811-005-002к-20 Информатика 11 каз УЧЕБНИК ЕМН

4. Тір­кеу куә­лікт­ ер­ і сәтт­ і ор­на­тыл­ға­нын хаб­ арл­ ай­тын тер­ ез­ е
пайд­ а бол­ а­ды.
Тір­кеу куәл­ ік­те­рін шығ­ а­ру аяқ­тал­ды.

«Па­роль­ді ауы­ с­тыр­ у» бөл­ і­мі
1. ЭЦҚ па­рол­ ін ауы­ ст­ ыр­ у үшін Ме­нің ЭЦҚ кілттерім мә­зір­ і­нің

тар­мағ­ ын­ а, одан ке­йін Па­рольд­ і ау­ыст­ ы­ру бөл­ і­мі­не өту
қа­жет.
2. Ашылғ­ ан тер­ ез­ ед­ е Кілтт­ ер­ді сақт­ ау орн­ ы жол­ ынд­ а­ғы тір-
кеу куә­лікт­ е­ріңн­ ің орн­ ал­ асқ­ ан ор­нын көр­се­тің­дер.
3. Кілтт­ ерд­ і сақ­тау орн­ ын көр­сет­ іңд­ ер. Пар­ ольд­ і ен­гі­зу жо­лын
көрс­ ет­ іп, Өзг­ ерт­ у бат­ ыр­ма­сын ба­сыңд­ ар. Сақ­тау ор­ны
рет­ інд­ е файлд­ ық жүйен­ і таң­дағ­ ан жағд­ айд­ а, пар­ оль­ді ау­ыс-
тыр­ у үшін тір­кеу куә­ліг­ ін көр­се­тіңд­ ер.
4. Па­рольд­ і ауы­ с­ты­ру проц­ е­ду­рас­ ын әр­бір тір­кеу куә­лі­гі үшін
же­ке орын­дау қа­жет (161-сурет).

161-сур­ ет. Парольді ауыстыру

Наз­ ар ау­дар­ ыңд­ ар! ҚР ҰКО (Ұлттық куәландырушы орта­
лығы) Сіз­дің па­рольд­ е­рі­ңізд­ і сақт­ а­майд­ ы. Па­роль жо­ғал­
ған жағд­ айд­ а, ЭЦҚ қал­пын­ а келт­ ір­ іл­мей­ді.

5. Па­роль сәт­ті өзг­ ерт­ ілд­ і.

251

§67–68. Электр­ онд­ ы үкі­мет

Еc­тер­ ің­ е түс­ і­ріңд­ ер: Электронды үкім­ ет дег­ е­ні­міз не

• электр­ он­ды цифр­лық қол­ жә­не ол не үшін қаж­ ет?
таң­ба; Қаз­ ақс­ тан­да­ғы ақп­ а­ратт­ ық-ком-

• серт­ иф­ и­кат деген не? мун­ и­кат­ ивт­ ік техн­ ол­ ог­ ия­лард­ ың да-
• элект­рон­ды цифр­лық қол­
муы­мен аза­мат­тар мен мемл­ ек­ ет­тің
таңб­ а қыз­ме­ті;
• серт­ и­фи­кат қызм­ ет­ і. өза­ра әрек­ ет­тест­ іг­ ін ыңғ­ ай­лы, қа­ра-

пай­ым, қол­жет­ імд­ і жән­ е түс­ і­нік­ті ету

Мең­гер­ іл­ е­тін біл­ ім: үшін   электронды үкі­мет тұ­жы­рым­
• электронды үкім­ ет порт­ ал­ ы; дам­ ас­ ы әзір­лен­ді. Электронды үкі­мет
• электр­ он­ды үкім­ ет пор­та­ құ­ру ісі би­лік ор­ганд­ ар­ ын­ ың жұ­мы-
сын ана­ғұр­лым ти­імд­ і, азам­ атт­ арғ­ а
лын­ ың функ­ция­ла­ры.

қол­жет­ ім­ді ету үшін қа­жет бол­ды.

Электронды үкім­ ет – ақ­па­рат­тық

тех­но­лог­ иял­ ар көм­ ег­ ім­ ен іші­на­ра

кел­ і­суш­ іл­ ік­ті қам­та­мас­ ыз ете­тін,

мемл­ е­кет пен аза­мат­тар арас­ ынд­ а­ғы,

сон­дай-ақ мем­лек­ етт­ ік ор­ганд­ ард­ ың

Сөз­дік: өза­ра әре­кет­тест­ і­гі­нің бір­ ың­ғай

мех­ а­низ­мі. Мем­ле­кет­тік ор­ган­дарғ­ а

Элект­ронд­ ы үкім­ ет – ке­зек­ті қыс­қарт­ ып, анықт­ а­ма, куә-

Элект­рон­ное пра­ви­тельс­ т­ лік, рұқс­ ат құж­ атт­ а­рын жән­ е тағ­ ы
во – E-government басқ­ ал­ ар­ ын алу­ды жең­ ілд­ е­туг­ е әрі
жылд­ ам­дат­ уғ­ а  мүм­кін­дік бер­ген
Аза­мат – Гражд­ а­нин – де  – осы ме­ха­низм.
Citizen
Бизн­ ес – Биз­нес – Business Басқ­ аш­ а айт­қан­да, электронды
Тех­но­лог­ иял­ ық сау­ат­

тыл­ ық – Тех­нол­ ог­ич­ ес­кая үкім­ ет – ли­ценз­ ия­ ны рә­сімд­ еу үшін
грам­ от­ность – Technological ЖСН  ға­на кер­ ек бо­лат­ ын, ком­му-
literacy налд­ ық қыз­мет ақы­лар­ ы мен айы­ п-
пұл­дард­ ы он­лайн жүйе­сін­де тө­леуг­ е
Әкім­ші­лен­дір­ у – Ад­ми­ бол­ а­тын, анық­та­ма алу үшін «Аза-
нистр­ ир­ о­ва­ние –
Administration мат­тар­ға ар­нал­ған үкі­мет» мемл­ е-
кет­тік кор­по­рац­ ияс­ ы» жек­ е куәл­ ік
Инт­ ер­ ак­тив­тіл­ ік – Инт­ е­р­
ак­тивн­ ость – Interactivity

қа­на талап еті­лет­ ін, бизн­ ес­ ті өзді-

гім­ ен тір­кеу­ге не­ме­се  электронды үкі­мет пор­тал­ ын­да  неб­ әр­ і

10–15 мин­ ут ішін­де анық­та­ма алу­ға, күн-түн дем­ ей, кез келг­ ен

уа­қытт­ а ба­ла­ның ба­лаб­ ақш­ а­ға ке­зег­ ін кө­руг­ е, мек­ енж­ ай анық-

там­ а­сын ұялы тел­ еф­ он­ға алд­ ыр­ уғ­ а бол­ ат­ ын жә­не осы се­кілд­ і

басқ­ а да көпт­ ег­ ен жағд­ айл­ ар­.

252

Қаз­ ақ­стан Респ­ убл­ и­кас­ ынд­ а электронды үкім­ ет қа­лай дам­ уда?
Элект­рон­ды үкі­мет құр­ у идея­сы Елб­ ас­ ым­ ыз­ға тиес­ і­лі,

ал­ғаш рет 2004 жылы айтылған. Осы уақ­ ыт ішінд­ е электронды
үкі­ме­тім­ із қал­ ып­тас­ уы мен дам­ уы­ның ірг­ е­лі төрт кез­ е­ңі­нен
өт­ті (35-сыз­ба):

Түрлендірмелі кезең
Транзакциялы кезең
Интерактивті кезең
Ақпараттық кезең

36-сызба. Электронды үкім­ ет­ тің қа­лыпт­ а­суы мен
дам­ уын­ ың кез­ е­ңдері

Ақп­ а­ратт­ ық  кез­ ең. Дәл осы кез­ ең­де электронды үкім­ ет
пор­тал­ ы іс­ке қо­сы­лып, ақ­пар­ атп­ ен тол­ты­рылд­ ы. Мемл­ е­кетт­ ік
ор­ганд­ ар, олар­дың жұм­ ыс­ ы мен ха­лыққ­ а көр­се­тет­ ін қыз­мет-
те­рі жай­лы ақ­па­ратт­ ар пайд­ а болд­ ы.

Ин­те­рак­тивт­ і кез­ ең порт­ алд­ а электронды қыз­мет­тер­ді тұң-
ғыш рет ұсы­нуы­мен ес­те қал­ды. Бұл ке­зең бар­ ыс­ ын­да порт­ алд­ ы
пай­да­ла­нуш­ ыл­ ар түр­лі мек­ ем­ е­лерд­ ен ке­зек­ке тұр­ уғ­ а уа­қыт
жұм­сам­ ай-ақ анықт­ а­ма алу, үй­ден шықп­ ай-ақ кез кел­ген мем-
лек­ ет­тік орг­ ан­ға сұ­ра­ныс жіб­ е­ріп, оның мәрт­ е­бе­сін қа­да­ғал­ ап
отыр­ у  мүм­кінд­ ік­тер­ ін­ е ие бол­ды.

Тран­закц­ ия­лы  ке­зең. Азам­ атт­ ар  мем­лек­ етт­ ік баж сал­ ы-
ғын, алымд­ ар, ай­ып­пұлд­ ар жән­ е ком­мун­ ал­дық қызм­ ет ақы­ла-
рын тө­леу­ге мүм­кін­дік ал­ды.

Түр­ленд­ ір­мел­ і  кез­ ең. Бас­ты мақ­сат  – аза­матт­ арғ­ а қыз­мет
көр­сет­ уд­ ің мейл­ ін­ше жыл­дам­ды­ғы. Дәл осы мақс­ ат­қа қолжет-
кіз­ у үшін инт­ е­ракт­ ивт­ ік жә­не транз­ ак­ция­лық қыз­мет­тер
қаз­ ақ­стан­дық­тар үшін ай­рықш­ а ма­ңыз­ға ие ке­шен­ді қызм­ ет
түр­лер­ ін­ е бір­ ік­ті­ріл­ген.

egov.kz  – ақ­па­рат­тық-ком­мун­ и­кац­ ия­лық ин­нов­ а­циял­ ар
есе­бі­нен мем­лек­ ет­тік би­лік­тің ел халқ­ ы­мен өза­ра іс-қи­мы­лын

253

жең­ ілд­ е­ту үшін әзір­ленг­ ен Қа­зақ­стан Рес­публ­ и­кас­ ы Үкі­ме­ті-
нің прогр­ ес­сив­ті құр­ ыл­ ы­мы­нан тұ­ра­тын пор­тал (162-су­рет).

162-су­рет. egov.kz электр­ онд­ ы үкім­ ет порт­ ал­ ы

Порт­ алд­ ағ­ ы қаш­ ық­тық реж­ и­мінд­ е көрс­ ет­ і­лет­ ін қыз­метт­ ер
түр­лі ар­тықш­ ыл­ ықт­ ард­ ың кең спект­рі­мен ерек­ше­ле­нед­ і, атап
айтқ­ ан­да (163–164-су­ретт­ ер):
• бизн­ ес­ті жә­не аза­матт­ ард­ ы жед­ ел қолд­ ау;
• Рес­публ­ и­ка­ны бас­қа­ру мен басқ­ а­ру­да адам­дар­дың бел­сен­ді-

лі­гін артт­ ыр­ у;
• адам­дар­дың техн­ о­ло­гиял­ ық сау­атт­ ы­лығ­ ын артт­ ы­ру;
• әр адамн­ ың әлеу­етін­ ің мүм­кін­дік­те­рін ке­ңей­ту;
• де­мокр­ а­тия­лық үр­діст­ ер­ді жет­ ілд­ ір­ у;
• аз шы­ғынд­ ы әкімш­ і­ленд­ ір­ у;
• Қаз­ ақс­ тан үкі­ме­тін­ ің ха­лық алд­ ын­дағ­ ы жауа­ пк­ ерш­ іл­ іг­ ін

арт­ты­ру.

163-су­рет. Азам­ атт­ арғ­ а арн­ алғ­ ан қыз­мет түрл­ е­рі

164-су­рет. Бизн­ ес­ке ар­налғ­ ан қызм­ ет түр­лер­ і

254

Пор­тал­дың не­гізг­ і ар­тықш­ ыл­ ығ­ ы  – Қа­зақ­стан Респ­ уб­лик­ а-
сын­ ың бил­ і­гін­ е тік­ ел­ ей қолжет­кіз­ у бо­лып таб­ ы­лад­ ы. Вир­туалд­ ы
қызм­ ет­тер кез келг­ ен қаш­ ықт­ ық бұ­рыш­ ын­ ан түрл­ і опер­ ац­ ия-
лард­ ы, со­ның ішінд­ е тө­лем опер­ ац­ иял­ ар­ ын да жүр­гі­зу­ге мүмк­ ін­дік
бер­ е­ді. Бұл мемл­ е­кетт­ ік рәс­ ім­дер әл­де­қайд­ а ашық бол­ ад­ ы, басқ­ а­ру
ти­ім­ді­ліг­ ін айт­ арл­ ықт­ ай артт­ ы­ра­ды жә­не мемл­ ек­ ет­тік қыз­мет-
шіл­ ер арас­ ынд­ ағ­ ы сыб­ айл­ ас жемқ­ орл­ ық­ты азай­тад­ ы деп сенд­ і­ред­ і.

Электр­ он­ды үкі­мет сайт­ ын­да мы­на­дай іс-әрек­ етт­ ерд­ і жүз­ ег­ е
асы­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін қызм­ етт­ ер бар (165-су­рет):

165-сур­ ет. Электр­ он­ды үкі­мет сайт­ ынд­ а­ғы қызм­ ет түрл­ ер­ і

Моб­ ильд­ і қа­рым-қа­тын­ ас
Бүг­ інг­ і таңд­ а мо­бильд­ і нұс­қа көп­те­ген мемл­ ек­ етт­ ер­де қол-

жетім­ді: Рес­ ей, АҚШ, Түр­кия, Ұлыб­рит­ ан­ ия, Чех­ ия жән­ е т.б.
Ереж­ е бой­ ын­ша iOS жән­ е Android операциялық жүйел­ е­рі

бар смартф­ он­дар­да орыс жән­ е қа­зақ тіл­дер­ ін­де жұм­ ыс іст­ ей-
ді. Ұя­лы те­ле­фонн­ ан медициналық ұйымға мессенджер арқ­ ы-
лы тір­кел­ уг­ е, мен­ші­гі­нің бол­ уы тур­ ал­ ы ақ­па­рат­ты сұ­ра­ту­ға бо-
лад­ ы. Ре­сур­ ст­ а бұқ­ а­рал­ ық ақп­ ар­ ат құр­ ал­дар­ ы ар­қы­лы қызм­ ет
көр­сет­ ет­ ін тел­ е­г­рамм-бот пайд­ а бол­ды (166-су­рет).

255

166-су­рет. Электр­ онд­ ы үкім­ ет моб­ ильд­ і қос­ ымш­ ас­ ы

Қызм­ ет түрл­ ер­ ін қолд­ а­ну бар­ ыс­ ын­да мо­бильд­ і нұс­қа пайд­ а-
ла­нылс­ а, он­да тел­ е­фон­ды ЖСН-ге байл­ ан­ ыст­ ыр­ у өзі­нің акк­ аун-
тын­да нем­ е­се ХҚКО-ның кез кел­ген бөл­ ім­шес­ і­не жүг­ інг­ ен кезд­ е
жүз­ ег­ е асы­ры­ла­ды. Тел­ еф­ он ар­қыл­ ы бір рет­тік код бой­ ынш­ а қол-
же­тімд­ і қызм­ ет­тер қат­ а­рынд­ а тө­менд­ ег­ і­лер жат­ ад­ ы (167-су­рет):
1. Жылжымайтын мүліктің жоқ (бар) екендігі туралы анық-

тама беру.
2. Жеке тұлғалар үшін жылжымайтын мүлікке тіркелген

және тоқтатылған құқықтар туралы анықтамалар беру.
3. Жылжымалы мүлік кепілін тіркеу тізілімінен үзінді беру.
4. «Заңды тұлғалар» мемлекеттік деректер қорынан анықтама

беру.
5. Азаматтық хал актілерін тіркеу туралы қайталама куәл­ ік-

т­ ер немесе анықтамалар беру (анықтамалар алу бөлігінде).
6. Жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар (ауыртп­ а-

лықтар) және оның техникалық сипаттамалары туралы
анықтамалар алу.

256

7. Жылжымайтын мүлік объектілерінің жоспарын (сызбас­ ын)
қоса алғанда, тіркеу органы куәландырған тіркеу ісі құжат-
та­рының көшірмелерін беру.

8. Жылжымайтын мүліктің меншік иесі (құқық иесі) туралы
мәліметтерді қамтитын техникалық паспортқа қосымша
беру.

9. Жылжымайтын мүлікке құқық белгілейтін құжаттың
төлнұсқасын алу.

10. Жылжымайтын мүлік объектілерінің техникалық пас-
портын беру.

11. Жылжымайтын мүлік объектілерінің техникалық пас-
портының төлнұсқасын беру.

12. Дәрігерді үйге шақыру (логин/пароль).
13. Дәрігердің қабылдауына жазылу (логин/пароль).
14. Мұрағаттық анықтамалар алу.
15. Әскери қызмет өткеру туралы анықтама алу (логин/пароль).
16. Жеңілдіктері бар тұлғалардың (ҰОС қатысушылар,

Черно­быль апатын жоюшылар, жауынгер-интернацион­ а-
лис­тер) анықтама алуы (логин/пароль).
17. Алғашқы меди­ци­налық-санитарлық көмек көрсететін
медициналық мекемеге тіркелу.
18. Мемлекеттік қызметшілерді, бос мемлекеттік әкімшілік лау­ а-
зымға орналасуға үміткерлерді және құқық қорғау қызм­ етіне
алғаш кіретін азаматтарды тестілеу (логин/пароль).

167-су­рет. Бір­ ың­ғай байл­ ан­ ыс орт­ ал­ ығ­ ы

257

Элект­рон­ды үкім­ ет порт­ ал­ ын­да жұм­ ыс іст­ еу ба­ры­сынд­ а
түрл­ і қи­ын­дықт­ ар­ды Бір­ ыңғ­ ай байл­ а­ныс ор­та­лы­ғы­ның қыз-
метк­ ерл­ е­рі ойд­ ағ­ ы­дай ше­ше ала­ды, кез келг­ ен мә­сел­ е же­дел
өңд­ ел­ е­ді. Ол үшін кез келг­ ен Қаз­ ақс­ тан азам­ ат­ ы «кер­ і бай­ла-
ныст­ ы», «Call-орт­ а­лық» сер­ви­сін не­мес­ е 1414 тел­ е­фон нөм­ ір­ ін
пайд­ а­лан­ а ала­ды.

СұрақтарЖғаажуапуа­ бпебреер­йеійкік

1. Электронды үкім­ ет дег­ ен­ ім­ із не жән­ е ол не үшін қа­жет?
2. Қа­зақ­стан Рес­публ­ ик­ ас­ ынд­ а электронды үкі­мет қал­ ай

дам­ уд­ а?
3. Электронды үкім­ е­ті­міз­дің қа­лып­тас­ уы мен дам­ уы­неше

кезеңнен тұрады?
4. egov.kz пор­та­лы­ның не­гізг­ і мақ­са­ты қандай?
5. Порт­ ал­да қа­шық­тық реж­ и­мінд­ е қандай қызметтер

көрсетіледі?
6. Аза­мат­тар­ға ар­налғ­ ан қызм­ ет түрл­ е­рі қан­дай?
7. Бизн­ ес­ке ар­нал­ған қыз­мет түрл­ е­рі қан­дай?
8. Мо­бильд­ і қар­ ым-қат­ ы­нас арқ­ ы­лы қандай қыз­метт­ ер жү-

зег­ е асыр­ ы­ла­ды?

ОйлОайнлаайныайқы, тқа, тлақлықылалйайыыққ

1. Қаз­ ақс­ тан Респ­ уб­лик­ ас­ ы­нда құ­рылғ­ ан электронды үкі-
метт­ ің баст­ ы идеяс­ ы нед­ е?

2. Электронды үкім­ ет­ті тұ­рақ­ты жән­ е дұ­рыс қолд­ ан­ у аза-
матт­ ар үшін қанш­ а­лық­ты тиі­ мд­ і?

ТалТдаладпа, пс,аслаылыстсытыррааййыыққ

Электронды үкі­мет­ і­мізд­ ің қал­ ыпт­ а­суы мен дам­ уын­ ың
ірг­ ел­ і төрт ке­зе­ңінің өзінд­ ік ерек­ше­лік­те­рін тал­дап, са­лыс-
ты­рың­дар.

Электронды үкі­мет ­ Ерек­ше­лік­тер­ і­
дам­ уы­ның ірг­ ел­ і төрт кез­ е­ңі­

Ақ­па­ратт­ ық ке­зең­
Ин­те­ракт­ ив­ті кез­ ең­
Транз­ ак­ция­лы ке­зең­
Түр­лен­дір­ме­лі ке­зең­

258

ДәДпәтпетрердгее оорыннддааййыыққ

«Egov жұм­ ыс­ ы­ның ти­ім­діл­ іг­ і қан­дай?» тақ­ ы­ры­бын­да
инф­ ог­ра­фи­ка бе­рілг­ ен. Осы та­қыр­ ыпт­ а электронды үкім­ ет
пор­тал­ ы­ның функц­ ия­ла­ры ту­рал­ ы жа­зыңд­ ар.

К­ ом­Кпоьмюптьеюртдеердоероырныднадйаыйық қ

1-тап­сыр­ма. Элект­рон­ды үкі­мет порт­ а­лын­ а тірк­ ел­ у.
1. Кез келг­ ен брауз­ ер­ді қол­да­нып, egov.kz сайт­ ын­ а кі­ріңд­ ер.
2. Ашылғ­ ан бас­ты бетт­ ің оң жақ бұ­ры­шынд­ а орн­ ал­ асқ­ ан

бат­ ырм­ а­сын бас­ ыңд­ ар.
3. Тір­кел­ у бет­ інд­ е тірк­ еу тү­рін таң­дап, ЭЦҚ ар­қы­лы тір­

кел­ у бат­ ыр­ма­сын ба­сыңд­ ар.

259

4. Ке­ле­сі бет­ке өт­кенн­ ен кей­ ін, жас­ ы­рын сөзд­ і ойл­ аст­ ы-
рып, оны екі өріск­ е те­ріп, элект­рон­ды пошт­ а ад­ре­сін ен-
гіз­ іңд­ ер. Серт­ иф­ и­кат­ты таңд­ ау бат­ ыр­ма­сын бас­ ыңд­ ар.

5. Тір­кел­ у үшін элект­ронд­ ы цифрл­ ық қолт­ аңб­ а сер­тиф­ и-
катт­ а­рын­ ың орн­ ал­ ас­ у орн­ ын көр­сет­ іп, қол қоюға ар­нал-
ған RSA фай­лын таңд­ аңд­ ар.

6. Ашылғ­ ан тер­ е­зед­ е пароль­ді ен­гі­зіп, Қол қою бат­ ырм­ а-
сын ба­сыңд­ ар.

260

7. egov.kz сай­ты­на тір­кел­ у аяқ­талд­ ы.
2-тап­сыр­ма. ЖСН туралы мәліметтер алу.
1. Кез кел­ген брауз­ ерд­ і қолд­ а­нып, egov.kz сайт­ ы­на кір­ ің-

дер.
2. Ашылғ­ ан баст­ ы бетт­ ің оң жақ бұр­ ыш­ ын­да ор­на­ласқ­ ан

ба­тырм­ ас­ ын бас­ ың­дар.
3. Кір­ у бат­ ыр­мас­ ы ар­қыл­ ы ЭЦҚ қолд­ а­нып, порт­ ал­ға кір­ ің-

дер.
4. Азаматтық, миграция, иммиграция қыз­ме­тін таң­даң-

дар.

5. Ашылғ­ ан тер­ ез­ е­ден ЖСН туралы мәліметтер алу бөлімін
таңдап, Онлайн сұрау батырмасын басыңдар.

261

6. Төм­ енд­ ег­ і те­ре­зед­ ен Тегі, Аты, Әкесінің аты, Туған күні,
Құжат нөмірі жолдарын толтырыңдар, кейін Сұранысты
жібер батырмасын басыңдар.

7. Сұранысты жібер батырмасын басқаннан кейін, сол
терезенің астыңғы бөлігінде сендердің Жеке сәйкес­
тендіру нөмірлерің пайда болады.

8. ЖСН туралы мәліметтер алу жұм­ ы­сы аяқт­ алд­ ы.

Ой бОөйлібсеөйлікісейік

Қаз­ ақ­станд­ а элект­рон­ды үкім­ ет идея­сы қал­ ай пайд­ а
бол­ды жә­не элект­рон­ды үкім­ етт­ ег­ і деректер қа­лай қор­ғал-
ғанд­ ығ­ ы ту­рал­ ы қо­сым­ша ақп­ ар­ ат көз­дер­ і­нен із­ден­ іп, сы-
нып­тас­тар­ ыңм­ ен ой бө­ліс­ ің­дер.
262

ЖИЫ­ Н­ТЫҚ БА­ҒАЛ­ АУ ТАПС­ ЫРМ­ АЛ­ АР­ ЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ

1. Қаз­ ақс­ тан экон­ ом­ и­кас­ ын дам­ ыт­ у қар­қы­нын жед­ ел­дет­ у­ге
жә­не біз­дің аза­матт­ ар­дың тұрм­ ыс са­па­сын жақс­ ар­ту­ға ар­
нал­ған үдер­ іс:
A) Цифр­ланд­ ыр­ у
B) Дам­ ыт­ у
C) Ақп­ а­ратт­ анд­ ыр­ у
D) Ком­пью­тер­ленд­ і­ру
E) Техн­ ол­ ог­ ия­лан­ды­ру

2. Сәйк­ ес­тенд­ ір­ іңд­ ер:

1. Эко­но­ми­ка A) Бизн­ ес, ғы­лым сал­ ас­ ы жә­не мем­ле­кет

сал­ ал­ ар­ ын ара­сын­да бе­рік бай­ла­ны­сы бар техн­ о-

цифрл­ анд­ ыр­ у­ ло­гия­лық кә­сіп­кер­лік­ті дам­ ы­ту

2. Цифрл­ ық B) Креа­тивт­ ік қо­ғам құ­руд­ ы жә­не жаң­ а

мемл­ е­кетк­ е нақтылықтар – біл­ ім­дер эко­но­мик­ а-

өту сын­ а өтуд­ і қам­ти­тын түр­ленд­ ір­ у­лер­

3. Цифр­лық C) Хал­ ық пен бизн­ ес­ке олард­ ың қа­жет-

Жіб­ ек жол­ ын тікт­ ер­ ін ал­дын ала бол­жай отыр­ ып

іск­ е асы­ру қыз­метт­ ер көрс­ е­ту үшін мемл­ е­кет­тің

инф­ра­құ­рыл­ ым­ ын қайт­ а құ­руа

4. Ада­ми ка­пи- D) Дер­ ект­ ерд­ і бер­ у, сақ­тау жән­ е өңд­ еу-

тал­ды дам­ ы-­ д­ ің жо­ға­ры жыл­дамд­ ық­та­ғы жән­ е

ту қорғ­ ал­ған инф­рақ­ ұр­ ы­лым­ ын да­мыт­ у

5. Инн­ ов­ а- E) Алғ­ а бас­тайт­ын техн­ ол­ ог­ ия­лард­ ы

ция­лық жә­не ең­бек өнім­ді­лі­гін артт­ ыр­ ып,

экож­ үйе­ні кап­ ит­ алд­ ан­ды­руд­ ың өсуін­ е бас­тайт­ын

құр­ у мүм­кін­дікт­ ерд­ і қолд­ а­на отыр­ ып, ҚР

эко­ном­ и­кас­ ы­ның дәс­түрл­ і сал­ а­лар­ ын

қай­ту құр­ у

3. Бос орынд­ ы тол­тыр­ ыңд­ ар:
Тізб­ ект­ ің екі түр­ і бар: ... (1) жән­ е ... (2).
4. Blockchain дег­ е­ні­міз не?

A) Блок­тар тіз­ і­мі
B) Блокт­ ар сан­ ы
C) Блокт­ ар құр­ ыл­ ым­ ы
D) Блок­тар бас­ ы
E) Блокт­ ар са­па­сы

263

5. Blockchain тех­нол­ ог­ ия­сы­ның үш арт­ ықш­ ыл­ ы­ғы:
A) ­Қау­іп­сіз­дік, ашық­тық жән­ е қор­ғал­ғанд­ ық
B) ­Қауі­ пс­ із­дік, се­нім­діл­ ік, қа­рап­ айы­ мд­ ыл­ ық
C) Ашық­тық, қорғ­ алғ­ анд­ ық, се­німд­ іл­ ік
D) Қар­ ап­ ай­ымд­ ы­лық, тіз­бек­тік, ашықт­ ық
E) Қор­ғалғ­ анд­ ық, сен­ імд­ іл­ ік, қау­іпс­ із­дік

6. Пат­ ен­ тт­ ік құқ­ ық инст­ и­тут­ ын­ ың объе­ кт­ і­лер­ і (3 жауа­ п
дұр­ ыс):
A) Өнер­та­быс
B) Пайд­ ал­ ы мод­ ель­дер
C) Өнерк­ әс­ іп­тік үлг­ іл­ ер
D) Фирм­ ал­ ық атау­лар
E) ­Тау­ар таң­бал­ ар­ ы

7. Қа­зақ­стан­да электр­ он­ды цифр­лық қолт­ аң­ба (ЭЦҚ) қай
жы­лы енг­ і­зілд­ і?
A) 2008
B) 2018
C) 2009
D) 2010
E) 1998

8. Бос орын­ды толт­ ыр­ ыңд­ ар:
... (1) серт­ и­фи­кат­ ы – сұ­ран­ ыс­тарғ­ а қол қоюға, ал ... (2) сер-

ти­фи­кат­ ы порт­ ал­да ау­тент­ иф­ и­кац­ ия­лауғ­ а ар­налғ­ ан.
9. Электр­ он­ды үкі­мет­ і­міз­дің қа­лыпт­ ас­ уы мен да­муын­ ың ір­

гел­ і төрт ке­зең­ ін көрс­ е­тіңд­ ер (1 жау­ап арт­ ық):
A) Ақ­пар­ атт­ ық
B) Ин­те­рак­тивт­ і
C) Тран­зак­ция­лы
D) Түр­ленд­ ір­ме­лі
E) Сал­ ыст­ ыр­ма­лы
10. Бос орын­ды толт­ ыр­ ыңд­ ар:
... (1) үкім­ ет – ... (2) тех­нол­ о­гия­лар көм­ е­гі­мен ішін­ ар­ а ке­лі-
су­шіл­ ікт­ і қам­та­мас­ ыз етет­ ін, ... (3) пен ... (4) ара­сын­да­ғы,
сонд­ ай-ақ ... (5) ор­ганд­ ар­дың өзар­ а әре­кетт­ ес­тіг­ і­нің бі­рың-
ғай мех­ а­низ­мі.

264

6-БӨЛ­ ІМ БОЙЫ­ Н­ША ҚОР­ Ы­ТЫН­ДЫ

Цифрл­ ық сауа­ тт­ ы­лық бөл­ ім­ і бойы­ н­ша сенд­ ер «цифрл­ ан-
ды­ру», «инф­ра­құр­ ыл­ ым», «цифр­лық сау­атт­ ы­лық», «элек-
трон­ды сауд­ а», «қар­жы­лық техн­ ол­ о­гия», «Bigdata», «Зият-
кер­лік мен­шік», «ав­торл­ ық құ­қық», «пат­ е­нтт­ ік құ­қық»,
«ақ­пар­ ат­тық рес­ ур­ ст­ ар», «құ­пия ақп­ ар­ ат», «комм­ ер­ция­лық
құ­пия», «элект­рон­ды цифрл­ ық қолт­ аңб­ а», «тірк­ еу куә­лі­гі»,
«жек­ е куә­лік», «элект­рон­ды құж­ ат», «элект­рон­ды үкі­мет»
ұғымд­ ар­ ым­ ен та­нысып, әрб­ ір ұғымн­ ың қол­да­ныл­ у мақ­сат-
тар­ ын тү­сіндіңдер.

Қа­зақ­станд­ ағ­ ы цифрлан­ды­руд­ ың баст­ ы бес ба­ғы­ты жә­не
олар­дың мін­детт­ ер­ ін, Қаз­ ақ­стан­да цифрланд­ ы­ру проц­ е­сі­нің
ағымд­ ағ­ ы үр­діст­ е­рі, оның ішін­де Bigdata мен Blockchain тех-
нол­ ог­ ияс­ ы, оның мақ­сат­ ы мен жұ­мы­сын, қолд­ ан­ у са­ла­сын,
Blockchain тех­нол­ ог­ ияс­ ы­ның ар­тықш­ ы­лы­ғы мен кемш­ і­лі­гін
си­патт­ адың­ дар.

Қаз­ ір­гі кезде ақп­ ар­ ат­қа қат­ ыс­ты орын алып жатқ­ ан жағ-
дай­лар ақп­ а­рат­ты қорғ­ ау жө­нінд­ е­гі заң­на­ма­ны, оның құр­ а­мы
мен мазм­ ұ­нын, оның Қа­зақс­ тан Рес­пуб­лик­ а­сы­ның заң­дар­ ы
мен құқ­ ықт­ ық акт­ і­лер­ ін­ ің бар­лық жүй­есім­ ен арақ­ а­ты­на­сын
қал­ ып­тас­тыр­ уғ­ а кеш­ ен­ді көз­қа­раст­ ың қаж­ етт­ і­ліг­ ін та­лап етіп,
айқ­ ынд­ айд­ ы. Осы­ған орай Ақп­ а­рат­танд­ ы­ру мен ақп­ ар­ ат­ты
қорғ­ ау жө­нінд­ е­гі ҚР заңд­ ар­ ымен таныстыңдар.

Элект­рон­ды цифр­лық қол­таң­ба жә­не пор­тал­да ЭЦҚ пай-
да­лан­ у арт­ ық­шыл­ ықт­ а­рын, серт­ иф­ ик­ атт­ ы алу тәр­ті­бін, қыс-
қаш­ а тү­сін­ ік­тем­ е­лер­ ін кел­тір­дік. Элект­рон­ды үкі­мет жә­не
оның қа­жет­тіл­ іг­ і, Қа­зақ­стан Респ­ уб­ли­кас­ ын­да элект­ронд­ ы
үкі­мет­тің да­му кез­ еңд­ ер­ і, egov.kz электр­ онд­ ы үкі­мет порт­ ал­ ы
жә­не Порт­ алд­ ағ­ ы қаш­ ық­тық реж­ им­ інд­ е көрс­ е­тіл­ е­тін қыз-
мет­тер­ді білдіңдер. Бұл бө­лім­нің маң­ ызд­ ыл­ ығ­ ы Қа­зақ­стан­да
цифрл­ ан­дыр­ у проц­ ес­ і­нің ағым­да­ғы үр­діс­те­рім­ ен, Blockchain
тех­нол­ о­гия­сы­ның мақ­сат­ ы мен жұ­мыс іс­теу қағи­даcын,
цифр­лық қолт­ аңб­ а мен сер­тиф­ ик­ ат­тың мақс­ а­тын тол­ ық
та­ныс­ып, электр­ онд­ ы үкі­мет пор­тал­ ы­ның функ­ция­лар­ ын
сип­ ат­тап, электр­ онд­ ы үкім­ ет пор­та­лын, электр­ он­ды цифрл­ ық
қол­таң­бан­ ы қолд­ а­нып, тол­ ық қызм­ ет түрл­ е­рін алу­ға үйр­ ен­ у
бол­ ып та­бы­ла­ды.

265

Глос­са­рий
Қаз­ ақ­стан­дағ­ ы цифрл­ анд­ ыр­ у  – Қаз­ ақ­стан экон­ о­ми­ка­сын

да­мыт­ у қарқ­ ы­нын же­делд­ е­ту­ге жән­ е бізд­ ің аза­мат­тард­ ың тұр-
мыс сап­ а­сын жақс­ арт­ у­ға арн­ алғ­ ан үде­ріс.

Экон­ ом­ ик­ а са­лал­ ар­ ын цифр­ланд­ ы­ру – озық техн­ ол­ ог­ иял­ ар
жә­не мүмк­ інд­ ік­терд­ і пайд­ ал­ ан­ а оты­рып, кап­ и­тал­данд­ ыр­ уд­ ың
өсуі мен ең­бек өтім­ді­лі­гін арт­тыр­ а­тын ҚР эко­ном­ ик­ а­сын­ ың
әр­түр­лі сал­ ал­ ар­ ын қайт­ а құр­ у.

Цифр­лық мемл­ ек­ етк­ е өту – хал­ ық пен биз­нес­тің сұ­ран­ ыс­ ын
ал­дын ала болж­ ай отыр­ ып, қызм­ ет­тер көрс­ е­ту үшін мемл­ е-
кетт­ ің инф­ра­құ­рыл­ ы­мын қайт­ а құ­ру.

Цифрл­ ық Жі­бек жо­лын іск­ е асы­ру – дер­ ек­тер­ді бе­ру, сақ-
тау жә­не өң­деу­дің жо­ға­ры жылд­ амд­ ық­тағ­ ы жә­не қор­ғалғ­ ан
инфр­ а­құр­ ыл­ ым­ ын дам­ ыт­ у.

Адам­ и кап­ ит­ алд­ ы дам­ ыт­ у – креат­ ивт­ ік қо­ғам құр­ у­ды жән­ е
жаң­ а нақт­ ы­лық­тар – бі­лімд­ ер эко­но­мик­ ас­ ы­на өтуд­ і қам­тит­ ын
түр­лен­дір­ у­лер.

Инн­ ов­ а­циял­ ық экож­ үйен­ і құ­ру  – биз­нес, ғыл­ ым сал­ ас­ ы
жән­ е мемл­ е­кет ара­сын­да бе­рік байл­ а­ны­сы бар техн­ о­лог­ иял­ ық
кәс­ іп­кер­лікт­ і да­мыт­ у, сон­дай-ақ инн­ о­ва­циял­ ар­ды енг­ із­ у үшін
жағ­дай жас­ ау.

Bigdata (Үл­кен дер­ ект­ ер) – дер­ ект­ ер қо­рым­ ен жұ­мыс іст­ еу
үшін дәс­түрл­ і тәс­ ілд­ е жиі пай­да­ла­ныл­майт­ ын үл­кен кө­лем­ді
ақ­пар­ атт­ ы сақ­тау, ұй­ым­дас­ты­ру жән­ е зертт­ еу әдіс­тер­ і.

Smartcity (Ақылд­ ы қа­ла) – қа­лал­ ық мү­лікт­ і жән­ е қа­ла көр-
се­тет­ ін қыз­метт­ ерд­ і бас­қа­ру тұ­жы­рым­да­ма­сы.

Блокт­ ар  – жүйе ішін­де крипт­ огр­ аф­ и­ка­лық форм­ а­да ұсы-
нылғ­ ан ау­дар­ ымд­ ар, мәм­ і­ле­лер мен ке­лі­сімш­ арт­тар тур­ ал­ ы
де­рек­тер.

Ақ­пар­ атт­ ы құқ­ ық­тық қор­ғау  – құ­қықт­ ық нег­ із­де ақп­ а-
рат­ты қор­ғауд­ ы қамт­ а­ма­сыз етет­ ін арн­ айы заңд­ ар, норм­ а­тив­тік
ак­ті­лер, ере­же­лер, рәс­ ім­дер мен іс-ша­рал­ ар.

Ақ­па­ратт­ ы қорғ­ ау – пай­дал­ ан­ уш­ ығ­ а ақ­па­рат бе­ру тәр­тіб­ ін
белг­ іл­ еу (ор­нын, уа­қыт­ ын, жауа­ п­ты лау­ а­зымд­ ы тұл­ға­лард­ ы,
сон­дай-ақ пайд­ ал­ а­ну­шы­лард­ ың ақп­ а­рат­қа қол­жет­кі­зу шарт-
тар­ ын қам­там­ ас­ ыз етет­ ін қаж­ ет­ті рә­сімд­ ер­ді көрс­ ет­ у).

Комм­ ерц­ ия­лық құп­ ия  – рұқ­са­ты шек­теул­ і құ­пия ақ­па-
ратт­ ың бір тү­рі.

Зиятк­ ер­лік менш­ ік  – бір­ інш­ і кез­ ек­те, шығ­ ар­маш­ ы­лық
қыз­мет­тің нә­тиж­ ел­ е­рін­ е, сон­дай-ақ нақ­ты тізб­ ес­ і заң­на­мам­ ен

266

бел­гіл­ е­нет­ ін, олар­ға те­ңест­ і­рілг­ ен кейб­ ір өз­ге де объе­ кт­ і­лерг­ е
жек­ е, мүл­ ікт­ ік сип­ атт­ а­ғы айр­ ықш­ а құ­қықт­ ард­ ың жиы­ нт­ ы­ғы.

Электр­ он­ды цифрл­ ық қол­таң­ба (ЭЦҚ) – электр­ он­ды тір­кеу
куәл­ іг­ ін (сер­ти­фик­ ат) жә­не ЭЦҚ-ның жаб­ ық кіл­тін пайд­ ал­ а­на
оты­рып, ақп­ ар­ атт­ ы крипт­ ог­ра­фиял­ ық түр­ленд­ і­ру нәт­ и­жес­ ін­де
алынғ­ ан элект­ронд­ ы құж­ ат­тың де­рект­ е­ме­сі.

Электр­ он­ды цифр­лық қол­таңб­ а­ны пай­дал­ а­ну – өз қол­ ы­мен
қой­ылғ­ ан қол­таң­бан­ ы тол­ ық ау­ыс­ты­ру.

Қаз­ ақс­ тан Респ­ уб­лик­ ас­ ы­ның нег­ із­гі куәл­ ан­ды­ру­шы орт­ а­
лығ­ ы  – куәл­ анд­ ыр­ уш­ ы орт­ а­лық­тар­дың элек­т­ ронд­ ы цифрл­ ық
қол­таң­ба­сын­ ың ашық кілтт­ ер­ і­нің тие­сіл­ іл­ і­гін жә­не жар­ амд­ ы-
лы­ғын раст­ ауд­ ы жү­зег­ е асы­рат­ ын куә­лан­ды­руш­ ы орт­ ал­ ық.

Тір­кеу куәл­ іг­ і ­ – куәл­ анд­ ы­руш­ ы орт­ ал­ ық электр­ онд­ ы
цифрл­ ық қол­таңб­ ан­ ың ­Заң­да белг­ і­лен­ген талапт­ ар­ға сәй­кес-
ті­гін рас­тау үшін бе­ре­тін қағ­ аз не­мес­ е элект­ ронд­ ы құ­жат.

Тiркеу куәлiгін­ ің иес­ і – өз атын­ а тір­кеу куә­ліг­ і бер­ ілг­ ен, тір-
кеу куәл­ і­гін­де көр­сет­ іл­ген ашық кілт­ке сәй­кес ке­ле­тін жа­бық
кілтт­ і заң­ды түр­де ие­ле­нет­ ін жек­ е не­ме­се заң­ды тұлғ­ а.

Электр­ онд­ ы құж­ ат – ақ­пар­ ат электр­ он­ды-цифр­лық ны­сан­да
ұсын­ ыл­ған жән­ е электр­ онд­ ы цифр­лық қолт­ аң­ба ар­қыл­ ы куә-
лан­ды­рыл­ған құ­жат.

Элект­рон­ды цифрл­ ық қол­таң­ба­ (ЭЦҚ)  – элект­ронд­ ы
цифр­лық қолт­ аң­ба құр­ алд­ ар­ ы­мен жас­ алғ­ ан жән­ е элек­т­ ронд­ ы
құ­жатт­ ың дұр­ ыст­ ығ­ ын, оның тиес­ іл­ іг­ ін жән­ е мазм­ ұн­ ы­ның
өзг­ ерм­ ейті­ нд­ і­гін раст­ айт­ ын электр­ онд­ ы цифр­лық ны­шан­дар
те­рі­лім­ і.

Тү­бірл­ ік серт­ и­фи­кат  – серт­ иф­ и­катт­ ау ор­тал­ ы­ғын­ а тиес­ і­лі
сер­ти­фи­кат, оның кө­ме­гім­ ен орт­ ал­ ық бер­ген басқ­ а да серт­ иф­ и-
кат­тард­ ың шы­найы­ лығ­ ы текс­ ер­ іл­ ед­ і.

RSA – сұр­ ан­ ыс­тарғ­ а қол қоюға арн­ алғ­ ан серт­ и­фик­ ат.
AUTH_ RSA  – порт­ ал­да аут­ ен­тиф­ ик­ а­циял­ ау­ға ар­налғ­ ан
сер­тиф­ и­кат.
Электр­ он­ды үкі­мет – ақ­па­ратт­ ық тех­нол­ о­гия­лар көм­ е­гім­ ен
ішін­ а­ра ке­лі­суш­ і­лікт­ і қамт­ а­мас­ ыз етет­ ін, мемл­ ек­ ет пен аза-
матт­ ар ара­сынд­ ағ­ ы, сон­дай-ақ мем­ле­кет­тік орг­ ан­дар­дың өзар­ а
әре­кетт­ ес­тіг­ і­нің бір­ ың­ғай мех­ ан­ из­мі.
egov.kz  – ақ­па­ратт­ ық-комм­ ун­ ик­ а­циял­ ық инн­ ов­ а­циял­ ар
есеб­ ін­ ен мемл­ е­кет­тік бил­ ік­тің ел хал­қым­ ен өзар­ а іс-қи­мыл­ ын
жең­ іл­дет­ у үшін әзір­лен­ген Қа­зақ­стан Респ­ убл­ и­ка­сы Үкім­ е-
ті­нің прог­ресс­ ив­ті құ­ры­лым­ ын­ ан тұ­рат­ ын порт­ ал.

267

Пай­да­лан­ ылғ­ ан әде­бие­ тт­ ер

1. Ручкин В.Н., Фулин В.А. Универсальный искусственный интел-
лект и экспертные системы. БХВ-Петербург – М., 2011. – 240 c.

2. Салғараева Г.И., Базаева Ж.Б., Маханова А.С. Информатика.
10-сынып. – Нұр-Сұлтан. Арман-ПВ, 2019.

3. Тархов Д.А. Нейронные сети. Модели и  алгоритмы. Книга 18;
Радиотехника – М., 2012. – 256 c.

4. Шапиро Д.И. Виртуальная реальность и проблемы нейрокомпью-
тинга / Д.И.Шапиро. – М.: РФК «Имидж-Лаб», 2012. – 454 c.

5. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы. Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 12 желтоқсандағы № 827
қаулысымен бекітілген.

6. Сағымбаева А.Е. Информатиканы оқыту әдістемесі.  – Алматы,
2015. – 230 бет.

7. Ливенец М.А., Ярмахов Б.Б. Программирование мобильных при-
ложений в MIT App Inventor. Академия мобильных приложений,
2016.

8. Frederick G., Lal R. Beginning Smartphone Web Development:
Building Javascript, CSS, HTML and Ajax-Based Applications for
iPhone, Android, Palm Pre, Blackberry, Windows Mobile and Nokia
S60. – Apress, 2010. – 350 с.

9. Моррисон М. Создание игр для мобильных телефонов. – М.: ДМК
Пресс, 2006. – 494 с.

10. Зараменских Е.П. Интернет вещей. Исследования и область при-
менения / Е.П.Зараменских, И.Е.Артемьев.  – М.: ИНФРА-М,
2016. – 188 c.

11. Нурпеисова Т.Б., Кайдаш И.Н., Токтагулова У.С. IT-инфра-
құрылымы. – Алматы. Бастау, 2018.  – 344 б.

12. Ястребов О.А., Шмелева С.В. Правовые основы информатизации
в Республике Казахстан //Теория и практика общественного раз-
вития, 2015, No 13, 82–87 с.

13. Урмашев Б.А. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар:
Оқулық / Б.А.Урмашев. – Алматы, 2016. – 410 б.

14. Бони Д. Руководство по Cisco IOS. Изд. Питер, Русская Редакция,
2008, 786 с.

Электронды ресурстар 4. egov.kz
1. appinventor.mit.edu 5. adilet.gov.kz
2. city3d.kz 6. www.netacad.com
3. 3dpanorama.spb.ru

268

Мазмұны

Алғ­ ы сөз............................................................................................................ 4

1-бө­лім. Жас­ анд­ ы ин­телл­ ект........................................................................... 5
§1–2. Жасанды интеллект ............................................................................ 6
§3–4. Қарапайым нейрон моделін құру. Практикум.......................... 14
§5–6. Жа­санд­ ы инт­ елл­ ек­тін­ і қолд­ ан­ у сал­ ас­ ы...................................... 18
§7–8. Жасанды интеллектіні қолдану саласы. Практикум..............26
§9–10. Жасанды интеллектіні жобалау..................................................30
§11–12. Жа­сан­ды инт­ ел­лек­тіні жоб­ а­лау. Жобалық жұмыс.............34
§13–14. Жа­санд­ ы инт­ ел­лек­ті­ні әзір­леу­де
«мұ­ғал­ імм­ ен оқы­ту» әді­сін қол­да­ну ау­қым­ ы.......................................40
§15–16. Жа­сан­ды ин­телл­ ек­тін­ і әзірл­ еуд­ е «мұғаліммен оқы­ту»
әді­сін қолд­ а­ну ауқ­ ы­мы. Практ­ и­кум.......................................................46
Жи­ын­тық ба­ғал­ ау тапс­ ыр­мал­ ар­ ының үлгілері...................................50
1-бөл­ ім бой­ынш­ а қор­ ы­тынд­ ы.................................................................... 52

2-бө­лім. 3D жоб­ ал­ ау.........................................................................................53
§17–18. Вирт­ уалд­ ы жә­не ке­ңейті­ лг­ ен шын­дық....................................54
§19–20. Вир­туалд­ ы шынд­ ықт­ а­ғы адам..................................................62
§21–22. 3D па­нор­ а­ма жә­не вир­туалд­ ы тур.............................................65
§23–24. 3D пан­ ор­ ам­ а (виртуалды тур) жасау. Практ­ и­кум.................71
§25–26. 3D пан­ о­ра­ма жа­сау. Практ­ и­кум................................................77
Жи­ынт­ ық ба­ға­лау тап­сырм­ а­ла­рының үлгілері...................................82
2-бө­лім бой­ынш­ а қо­ры­тынд­ ы...................................................................84

3-бө­лім. Аппараттық жасақтама.................................................................85
§27–28. Вир­туал­ды маш­ и­на­лар................................................................86
§29–30. Мо­бильд­ і құ­рылғ­ ы­лар си­пат­там­ а­сы........................................ 91
§31–32. Вирт­ уал­ды маш­ ин­ а құ­ру. Прак­ти­кум...................................100
Жиы­ н­тық бағ­ ал­ ау тап­сыр­мал­ ар­ ының үлгілері.................................104
3-бөл­ ім бойы­ нш­ а қор­ ы­тын­ды.................................................................106

4-бөл­ ім. Заттар интернеті.............................................................................107
§33–34. Зат­тар ин­терн­ е­ті де­ген не?........................................................108
§35–36. Затт­ ар инт­ ерн­ е­тінің перспективалары.................................. 119
§37–38. Моб­ ильд­ і қос­ ымш­ ан­ ы құру.
Мобильді қо­сымш­ а инт­ ер­фейс­ ін жа­сау................................................124

269

§39–40. Мо­биль­ді қо­сым­шан­ ы жа­сау...................................................136
§41–42. Мобильді қос­ ым­ша­ны орн­ а­ту .................................................145
§43–44. «Суретті бояу» қосымшасы. Прак­тик­ ум..............................153
§45–46. «Ұлттық аспаптар» қосымшасы. Прак­ти­кум......................156
§47–48. Ақылд­ ы үй....................................................................................159
§49–50. Ақылды үй жобасын әзірлеу. Практикум............................169
Жи­ынт­ ық бағ­ а­лау тап­сыр­ма­лар­ ының үлгілері................................. 179
4-бөл­ ім бой­ын­ша қо­ры­тын­ды.................................................................181

5-бөл­ ім. IT Startup..........................................................................................183
§51. Startup түсінігі. Startup-ты іске қалай қосады?........................184
§52. Crowdfunding платформаларының жұмыс
істеу қағидалары.........................................................................................189
§53–54. Жобаны алға жылжыту............................................................194
§55. IT Startup және жарнама................................................................ 200
§56. Маркетингтік жарнама жасау (инфографика).
Практикум.................................................................................................... 211
Жи­ынт­ ық ба­ға­лау тап­сыр­ма­лар­ ының үлгілері.................................215
5-бө­лім бой­ынш­ а қо­рыт­ ынд­ ы................................................................. 217

6-бө­лім. Цифрлық сауа­ т­тыл­ ық..................................................................219
§57–58. Қа­зақс­ танд­ ағ­ ы цифрл­ анд­ ы­ру..................................................220
§59–60. Blockchain тех­нол­ о­гияс­ ы..........................................................226
§61–62. Ақ­па­рат­тар­ды құ­қық­ тық қорғ­ ау............................................231
§63–64. Электр­ онд­ ы цифрлық қолтаңб­ а жән­ е серти­фик­ ат.............237
§65–66. Элект­рон­ды цифрл­ ық қолт­ аң­ба
жә­не сер­ти­фик­ ат­ты қол­дан­ у. Практ­ ик­ ум...........................................245
§67–68. Элект­рон­ды үкім­ ет......................................................................252
Жиы­ нт­ ық ба­ға­лау тапс­ ыр­мал­ а­рының үлгілері.................................263
6-бө­лім бой­ынш­ а қор­ ы­тын­ды.................................................................265
Пайд­ а­лан­ ыл­ған әдеб­ ие­ тт­ ер.....................................................................268

270

Оқу­лық ба­сы­лым

Салғ­ ар­ аева Гүлназ Ибрагимқызы
Баз­ аева Жұлдыз Болатханқызы
Мах­ ан­ ов­ а Айгүл Сейсенбайқызы

ИНФОРМАТИКА

Жалп­ ы біл­ ім бе­рет­ ін мек­тепт­ ің  
жаратылыстану-математикалық  
ба­ғыт­ ын­ ың 11-сы­ныб­ ын­ а арн­ алғ­ ан оқул­ ық

Бас ред­ акт­ о­ры Қ.Қар­ аева
Ред­ акт­ оры А.Бақтығалиева
Техн­ ик­ а­лық ред­ акт­ ор­ ы В.Бон­да­рев
Көркемдеуші редакторы Е.Мельник­ ов­ а
Бильд редакторы Ш.Есенкулова
Суретші-безендіруші О.Подопригора
Мұқ­ а­бан­ ың диз­ ай­ны В.Бонд­ а­рев, О.Подопригора
Беттегендер Л.Костина, Г.Илишева,
С.Сулейменова, Т.Макарова

Назар аудар
Электронды қосымша жүктелген CD қолжетімсіз болған
жағдайда, қосымшаны arman-pv.kz сайтынан тауып, өз
компьютеріңе жүктеп алуыңа болады

Сатып алу үшін мына мекенжайларға хабарласыңыздар:
Нұр-Сұлтан қ., 4 м/а, 2 үй, 55 пәтер.

Тел.: 8 (7172) 92-50-50, 92-50-54. E-mail: [email protected]
Алматы қ., Ақсай-1А м/а, 28Б үй.

Тел./факс: 8 (727) 316-06-30, 316-06-31. E-mail: [email protected]
«Арман-ПВ» кітап дүкені

Алматы қ., Алтынсарин к/сі, 87 үй. Тел.: 8 (727) 303-94-43.
Теруге 15.07.2019 берілді. Басуға 12.06.20 қол қойылды. Пішімі 70 х 1001/16.

Қағазы офсеттік. Қаріп түрі «MM Mekteptik». Офсеттік басылыс.
Шартты баспа табағы 21,93. Таралымы 50000 дана.

Артикул 811-005-002к-20