกที่มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยานั้น ก็ยังคงไว้ดังพระราชด ารัส ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงแถลงพระบรมราชธิบาย แก้ไขการปกครองแผ่นดิน ความตอนหนึ่งดังนี้ กรมทนายเลือก เป็นกรมที่คัดเลือกออกแต่คนที่ล่ าสัน มั่นคงมีฝีมือชกมวยดี ให้เดินแห่ตาม เสด็จในที่ใกล้ ๆ ได้ปูองกันอันตรายอันไม่พอที่จะต้องถึงใช้อาวุธ เช่น จับคนบ้า เป็นต้น ซึ่งเกิดกรม ทนายเลือกขึ้นนี้ ด้วยพระเจ้าแผ่นดินโปรดทรงมวย เลือกหาคนที่มีฝีมือดีไว้เป็นเพื่อนพระองค์ ส าหรับเสด็จปลอมแปลงไปในที่แห่งใดที่ไม่ควรจะใช้ปูองกันด้วยอาวุธ แต่เมื่อแห่เสด็จโดยปกติก็ให้ถือ หอกเหมือนกรมพระต ารวจ มีเวรประจ าการเหมือนกรมพลพันและไม่มีหน้าที่ช าระความ ศาลรับสั่ง ทั้งสองกรม เพราะฉะนั้นกรมเหล่านี้เป็นกรมที่ใกล้เคียงเป็นก าลังของพระเจ้าแผ่นดินจึงมิให้ ผู้ใต้บังคับบัญชาได้ ทหารรักษาพระองค์ในกรมทนายเลือกยังคงท าหน้าที่ตามเสด็จ ฝึกหัดมวยไทย ให้กับพระราชโอรส ทหาร และข้าราชการในพระราชวัง รวมทั้งควบคุมการชกมวยและจัดการชกมวย ถวายให้พระมหากษัตริย์ทอดพระเนตร พ.ศ. 2430 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศ ตั้งกรมศึกษาธิการ การจัดระบบ การศึกษาไทย จึงเป็นขั้นตอนมากขึ้น โดยการเรียนการสอนของพลเรือนแยกออกจากทหาร วิชา มวยไทยเป็นวิชาหนึ่งในหลักสูตรการศึกษา โดยเฉพาะในโรงเรียนฝึกหัดครูพลศึกษาและใน โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ซึ่งทางโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ถือว่าวิชามวยไทยเป็น วิชาที่ส าคัญมากในหลักสูตร ท าการฝึกหัดมวยไทยสัปดาห์ละ 2 ชั่วโมง ปี พ.ศ. 2437 ร้อยเอกขุนเจน กระบวนหัด ท าหน้าที่เป็นผู้ฝึกสอนมวยไทยในโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า นับได้ว่าการ พลศึกษาได้เริ่มเกิดขึ้นในรัชกาลนี้ และใน พ.ศ. 2240 กระทรวงธรรมการได้จัดการแข่งขันกรีฑา ณ ท้องสนามหลวงเมื่อวันที่ 11 มกราคม 2440 พระองค์ทรงเสด็จทอดพระเนตรการแข่งขันครั้งนี้ จึง จัดเป็นงานประจ าปีเรื่อยมา โดยกระทรวงการคลังได้ออกกฎกระทรวง มีการปรับปรุงใน พ.ศ. 2499 และ พ.ศ. 2502 โดยถือว่าการแข่งขันชกมวยเป็นมหรสพอย่างหนึ่งที่ต้องเสียภาษีอากร ค าว่า มหรสพ ตามความหมายในประมวลรัษฎากร หมายความว่า การแสดง (Show or Exhibition) การเล่น (Play or Performances) หรือการกีฬา (Games or Sports) การประกวด (Competition or Contests) หรือการกระท าใด ๆ ที่จัดขึ้นเพื่อเก็บเงินจากผู้ดู (มาตรา 130 แห่งประมวลรัษฎากร) เช่น ภาพยนตร์ ละคร ล าตัด งิ้ว เต้นร า กายกรรม ฟุตบอล แข่งม้า ชนโค ประกวดสัตว์หรือพืชต่าง ๆ ในการแข่งขันชกมวย มวยปล้ าหรือการแสดงกีฬาพื้นเมืองเก็บอากรร้อยละ 15 ของค่าดูหากเป็นกีฬาซึ่ง กระทรวงศึกษาธิการจัดเก็บอากรร้อยละ 10 ของค่าดู แต่จะได้รับการยกเว้นอากรถ้าเป็นการจัดเพื่อ บ ารุงสาธารณประโยชน์ จัดเขตวัด หรือใกล้วัด ซึ่งเป็นเทศกาลประจ าปีหรือกีฬาส าหรับสถานศึกษา

24 การชกมวยไทยสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น มักจัดเพื่อความสนุกสนานเพลิดเพลินหรือตาม กฎหมายว่าจัดเพื่อดูเล่นเป็นผาสุกภาพเหมือนกับสมัยอยุธยา ทั้งยังคงใช้กฎหมายตราสามดวง ซึ่งเป็น กฎหมายที่รวบรวมมาจากสมัยอยุธยา แม้ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้มีกฎหมายเกี่ยวกับการจัดเก็บ ภาษีอากรต่าง ๆ มากมาย แต่ก็ไม้ปรากฏว่ามีการเก็บภาษีอาการการจัดการแข่งขันชกมวย เพราะการ แข่งขันชกมวยในสมัยนั้นส่วนมากจะจัดแข่งขันตามเวทีชั่วคราว จัดเป็นประเพณีจัดเป็นการกุศล นักมวยที่ ชกได้เงินไม่มากมายนัก จึงยังไม่มีใครได้เสียภาษีอากรเกี่ยวกับการจัดการแข่งขันชกมวยแต่อย่างใด ดังภาพที่ 1.24-1.26 ภาพที่ 1.24 มวยไทยในสมัยก่อน ที่มา : ชินวุฒิ สิริสัมพันธ์ (2553) ภาพที่ 1.25 การชกมวยหน้าพระที่นั่ง สนามกลางแจ้ง ที่มา : ชินวุฒิ สิริสัมพันธ์ (2553) ภาพที่ 1.26 การชกมวยไทยสมัยก่อนมีผู้ชมนิยมกันมาก ที่มา : ชินวุฒิ สิริสัมพันธ์ (2553)

25 4.6 สมัยรัชกาลที่ 6 พระบาทสมเด็จพระมงกฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงครองราชย์พ.ศ. 2453 ใน พ.ศ. 2456 กระทรวงธรรมการจัดตั้งสถานฝึกหัดครูพลศึกษาขึ้น ที่โรงเรียนมัธยมมาราช บูรณะ คือ โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยในปัจจุบันเรียกว่า ห้องพลศึกษากลางมีวิชาที่สอน ได้แก่ วิชามวยไทย ยิมนาสติกส์เท่านั้น พ.ศ. 2457 ทหารไทยเข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่ 1 ทหารไทยได้แสดงการชกมวยไทยให้ทหาร ยุโรปดูในสมัยนี้พระองค์ทรงโปรดให้มีการแข่งขันชกมวยเพื่อหาเงินซื้อปืนให้กองเสือปุา โดยมีนักมวย ฝีมือดีจากหัวเมืองต่าง ๆ เข้าร่วมการแข่งขันด้วยท าให้มีนักชกมวยฝีมือดีเกิดขึ้นมาก การแข่งขันมวยไทยตั้งแต่สมัยโบราณนั้นไม่คอยปรากฏหลักฐานว่ามีกติกาที่แน่ชัดผู้ที่มี อ านาจเด็ดขาดก็คงจะเป็นนายสนาม แต่เมื่อมีมวยสากลเข้าเผยแพร่ในประเทศไทยจึงท าให้การ แข่งขันชกมวยไทยมีการพัฒนาเรื่องกติกาขึ้นตามล าดับพอจะกล่าวได้ดังนี้ พ.ศ. 2455 หม่อมเจ้าวิบูลย์สวัสดิวงศ์ สวัสดิกุล ส าเร็จการศึกษามาจากประเทศอังกฤษได้ ทรงน าวิชามวยฝรั่ง (มวยสากล) มาสอนให้คณะครูที่สามัคยาจารย์เป็นครั้งแรก และได้ทรงร่างกติกา มวยฝรั่งขึ้น ในที่สุดมวยฝรั่งก็ได้แพร่หลายไปตามโรงเรียนทั่วราชอาณาจักรอย่างรวดเร็ว พ.ศ. 2462 กระทรวงธรรมการ จัดให้มีการแข่งขันมวยฝรั่งระหว่างนักเรียนขึ้นเป็น ครั้งแรก โดยใช้กติกาซึ่งหม่อมเจ้าวิบูลย์สวัสดิวงศ์ สวัสดิกุล ที่ได้ทรงร่างขึ้น พ.ศ. 2470 คณะกรรมการจัดการแข่งขันมวยสากลของกระทรวง ได้จัดพิมพ์กติกามวยสากล ขึ้น การแข่งขันมีกรรมการชี้ขาดบนเวทีและมีกรรมการให้คะแนน พ.ศ. 2477 กระทรวงหมาดไทย ได้ร่างกติกาคุ้มครองมวยและมวยฝรั่ง เพื่อเป็นการแข่งขัน และออกกฎกระทรวง ว่าด้วยเงื่อนไขในการอนุญาตให้เล่นการพนั่นได้ตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2470 ว่าด้วยการชกมวยและมวยปล้ า โดยขอให้กรมพลศึกษาปรับปรุงแก้ไขกติกาให้รัดกุม กรมพลศึกษาด าเนินการเสร็จ เมื่อวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2477 พ.ศ. 2482 ได้จัดพิมพ์กติกาเป็นครั้งแรก พ.ศ. 2498 ทางบริษัทมวยราชด าเนินได้ปฏิบัติตามระเบียบข้อบังคับกติกาใหม่ตั้งแต่เดือน มิถุนายน มีการวางระเบียบข้อบังคับและกติกาการแข่งขัน โดยอาศัยระเบียบข้อบังคับ มวยสากล (อาชีพ) ของประเทศฟิลิปินส์เข้าเทียบเคียง เพื่อให้เข้ากับระเบียบของสหพันธ์มวย ภาคตะวันออก ซึ่งขณะนั้นไทยเราก็เข้าเป็นภาคีอยู่ด้วยและมีการพัฒนามาจนกระทั่งทุกวันนี้(จรัสเดช อุลิต, 2548, หน้า 9) หลักเกณฑ์ในการจัดการแข่งขัน และกรรมการผู้ชี้ขาดตั้งแต่รัชกาลที่ 5 ขึ้นไปหาหลักฐาน ไม่ได้ แต่พอจะจับเค้าโครงเรื่องนี้ได้ในรัชกาลที่ 6 เป็นต้นมา การแข่งขันมวยไทยสมัยต่าง ๆ ที่นับว่า เป็นที่นิยมมาก พอจะแยกกล่าวได้มีอยู่ 5 สมัยด้วยกัน 4.6.1. สมัยสวนกุหลาบ ในสมัยนี้ประชาชนนิยมการชกมวยและชมการชกมวยกัน เป็นจ านวนมาก การชกมวยในสมัยนี้ยังนิยมการคาดเชือกแต่ได้ก าหนดจ านวนยกไว้แน่นอนแล้วมี กรรมการผู้ชี้ขาดตัดสินบนเวที ซึ่งต่างกับสมัยก่อนผู้ชี้ขาดส่วนมากอยู่ข้างเวที โดยให้อาณัติสัญญาณ ชก หยุด ด้วยเสียงตะโกนหรือเสียงนกหวีด กรรมการที่มีชื่อ ได้แก่ พระยาฤทธิไกร พระยารัมวิสัยเสรี และ ม.ร.ว.มานพ ลดาวัลย์ ประชาชนนิยมเข้าชมเป็นจ านวนมาก ดังภาพที่ 1.27

26 ภาพที่ 1.27 การชกมวยแบบคาดเชือกที่สนามมวยสวนกุหลาบ ที่มา : ชินวุฒิ สิริสัมพันธ์ (2553) 4.6.2. สมัยท่าช้าง ในสมัยนี้เป็นสมัยหัวเลี้ยงหัวต่อเปลี่ยนจากการคาดเชือกมาเป็นการ สวมนวม (พ.ศ. 2462) ได้จัดการแข่งขันขึ้นเป็นระยะนานพอสมควรแล้วสนามก็เลิกไป กรรมการสมัย นี้ที่ถือว่ามีชื่อเสียง คือ นายทิม อติเปรมานนท์ และนายนิยม ทองชิตร์ ดังภาพที่ 1.28 ภาพที่ 1.28 การชกมวยไทยเริ่มมีการสวมนวม ที่มา : ชินวุฒิ สิริสัมพันธ์ (2553) 4.6.3. สมัยสวนสนุก การจัดการแข่งขันในสมัยนี้รู้สึกว่าเจ้าของสนามจัดการอย่าง เข้มแข็งจัดการแข่งขันอยู่หลายปีท าให้นักมวยมีชื่อเสียงเกิดขึ้นหลายคน เช่น สนาน ดิลกวิลาส และ สมพงษ์ เวชสิทธิ์ เป็นต้น กรรมการชี้ขาดที่ท าการตัดสินในขณะนั้นที่นับว่ามีชื่อเสียงคือหลวงพิพัฒน์ พลกลาย นายสุนทร ทวีสิทธิ์ (ครูกิมเส็ง) และนายนิยม ทองชิตร์ 4.6.4. สมัยหลักเมืองและสวนเจ้าเชษฐ์ การแข่งขันชกมวยในสมัยนี้นับว่าเข้มแข็งดี มากเพราะทางราชการได้เข้าจัดการเพื่อเก็บเงินบ ารุงราชการทหาร คณะกรรมการและนักมวยได้ ร่วมมือกันเป็นอย่างดีจนเก็บเงินส่งบ ารุงราชการทหารได้เป็นจ านวนมาก สมความประสงค์ ของทาง ราชการ ตลอดจนท าให้นักมวยที่มีชื่อเสียงเกิดขึ้นหลายคน เช่น ผล พระประแดง เพิก สิงห์พัลลภ ถวัลย์วงศ์เทเวศร์ ข ประเสริฐ ส.ส.และทองใบ ยนตรกิจ จัดการแข่งขันอยู่หลายปีจนเลิกกิจการเมื่อ

27 ใกล้ๆ สงครามโลกครั้งที่ 2 กรรมการผู้ชี้ขาดที่ตัดสินอยู่เป็นประจ าตลอดมามีอยู่ 3 คนด้วยกัน คือ นาย สังเวียน หิรัญเลขา นายเจือ จักษุรักษ์ และนายวงศ์ หิรัญเลขา 4.6.5. สมัยปัจจุบัน ซึ่งได้เริ่มด าเนินการแข่งขัน ณ เวทีราชด าเนิน และเวทีลุมพินี ตลอดจนเวทีต่างจังหวัดเวทีชั่วคราว ดังภาพที่ 1.29 ภาพที่ 1.29 การชกมวยในปัจจุบัน ที่มา : หนังสือมวยสยาม (2551) สนามมวยเวทีราชด าเนิน เริ่มด าเนินการในปี พ.ศ. 2488 ส านักงานทรัพย์สินส่วน พระมหากษัตริย์ได้ด าเนินการก่อสร้างสนามมวยคอนกรีตเสริมเหล็กที่ถนนราชด าเนินตั้งอยู่ตรงข้ามที่ เดิมของโรงเรียนนายร้อยทหารบก ก่อนย้ายไปอยู่ที่เขาชะโงก จังหวัดนครนายก เรียกว่า สนามมวย เวทีราชด าเนิน เปิดท าการแข่งขันเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2488 โดยมีนายปราโมทย์ พึ่งสุนทร เป็นนายกสนามคนแรก พระยาจินดารักษ์เป็นกรรมการบริหารเวทีครูชิต อัมพลสิน เป็นผู้จัดการมวย เข้าแข่ง ยุคแรกนี้ได้จัดท าการแข่งขันเป็นประจ าในวันอาทิตย์ วันพฤหัสบดี เริ่มชกเวลา 16.30 น. สนามมวยแห่งนี้ถือว่าเป็นสนามมวยมาตรฐานแห่งหนึ่งของประเทศไทยจนกระทั่งปัจจุบัน มีการ บริหารแบ่งงานเป็นรูปธุรกิจ มวยมีการจัดการแบ่งรายได้ของสนามเป็นสัดส่วน เดิมรายได้การแข่งขัน มวยเวทีนี้เมื่อหักอากรต่าง ๆ ออกแล้ว จะแบ่งเป็นรางวัลนักมวยร้อยละ 40 ค่าใช้สอยร้อยละ 20 อีกร้อยละ 40 เป็นรายได้ส่วนหนึ่งของส านักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ ส่วนรางวัลจะแบ่งตาม ชนิดของมวย มวยชั้น 1 ถ้าชกชนะได้รับเงินรางวัล 200 ถึง 300 บาท แพ้จะได้รับเงินรางวัล 150 ถึง 200 บาท มวยชั้น 2 ชกชนะจะได้รับเงินรางวัล 150 ถึง 200 บาท แพ้จะได้รับเงินรางวัล 100 ถึง 150 บาท ส่วนบัตรผ่านประตูเข้าชมมี 4 ราคา คือ 3 บาท 5 บาท 10 บาท และ 20 บาท ระเบียบกติกาในช่วงสมัยเริ่มแรกของสนามมวยราชด าเนินนั้นยังใช้กติกาการแข่งขันของ กรมพลศึกษาในการแข่งขันมีประชาชนสนใจเข้าชมเป็นจ านวนมาก จนท าให้ทางสนามมวยมีก าไร มาก ท าให้เกิดมีค่ายมวยมากและนักมวยก็มากตามมา นักมวยมีรายได้ดีพอที่จะยึดเป็นอาชีพได้จาก การแข่งขัน ต่อมาปรากฏว่ามีนักมวย หัวหน้าคณะกรรมการของนักมวยแต่งกายไม่สุภาพ เช่น นักมวยไว้ผมยาว ไว้หนวด ไว้เคราขึ้นชก ตลอดจนพี่เลี้ยงนักมวยแต่งกายไม่สุภาพ สวมกางเกงขาสั้น สวมรองเท้าแตะขึ้นให้น้ า ดังนั้นทางคณะกรรมการเวทีมวยราชด าเนิน จึงออกระเบียบขึ้นให้ปฏิบัติ ตั้งแต่วันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2496 เพื่อการด าเนินการแข่งขันชกมวยเป็นระเบียบเรียบร้อย

28 คือนักมวยจะต้องสวมกางเกงตามสีมุมของตนพี่เลี้ยงและหัวหน้านักมวยจะต้องปฏิบัติอย่างเคร่งครัด ถ้าไม่ปฏิบัติตามจะถูกหักเงินรางวัลครั้งละ 25 บาท ถ้าฝุาฝืน 3 ครั้ง จะถูกลบชื่ออกจากทะเบียนของ สนามมวยเวทีราชด าเนินและพี่เลี้ยงนักมวยจะต้องสวมกางเกงขายาวพร้อมเสื้อของคณะ จุดมุ่งหมาย ของการปรับปรุงเปลี่ยนแปลง เพื่อมิให้เกิดปัญหาต่าง ๆ มีการเปลี่ยนแปลงกติกาอีกในปี พ.ศ. 2498 ปี พ.ศ. 2503 ปี พ.ศ. 2508 และปี พ.ศ. 2524 มีการเปลี่ยนแปลงมาตลอดจนถึงปัจจุบันการจัดการ แข่งขันมีการพัฒนาให้ มีการชิงแชมป์รุ่น รางวัลของนักมวยก็สูงขึ้นจากเดิม สถานที่มีการปรับปรุงให้ เรียบร้อย เพิ่มวันแข่งขันมากกว่าเดิมจนเท่าที่เราเห็นในปัจจุบัน สนามมวยเวทีลุมพินี ตั้งอยู่บริเวณข้างโรงเรียนเตรียมทหารได้ท าการแข่งขันเป็นครั้งแรก เมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2496 โดยมีนายเขตร ศรียาภัย เป็นผู้จัดการสนามมวยแห่งนี้ ได้ด าเนินการแข่งขันมวยอย่างถาวรควบคู่กับสนามมวยเวทีราชด าเนิน ปัจจุบันทางเวทีมวยลุมพินีจะ จัดการแข่งขันชกมวยในวันอังคาร วันศุกร์ วันเสาร์ ส่วนสนามมวยเวทีมวยราชด าเนินได้ด าเนินจัดการ แข่งขันในวันจันทร์ วันพุธ วันพฤหัสบดี วันอาทิตย์ นอกจากนี้ยังมีการถ่ายทอดการชกมวยไทยทางทีวีตามช่องต่าง ๆ ดังนี้ วันอาทิตย์ ทีวีสี ช่อง 7 เวทีมวยช่อง 7 สี หมอชิต อัศวินด า ทีวีสี ช่อง 9 เวทีมวยอิมพิเรียลลาดพร้าว วันเสาร์ ทีวีสี ช่อง 3 ถ่ายทอดจากเวทีมวยอ้อมน้อย วันเสาร์ทีวีสี ช่อง NBT เวทีมวยอิมพิเรียลลาดพร้าว วันเสาร์ ทีวีสีช่อง 5 ถ่ายทอดจากเวทีมวยลุมพินี และยังมีการจัดการแข่งขันตามเวทีมวยต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น การจัดการแข่งขันไทยไฟต์ การแข่งขันโวล์แม็ก รวมทั้งการแข่งขัน K-1 ที่จัดทั้งในและต่างประเทศ ซึ่งในขณะนี้เป็นที่นิยมกันอย่างแพร่หลายทั้งในและต่างประเทศ นอกจากนั้นยังการจัดการแข่งขันไป ตลอดจนถึงต่างจังหวัด ท าให้มวยไทยได้มีการเผยแพร่เข้าไปในต่างประเทศ ท าให้บางประเทศนิยม มวยไทยมากขึ้นถึงกับเปิดการสอนมวยไทยในต่างประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา ฮอลแลนด์ ฝรั่งเศส อังกฤษ อิตาลี อินโดนีเซีย ญี่ปุุน เป็นต้น พร้อมทั้งได้จัดการแข่งขันเป็นประจ า ระยะเวลาที่มวยไทย แพร่หลายเข้าไปต่างประเทศเริ่มมีการจัดชิงแชมป์ด้วย จนกลายเป็นธุรกิจเรื่องการส่งนักมวยไทยไป ท าการชกต่างประเทศ ปัจจุบันนี้ การชกมวยไทยอาชีพ คนใดมีฝีมือดีและสามารถชนะติดต่อกันหลายไฟต์ ก็สามารถที่จะได้ค่าตอบแทนของการชกครั้งหนึ่ง ๆ เป็นจ านวนเงิน 100,000 ถึง 300,000 บาท โดยเฉพาะ บัวขาว ป.ประมุข ที่ค่าตัวถึงหลักล้าน อันเนื่องมาจากเป็นมวยที่มีฝีมือดีและได้เข้าร่วมการ แข่งขันไทยไฟต์จนประสบผลส าเร็จ คว้าแชมป์มาครองได้จนท าให้มีชื่อเสียงดังทั่วโลก จึงท าให้ขณะนี้ มีนักมวยไทยเกิดขึ้นมาก จนกลายเป็นธุรกิจและอาชีพที่ส าคัญอย่างหนึ่ง ปัจจุบันนี้ประชาชนก็ให้ ความสนใจการแข่งขันกันมาก เพราะถือเอาการแข่งขันมวยไทยเป็นธุรกิจการพนันชนิดหนึ่งซึ่งเล่น การพนันได้เพราะทางสนามมวยขออนุญาตเล่นการพนันชนิดที่สองประเภทมวยชก ในขณะที่บัตรผ่าน ประตูเข้าชมมีราคาสูง บางรายถึง 1,000 บาท พร้อมทั้งท าให้มีธุรกิจต่างๆ ตามมา เช่น หนังสือ ข่าวสารเกี่ยวกับมวยไทย การถ่ายทอดทางทีวีสี การแข่งขันมวยไทยปัจจุบันกลายเป็นอาชีพอย่าง จริงจัง เพื่อเป็นธุรกิจ ดังนั้นจึงมีนักมวยไทยค่ายมวยไทยเกิดขึ้นมาก และการฝึกส่วนใหญ่มุ่งเพื่อชก เป็นอาชีพ ซึ่งขณะนี้มีวิทยาลัยมวยไทยศึกษาและการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้าน จอมบึงที่เดียวที่เปิดการเรียน การสอนในหลักสูตรมวยไทยศึกษา ซึ่งวิทยาลัยมวยไทยศึกษาและ การแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง จัดตั้งขึ้นโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ดร.ชาญชัย

29 ยมดิษฐ์ เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2548 ตามมติเห็นชอบของสภามหาวิทยาลัย เป็นหน่วยงานในก ากับของ มหาวิทยาลัย มีฐานะเทียบเท่าคณะ บริหารงานภายใต้การสรรหารายได้แบบพึ่งตนเอง วิทยาลัยมวยไทยศึกษาด าเนินการจัดการศึกษาเป็นเวลากว่า 10 ปี มีการจัดการเรียนการ สอน 4 ระดับ คือ ระดับปริญญาตรี ระดับประกาศนียบัตรบัณฑิต ระดับปริญญาโทและระดับปริญญา เอกโดยมีหลักสูตรในระยะแรกได้เปิดสอนหลักสูตรประกาศนียบัตรบัณฑิตมวยไทยเป็นแห่งแรกของ ประเทศ ต่อมาได้เปิดสอนระดับปริญญาโทหลักสูตรศิลปศาสตร์มหาบัณฑิตสาขาวิชามวยไทยศึกษา แล้วถึง 4 รุ่น และมีเครือข่ายความร่วมมือจัดการเรียนการสอนในหลายแห่ง ดังนี้ ปีการศึกษา 2548 เปิดสอนรุ่นที่ 1 ณ สถาบันพลศึกษาวิทยาเขตมหาสารคาม ปีการศึกษา 2549 และปีการศึกษา 2550 เปิดสอนรุ่นที่ 2 และรุ่นที่ 3 ตามล าดับ ณ ศูนย์การเรียนรู้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชด าริและศูนย์สาธิตส่งเสริมงานศิลปาชีพ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (บุ่งตาหลั่ว) บชร. 2ค่ายสุรนารี จังหวัดนครราชสีมา ปีการศึกษา 2550 เปิดสอนรุ่นที่ 4 ณ สถาบันการพลศึกษาวิทยาเขตศรีสะเกษ ผลจากการจัดการเรียนการสอนระดับปริญญาโทสาขาวิชามวยไทยศึกษาแล้วถึง 4รุ่น สามารถผลิต มหาบัณฑิตมวยไทยเผยแพร่องค์ความรู้ทางวิชาการด้านมวยไทยได้อย่างมีประสิทธิภาพ จึงริเริ่มสร้าง หลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิตสาขาวิชามวยไทยศึกษาเปิดสอนในภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2550 เป็นหลักสูตรปริญญาเอกมวยไทยศึกษารุ่นแรกของโลก จัดการเรียนการสอน ณ วิทยาลัยมวยไทยศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง และเปิดสอน รุ่นที่ 2 ในปีการศึกษา 2551 ด้วยเล็งเห็นถึงความส าคัญของการอนุรักษ์สืบสานภูมิปัญญามวยไทยในศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง วิทยาลัยมวยไทยศึกษาจึงริเริ่มโครงการแพทย์แผนไทย ยกร่างหลักสูตรปี 2550 และเปูาหมายที่ ส าคัญ ในอนาคตวิทยาลัยมวยไทยศึกษาจะด าเนินการจัดการศึกษาทางไกลผ่านเครือข่ายทั้งในและ ต่างประเทศ ความส าคัญของมวยไทย คนไทยเชื่อกันว่ามวยไทยเป็นศาสตร์และศิลปะ ที่เป็นศาสตร์นั้นเพราะเป็นวิชาการที่ทุก คนอาจจะศึกษาหาความรู้ได้เหมือนวิชาแขนงอื่น ๆ ส่วนที่เป็นศิลปะเพราะการศึกษาแนวนี้มากไป ด้วยกลยุทธ์และยากที่จะเรียนรู้และปฏิบัติได้อย่างเจนจบ มวยไทยเป็นศิลปะการต่อสู้ปูองกันตัวที่ สามารถน าไปใช้ได้ทั้งเชิงกีฬาและการต่อสู้จริง ศิลปะมวยไทยมีมาแต่โบราณกาล จนกล่าวไปว่ามีมาพร้อมกับชนชาติไทย บรรพบุรุษของ ชนชาติไทยได้เคยอบรมสั่งสอนกุลบุตรไว้เพื่อปูองกันตัวและปูองกันชาติ บรรดาคนไทยแทบทุกคน จะต้องได้รับการฝึกอบรมมวยไทยเพราะในสมัยโบราณนั้นอาวุธที่ใช้ต่อสู้กัน เช่น กระบี่กระบอง ดาบ ง้าว ทวน ฯลฯ ในการต่อสู้ด้วยอาวุธดังกล่าวนี้ถ้าคนใดมีความรู้หรือเก่งมวยไทยก็จะท าให้เกิด ประโยชน์มากที่สุดส าหรับการต่อสู้ โดยเฉพาะในการต่อสู้กันย่อมมีการประชิดตัว ซึ่งจะได้อาศัยใช้ อวัยวะบางส่วนเข้าช่วย เช่น ข่า ศอก เท้า เป็นต้น แต่เดิมศิลปะมวยไทยที่มีชั้นเชิงสูงมักจะฝึกสอนกัน ในบรรดาเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ หรือเฉพาะพระมหากษัตริย์และขุนนางฝุายทหารเท่านั้น ในสมัยก่อนวิชามวยไทยมีความส าคัญซึ่งจะต้องฝึกฝนคู่กับเพลงดาบ โดยเฉพาะในบรรดา หมู่ทหารมีการฝึกมวยไทยเพื่อจะน าไปรับใช้ชาติ พระมหากษัตริย์ตลอดจนราษฎรไทยสมัยนั้นจ าเป็น

30 จะต้องฝึกหัดมวยไทยและยุทธวิธีทางทหารไว้เพื่อปูองกันประเทศ เพราะเชื่อว่ามวยไทยเป็นศิลปะการ ต่อสู้ปูองกันตัว ซึ่งทหารทุกคนต้องฝึกฝนควบคู่กันกับการใช้อาวุธ ดาบ หอกและมีดสั้น เพื่อให้การรบ ได้ผลดียิ่งขึ้น ซึ่งก็เป็นที่ประจักษ์ว่ามวยไทยมีส่วนในการกอบกู้อิสรภาพบ้านเมืองในสมัยของสมเด็จ พระนเรศวรมหาราช ในปี 2127 พระองค์ทรงเชี่ยวชาญในการรบด้วยอาวุธต่าง ๆ และมวยไทยมาก มวยไทยเป็นศิลปะที่สะท้อนถึงวิญญาณแห่งการต่อสู้ปูองกันตัวของคนไทยที่แสดงให้เห็น ความเจนจัดในทางสร้างสรรค์ที่ได้รับจากการต่อสู้ ประกอบด้วยความงามและมีรูปแบบทางศิลปะ ที่ แสดงออกถึงลักษณะพิเศษและเป็นเอกลักษณ์ประจ าชาติที่มีประวัติศาสตร์สืบทอดมาช้านาน เป็นที่นิยมชมชอบของชนชาวไทยส่วนใหญ่ รวมทั้งชนต่างชาติที่ได้พบเห็น คนไทยมีวัฒนธรรมประจ า ชาติอยู่อย่างหนึ่ง คือความซาบซึ้งในบุคคลตลอดจนรู้จักคุณคน ดังนั้นก่อนจะมีการแข่งขันมวยไทย จะมีการท าพิธีไหว้ครูและร่ายร า เพื่อแสดงออกซึ่งประเพณีสืบทอดทางวัฒนธรรมอันดีงามตามแบบ ฉบับของครูผู้สอน การไหว้ครูและการร่ายร าจึงอาจจะไม่เหมือนกัน ถ้าการไหว้ครู ร่ายร า ของคู่ต่อสู้ ซ้ าแบบก็อาจจะเป็นเพราะว่าทั้งคู่มาจากครูคนเดียวกัน นอกจากนั้นการฝึกกีฬามวยไทย ยังฝึกให้มี จิตใจมั่นคง รวมทั้งเน้นให้มีความจงรักภักดีต่อพ่อเมืองหรือพระมหากษัตริย์ ตลอดจนคุณบิดามารดา และครูอาจารย์ กีฬามวยไทยได้รับความสนใจจากคนไทยทั่วไป รวมทั้งชนต่างชาติจ านวนมากปัจจุบัน มี การแข่งขันมวยไทยกันทุกวัน แม้จะต้องเสียเงินค่าเข้าชมการแข่งขันที่มีราคาสูงกว่ากีฬาชนิดอื่นก็ตาม จนในขณะนี้กีฬามวยไทยได้เปลี่ยนเป็นธุรกิจอย่างหนึ่งที่ท ารายได้ให้แก่คนกลุ่มหนึ่ง ท าให้คนสนใจ ฝึกหัดมวยไทยกันอย่างจริงจัง เพื่อเป็นอาชีพของตนเองมีรายได้พอเลี้ยงชีพได้อย่างหนึ่งโดยได้เงินจาก การแข่งขันเป็นรางวัลตอบแทน ในขณะนี้กีฬามวยไทยได้รับการบรรจุเข้าไว้ในการแข่งขันกีฬาแห่งชาติโดยเริ่มมีการ แข่งขันครั้งแรกที่จังหวัดขอนแก่น ในกีฬาแห่งชาติครั้งที่ 25 แต่เป็นการแข่งขันแบบมวยไทยสมัครเล่น และในปัจจุบันได้มีการจัดการแข่งขันในระดับชาติด้วย เป็นการแข่งขันชิงแชมป์โลกทั้งในระดับอาชีพ และสมัครเล่น คุณประโยชน์ของมวยไทย การเรียนรู้และการฝึกศิลปะมวยไทย นอกจากจะได้ความรู้ ความช านาญในการปฏิบัติทักษะ แล้ว ยังก่อให้เกิดคุณค่าและประโยชน์ต่าง ๆ กับนักมวยไทย ได้แก่ 1. มวยไทยช่วยพัฒนาทางด้านร่างกาย 1.1 ช่วยท าให้ร่างกายแข็งแรงสมบูรณ์ มีสมรรถภาพในการท างานสูง 1.2 ช่วยท าให้ทรวดทรงดีมีบุคลิกภาพที่เหมาะสมในการเป็นผู้น า เพราะในการฝึกซ้อม และแข่งขันมวยไทยจะต้องใช้อวัยวะแทบทุกส่วนออกก าลังกาย เป็นผลท าให้อวัยวะส่วนนั้นได้ออก ก าลังกาย ท าให้ทรวดทรงดีด้วย 2. มวยไทยช่วยพัฒนาอารมณ์ กล่าวคือ การออกก าลังกาย การฝึกซ้อมการแข่งขัน และการ ต่อสู้ของมวยไทยนั้น จะพบกับการผิดหวัง การสมหวัง รวมทั้งความเจ็บปวดทางด้านร่างกาย นักมวย

31 ไทยจึงต้องมีความอดทน อดกลั้นเป็นอย่างดี การพบกับการแพ้และชนะบ่อยครั้งในการแข่งขัน ท าให้ มีอารมณ์มั่นคงเพราะในการแข่งขันทั้งสองฝุายต่างก็ได้รับความเจ็บปวดทางด้านร่างกายด้วยกัน 3. มวยไทยช่วยพัฒนาทางด้านสังคม กล่าวคือ มวยไทยถือเป็นศิลปวัฒนธรรมของชาวไทย อย่างหนึ่ง ผู้ฝึกหัดมวยไทยและนักมวยไทยเปรียบเสมือนผู้รักษาท านุบ ารุงไว้ ซึ่งความเป็นเอกลักษณ์ ของชาติไทย ตลอดจนชี้ให้เห็นว่าศิลปวัฒนธรรมนี้เป็นเครื่องยึดเหนียวให้ชาวไทยรักหวงแหน และ สามัคคีกันในหมู่คณะเป็นส่วนหนึ่งที่จะส่งเสริมให้ประเทศชาติมีความมั่นคงสืบไป อีกประการหนึ่ง กีฬามวยไทยช่วยปูองกันไม่ให้เยาวชนของชาติ ประพฤติตนเป็นอันธพาล เป็นคนเกเร รวมทั้งไม่มี เวลาไปมั่วสุมในทางที่มิชอบ เพราะต้องใช้เวลาส่วนใหญ่ฝึกซ้อมและออกก าลังกาย โดยใช้ศิลปะ มวยไทยเป็นกิจกรรมหลัก จึงไม่มีเวลาที่จะไปประพฤติตนในทางที่ผิด ดังนั้นมวยไทยจึงเป็นเครื่อง ขัดเกลานิสัยใจคอให้เยาวชนของชาติ ให้เกิดมีแนวความคิดที่ประพฤติตนในแนวทางที่ดี และยังช่วย พัฒนาสังคมให้เจริญก้าวหน้าต่อไป 4. มวยไทยช่วยพัฒนาทางด้านจิตใจ กล่าวคือ เนื่องจากกีฬามวยไทยเป็นศิลปกรรมดังนั้น ขบวนการของกีฬามวยไทยจึงมีอิทธิพลอย่างหนึ่ง คือพิธีการไหว้ครู และพิธีขึ้นครูเป็นการยอมรับนับ ถือผู้ประสาทวิชาทางการมวยไทยให้การฝึกของนักมวยต้องมีครูไม่ว่าจะเป็นครูโดยตรงหรือที่ลักจ า คือการสังเกตจดจ าไม้มวยจากผู้อื่นก็ตาม พิธี “ขึ้นครู” การขึ้นครูของนักมวยมักจะเลือกวันพฤหัสบดีอันถือว่าเป็นวันครูตามปกติ โบราณการขึ้นครูนั้น ลูกศิษย์ต้องจัดหาดอกไม้ ธูปเทียน ผ้าเช็ดหน้า ผ้าขาวม้าและขันน้ ามาท าพิธี ส่วนเงินแล้วแต่ครูแต่ละท่านจะระบุว่าเป็น 6 สลึง 6 บาท จะมากหรือน้อยกว่านั้นบางท่านก็ว่าไม่ จ าเป็น การท าพิธีจะท าต่อหน้าพระพุทธและรับสัตย์ตามที่ครูก าหนด พิธี “ไหว้ครู” พิธีไหว้ครูมวยไทยเป็นทั้งศาสตร์และศิลปะที่ผ่านการค้นคว้ากลั่นกรองมา เป็นระยะเวลาอันยาวนานนับแต่โบราณ ตั้งแต่ชาติไทยเริ่มก่อสร้างตัวนอกจากนี้แล้ว “การร ามวย” ยังเป็นวิธีหนึ่งซึ่งแสดงถึงการคารวะครูอาจารย์ผู้ที่มีพระคุณ แสดงถึงวัฒนธรรมและจรรยามารยาท ของนักมวย ลีลาท่าทางของแต่ละครูอาจจะไม่เหมือนกันเหตุที่การร ามวยต่างกันไป แต่ละครู แต่ละ ท้องถิ่นจะยึดเป็นแบบเดียวกันไม่ได้ แต่การร ามวยนั้นเป็นอุบายเตือนใจให้ยึดมั่นอยู่ในความสามัคคี รักหมู่คณะ เช่น หากฝุายหนึ่งร่ายร าแบบเดียวกันย่อมแสดงว่าสืบสายมาจากครูคนเดียวกัน ขณะเดียวกันความมั่นคงแน่นแฟูนของการรักหมู่คณะย่อมโน้มน าไปสู่ความร าลึก การนับถือผู้ ประสิทธิ์ประสาทวิชาให้ การนับถือเคารพในผู้มีวุฒิภาวะสูงกว่า การรู้จักเสียสละก าลังกาย ก าลังใจ เพื่อคนอื่น ความซื่อสัตย์สุจริต ความยุติธรรม การมีมารยาท ความมีน้ าใจนักกีฬา รู้แพ้ รู้ชนะ รู้อภัยการฝึกศิลปะ มวยไทยอยู่เป็นประจ าจะช่วยให้สามารถระงับอารมณ์หงุดหงิดได้ และจะแสดงออกแต่สิ่งที่ดีงาม พบเห็นได้จากนักมวยทั่วไป ก่อนท าการฝึกซ้อมทุกครั้งจะต้องท าการระลึกถึงพระคุณของบิดามารดา ครูอาจารย์ โดยการประนมมือไหว้ก่อนจะท าการฝึกซ้อมกับอุปกรณ์ใดก็ตามต้องคารวะ โดยถือว่า อุปกรณ์นั้นเปรียบเสมือนครูคนหนึ่ง ไม่ว่าเป็นกระสอบทราย จะเข้าท าการฝึกซ้อมทุกครั้ง โดยการเตะ ถีบ ชกกระสอบ หรือผู้ที่จับเปูาล่อ คู่ปล้ าคู่ซ้อมก็ตามจะต้องเคารพโดยการยกมือไหว้ก่อนทุกครั้ง สิ่ง เหล่านี้แสดงถึงมารยาทการมีสติ การควบคุมตนเอง การกระท าอย่างมีจุดมุ่งหมาย ซึ่งจะบรรลุถึง ความส าเร็จ เมื่อเวลานักมวยร่วมการแข่งขัน นักมวยจะโค้งคู่ต่อสู้และกราบไหว้มุมของตนเอง เมื่อ