เมล็ดพันธุ์ใหม่ ดวงใจวิจารณ์

แมนฮัตตัน ถึงหลังการส้ินสุดของสงครามเยน็ และมีบางชว่ งท่ีคาบเก่ียว
กับประวัตศิ าสตรจ์ นี ยุคสงครามโลกท้ังท่สี องและการปฏวิ ัติวัฒนธรรม
ซ่ึงตวั ละครหลกั ของทง้ั สองเร่อื งก็ไดเ้ ขา้ ไปเกย่ี วขอ้ งกบั เหตกุ ารณเ์ หลา่ นน้ั

แต่เม่อื ถงึ บททจ่ี ริงจงั เช่นน้ี ภาพการบรรยายกลับเลอื นราง
เหมอื นอยู่ในโลกของความฟุ้งฝนั ผิดกบั เมอ่ื เปน็ เหตุการณเ์ หนอื จรงิ
ทกุ อย่างถกู เลา่ ดว้ ยน้ำ� เสยี งที่จริงจังแขง็ ขนั ทัง้ หมดส่งเรอ่ื งไปยงั จุด
หกั เหให้ดง่ิ ลงสุดสู่บทสรุปท่ีถกู ก�ำหนดไวแ้ ลว้ แต่ต้น ทง้ั การอยบู่ นขบวน
รถไฟท่ีบรรทุกศพ (หรอื กลว้ ยกันแน)่ ฝนตกอันยาวนาน และจงสวา่ งท่ี
ท�ำลายทุกอยา่ งของตระกูลลงกับมอื จดุ หักเหทัง้ สองนท้ี ำ� ให้ทกุ ๆ อยา่ ง
ของทั้งสองเรอื่ งค่อยๆ เข้าสอู่ สั ดงและการคลายปมของเรอื่ งราว

“เขาเพ่ิงจะรเู้ ด๋ียวน้นั เองวา่ อมารันตา อูรซ์ ลู ามิใช่พหี่ ากเปน็
นา้ สาวของเขา...เพยี งเพอื่ ให้เธอและเขาแสวงหากันและกัน ผา่ นทาง
เขาวงกตแห่งสายเลือดทซี่ บั ซ้อนทสี่ ดุ จนกระทั่งท้งั คู่ใหก้ ำ� เนดิ สัตวแ์ ห่ง
ตำ� นาน ที่น�ำมาซง่ึ อวสานของตระกูล...แต่กอ่ นจะไปถึงบรรทดั สดุ ทา้ ย
เขาก็เข้าใจไดแ้ ล้วว่าตัวเองจะไมม่ ีวันไดอ้ อกไปจากหอ้ งนอ้ี ีกเพราะมัน
ถกู เหน็ มาแล้วล่วงหน้าว่า เมอื งแหง่ กระจก (หรือภาพลวงตา) จะถกู
กวาดล้างไปดว้ ยลม และจะหายไปจากความทรงจำ� ของมนษุ ย์ทนั ทีที่
ออเรลยิ าโน...ถอดความจากแผ่นหนงั สำ� เรจ็ ” (มาร์เกซ, 2557 : 641-642)

การปดิ เรอ่ื งทง้ั สองงดงามและแสดงใหเ้ หน็ ถึงความส้นิ สญู
ของการมอี ยู่

“แลว้ ดาวก็เข้าใจ ว่าท�ำไมทรงจำ� ของเขาถึงแตกร้าวแหวง่
วน่ิ ...นอกจากความวา่ งเปลา่ เพราะเขาไมไ่ ด้เป็นใครหรอื อะไรทั้งส้ิน
... แต่มนั ไมส่ ำ� คัญหรอก ... ถึงอยา่ งไรเขาก็ไมม่ ที างบอกไดว้ ่าฝัง่ ไหน
ของกระจกคือความจริง หรอื วา่ มนั มคี วามจริงอยหู่ รือไม่ ...แมวทม่ี ีลาย
เหมือนดอกกหุ ลาบสีด�ำกบั ดวงตาของพรายนำ�้ ซึง่ นั่งอ�ำพรางเงียบเชยี บ

50

อยู่กลางแอง่ เงาสีเถ้าถ่าน และเฝา้ ดกู ารมาถงึ ของพายุ ทค่ี อ่ ยๆ พัดพา
ละอองเรณสู เี หลอื งอ้างวา้ งฟงุ้ ปลิวข้ามฟ้าสเี ทาเขา้ มา กลบฝงั ทบั ถม จน
จะจมหายส้นิ ...ทกุ สง่ิ ” (วรี พร, 2557 : 419-421)

การรอ่ นเรข่ องจติ วญิ ญาณ

มนุษยเ์ ป็นนักเดินทางแตย่ คุ อดีตกาล กระทง่ั เรารจู้ ักการ
เพาะปลูกเลย้ี งสัตว์จึงตัง้ ชมุ ชนเป็นหลกั แหลง่ สร้างวัฒนธรรมต่างๆ ขนึ้
มากมาย แต่กบั บางคนบางกลมุ่ หรอื อาจจะเทียบเปน็ สัดสว่ นทม่ี ากกวา่
ทคี่ ิดก็ยงั เคล่อื นที่อยเู่ สมอ การโยกย้ายเปน็ ไปเพอ่ื การตามหาและค้นพบ
ส่งิ ท่ดี กี ว่า หรอื การพยายามหนจี ากบางส่งิ บางอย่าง หรอื อาจเปน็ ได้ท้ัง
สองทาง ซ่ึงในเร่ืองท้ังสองน้ีจดุ เรม่ิ ตน้ ของเร่อื งราวกเ็ ปน็ เรื่องของผอู้ พยพ
ท่ีรอ่ นเร่เพอ่ื หนแี ละตามหาบางสิง่ ตระกูลบเู อนดยิ า หนีการรังควานของ
วญิ ญาณเพ่ือนทโ่ี ฆเซ อาร์คาดิโอ ไดส้ ังหาร และค�ำสาปของการเสพสม
ในสายญาติใกล้ชดิ ตระกูลตั้งนำ� โดยทวดตงหนคี วามแร้นแคน้ ของภัย
สงครามและความอัปยศจากความยากจน ข้ามโพน้ ทะเลจากจนี มา
สยามโดยมคี ำ� สาปทต่ี ้องตายดว้ ยนำ้� ตดิ ตัวมา ถึงจุดจบของทัง้ สองตระกลู
จะลงเอยทก่ี ารสูญหายเชน่ เดียวกัน แต่ทวดตงน้ันหวงั ที่จะกลบั แผน่ ดินแม่
เสมอ เขาพยายามสร้างแนวทางต่างๆ แตท่ ุกอย่างกไ็ มเ่ ป็นใจท้งิ ไว้เพียง
ผงิ มุ่ยเมยี สาวกับอาฮงทายาทสืบสกลุ ทีไ่ มเ่ คยรูว้ า่ มตี วั ตน

การอพยพของทั้งสองตระกูลมายังพน้ื ที่ใหม่ทงั้ มาคอนโดและ
แปดร้ิวจึงเป็นการสร้างความเป็นอัตลักษณ์ของทั้งสองครอบครวั แต่ใน
จดุ นีม้ ีรายละเอยี ดปลกี ยอ่ ยทีว่ า่ มาคอนโดเริ่มต้ังรกรากจากชมุ ชนเลก็ ๆ
กระท่ังววิ ฒั นาการเจ็ดช่วั อายคุ นจนร่งุ เร่อื งถงึ ขีดสุดและล่มสลาย

แต่บ้านตระกูลตง้ั นัน้ ออกไปในแนวทางความเป็นปัจเจก
มากกวา่ คอื เป็นเรอื่ งภายในครอบครวั เป็นหลัก เก่ียวขอ้ งกบั สงั คม

51

โครงสรา้ งขนาดใหญ่นอ้ ย ลำ� ดับช้นั กเ็ พยี งสามชว่ั อายุคนเท่านนั้ นี่เองท่ี
เปน็ จดุ แตกตา่ งของสองเรื่องอยา่ งชดั เจน ซ่งึ จดุ น้ีน้นั จะมีความสอดคลอ้ ง
กบั การตั้งถิน่ ฐานของชาวจนี โพ้นทะเลในสยาม ทีอ่ าจารยว์ าสนา
วงศ์สุรวฒั น์ เคยพดู ถงึ การกลนื กลายของคนจีนในสยามของ G.William
Skinner (Chinese Society in Thaland) ทีช่ ี้ว่า ภายในสชี่ วั่ อายคุ น
คนจีนจะกลายเป็นคนไทยอยา่ งส้ินเชงิ (คนจีนจะกลายเปน็ คนไทยคอื
ลกั ษณะความเป็นจนี นัน้ หายไป) ซึ่งอาจารย์วาสนาเหน็ แย้งวา่

“ไมส่ ามารถบอกไดอ้ ยา่ งชัดเจนว่าในสีช่ ว่ั อายคุ น คนจนี จะ
กลนื กลายเป็นคนไทย ท่ีชดั เจนคือในสช่ี ่วั อายุคนจะไม่พดู ภาษาจีนแลว้
(ซ่ึงเกดิ ข้นึ จริง) แตใ่ นสี่ชัว่ อายุคน สิง่ ท่จี ะเกิดขนึ้ อยา่ งชัดเจนคอื ตระกูล
คนจีนท่ภี ายในสชี่ ว่ั อายคุ นสร้างตัวตนให้มคี วามนา่ สนใจ คอื ตระกลู ทส่ี ่ี
ช่วั อายุคนน้นั ต้องรูจ้ ักสร้างเครือข่ายความสมั พันธ์กบั ศูนย์กลางทาง
อำ� นาจการเมอื งของไทย ถ้าภายในสช่ี ่วั อายคุ นไม่สามารถสรา้ งความ
สมั พนั ธก์ ับชนชน้ั นำ� สยามได้ กจ็ ะถูกกลนื กลายไปอยา่ งส้นิ เชงิ จนถกู ลมื
ว่ามคี นกลุ่มนีอ้ ยู่”

น่เี องท่ชี ี้ใหเ้ หน็ ว่าการอพยพหนีภยั สงคราม และความขัดแย้ง
ของคนไทยกับคนจีนของตระกูลตัง้ โดยเขา้ มาอยูใ่ นเมอื งแปดรว้ิ นั้นเปน็
เคา้ ลางของการลม่ สลายของตระกูลน้ี ซึ่งตอ่ มาในตวั บทกป็ รากฏชัดว่า
ตระกูลตัง้ น้นั ด�ำรงอยไู่ ดเ้ พยี งสามชั่วอายุคน และนอกจากจะไมส่ ามารถ
สร้างความสมั พันธก์ บั สว่ นกลางไดแ้ ล้ว ตวั บทยังแสดงใหเ้ ห็นถึงความ
เป็นปฏิปกั ษต์ อ่ อ�ำนาจส่วนกลาง ดว้ ยท่ีจติ รไสวมีสว่ นร่วมกับกบฏ
แมนฮตั ตันจะดว้ ยประการใดก็ตาม นีเ่ ป็นข้อบ่งชี้หน่งึ ถงึ การอสั ดงอกี
ประการของตระกูลต้ัง

นอกจากนนั้ แล้ว ส่งิ ท่หี ักเหใหต้ ระกลู ต้งั จมดง่ิ สูก่ ารลม่ สลาย
อย่างรวดเร็วคอื ความผดิ พลาดในดา้ นการบรหิ ารชวี ติ และธุรกจิ ครอบครัว

52

ของจติ รไสว ท่ีลมุ่ หลงอ�ำนาจการพนันและกามตณั หา เพราะคนจีนไม่
สามารถท�ำงานไดอ้ ย่างมีประสิทธิภาพหากขาดระบบครอบครวั เม่อื
จงสว่างจากไป หน้าท่หี ัวหนา้ ครอบครัวตกเปน็ ของจติ รไสว แตจ่ ติ รไสว
ผิดพลาดในด้านการบริหารดว้ ยไม่เคยเผชิญกบั ปญั หาด้านเศรษฐกจิ
อย่างจงสว่าง เขาจงึ ตดั ช่องนอ้ ยแต่พอตัว และการอสั ดงของเขา ท้งิ
ภาระหนส้ี ินไวอ้ กี มากมาย ทวดตงจงึ ต้องกลบั มาก้สู ถานการณแ์ ละ
การอสั ดงไปอกี คนจึงกลายเปน็ ทางออกเดียว ตระกูลตงั้ ท่ีเหลอื เพียง
ผูห้ ญิงทไ่ี มเ่ คยเปน็ หวั หน้าครอบครัวจึงตกท่นี ่งั ล�ำบาก พรอ้ มทงั้ ตอ้ งดแู ล
ระพินทร์และระรนิ ทร์ ความเปน็ อยู่จึงกระทอ่ นกระแทน่ ตลอดมา เมื่อ
การเข้ามาของผ้นู ำ� ครอบครวั คนใหม่อยา่ งจอหน์ (สามจี รสั แสง) ท่ีต่าง
ภาษาต่างความเชื่อ อัสดงของตระกตู งท่คี ่อยๆ คลอ้ ยต�่ำ จงึ ลับขอบฟ้า
ไปอยา่ งมไี มว่ ันหวนกลับคืน

แม้การหวนกลบั ส่แู ผน่ ดินแมข่ องทวดตงจะไมส่ มหวงั แตก่ ม็ ี
ตวั ละครอยา่ งซินแสคุงทหี่ อบหิ้วหัวใจที่แตกสายกลบั ไปตายท่ีบา้ นเกดิ
ด้านพฤติกรรมตวั ละครของพทุ ธศักราชอัสดงฯ อาจคล้ายกับตัวละคร
ในหน่ึงร้อยปฯี อยบู่ า้ ง แตก่ แ็ น่นอนว่ามไิ ด้ลอกเลียนกนั แตป่ ระการใด
ยงั มอี ีกหลายส่วนทขี่ า้ พเจ้าช่นื ชมและรักใครใ่ นนวนิยายพทุ ธศักราช
อัสดงฯ การพดู ถงึ ความตายท่เี ป็นสัจจะด้วยน้ำ� เสยี งนิ่ง ง่าย และงาม
ดาว เขาผู้อย่รู ะหวา่ งคนทย่ี ังไม่เกิดกับคนทีต่ ายไปแลว้ ฮง ผูด้ �ำรงชพี
ด้วยความฝัน แมวกุหลาบด�ำทีข่ า้ พเจ้าคดิ วา่ มนั เปน็ เสือด�ำแหง่ ทุง่ ใหญ่ฯ
เสมอ แม้ใครจะบอกวา่ เป็นเพลงของวงสนุ ทราภรณก์ ็ตาม การตง้ั คำ� ถาม
ถงึ ความเปน็ ไทยเพราะตวั ละครสำ� คญั ในเร่อื งต่างเช้ือชาติ ทั้งจีน มอญ
มลายู ผสมผสานกนั และทส่ี �ำคญั เราคอื ใคร

ทา้ ยน้ตี ระกลู บูเอนดยิ ามิอาจอย่ยู ัง้ ยืนยงได้ฉันใด ตระกลู ตั้ง
ของทวดตงก็ไมอ่ าจอยถู่ งึ วันทค่ี นจีนเป็นใหญใ่ นแผน่ ดนิ ไทยได้ฉนั น้นั

53

ทง้ั สองต่างถูกสายลมพายคุ ล่งั พัดกระหนำ�่ ผืนดินกลบกลืนกินและจมด่ิง
สหู่ ้วงน้�ำลกึ เพยี งแตห่ นึ่งนั้นหายไปอยา่ งรวดเรว็ ในพริบตา อีกหน่ึงท้ิง
เศษซากทบั ถมความทรงจ�ำไว้ แลว้ คอ่ ยๆ ผกุ ร่อน เลอื นราง ถูกหลงลมื
และจะจางหายไปในทส่ี ดุ ...เราทุกคนกเ็ ชน่ เดียวกนั ...

54

รางวลั ชมเชย

อกี ไกลแคไ่ หนจนกวา่ ฉนั จะใกล้ “อนสุ าวรยี ”์ ... บอกที

อนุวฒั น์ วงษร์ าช

นวนิยาย เรือ่ ง อนุสาวรยี ์ ของวภิ าส ศรีทอง เป็นทกี่ ล่าว
ขวญั ถึงในหมนู่ ักอ่านวา่ เป็นงานท่ีค่อนข้างอา่ นยากเรือ่ งหน่ึงเพราะเต็ม
ไปดว้ ยสัญลักษณท์ ่ีตอ้ งตคี วาม ซ่งึ นถ่ี ือเปน็ ลักษณะเดน่ ทส่ี �ำคญั ประการ
หนึง่ ของนักเขียนท่านน้ี ดังจะเห็นไดจ้ ากผลงานเรอ่ื งอ่นื ๆ ทม่ี มี า
กอ่ นหนา้ ไม่ว่าจะเปน็ คนแคระ หรอื หมาหัวคน ดงั น้นั การจะเขา้ ใจ
ความหมายของนวนิยายเรอื่ งนีจ้ ึงตอ้ งอาศัยการตีความเปน็ หลัก

เนื้อหาของนวนยิ าย เรื่อง อนุสาวรยี ์ เปน็ เรอื่ งราวท่ีเกดิ ขน้ึ
ในคอมมูนแหง่ หนงึ่ อนั ประกอบไปดว้ ยสมาชิกคอมมูนหลายคนท่ตี ้องปฏิบตั ิ
หนา้ ทขี่ องตนตามท่ไี ด้รับมอบหมายจากกล่มุ ผ้ปู กครองคอมมูน จนกระท่ัง
วนั หนึง่ สมาชกิ เหลา่ น้นั กอ็ อกมารวมตวั กันเพ่ือทำ� ภารกจิ ส�ำคัญร่วมกัน
อยา่ งหน่งึ คือ การสรา้ งอนุสาวรยี ์ เพื่อที่จะกา้ วไปส่ชู วี ิตทด่ี ีกว่าเดมิ แต่
หาร้ไู มว่ า่ การสรา้ งอนุสาวรียน์ น้ั เปน็ ชอ่ งทางทฝ่ี า่ ยปกครองใชเ้ พื่อตอกย�้ำ
ให้สมาชกิ ชาวคอมมนู กลบั ไปสวู่ ถิ ีชวี ิตใต้การบงั คับบญั ชาของกลมุ่
ผู้ปกครองดังเดิม กจิ กรรมดงั กลา่ วเปิดช่องให้กลุ่มผปู้ กครองไดแ้ ทรกแซง
และทำ� ลายอุดมการณ์อนั แรงกลา้ ของชาวคอมมนู ทา้ ยทส่ี ุดแล้ว แม้
อนสุ าวรยี จ์ ะสร้างไดส้ ำ� เร็จ แต่ก็ไมไ่ ด้มคี วามหมายต่อสมาชกิ คอมมนู แต่
อย่างใด สมาชกิ คอมมนู กย็ งั คงมวี ิถีปฏิบัติอย่ใู ตก้ ารบงั คับบัญชาของกล่มุ
ผปู้ กครองตามเดิม การเดินทางของสมาชกิ คอมมูนท่ีจะไปสู่ “อนสุ าวรีย์”
จึงดูเหมอื นจะเป็นระยะทางทแ่ี สนยาวไกลกวา่ จะไปถึง

56

ชวี ติ ประจำ� วันท่ีคุ้นเคย : การควบคุมทด่ี เู หมอื นไมไ่ ดค้ วบคมุ

ข้อความตอนหนึ่งที่ถูกยกมาเปน็ ค�ำโปรยทีป่ กหลังของนวนยิ าย
เร่ือง อนุสาวรยี ์ ของ วภิ าส ศรที อง ฉบบั ทีต่ พี มิ พ์โดยสำ� นักพมิ พ์ สมมุติ
เมอื่ ปี พ.ศ. 2561 คอื บทสนทนนาระหวา่ งตัวละคร “รองหวั หน้าฯ” ซ่งึ
เปน็ หน่งึ ในกลมุ่ ผู้ปกครองคอมมูน กบั “วรพล” สมาชิกชาวคอมมนู
ผูเ้ ปน็ ตวั ละครเอกของเรอ่ื ง ตอนหน่งึ วา่

รองหัวหนา้ สง่ สายตาแปลกๆ มาทเ่ี ขา เปรยว่า
“แกเป็นคนเกา่ คนแก่ของท่ีน.ี่ .. วรพล”
รองหวั หนา้ เหลยี วชา้ ๆ ไปที่ตปู้ ลาแล้วพดู เสริม
“ปลาพวกนี้มนั อยู่มานานโดยคิดว่าพวกมันมอี ิสระเตม็ ทแ่ี ละ
เห็นอะไรทกุ อย่าง ท้ังทีต่ น้ ไม้ สาหรา่ ยในตู้ ท�ำจากพลาสติก ปะการัง
ก็เทยี ม ไม่มีอะไรจริงเลยสักกระเบียด มแี ต่ก้อนหนิ เทา่ นน้ั แหละท่ีเปน็
ของจรงิ ” (หนา้ 45)
ขอ้ ความดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถงึ ผลลพั ธข์ อง “กระบวนการ
ทำ� ใหเ้ ช่ือง” ซง่ึ หมายถึงวธิ กี ารทกี่ ลุ่มผปู้ กครองใชเ้ พ่อื ลา้ งสมองสมาชิก
ชาวคอมมูนให้มีพฤตกิ รรมและวิถีปฏิบตั ใิ นชีวิตประจ�ำวันไปตามทตี่ ้องการ
กระบวนการดงั กลา่ วแทรกซมึ อยูใ่ นชวี ิตประจ�ำวันของชาวคอมมูนจน
ทำ� ให้ถูกมองว่าเปน็ เรอื่ งปกติ ซึ่งจริงๆ แล้วหาได้ปกตไิ ม่ หากแต่เปน็
การ “กลอ่ ม” ให้สมาชิกของคอมมนู “เช่ือง” ไปในทกุ ๆ วัน
ขนั้ ตอนของกระบวนการทีว่ า่ นน้ั ประกอบไปดว้ ยวธิ ีการตา่ งๆ
อนั หลากหลาย ไม่วา่ จะเปน็ การสรา้ งส่งิ แวดลอ้ มใหส้ มาชกิ ชาวคอมมนู
อยู่ในสถานทท่ี ่ไี ม่สามารถมองเห็นความเปน็ ไปของสงั คมอืน่ นอกคอมมูน
การสรา้ งกฎระเบยี บบังคบั ตา่ งๆ ให้ชาวคอมมูนต้องปฏิบัติตาม การ
ปิดก้ันขอ้ มลู ภายนอกและป้อนเฉพาะขอ้ มลู ท่ผี ่านการคดั กรองแลว้
เท่านั้น ตลอดจนการผลิตซ�้ำอดุ มการณ์ท่ตี อกตรงึ ใหส้ มาชกิ ชาวคอมมูน

57

ตอ้ งสยบยอมต่ออ�ำนาจของกลุ่มผู้ปกครองผา่ นบทเพลงประจ�ำตกึ ท่ี
ชาวคอมมูนต้องรอ้ งทุกๆ เช้า

กระบวนการท�ำใหเ้ ชื่องนี้ดูเหมือนจะประสบความส�ำเร็จ
ด้วยดี เพราะมผี ลทำ� ใหส้ มาชกิ ชาวคอมมนู ต้องดำ� เนินชีวิตภายใตก้ าร
บงั คับบัญชาของกลุ่มผูป้ กครอง ดงั ขอ้ ความตอนหนงึ่ ทก่ี ลา่ วถึงสมาชิก
คอมมูนวา่

“...พวกเขาทำ� งานไปอย่างสม่�ำเสมอใต้โคมไฟหรบุ หรทู่ ิง้ ห้อย
ลงมา คุยกนั บ้างเปน็ พักๆ พูดเสียงตำ�่ ๆ ถงึ เรอ่ื งฟา้ ฝน มอ้ื อาหาร ความ
เจบ็ ป่วย เรื่องใกล้ตัว ไม่มใี ครเอย่ เร่อื งอดตี อีกแลว้ เชน่ เดยี วกบั ไม่แสวง
ภาพเลอื่ นลอยของอนาคตทที่ ำ� ใหพ้ วกเขาไขว้เขว...” (หนา้ 26)

เมือ่ เปน็ เชน่ น้ีแล้ว อสิ รภาพท่ถี กู ปดิ กั้นก็กลบเกลอ่ื นและ
เลอื นหายไปจนสมาชิกในคอมมนู มองว่าเป็นเร่อื งปกติ เมอ่ื พจิ ารณา
บทสนทนาท่ียกมาขา้ งต้น จึงทำ� ใหเ้ หน็ วา่ สมาชิกในคอมมูนทเ่ี ป็น “คนเก่า
คนแก”่ อย่างวรพล จึงเปน็ เหมอื นปลาทอี่ าศัยอยู่ในตู้ปลาทีส่ ่งิ แวดลอ้ ม
รอบตวั เปน็ ของปลอมทง้ั หมด ยกเว้นแต่ “หิน” ทเี่ ปน็ ของจรงิ หนิ ใน
ที่นจ้ี ึงเป็นสัญลักษณ์ของอำ� นาจท่ีแทรกซึมอยใู่ นชีวิตประจ�ำวนั และ
คอยกล่อมใหผ้ ้คู นคนุ้ ชนิ และยินยอมตอ่ อำ� นาจนัน้ ในทสี่ ุด

แต่เม่ือมใี ครคนหนง่ึ ที่ตอ่ ต้านกระบวนการน้ี กลุ่มผูป้ กครอง
ก็มีวิธกี ารกำ� ราบบุคคลน้ันให้สยบยอม ดงั จะเหน็ ได้จากกรณขี อง “กมล”
ตวั ละครท่เี พง่ิ เข้ามาอยู่ในคอมมนู นแ้ี ล้วต่อต้านอำ� นาจของกลมุ่ ผู้ปกครอง
เหน็ ได้จากเหตกุ ารณท์ ตี่ ัวละครนไี้ ม่ปฏิบัติตามหน้าทท่ี ีไ่ ดร้ บั มอบหมาย
จากผ้ปู กครอง ซ�้ำยงั มีพฤติกรรมแปลกๆ คือ เพียรถามเวลาจากสมาชกิ
คนอ่นื ๆ ในคอมมนู อยู่ตลอด แต่ไม่มีใครตอบได้เพราะกฎของคอมมนู
คอื ห้ามสมาชกิ ใส่นาฬิกา จะรู้เวลาได้จากการขานบอกของผู้ปกครอง
เทา่ น้นั เมื่อกมลไมไ่ ด้ค�ำตอบจงึ อาละวาดจนเจา้ หน้าทีข่ องคอมมูนต้อง

58

มาขานบอกเวลา แตเ่ มื่อไดค้ ำ� ตอบแลว้ กมลกลับบอกไปว่า
“ผมไมไ่ ดถ้ ามคณุ ผมถามที่น่ี” (หน้า 41)
แลว้ อาละวาดขึ้นอกี อยา่ งรนุ แรง ซงึ่ ผลทก่ี มลได้รบั ในเวลา

ตอ่ มาจากการทีแ่ สดงกริ ยิ าดงั กล่าวคอื การถกู “รองหัวหน้าฯ” ท�ำร้าย
ร่างกายและก�ำชับว่า

“อย่าคลง่ั ตะเบ็งเสยี งถามเวลาอีก” (หน้า 43)
การกระท�ำของกมลจงึ แสดงให้เห็นถึงการตอ่ ต้านอ�ำนาจ
ของผูป้ กครอง ทัง้ การไม่ปฏิบัตติ ามคำ� ส่ัง และการพยายามจะคน้ หา
ขอ้ มูลข่าวสารอน่ื นอกเหนือจากทผี่ ปู้ กครองป้อนให้ และเมอ่ื มีผู้ตอ่ ตา้ น
ผปู้ กครองกจ็ ดั การปัญหาดว้ ยความรุนแรง เพื่อก�ำราบให้สมาชิกใน
คอมมูนมพี ฤติกรรมตามท่พี วกเขาต้องการ
วรพล กมล รวมถงึ สมาชิกคนอื่นๆ ในคอมมนู จึงเปน็ ตัวแทน
ของมนุษย์ธรรมดาๆ ในสังคม ที่ต้องก้มหน้าก้มตาประกอบอาชีพหา
เล้ียงตนเอง เส้นทางชวี ิตของเขาจงึ ต้องเขา้ ไปอยู่ในระบบและทำ� หนา้ ท่ี
เป็นเสมือนฟนั เฟืองอันหนึ่งท่ที ำ� ใหร้ ะบบสามารถขับเคล่อื นไปได้ ใน
ขณะทีร่ ะบบน้นั ถูกออกแบบโดยผมู้ อี ำ� นาจในสงั คมท่ีทำ� หน้าทีก่ ำ� หนด
บทบาทของบุคคลอนื่ เพือ่ ใหร้ ะบบด�ำเนินไปในทิศทางทต่ี นเองต้องการ

การชมุ นุมเพ่อื เรยี กร้องการเปล่ยี นแปลง : การสง่ เสียงทไ่ี มม่ ีเสยี ง

จุดขดั แย้งทท่ี �ำใหร้ ะบบท่ีกลุ่มผูป้ กครองคอมมูนวางไวเ้ กดิ
ความสะดดุ คอื ความซำ�้ ซากจ�ำเจของวถิ ีชวี ิต การกม้ หน้ากม้ ตาทำ� งานตาม
ค�ำสั่งแตไ่ ม่ท�ำให้คุณภาพชวี ิตของคนในคอมมูนดขี ึ้น เห็นไดจ้ ากภาพ
ของท่อี ยูอ่ าศยั อนั ประกอบไปด้วย

“บนั ไดโทรมสกึ ” (หน้า 15)
“ตูไ้ มอ้ ดั เก่าโทรม” (หนา้ 16)

59

หรอื การพรรณนารสชาติของถัว่ แดงตม้ น�ำ้ ตาลซึง่ เป็นอาหาร
ธรรมดาทีต่ น้ ทนุ ไม่สูงและมวี ิธกี ารปรงุ ท่ีไมซ่ ับซอ้ นใหม้ คี ณุ ลักษณะท่ี
เกินจรงิ ดว้ ยน้�ำเสียงเชงิ เสยี ดสีเพอ่ื สอื่ ถงึ คุณภาพอาหารท่สี มาชิก
คอมมูนได้รบั ในแตล่ ะวนั

“...จว้ งตักน�้ำเชอื่ มขน้ึ ซด ก�ำซาบความหอมหวานของมัน
เข้าไปถงึ แกน่ ไส้ คมเขีย้ วแต่ละค�ำบดเค้ยี วแหลก ลิ้นตวัดดนุ คลุกเคล้า
มนั ทัว่ ชอ่ งปาก เขาหลับตาละเลียดรสอันโปรดปรานซมึ ซา่ นไปตามลิน้
อ่นุ ผา่ ว วาบถงึ คอหอยและอวลกร่นุ อยใู่ นโพรงจมูก...” (หนา้ 23)

ด้วยเหตนุ ้ี สมาชิกในคอมมูนจึงทิง้ หน้าทก่ี ารท�ำงานของตน
และมาร่วมชมุ นมุ กนั เพอื่ สรา้ ง “อนุสาวรีย์” ท่มี ชี อื่ วา่ “ดษุ ณียภาพ”
เพอ่ื จะหลดุ พ้นจากสภาพท่ีเป็นอยู่และหวงั ทจ่ี ะให้เป็นจุดเริ่มตน้ ของ
สง่ิ ใหมๆ่ ทจี่ ะเกดิ ขนึ้ ตามมา อนุสาวรยี ใ์ นทีน่ ้จี งึ เปน็ สัญลกั ษณ์ของชวี ิต
ใหมท่ ี่ชาวคอมมนู ต้องการ

ขอ้ สังเกตท่นี า่ สนใจคือความย้อนแยง้ กนั ระหวา่ งพฤติกรรม
ของชาวคอมมนู กับชื่ออนสุ าวรยี ์ท่ีเปน็ สือ่ แสดงความปรารถนาของชาว
คอมมนู กล่าวคือ ชาวคอมมูนออกมารวมตวั กันเพือ่ เรยี กร้องให้เกิด
ความเปลีย่ นแปลงในชวี ิตดว้ ยการสรา้ งอนุสาวรีย์ แต่อนสุ าวรยี ์ท่ีจะ
สร้างนั้นกลบั มชี ่อื วา่ “ดุษณยี ภาพ” อนั หมายถึง อาการน่ิงซ่งึ แสดงการ
ยอมรบั และเม่อื พิจารณาเน้ือเรื่องประกอบแล้วก็จะเห็นไดว้ า่ การเรียก
รอ้ งคร้ังนถี้ ูกแทรกแซงโดยกลุม่ ผปู้ กครอง เพราะอนสุ าวรยี ท์ ่จี ะสร้างน้ี
กลุม่ ผ้ปู กครองเปน็ ผู้ออกแบบ สมาชกิ ชาวคอมมนู เปน็ เพยี งผูล้ งแรง
กอ่ สร้างเท่านน้ั

เมอื่ บรรยายถึงอนุสาวรยี ใ์ นเรือ่ ง ภาพท่ีไดก้ ลบั เป็นภาพท่ไี ม่
ชัดเจน ไม่ปรากฏให้เหน็ ถึงรปู ร่างหนา้ ตาของอนุสาวรีย์ ปรากฏเฉพาะ
คำ� บรรยายแต่เพยี งส่วนฐานว่า

60

“ฐานรูปกงึ่ พรี ะมิดเอยี งขนาดมหมึ าตดั ยอด เว้นสว่ นดา้ น
หลังทเ่ี ปน็ สนั ด่ิง ปรบั ส่วนสงู เอยี งให้ต้งั ฉากกบั พ้นื ” (หนา้ 89)

ยง่ิ ไปกวา่ นน้ั คอื
“ยังไมม่ ีใครทราบวา่ ตวั อนสุ าวรียท์ ่ีจะวางของยอดพรี ะมดิ มี
รูปทรงเชน่ ไร” (หนา้ 89)
มิหนำ� ซ้�ำชาวคอมมูนยังไม่รู้ความหมายของช่ืออนุสาวรยี ์
ดว้ ยซ�้ำ ดงั จะเห็นได้จากความคดิ ของวรพลเม่อื ร้วู ่าจะมีการสร้างอนสุ าวรยี ์
นัน้ ขน้ึ จากขอ้ ความทวี่ ่า
“เขาลองทวนค�ำทไี่ ด้ยนิ อนสุ าวรีย์ ดุษณยี ภาพ และเอย่
ค�ำวา่ อนสุ าวรยี ์ อกี ความหมายอันคลมุ เครือทว่าทรงอทิ ธิพล จนเขา
ตอ้ งกลา่ วอยา่ งซ�้ำไปซ้�ำมาและเรมิ่ รสู้ กึ อย่างลกึ ซึง้ เกีย่ วกบั มนั เขาสบตา
นายผี ปากทวนคำ� เดิมราวจะค้นหาความหมายให้จงได้ แลว้ เหลยี วไป
รอบๆ อย่างไมส่ บายใจนัก” (หน้า 73)
จากข้อความดงั กล่าว ส่งิ เดยี วท่ีสมาชิกชาวคอมมนู มีคือ ศรัทธา
ทจ่ี ะไดเ้ ห็นถึงความเปลย่ี นแปลงของชีวิต พวกเขาจึงตั้งหนา้ ตง้ั ตาสร้าง
อนุสาวรยี อ์ ย่างขยันขนั แข็ง แต่ในขณะเดยี วกนั กลุ่มผปู้ กครองกใ็ ชโ้ อกาสน้ี
เข้าแทรกแซงดว้ ยการลดทอนเสียงเรียกรอ้ งทตี่ อ้ งการเปลยี่ นแปลงด้วยการ
ตอกย�้ำใหพ้ วกเขาสยบยอมในอ�ำนาจ ผา่ น “วาทกรรม” ทีก่ ลุม่ ผูป้ กครอง
ใช้ครอบงำ� ชาวคอมมูน ดังเน้ือหาตอนหนง่ึ ทก่ี ล่าวถงึ เพลงทีผ่ ูอ้ �ำนวยการ
คอมมูนแต่งและน�ำเสนอให้ชาวคอมมนู รอ้ งเพอ่ื เป็นกจิ กรรมผอ่ นคลาย
ความเหนด็ เหนื่อยจากการสรา้ งอนสุ าวรยี ์
“ต่อมามกี ารแนะนำ� เพลงใหม่ๆ แตง่ โดยผอู้ ำ� นวยการสถาบัน
ผ้ซู ึง่ นานทีปหี นถงึ จะปรากฏตวั ในการรวมพล เพลงท่ีเก่ียวกับอนุสาวรยี น์ ี้
จงึ ไดร้ บั ความสนใจเป็นพเิ ศษ แมว้ า่ หนแรกต่างมคี วามโน้มเอยี งเหมอื นกนั
ทจ่ี ะต่อตา้ น แต่ทำ� นองไพเราะและจงั หวะเร้าใจไดใ้ หร้ สชาตขิ องการ

61

ร้องประสานที่แปลกออกไปจนยากจะปฏิเสธ ภาษาก็สละสลวยตดิ ปาก
วนซำ้� กบั ค�ำว่าดุษณยี ภาพอยา่ งมีลูกเล่น ชวนสนกุ ครึกคร้ืน...” (หน้า 91)

จะเหน็ ได้วา่ การเรียกร้องใหเ้ กดิ การเปล่ยี นแปลงในชวี ิตของ
ชาวคอมมูนเป็นการสง่ เสยี งทป่ี ราศจากเสยี งของชาวคอมมนู เพราะถกู
กลบดว้ ยเสยี งของกลมุ่ ผู้ปกครองจากการแทรกแซงผา่ นการสรา้ งอนสุ าวรีย์
และการใช้วาทกรรมครอบง�ำในรูปของบทเพลง

ดว้ ยเหตุน้ีแม้การสร้างอนสุ าวรีย์จะสำ� เร็จในตอนท้าย แต่
สิ่งน้ันก็ไมไ่ ดม้ ีความหมายต่อชาวคอมมูน และชาวคอมมูนกต็ ้องกลับไป
มีชวี ติ ใตก้ ารบงั คับบญั ชาของกลมุ่ ผู้ปกครองตามเดิม การแสวงหาชีวิต
ใหม่ของชาวคอมมูนจึงเปน็ การเดินทางทแ่ี มจ้ ะไกลแคไ่ หน แตก่ ็ไม่มีวนั
ได้ “ใกล”้ จุดหมายปลายทาง

พัฒนาการของสังคม : การเดินทางทีไ่ ม่ได้ระยะทาง

เม่อื พิจารณาสิง่ ท่เี กิดขึ้นในสงั คมของนวนยิ าย เรื่อง อนุสาวรยี ์
แลว้ ย้อนกลบั มาพจิ ารณากับสภาพสงั คมท่เี รากำ� ลงั เผชิญอยู่ ก็จะเหน็ ถงึ
จุดทเ่ี ช่อื มโยงสมั พนั ธ์กัน มงี านวิจยั หลายชน้ิ ที่แสดงให้เห็นว่าส่งิ ทอี่ บุ ตั ิ
ขึ้นในสงั คมไทยมสี ถานภาพเป็นเสมือนหน่ึงเครอ่ื งมอื ในกระบวนการท�ำ
ใหเ้ ชื่อง ตวั อย่างเชน่ งานวจิ ยั เรอ่ื ง รฐั ไทยกับการกล่อมเกลาทางการ
เมอื งผา่ นแบบเรยี นในชว่ ง พ.ศ. 2475–2487 ของ ปวีณา วงั ม1ี ทช่ี ี้
ให้เหน็ วา่ การปรับปรงุ หลกั สูตรและเนอื้ หาของแบบเรียนภายหลังการ
ปฏวิ ัติเพอ่ื เปลย่ี นแปลงการปกครองเมื่อ พ.ศ. 2475 มีนยั ของการ
ถ่ายทอดอดุ มการณ์การปกครองระบอบใหมล่ งสเู่ ยาวชน ตลอดจน

1 ปวณี า วงั มี. (2543). รฐั ไทยกบั การกล่อมเกลาทางการเมืองผ่านแบบเรยี นในชว่ ง พ.ศ. 2475-
2487. วทิ ยานิพนธ์อกั ษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวตั ิศาสตร์ คณะอกั ษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์
มหาวทิ ยาลัย.

62

แบบเรียนทเี่ กิดขึ้นในช่วงเวลาดงั กลา่ วยังปรากฏแนวคิดของกลุ่มผู้น�ำ
ทางการเมืองในแต่ละช่วงอีกดว้ ย

เชน่ เดยี วกบั งานวิจยั เร่ือง ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งภาษากบั
อดุ มการณใ์ นเรือ่ งเลา่ สำ� หรบั เด็กในหนังสือวันเด็กแหง่ ชาติ พ.ศ.
2523 – 2553 ของ อมุ าวัลย์ ชชี า้ ง2 ก็แสดงให้เหน็ ว่า ในเรอ่ื งเล่า
ท่เี ตม็ ไปดว้ ยความบนั เทงิ และเพลดิ เพลินในการอา่ นนัน้ แฝงไปด้วย
อดุ มการณซ์ ่ึงรัฐบาลต้องการถ่ายทอดและปลกู ฝังแก่เดก็ ในสังคมไทย
เพื่อสรา้ งเด็กดีและพลเมอื งดอี นั จะเออ้ื ตอ่ การกำ� กับดแู ลและควบคมุ
สมาชกิ ในสังคม

นอกจากน้ีแลว้ การเดินทางไปสู่ชีวติ ใหมข่ องชาวคอมมนู ที่
แม้ว่าจะไกลแค่ไหนก็ไม่มีวันใกล้ถึงจุดมงุ่ หมายน้นั กส็ อดคล้องสมั พนั ธ์
กับพฒั นาการของสงั คมไทยอีกด้วยเชน่ กนั เรม่ิ ต้นจากการที่คณะ-
ราษฎรลุกข้ึนมาเปลี่ยนแปลงการปกครองเมอ่ื ปี พ.ศ. 2475 โดยหวังจะ
เปลย่ี นโฉมหนา้ ให้ประเทศไทยกลายเป็นประเทศประชาธปิ ไตยอยา่ ง
นานาประเทศ เหตุการณใ์ นคร้งั นัน้ กเ็ ป็นเสมอื นการสรา้ ง “อนุสาวรยี ์”
ทม่ี จี ุดมุ่งหมายเพ่ือจะได้พบกับชวี ติ ใหม่

แต่ก็ไมไ่ ดเ้ ปน็ ไปดังหวัง เม่ือการปกครองส่วนใหญอ่ ยูภ่ ายใต้
อำ� นาจของเผด็จการ ซึ่งมิไดท้ ำ� ให้ชวี ิตของประชาชนผเู้ ป็นสมาชกิ ส่วน
ใหญ่ในสังคมมีคณุ ภาพท่ดี ีข้ึน ประชาชนโดยเฉพาะนิสติ –นักศกึ ษา จึง
รวมตวั กันเพ่อื เรยี กร้องรัฐธรรมนญู ฉบับใหม่ จนเกิดเปน็ เหตุการณ์
14 ตุลาคม 2516 ในเวลาต่อมา เหตุการณ์ดงั กล่าวไดน้ �ำมาซ่ึงความ
รุนแรงและความสญู เสยี ในกลุม่ ผชู้ มุ นมุ เป็นอยา่ งมาก

2 อมุ าวลั ย์ ชชี า้ ง. (2555). ความสมั พันธ์ระหว่างภาษากบั อุดมการณ์ในเร่ืองเล่าสำ� หรับเด็กใน
หนงั สือวันเด็กแห่งชาติ พ.ศ. 2523 – 2553. วทิ ยานพิ นธ์อกั ษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษา
ไทย คณะอกั ษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั .

63

แมเ้ หตกุ ารณด์ ูเหมอื นจะคลค่ี ลายด้วยการที่ “3 ทรราช”
ออกนอกประเทศ แต่เหตกุ ารณ์ 14 ตลุ าฯ ก็ไม่ใช่ “อนุสาวรยี ์” ทท่ี ำ� ให้
“ชวี ติ ใหม”่ ของประชาชนเกิดข้นึ เมื่อมกี ารลอบสังหารประชาชนผู้เปน็
แกนนำ� ในการเรยี กร้องประชาธิปไตย และเกดิ การรัฐประหารอีกครง้ั
จนเปน็ ทีม่ าของการชมุ นุมประท้วงและไดเ้ กดิ การปราบปรามดว้ ยความ
รนุ แรงในวันท่ี 6 ตุลาคม 2519

หลังจากเหตกุ ารณ์ดังกล่าว สงั คมไทยกย็ งั ไปไมถ่ ึงไหน การ
รฐั ประหาร ปฏิวตั ิ ปฏริ ูป หรอื แมแ้ ต่การชมุ นุมเรยี กรอ้ งของกลุ่มต่างๆ
เกิดขึ้นซ�ำ้ แลว้ ซ�ำ้ เลา่ แต่ไม่วา่ เหตุการณ์เหล่านั้นจะเกดิ ข้ึนบอ่ ยแคไ่ หน
เสียงของประชาชนกไ็ มด่ ังพอทจ่ี ะกอ่ ให้เกดิ ความเปลีย่ นแปลงได้ การ
เดนิ ทางไปสชู่ วี ติ ใหมข่ องประชาชนในสังคมไทย จงึ ไมต่ ่างอะไรกับการ
เพยี รสรา้ งอนุสาวรีย์ของสมาชิกชาวคอมมูนในนวนยิ าย เร่ือง อนสุ าวรยี ์
ทแ่ี มจ้ ะส�ำเรจ็ แต่กไ็ ม่มคี วามหมายใดๆ แล้วอีกไกลแคไ่ หนท่ีประชาชน
คนไทยจะเข้าใกล้ “อนสุ าวรยี ์” แล้วคำ� ถามน้ใี ครเล่าจะตอบได้?

64

ใตเ้ มฆตา่ งเมอื ง : รวมบทกวบี นั ทกึ การเดนิ ทาง
ของ “ผเู้ ผอญิ เดนิ ผา่ นกาลเวลา”

ชาคริต แกว้ ทันคำ�

โชคชยั บัณฑิต’ เป็นนามปากกาของ โชคชัย บัณฑติ ศลิ ะศักด์ิ
กวีซไี รตป์ ระจ�ำปี 2544 จากรวมบทกวี “บ้านเกา่ ” และล่าสดุ ปี 2561
เขาไดร้ ับรางวลั ศิลปินแหง่ ล่มุ นำ�้ เจา้ พระยา สาขาวรรณศลิ ป์ จากส�ำนัก
ศลิ ปะและวฒั นธรรม มหาวทิ ยาลัยราชภฏั นครสวรรค์ และรางวัล
วรรณกรรมแมน่ �ำ้ โขง (Mekong River Literature Award : MERLA
2018)

“ใต้เมฆตา่ งเมอื ง” เปน็ รวมบทกวีเลม่ ลา่ สดุ ของเขา ประกอบ
ด้วยบทกวี 59 ช้ินแบง่ เป็น 2 ภาคคอื ใต้เมฆตา่ งเมือง ตามชอ่ื เล่มท่เี ขา
กลา่ วไว้ในยอ่ หนา้ ทา้ ยคำ� นำ� วา่ “อารมณ์คือเมฆทีเ่ ล่อื นไหลมองเห็นแต่
จับตอ้ งไม่ได้ ถอ้ ยค�ำคอื สายนำ�้ ฉ่ำ� ไหลสัมผัสได้ถงึ อารมณ์ของเมฆ ทงั้
เมฆและสายน้ำ� ตา่ งเลือ่ นไหลดว้ ยท่วงทำ� นองเฉพาะตนเช่นเดียวกบั การ
เดนิ ทางของถ้อยคำ� ในบทกว”ี (น.12) และอีกภาคคอื เมฆข้ามเมือง

กล่าวไดว้ ่าโชคชัยเปรียบเทยี บเมฆและเมืองจากความสูงต�่ำ
ทตี่ ้องใครค่ รวญประสานสายตาผ่านการมองใหเ้ ห็นความเปลยี่ นแปร
ของเมฆในแต่ละวัน แต่ละฤดูกาล เชน่ เดียวกับเมืองท่ีเปลยี่ นแปลงไป
ตามกาลเวลากับยุคสมัย เป็นการอธบิ ายใหเ้ ห็นภาพทั้งคขู่ นานและสวน
ทางของผ้คู น สถานท่ี ผสานเร่ืองราวที่เขา้ มากระทบอารมณ์ความรู้สึกซ่ึง
เกดิ จากการล่องไหลของเมฆ สายนำ�้ ถ้อยค�ำ และการเคล่อื นท่ีไปมา

65

หาสเู่ ย่ยี มเยือนและท่องเท่ยี ว
บทกวีเล่มดังกล่าวมีแนวคิดหลกั ในการรวมเล่มเชน่ เดยี วกับ

รวมบทกวี “ของฝากจากแดนไกล” (2556) และรวมบทกวี “หลาก
ถ้อยในรอยทาง” (2559) คือบนั ทึกการเดินทางและประสบการณ์จาก
การเดนิ ทางทง้ั ในประเทศและต่างประเทศ

วรรณกรรมบันทกึ การเดินทาง (Travelogue) หมายถึงงาน
เขียนประเภทหนง่ึ ที่มีเน้อื หาเก่ยี วกับการเดินทางหรือประสบการณก์ าร
เดินทางและน�ำเสนอดว้ ยรูปแบบหลากหลาย มีการแสดงอารมณ์และ
ความรู้สึกนกึ คิดต่อธรรมชาตทิ ีผ่ า่ นพบระหว่างทาง เช่นบทกวี ได้แก่
ลำ� นำ� ภกู ระดึง และนิราศนครศรีธรรมราช (บางกอกแก้วก�ำศรวล) ของ
อังคาร กลั ยาณพงศ์ หรือลำ� น�ำวเนจร และมา้ กา้ นกล้วย (รางวลั ซไี รต์
ปี 2538) ของ ไพวรินทร์ ขาวงาม หรอื นิราศจักรวาล ของ ชยั พร
ศรโี บราณ (รางวัลยอดเยีย่ มนายอนิ ทรอ์ ะวอร์ด ประเภทกวีนิพนธ์
ปี 2548) สารคดีทอ่ งเทีย่ ว ได้แก่ นริ าศดิบ ของ ’รงค์ วงษ์สวรรค์ หรือ
นริ าศเลยเถดิ ของ “ลมบก” (เขา้ รอบสดุ ท้ายรางวัลนายอนิ ทรอ์ ะวอร์ด
ประเภทสารคดี ปี 2555) เป็นตน้

กลา่ วถงึ “ใตเ้ มฆตา่ งเมอื ง” บทกวบี นั ทึกการเดนิ ทางของ
โชคชัย บณั ฑิต’ ถอื เปน็ วรรณกรรมบนั ทึกการเดินทางหรอื นริ าศสมัย
ใหมท่ ม่ี ีลกั ษณะ 3 ประการ สรปุ ได้ดงั นี้ (ธนาคาร จนั ทิมา, 2554: 4-7)

“ประการแรก กวใี ช้เนื้อหาและความคดิ เก่ียวกบั การเดนิ ทาง
จากประสบการณ์ชีวิตมาน�ำเสนอผ่านการคร�่ำครวญและใคร่ครวญความ
ทกุ ข์ในชวี ติ ท่ผี ่านพบ ประการที่สอง มีการเคลอ่ื นที่ของบุคคลและเวลา
ประการทสี่ าม มกี ารพรรณนาธรรมชาตหิ รือสง่ิ ท่ีพบเห็นระหว่างทาง
เพ่ือสื่อความร้สู ึกและแสดงความคิดเห็น”

ซงึ่ แตกต่างจากขนบนิราศแต่เดิมท่เี นอ้ื หาจะเน้นเรื่องราว

66

การเดนิ ทางและบอกเล่าเสน้ ทางเปน็ หลกั จากนางหรือคนทร่ี กั และ
พรรณนาส่ิงท่ีพบเห็นระหวา่ งทาง

ใต้เมฆตา่ งเมือง : “ประสบการณช์ วี ติ แบบชิดใกล้”

นน่ั ฝูงเดก็ มากลน้ ชุดชนเผา่
บา้ งหน้าเศรา้ บา้ งซนว่ิงปนเพือ่ น
ยืนขายของขา้ งวิถกี ป่ี ีเดอื น
ชวนสะเทอื นสะทกเจา้ นกไพร
ตกุ๊ ตาตัวน้อยสร้อยถักสาน
ผ้าโบราณงานฝมี อื คุณซื้อไหม
นกั ท่องเท่ยี วบางคนอาจสนใจ
บางคนไม่มองตาไมก่ ลา้ มอง (น.23)
ข้อความข้างตน้ เปน็ บางส่วนของบทกวีช่ือ “ใตเ้ มฆตา่ งเมือง :
ประสบการณ์ผา่ นใจต่างวยั วนั ” ท่โี ชคชัยระบุท้ายบทกวีว่า แต่งหลงั การ
เยือนหมู่บา้ นม้งในเมืองซาปา ประเทศเวยี ดนาม กลา่ วได้วา่ บทกวีนเี้ ป็น
บันทกึ การเดินทางท่ีถือเปน็ ประสบการณ์ของ “นักท่องเที่ยว” ทไี่ ดม้ า
พบวถิ ชี วี ติ ความเป็นอยขู่ องคนชนเผ่าท่อี าศัยอย่ใู นกระท่อมและทอผา้
หาเล้ียงชพี ทำ� ใหโ้ ชคชยั ได้เห็นความลำ� เค็ญขาดแคลนที่เป็นเสมือน
ความทกุ ขข์ องพวกเขา แลว้ นำ� มาเปรียบเทยี บกบั ชวี ติ ท่ีขดั แยง้ กัน
“เมืองท่องเทย่ี วเส้ยี วเวลาไดม้ าเห็น ความลำ� เคญ็ เปน็ อยู่
ความฟูเฟือ่ ง ความขาดแคลนแผ่นเหย้าความเปล่าเปลือง อาจรุ่งเรอื ง
และรว่ งโรยร่วมโบยต”ี (น.22)
นอกจากน้ี การเห็นเด็กน้อยในชดุ ชนเผา่ ท่ี “บ้างหนา้ เศรา้
บ้างซน” ยืนขายของใหน้ กั ทอ่ งเท่ียวท่บี างคนอาจสนใจและไมก่ ลา้ สบตา
เปน็ ภาพที่ “ชวนสะเทอื นสะทกเจา้ นกไพร” ย่งิ นกั

67

อย่างไรก็ตาม ชวี ติ ที่ทกุ ขแ์ ละสุขหรอื การอาศัยอยใู่ นปา่ เขา
หรอื ในเมืองก็แสดงให้เห็นถงึ ความแตกตา่ งระหวา่ งการเคลอ่ื นผา่ น
ของกาลเวลา เปรยี บกบั ธรรมชาติและความหมายของชีวิตทเ่ี ปลย่ี นแปลง
ไปเพราะ “โลกคอื ครูฤดูกาลที่ผ่านทัก รว่ มทอถกั รอยเท้าให้เจ้าเดิน…”
นั่นเอง

ในเรือกสวนล้วนศพถูกกลบฝัง
กล่มุ สสุ านสองฟากฝง่ั เศร้าสัง่ สม
ทุกหวั ไร่ปลายนารอ้ ยอารมณ์
เกินฝังจมถมคา่ แห่งอาวรณ์ (น.28)
ขอ้ ความข้างต้นเปน็ บางส่วนจากบทกวีชื่อ “เหนอื ไร่นาคอื
สสุ าน เหนอื อาคารคือสงคราม” เม่อื โชคชัยไดไ้ ปเยือนเวียดนามและร้สู กึ
“ช่างตน่ื ตาต่นื ใจยามไกลบา้ น” แต่พอเหน็ อาคารบ้านเรือนกลับรู้สกึ วา่
บนท่ดี นิ สง่ิ ปลกู สร้างเหลา่ นี้เปน็ สุสานที่ทบั ถมอารมณห์ ลากหลายและ
มีความเศรา้ ฝงั จมอยู่ในน้นั “เมื่อเสาเขม็ เต็มกระดกู ทกุ ชว่ งตอน เช่น
สสุ านซุกซ่อนการย้อนเยอื น” จึงเปน็ อาการโหยหาอดีต (Nostalgia)
ของคนหรือสังคมเพอื่ ร�ำลึกถงึ ความทรงจ�ำว่าอดตี นัน้
“สันติสุขคือทกุ ขย์ ากทีพ่ รากเฉอื น ที่บรรจสุ ุสานและบา้ นเรือน
คือรอยเปอื้ นยาวเหยยี ดแหง่ เวียดนาม”(น.29)
ซ่งึ อดตี พ้นื ทีเ่ หลา่ นลี้ ้วนได้รับผลกระทบจากสงคราม มคี วาม
ตายหรอื อาจเรียกได้ว่าเป็นสุสาน แตป่ ัจจบุ ันถกู อาคารบา้ นเรือนลูกผสม
มาแทนท่จี นดแู ปลกตาท้งั สำ� หรบั คนที่นแ่ี ละนกั ทอ่ งเท่ยี ว
บทกวี “เหนือไรน่ าคือสุสาน เหนอื อาคารคือสงคราม” จงึ มี
ความหมายสองชัน้ ทโี่ ชคชัยใช้อุปลกั ษณ์ (Metaphor) เปรียบพ้นื ที่
เรือกสวนไรน่ าว่าเป็นสสุ านท่ี “ล้วนศพถูกกลบฝงั ” จากการลา่ อาณานคิ ม
แต่เหนอื อาคารท่สี ร้างทบั พน้ื ที่เหล่าน้มี รี ูปทรง “ลกู ผสมกลมกลืนตา่ ง

68

ผืนดิน” คือการรุกรานทางวฒั นธรรมสมยั ใหมด่ ว้ ยกระแสการท่องเท่ียว
และทนุ นิยม

ชพี พกิ ารงานฝีมอื ส่อื ความหมาย
คอื ความตายท่หี ายใจใครจะเชอ่ื
ล้วนผลพวงร่วงหล่นจากฝนเชอ้ื
ทีร่ อดเหลือเมอ่ื คราวถูกคกุ คาม (น.32)
ขอ้ ความข้างตน้ เปน็ บางส่วนจากบทกวีช่อื “ไซง่ ่อน : พิพธิ ภณั ฑ์
ความเจ็บปวดแห่งสงครามอเมรกิ า” ทโ่ี ชคชัยเล่าเรื่องราวผ่านภาพ
บนั ดาลใจจากหอ้ งขายของท่รี ะลึกฝีมอื คนพิการซง่ึ สาเหตคุ วามพิการ
เกิดจากสารเคมี “ฝนเหลอื ง”
การมองเหน็ ชีวติ คนพิการในฐานะเหยือ่ ของสงครามท่ยี งั มี
ลมหายใจนง่ั ขายงานฝีมอื ท่พี ิพิธภณั ฑ์หรอื “อนุสรณ์สถานแหง่ การฆ่า”
จึงเปน็ ภาพบาดความรสู้ กึ เมอื่ กาลเวลาผา่ นไปผู้คนท่มี าทอ่ งเทีย่ วจะ
ร้สู กึ และร�ำลึกถึงความรักหรือความเกลียดชังท่เี วียดนาม กลายเป็นการ
ตัง้ คำ� ถามของโชคชยั ใหผ้ ูอ้ ่านได้ทบทวนถึงความทกุ ข์จากสงครามในอดีต
ท่สี ง่ ผลกระทบถึงคนทอี่ ยใู่ นเหตุการณใ์ ห้กลายเปน็ คนพิการทมี่ ี “หัวใจ”
และ “ลมหายใจ” อยูใ่ นพพิ ิธภัณฑ์ทบี่ อกเลา่ เร่อื งราวความตายและ
ความขมข่นื ซ่ึงเราควรหยิบยืน่ เมตตาในฐานะลูกหลานขา้ ศกึ ในอดีตให้
กับพวกเขา
หญิงก็หาญชายก็ห้าวร่วมกา้ วยำ�่
แรงกระหน่�ำหนิ กำ� หนดเห้ยี นหดถาง
คารวะแรงมนษุ ย์ทุกนายนาง
ผพู้ ลเี หงื่อเพอ่ื สรา้ งทางสบาย
ทางสบายไปเยอื นใชเ่ ลอื นหลง
จารึกลงทรงจ�ำเปี่ยมความหมาย

69

ซากเจดียก์ ลางดงแคผ่ งทราย
ทโี่ ดดเดน่ เร้นกายเหง่อื ใครกัน (น.35)
ขอ้ ความขา้ งต้นเป็นบางสว่ นจากบทกวชี อื่ “พกุ าม : ระหวา่ ง
ทางไปชมทะเลเจดีย”์ ทีโ่ ชคชัยระบทุ ้ายบทกวีวา่ แตง่ จากบางช่วงถนน
ขณะเดนิ ทางไปชมทะเลเจดีย์ท่ีพุกาม ประเทศเมียนมาร์ ซง่ึ บรรยาย
ส่งิ ท่เี ห็นระหว่างทางเพ่อื สะทอ้ นภาพแรงงานชายหญงิ ทีส่ ร้างถนนดว้ ย
มือเปลา่ ให้ผคู้ นและนักท่องเที่ยวไดส้ ัญจรไปสู่จดุ หมายไดอ้ ยา่ งสะดวก
สบาย ส่ิงทโ่ี ชคชยั นำ� เสนอกลับไมใ่ ชส่ ถานท่ีปลายทางแต่เปน็ การ
เปรียบเทยี บวา่ ระหวา่ งทางของการท่องเทีย่ วน้ัน สิง่ ใดมีค่านา่ ชมมากกว่า
ระหวา่ งทะเลเจดีย์ทจี่ ะไปเยือนและเป็นเพยี ง “ซากอดีตกลางดงแค่
ผงทราย” กบั ชวี ติ แรงงานเป้ือนหยาดเหงอ่ื “ท่ีโดดเดน่ เร้นกาย” อยู่ตรงหน้า
ทั้งนี้ นักทอ่ งเทยี่ วต่างตอ้ งการชมซากทะเลเจดียเ์ มื่อมาเยือน
พม่า แต่โชคชัยเลอื กบนั ทึกการเดนิ ทางคร้ังนผี้ า่ นถนนซ่ึงท้งั สองสง่ิ ล้วน
สรา้ งขึน้ จากแรงงานมนุษยท์ เ่ี ราควรคารวะใหก้ บั พลังการสรา้ งสรรค์
และไมค่ วรลืมเบ้อื งหลงั แหง่ ความสวยงามทา่ มซากปรักหักพังหรอื ความ
สะดวกสบายจากการเดนิ ทางนนั่ เอง
จากตวั อยา่ งทห่ี ยบิ ยกมาอธบิ ายล้วนเปน็ บทกวีทีม่ ลี ักษณะ
นิราศสมัยใหมซ่ ่ึงโชคชยั ได้เดินทางในฐานะนักทอ่ งเทยี่ วไปเยือนเวียดนาม
และพม่าแล้วถ่ายทอดอารมณค์ วามร้สู กึ นกึ คิดของตนส่ผู อู้ า่ นพร้อมทงั้
แสดงความคิดเห็นหรือทศั นคตขิ องกวีไว้ด้วยโดยการคร่�ำครวญผ่าน
อารมณเ์ ศรา้ สะเทอื นใจและขมขนื่ ทไี่ ด้มาพบก่อนพราก โดยเฉพาะภาพ
เดก็ ชนเผา่ มายืนขายของหรืออาคารบ้านเรอื นท่ปี ลกู สรา้ งทบั สุสานใน
อดีต และพิพิธภณั ฑท์ ผ่ี รู้ อดชีวิตจาก “ยทุ ธการฝนเหลอื ง” มานงั่ ขาย
ของท่ีระลกึ แกน่ ักท่องเที่ยวใหผ้ ู้อา่ นไดใ้ ครค่ รวญอารมณจ์ ากความทกุ ข์
ของชวี ติ ผ้คู นเหลา่ นัน้ ผ่าน “จุดขาย” ทถ่ี กู สรา้ งขนึ้ เพอื่ นกั ท่องเที่ยวหรอื

70

การสร้างถนนจากแรงงานมือเปล่าเพอ่ื อ�ำนวยความสะดวกในการเดินทาง
ชมซากทะเลเจดยี ์ แต่จะมีสักกคี่ นท่ีเหน็ ความเปลยี่ นแปลงของกาลเวลา
ขณะในเมืองรุง่ เรอื งแต่ตามป่าเขายังขาดแคลน หรอื อดตี ใชส้ งครามในการ
ล่าอาณานคิ มแต่ปจั จุบนั กลับรกุ รานด้วยทนุ นยิ มจนเปน็ การผสมผสาน
และกลืนกลายทางวัฒนธรรมทตี่ อ้ งปรบั ตัว รวมถึงการต้ังคำ� ถามเพ่ือทบทวน
และปลดเปล้ืองความคดิ ตดิ ค้างระหว่างความรักหรอื ความเกลียดชงั ที่ตอ้ ง
ฝ่าขา้ มไปให้ได้ หรือการเห็นความสำ� คัญของอดตี ทีก่ ลายเป็นซาก
เปรยี บเทยี บกบั ชวี ิตทเ่ี คลือ่ นไหวในปจั จบุ นั ว่าส่งิ ใดควรใหค้ า่ และนา่ ดชู ม
มากกวา่ กัน

คอื เมฆข้ามเมือง : “อยูใ่ ตเ้ มฆต่างเมืองหลากเรอ่ื งเลา่ ”

จงึ ตื่นเต้นเหน็ ตัวตนปะปนยคุ
ใตแ้ ดดหนาวข้าวสุกส่งิ ศกั ด์สิ ทิ ธิ์
ในฝนฉ่�ำน�ำ้ ท่าสารทิศ
เหนอื พรมแดนเพิ่งประดษิ ฐเ์ พิ่งคดิ คน้ (น.117)
ขอ้ ความขา้ งต้นเป็นบทจบของบทกวชี ื่อ “ภมู ิทศั นศ์ รัทธา” ท่ี
โชคชัยคล้ายสรปุ การเดินทางไปที่ตา่ งๆ แถบประเทศอาเซียนแล้วรู้สึก
ตื่นเต้นต่นื ตาตนื่ ใจ ขณะเดียวกันก็เหน็ ถึงมิตรภาพในดนิ แดนเพอื่ นบา้ น
ที่มีวัฒนธรรมผสมผสานกัน ไมว่ ่าจะเป็นการนบั ถือผี ศาสนา หรือ
“พิธีกรรมข้ามฟา้ สารทศิ ” การเดนิ ทางครั้งนี้ นอกจากจะได้เห็นภมู ทิ ศั น์
ภายนอกแล้ว ภายใน โชคชัยยังเหน็ ความศรทั ธาและตวั ตนทป่ี ะปน
ยคุ สมยั บนพรมแดนทเี่ ราต่างสมมตุ แิ ละประดษิ ฐ์ขน้ึ ดว้ ย เป็นการเหน็
ภายนอกเพ่อื มองส�ำรวจภายใน
ร่วมสายลมสายนำ�้ รว่ มความหลงั
ร่วมทกุ ข์สขุ ทุกคร้ังทีฟ่ ังข่าว

71

เพียงพรบิ ตาบ่าไหลภาพในคลาวด์
สือ่ เรอ่ื งราวออนไลนส์ ดุ ปลายฟ้า (น.155)
ขอ้ ความข้างตน้ เปน็ บทจบของบทกวชี ่ือ “แรมเรใ่ นเวลา”
และยังเปน็ บทกวปี ดิ เลม่ ท่โี ชคชัยกลา่ ววา่ การแรมเร่นอกจากตวั บคุ คล
จะเดนิ ทางไปแล้ว ยังรวมถึงการเดินทางเคลอ่ื นท่ีของเวลาด้วย ซง่ึ
เนื้อหาบทกวีน้ีมีความร่วมสมัยคล้ายจะสื่อว่าโลกออนไลน์น้ันไร้
พรมแดนและเราสามารถท่องโลกรับขา่ วสารจากโปรแกรม cloud
computing หรอื การเกบ็ ขอ้ มูลไวบ้ นกอ้ นเมฆ ซึ่งสามารถดึงออกมา
ใชไ้ ด้ตลอดเวลาผา่ นระบบอนิ เทอร์เน็ต
จากตวั อย่างบทกวที ี่หยิบยกมาอธบิ าย จะเหน็ ได้ว่าโชคชัย
เปรยี บการเดินทางบนโลกจริงทีต่ ้องขา้ มแม่น�้ำแผน่ ฟ้าพรมแดนไป
ท่องเที่ยว กบั การทอ่ งโลกผา่ นเทคโนโลยที ม่ี คี วามเคล่อื นไหวและ
สามารถเชอื่ มต่อกันไดเ้ ปน็ การ “ข้ามขอบฟา้ สากลทว่ มท้นจอ” หรอื
การขา้ มเมฆแบบสมัยใหมท่ ่ี “ต่างดำ� รงลลี าสถานะ”
รวมบทกวี “ใต้เมฆต่างเมอื ง” ของโชคชยั บณั ฑติ ’ ถอื เปน็
งานทมี่ ีลกั ษณะนิราศสมยั ใหม่โดดเดน่ ในการแสดงทศั นะและวิพากษ์
วจิ ารณส์ ิ่งท่พี บเหน็ เป็นสำ� คญั โดยเฉพาะบทกวีที่บนั ทึกประสบการณ์
การเดนิ ทางด้วยกลอนเจด็ กลอนแปด จงั หวะลืน่ ไหล อ่านเพลดิ เพลนิ
ใชภ้ าษาก่อจินตภาพและข้ึนต้นบทกวไี ดน้ า่ สนใจชวนตดิ ตาม แต่วรรค
จบในหลายบทกวไี มม่ ีพลงั พอจะสร้างความกระทบใจหรือตดิ คา้ งอยู่
ในทรงจำ� ของผู้อ่าน
อยา่ งไรกต็ าม โชคชัยใช้น้�ำเสยี งของผเู้ ข้าใจชวี ิตและโลกมา
นำ� เสนอผา่ นเรื่องเล่าของ “ผู้เผอญิ เดนิ ผา่ นกาลเวลา” ซง่ึ “เมอ่ื ตาสบตา
เราเขา้ ใจกัน กี่ภูผาร้อยพนั กข็ ้ามพน้ ” จากนิยามความทกุ ขค์ วามเศร้า
ความขมข่นื และก�ำแพงแหง่ ความเกลียดชัง จากประวัติศาสตร์รฐั ชาติ

72

ปัญหาการพลดั ถนิ่ ความเปน็ อ่ืนสงคราม การค้า วัฒนธรรมและอัตตา
เพื่อจะไดม้ ีทัศนคตแิ ละใช้ชวี ิตให้สอดคล้องกบั ความเปน็ ไปของสรรพส่งิ
อยา่ งสัมพันธก์ บั ความเปล่ียนแปลงของยคุ สมยั เพราะ “ว่าเรายังร่วมฟ้า
รว่ มอาดูร” กันนนั่ เอง

บรรณานกุ รม
โชคชยั บณั ฑติ ’ (นามแฝง). (2562). ใตเ้ มฆต่างเมือง. ปทมุ ธานี: นาคร.
ธนาคาร จนั ทิมา. (2554). วรรณกรรมบันทกึ การเดินทางของเสกสรรค์ ประเสริฐกลุ ใน
ฐานะนริ าศสมยั ใหมจ่ ากการคร�่ำครวญสู่การใคร่ครวญและปัญญา. วิทยานพิ นธ์ ปรญิ ญา
อกั ษรศาสตรมหาบัณฑติ สาขาวิชาภาษาไทย คณะอกั ษรศาสตร์ จฬุ าลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

73

โครงกระดกู แมม่ ด สขุ ฆาตกรรมแหง่ ความรกั :
เรอื่ งเลา่ และเรอ่ื งราวของอำ� นาจแหง่ สตรเี พศ

ในโลกชาย (ยงั คง) เปน็ ใหญ่

สฤตวงศ์ ฟูใจ

วรรณกรรม คือ เครื่องมือสำ� คัญอย่างหนง่ึ ทใ่ี ชบ้ อกเลา่
เรอ่ื งราวของมนษุ ย์ ผา่ นจนิ ตนาการและมุมมองของนกั เขียน ปฏเิ สธไม่ได้
เลยวา่ วรรณกรรมคอื โลกเสรี ที่ใหพ้ น้ื ท่กี บั ทกุ ๆ เรอื่ งเล่าได้ออกโลดแลน่
บนหน้ากระดาษ ตลอดจนผ้เู ลา่ เอง ก็สามารถเลอื กเลา่ ได้อยา่ งใจ
ปรารถนา แตอ่ ยา่ งไรก็ตาม ผเู้ ขยี นบทวิจารณเ์ ชื่อวา่ ประสบการณแ์ ละ
เรือ่ งราวของมนุษย์ทถ่ี ูกกดขี่และเผชญิ กบั ปัญหาอันเน่อื งมาจากความ
สัมพันธเ์ ชิงอำ� นาจท่ีไม่เทา่ กนั ในกลุ่มสังคมหน่ึงๆ จะน�ำเสนอออกมาได้
อย่างเปน็ ธรรมมากขึน้ หากผ้เู ลา่ คือส่วนหนึ่งของชุมชนเรอ่ื งเลา่ นน้ั หรอื
เป็นสมาชกิ ของกลุ่มสงั คมที่ตวั ผเู้ ล่าสงั กัดอยู่ ซ่ึง “โครงกระดูกแมม่ ด
สุขฆาตกรรมแห่งความรกั (To Love With Death)” นวนยิ ายเร่อื ง
ลา่ สดุ ของ เจน จิ เปน็ ตัวอยา่ งที่นา่ สนใจ ชดั เจน และโลดโผน ท่ีสะท้อน
ใหเ้ ห็นถงึ การน�ำเสนอเรอ่ื งเล่าของผ้หู ญงิ ผา่ นเร่อื งราวของตวั ละคร
หญิงท่มี ีประสบการณอ์ ันแตกต่างหลากหลายและสลบั ซับซอ้ น อกี ทงั้
ยงั สง่ ผา่ นมมุ มองของนักเขยี นหญิงต่อบทบาทหน้าที่ ปญั หา และการ
ด้ินร้นต่อสขู้ องเพศหญงิ ไดอ้ ยา่ งแยบคาย ยิ่งไปกว่านัน้ เรอื่ งเลา่ และ
เรอื่ งราวตา่ งๆ ในนวนิยายเรือ่ งน้ี เกดิ ขน้ึ เปลี่ยนแปลง และสร้างพน้ื ที่
ให้กับเพศหญิงในโลกทผี่ ้ชู ายยงั คงเปน็ ใหญ่ได้อย่างมีนัยยะสำ� คัญ

74

โลกหนงั สือ ความตายและโลกใบใหมข่ องผหู้ ญงิ
ความโดดเดน่ ประการแรกของโครงกระดกู แม่มดฯ คอื การ

น�ำเสนอ “โลกสามโลก” นนั่ คอื โลกหนงั สอื โลกความตาย และโลกของ
ผหู้ ญงิ ซง่ึ โลกท้งั สามนสี้ อดประสานซ้อนทบั กันไดด้ ้วยส่งิ ทม่ี เี หมือน
กันอย่างหน่ึง คอื ภาวะไรต้ วั ตน (non-existence) ซึง่ ภาวะไรต้ วั ตนนี้
เปน็ ภาวะท่ีถูกก�ำหนดใหม้ แี ละให้เป็นจากกลุ่มอ�ำนาจของสังคม อย่าง
อำ� นาจของเพศชายและความเปน็ ชาย เรมิ่ ด้วยโลกใบแรก น่ันคือโลก
หนังสือ สิง่ ท่ีน่าสนใจคอื โลกหนงั สือในนวนิยายเรอื่ งนีบ้ อกเลา่ ผ่าน
ตัวละครล�ำเภา หญิงสาวอาภัพโชคทต่ี อ้ งเล้ียงลกู เล็กและอยูก่ นิ กบั สามี
ไมเ่ อาไหน ในฉากหนงึ่ เธอก�ำลังเดินเข้ามาในรา้ นหนงั สือโครงกระดกู
แมม่ ดฯ ซ่ึงการบรรยายฉากดังกล่าว สะทอ้ นใหเ้ ห็นถงึ ภาวะไรต้ วั ตน
ของโลกหนังสอื ท่ไี ม่ได้รบั การตระหนกั ร้ถู งึ การมีอย่จู ากสงั คมภายนอก
ได้อย่างเดน่ ชดั

“ลำ� เภารู้สกึ เหมือนเข้ามาอยูอ่ ีกโลกหนึง่ ขณะที่พายแุ หง่
กาลเวลากระหน่�ำอย่างบ้าคลั่งภายนอก แตใ่ นร้านนีเ้ วลาหยดุ น่ิงอยู่
กบั ท”่ี (หน้า 14)

จะเห็นไดว้ ่า โลกของหนังสอื ท่ีถกู เล่าผ่านพน้ื ทข่ี องร้านหนังสือ
และการมีอยูข่ องร้านหนังสอื โครงกระดกู แม่มดฯ ใหภ้ าพความลกึ ลบั
ผดิ ที่ผดิ ทาง และแปลกแยกจากโลกจรงิ นอกรา้ นหนงั สอื การท่ีลำ� เภา
ต้องเดนิ ผา่ นเถากุหลาบทีบ่ ดบงั ประตรู า้ นเพื่อเข้ามาในรา้ นไม่ตา่ งกับการ
ที่ลำ� เภาก้าวเข้ามาสเู่ มอื งลับแลซ่งึ เปน็ โลกทค่ี นทีเ่ ดินผา่ นไปมาข้างนอก
รา้ น ไม่รับรเู้ ลยดว้ ยซ้ำ� วา่ มสี ถานทแี่ บบร้านหนงั สือแห่งนีใ้ นพื้นทเี่ ดียวกนั
กับพวกเขาอาศยั อยู่

ยงิ่ ไปกวา่ นั้น ความเงียบสงบภายในร้านหนงั สือ ก็เป็นตัวอย่าง
ของความแปลกตา่ งไดอ้ ย่างนา่ สนใจ เพราะถึงแม้ว่าภายนอกรา้ นมพี ายุ

75

โหมกระหนำ�่ แตใ่ นร้านกลบั สงบนง่ิ หรือแมแ้ ต่เวลาภายในรา้ นท่ีกห็ ยดุ
น่งิ ไม่เคลอ่ื นไหวเช่นกนั สง่ิ เหลา่ น้ี ล้วนสนับสนนุ ภาวะไร้ตวั ตนของ
โลกหนงั สือ ทเี่ ปรียบเสมอื นสิง่ แปลกปลอม (the uncanny) ของโลก
ภายนอกร้าน นอกจากน้ี การบรรยายถึงหนงั สอื และร้านหนังสอื ผ่าน
ปากของแมม่ ด ท่กี ลา่ วว่า

“ตอนนี้ไม่มใี ครอา่ นหนงั สือแล้วนอกจากโครงกระดกู ” (หน้า 6)
เปน็ เหมือนอปุ ลกั ษณข์ องความตายผา่ นโลกหนังสือ กล่าว
คือ การเลือกใหโ้ ครงกระดูกซง่ึ เป็นตัวแทนของความตายและความเสื่อม
ถอยมานง่ั อ่านหนงั สือ คอื การน�ำเสนอทัศนคติและมุมมองของสงั คมต่อ
หนังสือ ทที่ ุกวันนมี้ ีพ้นื ทนี่ อ้ ยลงมากในโลกสงั คมสมยั ใหม่ ท้ังน้ี อาจ
เพราะการอา่ นหนังสือไม่ได้สร้างมรรคผลทว่ี ดั มลู คา่ ได้ชัดเจนเหมือน
ผลงานประเภทอ่นื ๆ ดังนัน้ หนังสือในแง่นี้ จึงไม่ต่างจากโครงกระดูกที่
เขา้ ไปอยู่ในโลกแหง่ ความตายด้วยกนั ทั้งคู่
แตอ่ ย่างไรกต็ าม โลกความตายในร้านหนังสือโครงกระดกู
แมม่ ดไมไ่ ด้เปน็ เพยี งภาพแทนของความเสอื่ มถอยของหนังสอื จาก
มมุ มองของสงั คมกระแสหลักเพียงอยา่ งเดยี ว กลบั กัน โลกความตายนี้ได้
ให้ก�ำเนดิ ชุมชนหนง่ึ ขนึ้ มา น่ันคอื ชมุ ชนของผ้หู ญงิ การท่ีตัวละครหลัก
อย่าง แม่มด และ นัน หญิงสาวผมแดงเป็นผู้หญิง การที่ลกู คา้ ของรา้ น
หนังสอื ลว้ นเปน็ ผูห้ ญงิ ทั้งหมด หรอื แมแ้ ตค่ นนอกร้านท่อี าศยั อยใู่ กลก้ ับ
รา้ นหนงั สือ ท่ีคอยทำ� หน้าทเี่ หมอื นเป็นตวั แทนคนอา่ นเฝ้าดูอยไู่ กลๆ
อยา่ ง เจเ๊ ตยี ว กเ็ ป็นผูห้ ญิง ช่วยสนบั สนุนขอ้ สันนิษฐานทว่ี ่า ร้านหนังสอื
โครงกระดกู แมม่ ดได้สรา้ งโลกใบใหม่ของผู้หญิงขึ้นมาอยา่ งนา่ สนใจ
ย่งิ ไปกวา่ นน้ั โลกของผหู้ ญิงในร้านหนงั สือแห่งน้ี ยงั ไมเ่ ปดิ โอกาสให้
มนุษยเ์ พศชายคนใดเข้ามากล�้ำกราย เหน็ ได้จากการตายของตวั ละคร
ชายสองคน น่ันคือ ต�ำรวจหนมุ่ ท่ีเข้ามาสอบปากคำ� แมม่ ดภายใน

76

ร้านหนงั สือและสามรี ะดบั นายพลของเธอ ซงึ่ การตายของเพศชาย
ทั้งสองนี้ สะทอ้ นให้เห็นถึงการกำ� จดั ส่ิงแปลกปลอมในโลกสตรเี พศ ท่ี
ไม่เปดิ โอกาสใหม้ ีอ�ำนาจของเพศชายเข้ามาจัดการ ควบคุม และ
แทรกแซงความเปน็ ไปใดๆ ในโลกน้ีได้นนั่ เอง

ดังนั้น ในขณะท่โี ลกของหนงั สือเปรียบได้กบั โลกแหง่ ความตาย
โลกแหง่ ความตายนีก้ ็ไดใ้ หก้ �ำเนดิ โลกของผ้หู ญงิ ข้ึนมาภายในรา้ นอย่าง
ม่ันคงแขง็ แรง ตลอดจนค่อยๆ หล่อหลอมชุมชน เรื่องเล่า และประสบการณ์
ชวี ติ ในแบบผูห้ ญิงไดอ้ ย่างน่าสนใจ การเข้ามาอยู่ในโลกของผู้หญิงที่
หลุดพน้ จากอ�ำนาจบงการของเพศชาย ทำ� ใหผ้ ู้อา่ นเห็นถึงไดค้ วามรู้สกึ
ปลอดภยั ผ่อนคลาย และปลดแอก ผา่ นตวั ละครลำ� เภา อยา่ งที่เธอไดก้ ล่าวว่า

“...กลนิ่ กระดาษเก่า อบอวล อบอุน่ ปลอดภัย....เธอก้มหน้า
จนเกือบชดิ กระดาษ บ่งบอกให้รู้วา่ ตัวจริงของเธอไม่ไดอ้ ยทู่ ี่นี่ แต่ก�ำลัง
อย่ใู นโลกอน่ื …” (หนา้ 14)

ซึง่ ความรสู้ ึกดังกลา่ วนที้ ำ� ให้เธอรู้สึกเหมือนเขา้ มาสู่โลกใบ
ใหม่ น่ันคือโลกของผู้หญิงที่สร้างจากผ้หู ญงิ ผ่านความตายท่ีเทียบได้กับ
ความตายจากโลกแหง่ อ�ำนาจของเพศชาย ดงั นนั้ โลกใบใหม่นี้จงึ แปลก
ใหม่ แตใ่ นขณะเดยี วกันก็อบอนุ่ และปลอดภัยจากอ�ำนาจชายไปพรอ้ มกัน

เรอื่ งเลา่ และเรือ่ งราว กบั “ความจรงิ ” ของสตรีเพศ ในโลกบรุ ุษ

ความน่าสนใจประการที่สองของนวนิยายเร่ืองนย้ี งั ด�ำเนิน
ตอ่ ไปผ่านตวั ละครผหู้ ญิง ท่ีเป็นลกู คา้ ของรา้ นหนงั สอื โครงกระดกู แมม่ ด
ไม่วา่ จะเปน็ ล�ำเภา ฟาง จนิ ตะหรา และภรรยาทั้งสีค่ นของอฐู ซ่ึงสิ่งท่ี
ตวั ละครเกอื บทกุ ตัวทำ� เหมือนกนั คอื การเขา้ มาทร่ี า้ นหนงั สือแหง่ น้ี แลว้
กลับออกไปด้วยหนงั สือทีแ่ ตกต่างกันคนละเล่ม หรอื ไม่ ก็ไดร้ เู้ ร่อื งราว
ของหนังสือเลม่ หนึง่ ๆ จากในรา้ น ซึง่ สิง่ ทีต่ ามมาคอื สามีของพวกเธอ

77

ทุกคนจะตายไปดว้ ยสาเหตบุ างประการ ทงั้ ท่ผี ู้อา่ นทราบและไมท่ ราบ
โดยหนงั สอื ท่พี วกเธอได้รับไป มักจะเป็นหนังสอื ท่ีบอกเลา่ เรอื่ งราว
และจุดจบของตวั ละครเพศชายในแบบเดยี วกันกับที่สามีของพวกเธอ
แตล่ ะคนตาย ความน่าสนใจก็คอื ผู้อา่ นบางทา่ นอาจจะมองว่า สาเหตุ
การตายของสามขี องตวั ละครผู้หญงิ เหล่านี้ เกิดจากการเลยี นแบบ
การฆา่ และวิธตี ายของสามจี ากหนังสอื ทพ่ี วกเธอได้รบั และสง่ ผลให้
พวกเธอตัดสนิ ใจลงมือฆ่าสามีตวั เอง อยา่ งเช่นที่ ลำ� เภา ฟาง และ
จนิ ตะหราท�ำกับสามขี องพวกเธอแต่หากเราพจิ ารณาโดยละเอียดแลว้
จะเห็นไดว้ า่ เรอื่ งราวทปี่ รากฏอย่ใู นหนังสือแตล่ ะเล่มน้ัน เปน็ ชดุ ของ
เรื่องเล่าและเร่ืองราวของตัวละครเพศหญงิ ทีต่ ้องตอ่ สู้กบั อ�ำนาจของ
เพศชายไมท่ างใดก็ทางหนึ่ง หรือบางทีก็เปน็ ประสบการณท์ ่ใี กล้เคียงกัน
กับเร่อื งราวของตวั ละครหญิงลกู ค้าร้านหนังสืออย่างมีนัยยะส�ำคัญ

ตวั อยา่ งเช่น ฟาง หญงิ สาวทไี่ ด้รบั นวนยิ ายจีนจากแม่มด
เจ้าของรา้ น ที่บอกเล่าเรอ่ื งราวของตัวละครหญิงใบ้ทถ่ี กู สามนี อกใจ โดย
สุดท้ายสามขี องหญงิ ใบ้ก็ส�ำนึกผิดกับเหตุการณท์ ีเ่ กิดขน้ึ ซง่ึ เมอ่ื เทียบ
กบั เรื่องราวของฟาง ฟางไม่ตา่ งจากตัวละครหญงิ ใบ้ ท้ังๆ ท่จี รงิ แลว้ เธอ
ไม่ได้ใบ้ เธอแคไ่ มอ่ ยากพูด เหตุเพราะฟางร้อู ยเู่ ต็มอกว่าสามขี องเธอมี
เพศสมั พนั ธก์ บั หญิงสาวนักศกึ ษาทีเ่ ธอเคยชว่ ยเหลือและรบั เขา้ มาอยู่
ดว้ ยกนั ในบ้าน แต่เรื่องราวของฟางทแ่ี ตกตา่ งจากในนวนยิ ายจนี เล่ม
นนั้ คือ การท่สี ามีของเธอตกบันไดจนเปน็ อัมพาตในตอนท้าย และฟาง
ตดั สินใจไม่รกั ษา

ไมเ่ พยี งเทา่ นน้ั เธอยงั ดเู หมอื นจะท�ำให้เขาตาย เพอ่ื ทเี่ ธอจะ
ได้ทรพั ยส์ นิ ของเธอกลับคนื มา ซง่ึ จะเหน็ ไดว้ า่ ประสบการณข์ องฟางและ
เร่อื งราวภายในนวนยิ ายจีนไมเ่ หมอื นกัน และกไ็ มไ่ ด้จบแบบเดยี วกนั
ตรงนส้ี นับสนุนข้อสนั นษิ ฐานของตวั ผ้เู ขียนบทวิจารณอ์ ย่างชดั เจนวา่ ไมม่ ี

78

มนุษย์คนใดมีประสบการณแ์ ละเรื่องราวทเี่ หมือนกัน จนเทียบเคยี งกัน
ได้อย่างสมบรู ณ์ ปจั เจกลว้ นมปี ระสบการณอ์ นั แตกต่างหลากหลาย แต่
สิง่ ทีฟ่ างและตวั ละครหญงิ ในนวนิยายจนี มีเหมอื นกัน คอื เรื่องเล่าและ
ประสบการณ์ชมุ ชนของผู้หญิง การท่ตี วั ละครหญิงใบ้และฟางถกู กดข่ี
และตอ้ งยอมจ�ำนนต่ออ�ำนาจของเพศชายเป็นเหมือนอุปลกั ษณข์ องกัน
และกัน และยงั ท�ำให้เกิดชดุ เรอ่ื งเล่าในระดับกล่มุ โดยเปน็ เร่อื งเล่า
จากตวั ละครผู้หญงิ ที่ส่งผ่านมายังฟางในฐานะสมาชกิ ของชมุ ชนผ้หู ญิง
ดังกลา่ วน่นั เอง

หรอื ตัวละครส�ำคัญอยา่ งลำ� เภา ทีล่ งมอื ฆา่ สามีช่ัวของเธอ
เพราะเขาพยายามข่มขืนลกู น้อยตอ่ หน้าต่อตาเธอ ก็เป็นตัวอยา่ งท่ี
นา่ สนใจไมน่ ้อยไปกวา่ เรอ่ื งราวของฟาง โดยลำ� เภาไดร้ บั หนังสือรวม
เร่อื งสัน้ ชือ่ จำ� ปูน ที่บอกเล่าเร่อื งราวของผ้หู ญิงท่ีถูกผูช้ ายท�ำร้าย
ท�ำลายศกั ดิศ์ รแี ละความเป็นมนุษย์ แต่สุดท้ายก็กลบั มามีชวี ิตที่ดแี ละ
เลย้ี งลกู ใหเ้ ป็นคนดตี ่อไปได้ ซึง่ จุดจบของสามชี ว่ั ของลำ� เภาคอื การที่
สามีของเธอถกู ลำ� เภาฆ่าตายและให้หมาจรจดั ที่กำ� ลังหิวโหยเข้ามา
รุมกินศพของเขา และล�ำเภาก็กลบั มามีชีวิตทดี่ ขี ้ึนกว่าที่เปน็ อยอู่ ีกครงั้

จะเหน็ ได้วา่ การตดั สินใจฆา่ สามขี องล�ำเภา ไม่ไดส้ อดรบั
กันอย่างสมบูรณก์ บั เรอ่ื งราวภายในรวมเรื่องส้นั จำ� ปูน เช่นเดยี วกนั
กับที่ จุดจบของสามฟี างไมไ่ ดเ้ หมอื นกันอยา่ งสมบรู ณก์ ับนวนิยายจีน
แต่ประสบการณ์ของล�ำเภาและจำ� ปูน หรือประสบการณ์ของฟางกับ
หญงิ ใบ้ กล็ ว้ นเป็นประสบการณ์ของผูห้ ญิงที่พบเจอกบั ความรุนแรงใน
ครอบครัวและการกดข่จี ากคนทพ่ี วกเธอรกั ดว้ ยกันท้งั ส้นิ และการตาย
ของสามขี องตวั ละครหญงิ เหล่าน้ี ยังเปน็ อุปลักษณค์ วามตายของอ�ำนาจ
เพศชายทีก่ ระท�ำตอ่ สตรเี พศอกี ด้วย หากเราพจิ ารณาอกี ครงั้ จะพบว่า
แรงขับเคลือ่ นทที่ �ำให้ลำ� เภาฆ่าสามไี มไ่ ดม้ าจากหนังสือ หากแต่เป็น

79

พฤตกิ รรมเลวทรามที่สามขี องเธอก�ำลังกระท�ำตอ่ ลกู นอ้ ย ซึ่งฉากนี้
สะทอ้ นให้เหน็ ถงึ ความจริงทีซ่ อ่ นเร้นเอาไว้ น่ันคือความรนุ แรงทางเพศ
ในสังคมท่ีมักถกู เพกิ เฉยและเกิดขน้ึ บ่อยคร้ัง ในสถาบันทางสงั คมทมี่ ี
ขนาดเล็กที่สุดแตใ่ นขณะเดียวกนั ก็สำ� คญั ท่ีสดุ อยา่ งสถาบนั ครอบครวั
ซึง่ ความรุนแรงดงั กลา่ ว หลายครั้งเป็นความรนุ แรงทางเพศทชี่ ายกระทำ�
ตอ่ หญงิ อนั เนอื่ งมาจากลกั ษณะทางกายภาพทเ่ี หนอื กวา่ อย่างทสี่ ามี
ของลำ� เภาทำ� กับลูกของเธอ เปน็ ต้น

แนน่ อนว่าการท่ลี �ำเภาฆ่าสามเี ปน็ อาชญากรรม และไม่
สามารถเกดิ ขึ้นไดอ้ ยา่ งเสรใี นสังคมมนษุ ย์ ยงิ่ ไปกวา่ นัน้ การก�ำจัด
อำ� นาจของเพศชายในโลกจริง ทกี่ ฎเกณฑส์ ว่ นใหญถ่ ูกสรา้ งข้ึนจากเพศ
ชาย กด็ ูเหมอื นจะทำ� ไม่ไดเ้ ลยสกั นดิ หากแต่ในโลกวรรณกรรม อำ� นาจ
ของเพศชายสามารถถูกทำ� ลายไดอ้ ยา่ งไม่ตอ้ งกลัวบทลงโทษ ดงั น้ัน
อุปลกั ษณข์ องความตายของตัวละครสามีลำ� เภา ตลอดจนสามีของ
ตัวละครหญิงคนอื่นๆ ทเ่ี กิดขึ้นในบริบทของเรื่องเล่าและโลกวรรณกรรม
จงึ เป็นเหมอื นการสิ้นสุดของอำ� นาจเพศชายทีเ่ พศหญงิ กระทำ� ได้อยา่ ง
เสรี และยงั ทำ� ให้เห็นวา่ ตวั ของ เจน จิ เอง ก�ำลังค่อยๆ ทำ� ใหอ้ �ำนาจ
ของเพศชายในโลกวรรณกรรมเลอื นหายไปอย่างชา้ ๆ ด้วยเช่นกนั

เงียบแตด่ ังกอ้ ง : อาวธุ ของสตรีเพศ ในโลกชายเปน็ ใหญ่

ความตายของตัวละครชายดังกลา่ ว ไมไ่ ดเ้ พียงแคเ่ ปน็ อปุ ลักษณ์
ของการเสือ่ มถอยของอ�ำนาจของเพศชายในโลกวรรณกรรมเทา่ นัน้ แต่
ยังสะท้อนใหเ้ หน็ ถงึ การปะทขุ ้นึ ของอ�ำนาจเพศหญิง อำ� นาจท่ถี ูกให้
คำ� นยิ ามจากโลกของเพศชายไว้ว่าเปน็ อำ� นาจท่ีนา่ สะพรึงกลวั ลึกลบั
แปลกประหลาด และตอ้ งถูกกำ� จัดให้หมดสน้ิ ไป เพราะการทผ่ี ู้หญิงมี
อำ� นาจขึ้นมาในโลกทเ่ี พศชายเปน็ ผูก้ มุ อำ� นาจสว่ นใหญ่ไวท้ ัง้ หมด ยอ่ มน�ำ

80

ไปสูก่ ารสน่ั คลอนของเพศชายที่เปน็ ฝา่ ยใชอ้ ำ� นาจเหล่านนั้ มาโดยตลอด
และการปรากฏขึ้นของอ�ำนาจของเพศหญงิ ที่ลกุ ขึน้ มาก�ำหนดกฎเกณฑ์และ
วถิ คี วามเปน็ ไปของตวั พวกเธอเอง ก็ยอ่ มแตกต่างกันไปตามประสบการณ์
และเรื่องราวดว้ ยเชน่ กนั

ตัวอย่างเชน่ ตวั ละครบางตวั เลอื กใชค้ วามรุนแรงเป็นเคร่อื งมอื
เพือ่ แสดงออกถึงอ�ำนาจท่ปี กตแิ ลว้ สงวนไวใ้ ห้เฉพาะเพศชายเพอื่ โตก้ ลบั
อ�ำนาจของเพศชายเอง เช่น ล�ำเภาท่ีฆา่ สามขี องเธอดว้ ยตวั เอง แตใ่ น
ขณะเดียวกนั ตวั ละครบางตวั เลอื กใชค้ วามเงยี บและความเปราะบางเป็น
อาวธุ ซึง่ ตัวละครท่เี ลือกใชอ้ �ำนาจดงั กล่าว ไดแ้ ก่ ฟาง จินตะหรา และ
เมียทั้งส่คี นของอูฐ โดยความออ่ นแอและเปราะบางที่พวกเธอใช้ ได้
ถูกใหค้ วามหมายและคุณค่าใหมจ่ ากมมุ มองของนกั เขียนหญิงอยา่ ง
เจน จิ กล่าวคือ ความเงียบ ความออ่ นแอ และความเปราะบาง เปน็
อาวุธทแ่ี สดงออกถงึ อำ� นาจท่เี พศชายไม่สามารถควบคุมไดข้ องเพศหญงิ
ท้งั ในโลกจริงและโลกวรรณกรรม

การทีฟ่ างไม่พูดเมื่อเหน็ พฤติกรรมของสามีกับนักศึกษาหญิง
แตเ่ ธอกลับเลือกน�ำ “แมวใบ้” ตวั หนง่ึ เข้ามาในบ้าน เป็นตวั อย่างการใช้
อำ� นาจของความเงยี บไดอ้ ยา่ งชาญฉลาด แมวตวั ดงั กล่าว แน่นอนวา่ พดู
ภาษาคนไมไ่ ด้ แตท่ ีน่ ่าสนใจคอื มนั พูดภาษาแมวหรอื ส่งเสียงร้องอะไร
ไมไ่ ดเ้ ลย เหตเุ พราะมันถูกเชอ่ื จากสามีของฟางซ่งึ เป็นผเู้ ล่าเรื่องวา่ มัน
เปน็ ใบ้ แต่ส่ิงทีแ่ มวของฟางท�ำไดแ้ ละทำ� ได้ดี คอื การจอ้ งไปท่ีใบหน้า
ของผู้ทกี่ �ำลังมองมนั อยู่หรอื คนท่มี ันเหน็ ดังน้นั แมวใบต้ ัวนจ้ี งึ เขา้ มา
ท�ำหน้าท่ีเหมอื นกล้องวงจรปิดท่คี อยสอดส่องพฤติกรรมของสามขี อง
ฟาง จนท�ำให้สามขี องฟางไม่ชอบใจ เหตเุ พราะเขากค็ งรู้ทัง้ รู้ว่าสิง่ ท่ีเขา
ทำ� เป็นสิง่ ทฟ่ี างรับไม่ได้ แมวตัวดงั กลา่ วไดแ้ สดงใหเ้ หน็ ถงึ การใช้อ�ำนาจ
ของความเงยี บผา่ นการจอ้ งมองของแมวซ่ึงเป็นอำ� นาจที่สามีของฟาง

81

ผูซ้ งึ่ เป็นตวั แทนของอำ� นาจเพศชายไม่สามารถควบคมุ ได้ เพราะไม่วา่
เขาจะไล่แมวตวั นนั้ ไปก่ีคร้ัง มันก็จะกลับมาอยใู่ กล้ๆ เขาทกุ คร้งั และจ้อง
หนา้ เขาในเวลาท่ีเขานอกใจฟางอยู่เสมอ

“…แต่เกลียดตวั นเ้ี ป็นพเิ ศษ เกลยี ดเขา้ กระดกู ด�ำ...มนั เป็น
แมวของเมียผม สง่ิ ที่ทำ� ให้ผมท้ังชิงชงั รังเกียจมนั หนักหนากอ็ ย่างที่พดู
น่ันแหละ เพราะมันเปน็ ใบ”้ (หน้า 37)

จนในตอนท้ายทสี่ ามีของฟางวิ่งไล่แมวจนตกบันไดเป็นอมั พาต
และแมวใบต้ ัวนเี้ ดนิ มา

“...กระซิบเสยี งเมีย้ วท่ขี า้ งหู” (หนา้ 51)
ของเขา ในขณะท่ีเขาลกุ ไม่ขึน้ อกี ต่อไป ฉากนท้ี ำ� ให้ผูอ้ ่าน
เห็นได้อยา่ งชัดเจนวา่ แมวกับฟางไม่แตกต่างกนั เลย การทีฟ่ างไมพ่ ดู
ไม่ไดแ้ ปลวา่ ฟางไมร่ ู้ หรอื ไม่กล้าพูด หรอื เป็นใบ้ แตเ่ ป็นเพราะเธอไม่
อยากพดู และการที่แมวไมส่ ง่ เสยี งเมี้ยวใหส้ ามขี องฟางไดย้ ินเลยก็ไม่ได้
แปลวา่ มนั ส่งเสยี งรอ้ งไมไ่ ด้ เพียงเพราะมันไม่อยากสง่ เสียงออกมา
ตา่ งหาก ดังนั้น การไม่ส่งเสยี งของท้ังสองตวั ละคร จึงเปน็ การตอกยำ้� ให้
ผู้อา่ นเหน็ ถึงอ�ำนาจของความเงยี บได้อยา่ งชดั เจน และสนบั สนุนข้อ
สนั นิษฐานทีว่ า่ ความเงยี บของสตรเี พศท่ถี กู ครหาวา่ ลึกลบั และนา่ กลวั
เมอื่ อย่โู ลกแหง่ อำ� นาจของเพศชายแล้วเปน็ ส่งิ ทย่ี ากเกินจะควบคมุ

“แมม่ ด” จะยังอยตู่ ่อไป…

ปฏเิ สธไมไ่ ด้เลยวา่ นวนยิ ายเร่ือง “โครงกระดูกแมม่ ด สขุ -
ฆาตกรรมแห่งความรัก (To Love With Death)” ทำ� ให้ผอู้ า่ นเห็นถึง
อำ� นาจของเพศหญิง และการตอ่ สดู้ ้นิ รนของผหู้ ญงิ ในโลกแห่งอำ� นาจ
ของเพศชาย แนน่ อนว่า การตอ่ สูใ้ นโลกดงั กลา่ วไมใ่ ชเ่ รือ่ งง่าย และ
ไม่เคยงา่ ยเลยสกั ครั้ง การต่อสู้กบั อ�ำนาจในโลกทีช่ ายยงั คงเปน็ ใหญแ่ ละ

82

มีอ�ำนาจสมบูรณ์ ต้องพงึ่ พาทง้ั ความอดทนและความสญู เสยี หากแต่
เจน จิ ก�ำลงั พยายามทำ� ให้อ�ำนาจของโลกเพศชายเลอื นหาย อย่างน้อย
ทสี่ ดุ ก็เริม่ ต้นจากในโลกวรรณกรรม ยิง่ ไปกวา่ นนั้ นวนิยายเร่อื งน้ี ยัง
นำ� เสนออ�ำนาจจากประสบการณ์ของปัจเจกและเรอื่ งเลา่ ของชมุ ชนท่ี
หล่อหลอมให้สตรเี พศรกั ตวั เองมากขนึ้ ตลอดจนกล้าหาญท่จี ะสกู้ ับ
อำ� นาจแห่งโลกชายเป็นใหญม่ ากข้ึน

สงิ่ ท่เี คยถกู ตตี ราว่าไมใ่ ช่อำ� นาจในโลกแหง่ บุรษุ เพศ อยา่ ง
ความลึกลบั และความเงียบ กลายมาเป็นอาวุธสำ� คญั ที่เพศหญิงจะหยิบ
จับข้นึ มาต่อสกู้ บั อำ� นาจทีก่ ดขี่พวกเธอเอาไว้ ซึง่ ตวั ผเู้ ขียนบทวิจารณ์
เองกค็ งไดแ้ ต่หวงั วา่ สกั วนั หน่งึ อ�ำนาจใหมเ่ หลา่ น้ี จะนำ� พาเราไปสู่โลก
ท่เี พศหญิง เพศชาย และเพศอ่ืนๆ ท่ีแตกต่างหลากหลาย มอี �ำนาจใน
การกำ� หนดกฎเกณฑแ์ ละให้คณุ คา่ กับส่ิงตา่ งๆ ไดเ้ ทา่ ๆ กนั และถงึ แม้
ว่าหนทางจะยังยากล�ำบากและยาวไกล ตัวผู้เขยี นบทวิจารณ์กย็ ังเช่ือวา่
เร่อื งราวของชมุ ชน อำ� นาจแหง่ เรื่องเลา่ ความเงยี บ ความลกึ ลบั ตลอด
จนพลังของแม่มดท้ังหลายจะพาเราทุกคนเข้าไปสโู่ ลกท่ไี ม่ได้มเี พยี ง
แคอ่ �ำนาจเพศชาย แตเ่ ป็นโลกทมี่ นุษย์ทุกผทู้ ุกคนมีอำ� นาจเท่ากันอย่าง
แท้จรงิ

83

เพลงรกั นวิ ตรโิ น รกั รา้ ว หรอื กาวของกาลเวลา

พชร เพียงพล

หากรกั คอื แรงขับเคลอ่ื นและผลกั ดันอันมหาศาลของมนุษย์
เปน็ รปู พลังงานหนง่ึ ซง่ึ ไมอ่ าจอธิบายด้วยคำ� พูดใด อนสุ รณ์ ตปิ ยานนท์
คือนกั เขียนที่เลอื กนยิ ามความรัก ด้วยอนุภาคนวิ ตริโน อนุภาคท่เี ล็ก
และบริสทุ ธิ์ มอี �ำนาจทะลุทะลวงสูง ยากทจี่ ะดักจบั หรือยากเสยี ยงิ่ กว่า
เมื่อเปน็ ความรกั น่นั เพราะหวั ใจของเราอาจไม่ทรงพลงั มากพอ ทจ่ี ะดัก
รอทุกรกั ทีผ่ า่ นเข้ามา

เพลงรักนวิ ตริโน เป็นนวนิยายล�ำดบั ทีส่ ี่ ของนกั เขยี นหนมุ่
นาม อนุสรณ์ ติปยานนท์ เจ้าของฉายา มรู าคามิเมอื งไทย นบั จาก
ลอนดอนกบั ความลบั ในรอยจบู , 8 ½ รกิ เตอร์ และ จงุ กงิ เซ็กซ์เพรส
นวนิยายเรือ่ งน้ีเป็นแนวสัจนิยมมหัศจรรย์อนั วา่ ดว้ ยเร่อื งความรกั เลา่
ผ่านตวั ละคร สมิทธิ สถาปนกิ หนมุ่ ไทยที่เลือกไปทำ� งานในฮอ่ งกง
ภายหลงั การหายตัวไปของคนท่เี ขารัก หน่งึ ปใี ห้หลงั เขาพบรักครัง้ ใหม่
กบั จสั มิน หลงิ ในวนั ท่มี พี ายุไต้ฝนุ่ มาเยอื นสามเดอื นหลงั จากนั้นเธอ
เสยี ชีวติ ลง แลว้ เขาก็พบกบั เร่อื งราวประหลาด เมือ่ รวู้ า่ แทจ้ รงิ จสั มนิ
หลงิ ภรรยาสาวของเขาคืออดีตนกั แสดงภาพยนตร์เงียบทห่ี ายตัวไปเมอ่ื
หกสบิ ปีกอ่ น

นกั เขียนกำ� ลงั พาเรายวั่ ลอ้ กบั กาลเวลา ผ่านฉากมรสุมทาง
ประวัตศิ าสตรแ์ ละสภาพอากาศของฮ่องกง ปลงไปกบั รักท่ไี มส่ มปรารถนา
ของตัวละคร สะท้อนถงึ ความจรงิ ในความรกั การเปลี่ยนแปลง และการ

84

ยอมรับความเปลี่ยนแปลงนน้ั ใหไ้ ด้ ซงึ่ คลา้ ยกบั เวลาฟังเพลงรักทไี่ ม่มี
คนรักอย่แู ล้ว

รกั เรน้ หาย ในทอ่ นฮุกท่ีคลา้ ยกัน

เมือ่ กลา่ วถงึ บทเพลงย่อมต้องมที ่อนฮกุ เป็นธรรมดา ยง่ิ เปน็
เพลงรักด้วยแลว้ ท่อนฮกุ คอื เสน่หท์ ดี่ ึงดดู และตรึงใจ ชวนให้เปิดฟงั ซ้�ำ
ไปมาไม่ร้เู บอ่ื ในนยิ าย เพลงรักนิวตริโน ก็เหมือนมีท่อนฮุกให้เราเหน็
เชน่ กัน

สมทิ ธิ ตัวละครเอกในเรอื่ งสูญเสียคนรกั ในชีวิตของเขาไปถึง
สองครั้ง ครั้งแรกคือการหายตัวไปอย่างลกึ ลบั ของ ฝน นกั ศกึ ษาสาว
มหาวทิ ยาลัยเดียวกนั ทีเ่ ขาหลงรัก และอีกครั้งกบั ความตายของ จสั มิน
หลงิ ภรรยาที่บังเอิญพบรักกันในฮอ่ งกง

เหตใุ ด “การสูญเสยี คนรัก” จึงกลายเปน็ สง่ิ ท่ถี ูกเล่าซำ้�
เป็นเรื่องน่าสนใจ เนอื่ งจาก “การสูญเสีย” เป็นปัจจัยส�ำคัญ
ต่อการเคล่ือนยา้ ย และสรา้ งแรงขับให้กบั ตัวละคร สมิทธิ ผลักดันให้เขา
หนีออกจากทหี่ นึง่ ไปสูอ่ ีกทห่ี นึง่
“…ผมกา้ วชา้ ๆ ตรงไปยงั ชัน้ หนงั สือท่พี บกบั ฝนเปน็ คร้ังแรก
กอ่ นจะหยุดอยู่ตรงนัน้ เปน็ เวลาชว่ั ครู่ แสงสลวั ภายในนน้ั สอ่ งลงไปยงั
หนังสอื Mayan Architecture in Old Mexico ผมหยบิ มนั ออกมา
จากชนั้ เพ่งสายตาดรู ายชอ่ื ผยู้ ืมคนสดุ ทา้ ย ยังเป็นช่อื ของฝนเชน่ เดิม
หลังจากผมน�ำมนั กลับมาคืนท่ีนีแ่ ล้ว ก็ไมม่ ีใครแตะตอ้ งมนั อีก ผม
ลูบคลำ� บัตรรายการน้ัน จนเจา้ หน้าท่สี ง่ เสียงกระแอมไอคลา้ ยผู้คุมที่
สง่ สัญญาณแจง้ วา่ หมดเวลาเยยี่ มนกั โทษแลว้ ผมวางหนงั สอื กลับสู่
ชน้ั กลา่ วขอบคุณเจา้ หน้าท่ีกอ่ นจะเดินจากมา ผมตรงไปยังที่ทำ� การ
ไปรษณียห์ น้ามหาวทิ ยาลัย ซือ้ ซองจดหมายหน่งึ ซอง สอดผลการศึกษา

85

ไวใ้ นน้นั จา่ หนา้ ซองถึงพ่อและแม่ ตดิ แสตมป์ ก่อนจะหยอ่ นมันลง
ต้ไู ปรษณยี ์ อีกหนึ่งชวั่ โมงต่อมาผมก็เดินทางถงึ สนามบนิ ดอนเมือง...”
(หน้า 75)

หรอื ท�ำใหเ้ ขาเลอื กวกกลบั ไป เพ่อื ตามหาสงิ่ ทเ่ี คยมอี ยู่ อย่าง
อดีตของ จัสมนิ หลิง ท้งั ท่ีเธอได้ตายจากเขาไปแล้ว

“...ผมพยายามจะเขยี นถงึ จัสมิน หลงิ จากห้วงคำ� นงึ ของเธอ
หากเธอยังมชี วี ิตอยู่จนถงึ ปัจจบุ ัน เธอจะบรรยายถึงวันเวลาสามเดือน
ของเราอย่างไร เธอจะพดู ถงึ อยา่ งโศกเศร้า อย่างสามญั หรอื อย่างมี
ความสขุ ...” (หนา้ 51) “...ผมลุกจากเตียง ตรงไปทช่ี ้นั หนงั สอื หยิบ
หนงั สอื เลม่ เดมิ ไลด่ รู ูปภาพของบุคคลในทศวรรษนัน้ และพบรูปภาพ
ของจัสมิน หลิง อยู่ในเลม่ ...” (หนา้ 71)

จะเห็นไดว้ ่า แม้เป็นการเล่าซำ้� ตัวละครได้รบั ผลกระทบที่
คล้ายกัน แต่การแสดงออกน้นั กลับสวนทางกันอยา่ งส้นิ เชงิ การปรแิ ตก
คร้ังแรกน�ำเขาเดนิ หน้าสอู่ นาคต ขณะทีค่ รัง้ หลงั กลบั ชักน�ำเขาเข้าหา
อดีต และดเู หมือนวา่ ย่ิงเขาเขา้ ใกล้อดีตมากเทา่ ไหร่ เขายง่ิ มองเห็น
อนาคตชัดเจนข้นึ เท่าน้นั

ฟังหนงั เงียบยินเสยี งทถี่ กู ปิดกน้ั

ภาพยนตร์เงยี บเปน็ ทแี่ พร่หลายในชว่ งหลงั สงครามโลกครั้ง
ที่หน่ึงมนตเ์ สนห่ ข์ องหนงั ขาวดำ� ยุคน้ีอย่ทู แี่ มไ้ รเ้ สียง เห็นเพยี งภาพ
หนงั ก็สามารถถ่ายทอดอารมณแ์ ละสอ่ื เร่ืองราวออกมาไดด้ ี นบั ว่าตอ้ งใช้
ศลิ ปะในการเลา่ เร่อื งเปน็ อย่างมาก

หากแตค่ วามเงยี บใบข้ องตัวละครสมมุติอย่าง จสั มนิ หลิง
ดาราภาพยนตรห์ ญิงยุคเกา่ กลบั ไมไ่ ด้ถูกปดิ เสยี งเพียงแค่ในหนังเท่านั้น
แต่ยงั รวมถึงชีวิตนอกบทละครของเธอดว้ ย เป็นชวี ิตจริงของผูห้ ญงิ ใน

86

วงการบนั เทงิ ท้ังหลายทีถ่ กู กดทบั จาก “ความเปน็ ชาย” มาโดยตลอด
ในนวนิยาย จสั มิน หลิง ถกู กำ� หนดใหก้ ลายเปน็ ภาพแทนของ

ผู้หญงิ ในสมยั น้ันซึ่งเปน็ ยุคทผ่ี ู้หญงิ ไม่มปี ากไมม่ ีเสียง ถูกกดข่ี ถกู มอง
เปน็ วัตถทุ างเพศ เป็นเพยี งเครื่องสนองตัณหาของผู้ชายโดยเฉพาะกับ
ผู้มีอทิ ธิพลอย่างนักการเมือง ทหาร ผ้กู ำ� กบั การแสดง หรือผอู้ �ำนวยการ
สร้างภาพยนตร์ซง่ึ มีอำ� นาจการต่อรองมากกว่า แม้วา่ ผหู้ ญิงเหล่านน้ั
จะมีความสามารถมากพอกต็ ามเหมือนตอนหน่งึ ที่เลา่ ถึงชีวติ นักกีฬา
ว่ายน้�ำหญิงทีมชาติจนี วา่

“...ซิวฉงหันไปสูบฝนิ่ ไม่ได้มาจากความล้มเหลวด้านกฬี า
หากแต่เกิดจากการท่ีเธอถูกบงั คับใหต้ กเป็นภรรยาลับของขนุ ศึกผู้มี
อิทธพิ ลคนหนงึ่ ในรฐั บาลกก๊ มินตงั๋ ...” (หน้า 103)

ซ่ึงสุดทา้ ย ผลของการถกู กดขจี่ ากผู้ชาย ก็น�ำความล้มเหลว
มาสชู่ ีวติ ของผหู้ ญงิ เหล่านัน้ ในทา้ ยที่สุด

แตอ่ ีกนัยหน่ึง จัสมิน หลิง เองก็เป็นตวั แทนของการตอ่ ต้าน
การกดขีข่ องผู้ชายดว้ ยเช่นกนั ดังจะเหน็ จากการท่เี ธอไมย่ อมรับสิง่ ของ
จาก หลีไ่ ป๋ ผอู้ ำ� นวยการสรา้ งภาพยนตร์ เธอปฏเิ สธทุกอยา่ งจากเขา
ปฏิเสธความรกั การเปน็ คนรกั และยอมรบั เขาในสถานะนายจ้างเพียง
อย่างเดียว

“...ทุกวนั จะมีอาหารสามมอื้ ส่งมาทกี่ องถา่ ยเพอื่ เธอโดยเฉพาะ
ทวา่ หลิง ไต้อ้ีกลบั ไมเ่ คยแตะตอ้ งอาหารเหล่านน้ั ทุกวันจะมีเสื้อผา้ ชดุ
ใหมส่ ่งมาทีก่ องถ่ายเพอ่ื เธอโดยเฉพาะ ทว่าหลิง ไตอ้ ก้ี ลับไม่เคยสวม
ใส่เสอื้ ผา้ เหลา่ น้นั หลิง ไตอ้ ้ีอาจยอมรบั สภาพลูกจ้างต่อหล่ีไป๋ แตพ่ ้น
จากนั้นแลว้ เธอปฏเิ สธทุกอย่างจากเขา...” (หน้า 118-119)

และแม้ว่า จัสมนิ หลงิ จะกลบั มามชี ีวติ อีกคร้ังในโลกปจั จบุ ัน
ผ่านชว่ งเวลาท่ีแสนสัน้ และคลา้ ยว่าเสยี งของเธอจะถูกเปล่งออกมาได้

87

นอ้ ยนดิ แตท่ ว่ามันทรงพลงั อยา่ งน้อยก็กับชายผู้เปน็ สามใี นโลกยุคใหม่
ของเธอ

เมอื่ หญงิ ปรากฏกาย ทา่ มกลางชายหลากยุค

เม่อื พิจารณาถึงตัวละครหญิงอยา่ ง จสั มนิ หลิง แล้วจะพบวา่
สง่ิ ท่ีเธอไมไ่ ดต้ งั้ ใจก่อขึน้ นั้น คือความบาดหมางระหว่างผู้ชาย

ความบาดหมางอนั นำ� มาสกู่ ารแย่งชงิ ของชายท้งั สาม สมทิ ธิ
หลีไ่ ป๋ และ ฟกุ จอ่ื หลง ซึง่ ตวั ละครชายแต่ละตวั ล้วนมคี วามแตกตา่ ง
กันทั้งทางฐานะ อ�ำนาจ และยุคสมยั ความต่างเหล่านี้เอง ที่กลายเปน็
เง่อื นไขหลักทำ� ใหก้ ารปรากฏกายของ จสั มิน หลงิ มีความสำ� คัญทาง
สถานะทเ่ี ปลยี่ นแปลงไป

กล่าวคือบทบาทของเธอในสองชว่ งเวลา ทำ� ให้เธอมคี ณุ ค่า
มากขึ้น เพราะในยคุ ที่เธอเป็นนกั แสดง ต้องถกู ครอบง�ำดว้ ยอ�ำนาจ
ของ หลไ่ี ป๋ แต่ในยคุ ปัจจุบนั เธอไมไ่ ด้ตกเป็นเบยี้ ลา่ งของใคร เธอมีสิทธิ
เลือกเส้นทางชวี ิตของเธอเอง เหมอื นอย่างท่ีเธอเลอื กทีจ่ ะรักและอยกู่ บั
สมทิ ธิ ชายทร่ี อ้ งขอความรกั จากเธอ ไมใ่ ช่บงั คบั ด้วยอ�ำนาจ

“...ผมลกุ ขนึ้ กมุ มอื เธอไวเ้ บาๆ
“เราอย่ดู ้วยกันเถอะ” ผมรู้สึกได้ถงึ คุณค่าของคำ� ค�ำน้ใี น
ขณะทม่ี ันหลดุ ออกจากปาก และเมื่อปราศจากการปฏเิ สธจากเธอ เรา
ทั้งคู่ก็เรม่ิ ตน้ ชวี ติ ใหมน่ บั แต่วันนัน้ ...” (หนา้ 54)
ดังน้นั ความรกั ทเี่ กดิ ข้ึนกับ สมทิ ธิ จึงเปรยี บเสมือนความ
เท่าเทียมทเ่ี ธอไดร้ ับ เพราะเธอเป็นผตู้ ัดสนิ ใจ
ในการปะทะกนั ของชายกับชายในเรื่องระหว่าง หลไี่ ป๋ กบั
ฟกุ จอ่ื หลง ดูเหมือนจะเปน็ มวยรองไปเลย เพราะความตา่ งท่ีเห็นชดั
อย่างสถานะนายจา้ งกบั ลกู จา้ ง และอำ� นาจทม่ี ากกว่าของ หลี่ไป๋ ทำ� ให้

88

ฟุก จอ่ื หลง ตอ้ งพา่ ยแพ้แก่ หลไ่ี ป๋ ทุกคร้ังไปแม้วา่ เขาจะหลงรัก จัสมิน
หลิง มากเพียงไหนเขากท็ ำ� ได้เพยี งเฝา้ มองเธอเทา่ น้นั

“...ผมไดเ้ ห็นเรอื นร่างของหลงิ ไตอ้ ้ี และบทลงโทษท่ตี อ้ ง
ได้รบั จากหล่ไี ป๋ ชายคนหนึ่งจับผมใสก่ ญุ แจมือ บังคบั ใหค้ ุกเขา่ ลง ใน
ขณะท่ีชายอกี คนใช้ชอ้ นเงนิ ที่นำ� ตดิ ตวั มาควา้ นลูกตาขา้ งขวาของผม
ออกจากเบ้า พวกเขาจากไปพร้อมกับทง้ิ ให้ผมนอนจมอย่กู บั ความ
เจบ็ ปวด ลูกตาเทยี ม และเงินชดเชย...” (หนา้ 121)

ขณะท่ี สมิทธิ กับ หลีไ่ ป๋ กลบั เปน็ มวยถกู คแู่ ทน ถึงแม้
ตวั ละครชายท้งั สองจะแตกตา่ งกนั ดว้ ยวยั ฐานะและอำ� นาจ แตอ่ �ำนาจท่ี
หล่ีไป๋ มีนน้ั บดั นีไ้ ดก้ ลายเป็นอำ� นาจเก่า อ�ำนาจทกี่ ำ� ลงั จะหมดไป และ
ถูกแทนท่ี สมิทธิ ในภาพแทนของผ้มู าใหมจ่ งึ ไมเ่ กรงกลัวและกลา้ เขา้
ต่อกรกบั หล่ีไป๋ เพือ่ แย่งชงิ เอาคนรกั กลับคืนมา

“...ผมลุกข้ึนยนื เผชิญหน้าเขา “หากผมจะพรากหลิง ไตอ้ ี้
ไปจากคณุ นนั่ เปน็ เพราะโชคชะตา”...” (หนา้ 182)

“...ผมจ้องไปท่ีแว่นตาสดี �ำสนทิ ของเขา ชวั่ ขณะนั้นราวกับ
ว่าผมสามารถมองฝ่าความมดื มิดไดส้ ำ� เรจ็ ดวงตาของหล่ไี ป๋ทผ่ี มเห็น
เศร้าสรอ้ ยอย่างเหลือเช่ือจนผมคดิ อยากกลับหลังหันและเดนิ จากไป แต่
ผมไมอ่ าจทำ� เช่นน้นั ได้...” (หนา้ 183)

ในตอนสดุ ท้าย ชายท้ังสองเลอื กยตุ ิเร่อื งทั้งหมดดว้ ยการ
เลน่ เกม รัสเซียนรเู ลต็ ซง่ึ เหมือนกับว่า หลไี่ ป๋ ต้องการให้โชคชะตาเป็น
ผู้ก�ำหนด ระหวา่ งเขา ซ่ึงเป็นภาพแทนของอ�ำนาจเกา่ กับ สมทิ ธิ ชาย
ผมู้ าจากโลกใหม่

“...อาจเปน็ เพราะว่าเขาได้ตระหนกั ว่าเวลาของเขาจบส้นิ
ลงแล้ว หรืออาจเป็นเพราะเขารสู้ กึ ว่าอนาคตของจัสมนิ หลิงควรอยู่กับ
ผม ไมใ่ ชเ่ ขาอกี ตอ่ ไป...” (หน้า 186)

89

อยา่ งไรกต็ าม ความสำ� คญั ของตัวละครหญิงในเรื่องกเ็ ป็น
ส่วนหนึง่ ทแ่ี สดงให้เหน็ วา่ แต่ละยคุ สมัยสตรมี ีบทบาทและอทิ ธิพลตอ่
ผู้ชาย สว่ นจะมากน้อยเพียงใดนั้น ข้ึนอยูก่ ับช่วงเวลาและสภาพสังคม
อาจไมใ่ ชป่ ัจจยั ท้งั หมด แตก่ ็เปน็ ฟนั เฟืองหนงึ่ ซ่งึ ผูช้ ายไมอ่ าจปฏเิ สธ
ได้วา่ ไม่เคยมี

คอื รกั ร้าว หรือกาวของกาลเวลา

ถา้ ส่ิงทีค่ อยหนุนเนือ่ งเร่ืองรกั ในนิยายรัก คอื ความผิดหวัง
หรือสมหวังของตัวละคร นวนิยายเรื่องนค้ี งมสี ่วนผสมของทั้งสองแบบ
ทั้งหวานและขม ปมรักท่เี ลา่ คขู่ นานกันไปกบั ภมู ิหลังของฮอ่ งกงกลมกลนื
กันอย่างแนบเนยี น การเลอื กเปดิ เรื่องดว้ ยความตายของคนรัก ชวนให้
ตง้ั ค�ำถามว่าแท้จริงแล้ว ตัวละครต้องการทบทวนรกั ครง้ั เกา่ หรอื แค่
กำ� ลงั คน้ หากาวของกาลเวลามาเยียวยาจิตใจกันแน่

ภายหลังการตายของภรรยา สมิทธิ ไดพ้ บกับ ไอรีน จาง
ผเู้ ปน็ นักขา่ วและหลานสาวของ จสั มนิ หลิง เธอมสี ่วนส�ำคญั ทีช่ ่วยให้
สมทิ ธิ ปะตดิ ปะต่อเรอ่ื งราวทีเ่ กิดขึ้นในอดตี ผ่านค�ำบอกเลา่ และภาพ
ขาวดำ� ทีเ่ ธอมี ระหว่างน้เี องทร่ี กั ร้าวของเขาเริ่มกลับมาผสานอกี ครง้ั
ดว้ ยกาวใจจาก ไอรีน จาง เสมอื นเธอเป็นตัวแทนของ จสั มนิ หลิง ผ้เู ป็น
ยายในโลกยุคปัจจบุ นั

“...เธอเป็นหญงิ สาวท่มี ีดวงตากลมโตต่างจากสาวจนี ทว่ั ไป
รมิ ฝีปากเรยี วบางงดงามและมแี ก้มสีชมพู ผมเพิ่งรับรู้วา่ เธอเป็นหญงิ สาว
สวยคนหนึง่ ...” (หน้า 151)

แต่ “กาวใจ” กย็ ังไม่ใช่ “กาวของกาลเวลา” สง่ิ ที่ สมิทธิ
กำ� ลังตามหา และปรารถนามาตลอดคอื ตัวของ จัสมิน หลงิ แม้วา่ เธอ
จะกลายเป็นศพหรือเถา้ ธลุ ไี ปแลว้ ซงึ่ ไมใ่ ช่ตวั เขาเพียงคนเดยี ว แต่ยงั

90

รวมถึงตัวละครอย่าง ฟุก จ่อื หลง ทย่ี อมเส่ยี งตายไปหา หลีไ่ ป๋ เพอ่ื แยง่ ชงิ
ตัวเธอกลับมา หรอื แมแ้ ต่แมข่ อง ไอรีน จาง เองกเ็ ชน่ กัน เหลา่ นี้คอื
จดุ รว่ มท่ตี ัวละครหลายตัวในเรื่องมเี หมอื นกัน แล้วท�ำไมถงึ เป็นเชน่ น้ัน?

การรอคอยการกลับมาของ จัสมิน หลิง ในเรอ่ื งสำ� คญั อยา่ งไร
คงคล้ายกบั การทจ่ี ีนไดฮ้ อ่ งกงกลับคนื มา คอื ชว่ ยเติมเตม็ สว่ นทข่ี าด
หายไป ใหก้ ลับมาสมบูรณ์ดังเดมิ แม้สงิ่ นน้ั จะเปลยี่ นรปู แบบไปแล้ว
กต็ าม

“...ผมประคองเถา้ อฐั ขิ อง จัสมิน หลิง ไวใ้ นมือ อีกเพยี ง
สามวัน ฮ่องกงจะกลับไปสูอ่ อ้ มกอดของจนี อีกเพยี งหนง่ึ วัน จสั มนิ หลิง
จะกลบั คืนสูอ่ อ้ มกอดของครอบครัว...” (หน้า 187)

เมื่อสูญเสยี กต็ อ้ งรจู้ ักท่ีจะซ่อมแซม นวนิยายเรอื่ งน้ีก�ำลงั บอก
กบั เราแบบนน้ั จงึ ไมใ่ ชเ่ รือ่ งแปลกอะไร หากชีวติ ตอ้ งเผชิญกับความ
ผดิ หวงั ซ้ำ� แล้วซ้�ำเลา่ เพราะสง่ิ ส�ำคัญท่สี ดุ อยู่ที่เราจะเรียนรแู้ ละรับมือ
กับมันไดอ้ ย่างไร นเ่ี ปน็ เหตผุ ลวา่ ทำ� ไม เพลงรกั นิวตริโน จึงเปน็ ทง้ั
รักร้าว และกาวของกาลเวลานนั่ เอง

91

วนั เกดิ ของเคา้ โมง : วนั ทคี่ นไทยยงั ยนื ดว้ ยตนเองไมไ่ ด้

ทัชชภร ศุภรตั น์ภิญโญ

วันเกดิ เปน็ การเฉลมิ ฉลองเนอ่ื งในวันทีบ่ คุ คลหน่งึ ก�ำเนิดมา
บนโลก ในหลากหลายวัฒนธรรม วันเกิดมคี วามส�ำคัญจนถงึ ขน้ั เปน็
วนั หยุดราชการ เชน่ วนั วสิ าขบูชาหรอื วันครสิ ตม์ าส หลายคนอาจกลา่ ววา่
วนั เกดิ สำ� คัญเพราะวนั เกิดท�ำให้บคุ คลตระหนักถงึ คุณคา่ ของชีวติ อย่างไร
กต็ าม วันเกิดยงั เปรยี บเสมือนการสถาปนาความส�ำคัญของบุคคลหรือ
สถาบนั นัน้ ๆ หากไม่มีใครจำ� วนั เกดิ เราได้ แสดงว่าเราเป็นคนไม่สำ� คญั
สำ� หรับผูอ้ น่ื หากจดั งานวนั เกดิ เล็กๆ อาจแสดงถงึ สถานะการเงินท่ี
ไม่สดู้ ี วันเกดิ จงึ ค่อยๆ กลายเป็นวันทไี่ ม่เก่ียวข้องกับตัวผู้เกิด แต่กลาย
เป็นสญั ลักษณ์บ่งบอกสถานะทางสังคมและเชื่อมโยงกับศาสนาอยา่ งเล่ยี ง
ไม่ได้ นวนยิ ายเยาวชนเรอื่ ง วนั เกดิ ของเคา้ โมง ของ จันทรังส์ิ ไม่เพียง
แสดงให้เหน็ ว่าวนั เกดิ คอื หนง่ึ ในกระบวนการประกอบสรา้ งตวั ตนของ
บคุ คลในสังคม แตย่ งั แสดงถึงวฒั นธรรมและแนวคดิ ของคนไทยทยี่ ืน
ดว้ ยตนเองไมไ่ ด้ และตอ้ งอาศัยผู้อ่ืนในการมตี ัวตนหรือการมอี ยู่ของ
ตนเอง

วนั เกดิ และตวั ตนทางสงั คม

วนั เกดิ ในเรือ่ ง วนั เกดิ ของเคา้ โมง เปน็ วันทต่ี ัดสนิ ว่าใครใน
สังคมที่มีตวั ตน ตวั ตนในบริบทนีเ้ ปน็ ตวั ตนทตี่ อ้ งอาศยั ผู้อนื่ ในการ
ประกอบสร้าง บุคคลหนึง่ จะมตี ัวตนไมไ่ ด้ หากผอู้ น่ื ไมร่ ับรถู้ ึงการมีอยู่

92

ของเขา ในขณะเดยี วกนั บคุ คลหนงึ่ จะมีตวั ตนตอ่ เม่อื ผอู้ นื่ ใหค้ วามสำ� คญั
กบั บุคคลน้ัน เค้าโมง เด็กหญงิ วัย 15 ปีกังวลตลอดเวลาว่าจะมคี นจำ�
วันเกิดตวั เองได้ไหม เม่อื ร้วู า่ ไม่มีใครจ�ำได้ เคา้ โมงเสียใจและนอ้ ยใจ
คนรอบข้างมาก เพราะในความคิดของเคา้ โมง วนั เกิดเปน็ วันท่ี “คนอ่ืน
นา่ จะมาเอาใจเธอ” ไม่ใชไ่ ปใส่ใจพ่สี าวเธอ (น.52) กลบั กลายเปน็ ว่า
ความสุขของเด็กหญงิ ขนึ้ อยู่กบั ผอู้ ่ืนแต่ไมใ่ ชต่ นเอง การมคี วามสุขของ
เธอต้องพึง่ พาการไดร้ ับความยอมรบั จากคนรอบขา้ งวา่ เธอเปน็ คน
สำ� คัญ

นอกจากนี้ ของขวญั วันเกิดในเรือ่ งหรอื ปัจจัยภายนอกที่
เคา้ โมงได้รับจากผอู้ นื่ ยังเปน็ เกณฑใ์ นการตัดสินวา่ เค้าโมงจะมคี วามสขุ
และมีตัวตนในสงั คมหรอื ไม่ เม่อื ทกุ คนในครอบครวั ลมื วันเกิดของ
เค้าโมงและเดก็ หญิงเลือกที่จะไม่บอกคนในครอบครวั วา่ วันนั้นเป็น
วนั เกิดของเธอ เค้าโมงเลอื กทจ่ี ะใชเ้ วลาในวนั เกดิ ช่วงหนง่ึ กับครอบครัว
ของภาชี เพราะพวกเขาร้วู า่ วันนัน้ เปน็ วนั เกดิ ของเธอและยังใหข้ องขวญั
วนั เกิดเธออกี ด้วย

แม้เค้าโมงเพ่ิงท�ำความรจู้ กั กับครอบครวั นี้ในวันเดยี วกนั นั้น
กต็ าม หากในความเปน็ จรงิ แลว้ ครอบครวั ของภาชไี ม่ไดจ้ �ำวนั เกิดของ
เด็กหญิงได้ แตเ่ พิ่งรใู้ นวนั น้ันวา่ เปน็ วนั เกิดของเคา้ โมงจากคำ� บอกเล่า
ของเด็กหญงิ เอง (น.29) ของขวัญทีไ่ ด้คือสมดุ โนต้ ทห่ี มอปายไม่ไดต้ ้ังใจ
ซอื้ ให้เค้าโมง แตบ่ ังเอญิ ซอ้ื เกบ็ ไว้ (น.46) ยิง่ ไปกว่านนั้ บุคคลทีเ่ ค้าโมง
คดิ วา่ ทำ� รา้ ยจติ ใจตนในตอนตน้ เช่น ใบบญุ ไกจ่ กุ หรือพอ่ แมข่ องเค้าโมง
เองกลับกลายเป็นฮโี ร่ในตอนท้าย เมอื่ ทกุ คนมอบของขวัญวนั เกดิ ให้เค้า
โมง ของขวัญจงึ มคี ่าเทา่ กับความสขุ สิง่ ยนื ยนั ถงึ ความรัก และตัวตนใน
สงั คมของผ้รู ับ การตอ้ งการของขวญั วนั เกิดบง่ ช้ีถงึ สงั คมไทยทีล่ มุ่ หลงใน
วตั ถแุ ละความสัมพนั ธ์ทีห่ ล่อเล้ยี งดว้ ยความคาดหวงั

93

คำ� อธิษฐานในวันเกดิ และวัฒนธรรมพง่ึ พาส่ิงศักดิส์ ิทธ์ิ

เคา้ โมงเริ่มตน้ วนั เกิดของเธอดว้ ยการตกั บาตร แม้ตวั คนรอบขา้ ง
ยืนยันว่าปกตเิ คา้ โมงไม่ใชค่ นชอบตน่ื มารอพระบิณฑบาต (น.8) พฤติกรรม
ท่แี ปลกออกไปในเช้าวันเกิดของเค้าโมงแสดงใหเ้ ห็นถึงความเช่ือใน
สังคมไทยเรื่องบุญกุศลและการทำ� ดหี วังผล หาใช่กจิ วัตรหรือการให้ท่ี
คนไทยท�ำจนเปน็ นสิ ัย เพยี งแต่เปน็ การกระทำ� ทบ่ี ุคคลเลือกพ่ึงพา
พลงั บุญ จะช่วยให้ตนมชี ีวิตทดี่ หี รือสมปรารถนาของตนเองเทา่ น้ัน การ
ตกั บาตรในเรื่องนีช้ ้ใี ห้เหน็ ความสมั พันธ์ของคนไทยตอ่ ศาสนาพทุ ธ ศาสนา
ไมใ่ ชเ่ ข็มทิศนำ� ทางให้บคุ คลท�ำความดหี รอื จิตใจสงบ ในที่น้ี ศาสนา
ท�ำหน้าท่เี ป็นทพ่ี ึง่ ทางจติ ใจของคนไทย แต่ในขณะเดยี วกนั ยงั ท�ำให้
บคุ คลนั้นไมพ่ งึ่ พาตนเอง และยงั กอ่ ใหเ้ กดิ ความโลภโดยหวงั ให้ปัจจัย
ภายนอกนำ� พาตนเองไปสู่ความสำ� เรจ็ หรือสมปรารถนา

ยงิ่ ไปกว่านัน้ เคา้ โมงยงั ขอพรสามข้อในวันเกดิ ของเธอ (น.11)
ค�ำอธษิ ฐานของเค้าโมงแสดงใหเ้ ห็นถงึ วฒั นธรรมการพึ่งพาสิ่งศักด์ิสิทธิ์
ของคนไทย เมอื่ ตอ้ งการส่งิ ใด หลายคนเลอื กทจ่ี ะขอพร แทนท่ีตนเอง
จะกระท�ำบางอย่างให้บรรลุผลเอง ในเรอื่ ง เคา้ โมงเป็นเดก็ เงียบ ขีอ้ าย
ดแู ลตนเองได้ เวลาทเี่ คา้ โมงมปี ญั หา เธอเลือกจะบอกความรู้สึกของเธอ
กบั สมุดบนั ทึกหรือปลาทองทเ่ี ธอเลยี้ ง ผู้เขียนเน้นย้�ำความส�ำคัญของ
คำ� อธษิ ฐานของเค้าโมงหลายคร้งั ในนวนยิ าย และยังเลอื กใช้คำ� อธิษฐาน
เป็นค�ำโปรยของหนังสอื อีกดว้ ย ค�ำอธษิ ฐานไม่เพียงแสดงถึงความ
ปรารถนาของเด็กหญงิ และปัญหาในครอบครวั แต่แสดงถงึ สภาวะจิตใจ
ที่ขาดที่พ่ึงพงิ ของเคา้ โมง จนเธอตอ้ งอาศัยส่ิงศกั ด์สิ ทิ ธใิ์ ห้ช่วยเธอ
ในขณะเดยี วกนั การขอพรในวนั เกดิ ราวกับว่าสิง่ ศกั ดิส์ ทิ ธ์จิ ะใหส้ ทิ ธิ
พิเศษแกเ่ จา้ ของวนั เกดิ ในการอธษิ ฐาน จึงเป็นการเสริมสรา้ งนิสยั
ไม่ยนื ด้วยตนเองของคนไทย สอนมารุน่ ต่อร่นุ

94

จิตแพทย์ผเู้ ป็นความหวังของมวลมนุษยชาติ
และสงั คมทยี่ งั ฟอนเฟะไมเ่ ปล่ยี นแปลง

แม้ผ้เู ขียนจะช้ใี หเ้ ห็นประเดน็ ปญั หาในสงั คมและครอบครัวของ
เค้าโมงอยา่ งชัดเจน ไม่วา่ จะเป็นการตัดสนิ คนอนื่ จากรปู ลักษณภ์ ายนอก
เม่อื เค้าโมงเลือกท่จี ะไม่ใสแ่ ว่นแม้สายตาสั้น เพราะกลัวโดนเรยี กวา่ ปา้
(น.8) หรือการตดั สนิ คณุ ค่าของคนจากเงินหรอื คะแนนสอบ ซึง่ เปน็ คณุ ค่า
ทค่ี นสว่ นใหญใ่ นสังคมยอมรับและทำ� ใหบ้ ุคคลที่มเี งนิ น้อย หรือเค้าโมง
ไม่เก่งในวิชาซงึ่ เป็นทน่ี ิยม เช่น คณิตศาสตรห์ รือวิทยาศาสตร์ นอ้ ยเน้ือ
ต�ำ่ ใจ (น.67) หรือการศึกษาไทยท่ียังมีขอ้ ดอ้ ย

เม่อื เคา้ โมงไม่รูว้ ่าปรัชญาคอื อะไร เพราะโรงเรียนไทยไม่เคย
สอนใหต้ ง้ั ค�ำถามในการใชช้ ีวติ แตส่ อนให้อยใู่ นกรอบศาสนาแทน (น.48)
ทางออกหนึง่ ทผี่ ูเ้ ขยี นบอกตอนทา้ ยเรื่องนน้ั คอื ใหไ้ ปปรกึ ษาจิตแพทย์เมอ่ื
บคุ คลหรอื ครอบครัวมีปัญหา

แมป้ ระเดน็ ท่ผี เู้ ขยี นพยายามบอกว่าการพบจติ แพทย์ไมใ่ ช่เรื่อง
แยห่ รือแปลกประหลาด เป็นเร่ืองทนี่ ่ายกย่อง แต่การแก้ปญั หาทกุ อยา่ ง
โดยไปพบจติ แพทยน์ ั้นเป็นการแกป้ ญั หาท่ีปลายเหตุ และผลักภาระไป
ให้บคุ ลากรทางการแพทย์ เมอื่ ค�ำอธษิ ฐานสามข้อของเคา้ โมงไดแ้ ก่
ขอให้แมท่ ำ� งานได้นานๆ ชี้ใหเ้ ห็นปญั หาเร่อื งคณุ คา่ ของเงินในสงั คม
และการดูถูกแม่บ้านจากผูเ้ ปน็ พอ่ การขอใหไ้ กจ่ ุกไปโรงเรยี นและพ่อ
ไมก่ ลับมาบา้ น แสดงให้เหน็ ถึงปัญหาจากการส่อื สารภายในครอบครวั
เหลา่ น้ี คือปัญหาทแ่ี ท้จริงในสังคม หากสังคมไมม่ กี ารเปลยี่ นแปลง
จำ� นวนผูป้ ว่ ยหรอื มีปัญหาครอบครัวจะเพมิ่ มากขน้ึ เรือ่ ยๆ จนจติ แพทย์
ไม่สามารถเยียวยาไดท้ นั ปัจจัยดังกลา่ วแต่ละคนมีไมเ่ ท่ากนั เนือ่ งจาก
ชนช้ันทแ่ี ตกต่าง และแม้บุคคลมีปจั จยั ดงั กล่าวอย่างครบถ้วน เขาอาจ
โดนกดดนั จากความคาดหวงั ของสงั คม

95

อย่างเชน่ ภาชีท่ีเกดิ ในครอบครวั แพทยแ์ ละต้องรักษาผล
การเรยี นใหส้ งู อยูเ่ สมอ เพราะคนรอบข้างคาดหวังใหเ้ ขาฉลาด (น.63)
นัน่ แสดงวา่ ปัญหาทง้ั ทางกายและใจเกดิ ข้ึนได้กบั ทุกคนในสงั คมที่ยงั
ฟอนเฟะและพรอ้ มตัดสนิ กัน ไม่ใช่จากคุณคา่ ทแ่ี ทจ้ รงิ ของบคุ คลน้ัน แต่
จากคณุ คา่ และตวั ตนทีส่ ังคมประกอบสรา้ งขน้ึ เทา่ นั้น

นอกจากจำ� นวนจติ แพทย์ในประเทศไทยทม่ี ีไม่พอตอ่ จำ� นวน
คนไขแ้ ล้ว การพบจิตแพทย์ไมใ่ ช่ทางออกของทกุ ชนช้ันในสงั คม คน
ชนช้นั สงู เช่น ภาชี ชายผเู้ รยี นจบเมอื งนอกและมพี อ่ แมเ่ ปน็ แพทย์ อาจ
เลอื กพบและเปล่ยี นจติ แพทยไ์ ดต้ ามใจถึงสามคร้ัง (น.66) คนชนชัน้ กลาง
อยา่ งเคา้ โมงทีส่ ามารถใช้บรกิ ารรถสาธารณะไม่นานก็ถึงโรงพยาบาล
และพบจติ แพทย์ได้ (น.54) แตค่ นชนชน้ั แรงงานนน้ั ไม่สามารถใช้ทางออก
เดียวกนั ได้เสมอไป เน่ืองจากขนส่งสาธารณะที่ยังเข้าไมถ่ ึงทุกพน้ื ท่ี หรอื
เพราะกำ� ลังทรัพยท์ ่พี วกเขามเี พยี งพอกบั ค่ารักษาที่โรงพยาบาลรฐั เท่าน้นั
โรงพยาบาลรัฐตามจงั หวัดตา่ งๆ ทีไ่ ม่ใช่ในเมอื งหลวงหรอื จงั หวดั ใหญ่ๆ
มีจำ� นวนจิตแพทย์ต่�ำกว่าความตอ้ งการเปน็ ทนุ เดิม จิตแพทยจ์ ึงมเี วลา
ไม่มากพอท่จี ะรกั ษาเคสไม่เร่งดว่ นเพราะตอ้ งรบั ผิดชอบผ้ปู ว่ ยทางจติ
อืน่ ทอ่ี าจก่อให้เกดิ ความวุ่นวายในสังคม เชน่ คนติดยา ตดิ เหล้า หรือ
คลมุ้ คลงั่ ในขณะเดียวกนั ชนชน้ั แรงงานที่ขาดการศกึ ษาจ�ำนวนมากไม่รู้
ด้วยซ้�ำวา่ ทกุ คนไปหาจิตแพทย์ได้ ไมใ่ ชเ่ พราะอายหรอื ความเข้าใจผดิ
อยา่ งพอ่ แม่ของเค้าโมงท่ยี อมให้ไก่จกุ ไม่ไปพบจิตแพทย์ แตพ่ วกเขาขาด
ความรู้อย่างสนิ้ เชิงและยังเหน็ ว่าโรคซมึ เศรา้ เปน็ เรอ่ื งไกลตัวดว้ ยซ�้ำ

คนไทยจะยนื ดว้ ยตนเองไดอ้ ยา่ งไร

ผูว้ จิ ารณ์เห็นวา่ การพบจติ แพทย์เปน็ ทางเลือกหนึ่ง แต่
ขณะเดยี วกนั ผวู้ จิ ารณ์เห็นว่าการวางแผนครอบครัว การปฏิรปู การ

96

ศกึ ษา และการสื่อสารอย่างมีประสิทธภิ าพในภาคประชาสงั คมและ
ครัวเรือนนน้ั เป็นการปอ้ งกันที่ยงั่ ยืนกวา่ การแกป้ ญั หาทป่ี ลายเหตุ เนือ่ งจาก
ในตอนจบของเร่ือง แมท้ ั้งครอบครวั ของเค้าโมงไปพบจติ แพทย์ แต่
ทกุ คนยงั อย่ใู นสังคมเดมิ ทใ่ี หค้ ุณคา่ กับปัจจัยแบบเก่า หรือย่าใบท่ยี งั ชอบ
นนิ ทาหรคื ุยโวเรือ่ งครอบครัวตนเอง ปัญหาเดิมๆ จึงเกดิ ขึ้นอกี เมื่อไร
กไ็ ด้ จติ แพทยเ์ ป็นเพียงคนกลางไม่ใชย่ าวเิ ศษ หากมปี ัญหาทางจิต
รา้ ยแรง จิตแพทยอ์ าจออกใบสั่งยาให้ผูป้ ว่ ย แตต่ ัวผปู้ ่วยตอ้ งเรยี นรูท้ ี่จะ
อยรู่ อดในสังคมเองดว้ ย

นอกจากนี้ การอ่านหนังสือและต้ังค�ำถามโดยไม่จมปลักกับ
โลกวรรณกรรมเสมอื นจริงนั้น เปน็ การท�ำความเขา้ ใจปัญหา ทง้ั ในจิตใจ
ตนเองและสงั คม เช่น เค้าโมงและภาชที อี่ า่ นหนังสอื เร่อื ง เดอะ บิ๊ก
ออเรนจ์ สปล็อต ทงั้ สองจงึ เรียนรวู้ ่าสงั คมอยู่ร่วมกนั ไดห้ ากทุกคน
“เคารพในความแตกตา่ ง” (น.85)

อย่างไรก็ตาม การอา่ นน้ีเปน็ การอ่านที่ไม่ใช่การทอ่ งจ�ำใน
แบบที่การศึกษาไทยสอนนกั เรยี น แตเ่ ป็นการอ่านทผี่ ู้อ่านต้องต้ังค�ำถาม
และเชื่อมโยงกับชีวิตของตน ผ้วู จิ ารณ์จงึ เสนอในตอนต้นว่าอีกทางออกหน่งึ
คือการปฏริ ปู การศึกษาท่ไี ม่เพยี งตอ้ งสอนให้เดก็ คิดเปน็ แตต่ อ้ งสอนเร่อื ง
คุณคา่ ของมนษุ ย์ทมี่ คี วามแตกตา่ งกนั และความเทา่ เทยี มกันในสงั คมด้วย

การเรียนเร่ืองศาสนาหรอื ปฏบิ ัติตามธรรมเนยี มศาสนานัน้ ไมใ่ ช่
เร่อื งผิด แตผ่ ู้ปฏบิ ัติต้องเลือกนำ� คำ� สอนมาใชอ้ ย่างเหมาะสม เช่น เค้าโมง
ผตู้ ้องการให้หลายสิง่ เกิดขน้ึ ในวนั เกดิ เธอขอพรได้แต่ตอ้ งลงมือทำ� ให้
ความตอ้ งการนั้นสำ� เร็จด้วยตนเองดว้ ย แม้มอื จะไหวพ้ ระแตใ่ จต้อง
ตระหนกั วา่ สุดท้ายตนเป็นทพ่ี ึ่งแหง่ ตน เค้าโมงเคารพพระสงฆ์และศาสนา
แตใ่ นขณะเดียวกัน เคา้ โมงตอ้ งรูจ้ ักเคารพตวั เอง แม้ศาสนาจะเป็นทพ่ี งึ่
ทางใจของเคา้ โมง แต่ต้องไมล่ มื ท่จี ะยืนดว้ ยตนเองเช่นกนั

97

เสกอสรู : จาก ความปรารถนาตอ้ งหา้ ม
สู่ มนษุ ยส์ งั เคราะหแ์ ละความแปลกปลอม

อรวรรณ ฤทธ์ศิ รีธร

ขอเดมิ พัน ม่นั คง ณ ตรงน้ี
ทุกวิถี ปณิธาน อันหาญกล้า
แมค้ วามตาย มาพราก ให้จากลา
ขอฝืนฟ้า ปาฏิหารยิ ์ ต้านความตาย

(หมอกมุงเมือง, 2560 : 544)

ค�ำปณธิ านข้างตน้ กลน่ั ออกมาจากหวั ใจของชายที่ชือ่ อัพภนั ตร์
ในนวนิยายเร่อื ง เสกอสูร ประพันธโ์ ดย หมอกมุงเมอื ง ซ่ึงได้รับการ
ตพี ิมพค์ รงั้ แรกในปีพ.ศ. 2560 โดยส�ำนกั พมิ พ์ ณ บา้ นวรรณกรรม
หมอกมงุ เมอื งพาผู้อา่ นไปรจู้ กั กับอพั ภนั ตร์ เด็กหนุ่มกำ� พรา้ ใบหนา้
อัปลกั ษณ์แตก่ ำ� เนดิ ซง่ึ ลกั ลอบไดเ้ สยี กับคุณหญิงเฟอ่ื งเพชร ภรรยาใหม่
ของคุณภากร ผเู้ ปน็ พอ่ บุญธรรมของเขา ความสขุ ทางเพศรสทท่ี ัง้ สอง
ปรนเปรอใหก้ ันดำ� เนินไปได้ไม่นาน เฟอ่ื งเพชรก็เสียชวี ิตด้วยโรคลคู ีเมีย
กอ่ นตายเธอได้ฝากฝงั “ชีวิตใหม”่ ของเธอไว้กบั อพั ภันตร์ โดยหมายวา่
ให้เขาคนื ทงั้ ชีวิตและความสาวความสวยกลับมาส่เู ธออกี ครง้ั ดว้ ยกระบวน
การทางพันธวุ ศิ วกรรม เมอื่ เฟ่อื งเพชรเสยี ชีวติ อัพภันตร์ออกเดนิ ทาง
ไปศึกษายังต่างประเทศและสำ� เร็จกลับมาเป็นนายแพทย์ เขาเรม่ิ ตน้
ทำ� “มนุษยส์ งั เคราะห์” ดว้ ยวธิ ีท่คี ล้ายคลึงกับแฟรงเกนสไตน์ คอื “การ
มอบชวี ิตให้แกส่ ง่ิ ทปี่ ราศจากชีวติ ” (เชลลยี ์, 2561 : 73)

อพั ภันตรเ์ ร่มิ การสรา้ งมนุษย์สงั เคราะหจ์ ากข้นั “ปฐม” โดย

98

น�ำเซลล์ตน้ แบบมาจากคนงานในบา้ น จากน้ันเขากอ็ อกสงั หารเหยือ่
เพศหญงิ หลายรายท่ลี ว้ นแต่มีจดุ เด่นของเรอื นร่างแตกต่างกัน บ้างก็มี
เรอื นขาเรียวงาม บ้างก็มใี บหน้าไร้ที่ติ เพ่อื น�ำเซลลอ์ วัยวะตา่ งๆ มาใช้
เพาะเลย้ี งเนอื้ เยอ่ื แล้วบรรจไุ วใ้ นโพลเิ มอร์ข้นหนดื ท่ีเขาต้งั ชอ่ื วา่ “มัชฌิม”
ซงึ่ “หมายถึงสภาวะกงึ่ กลาง ระหว่างตวั ตั้งต้นและผลผลติ แหง่ ปลายทาง”
(หมอกมงุ เมอื ง, 2560 : 537)

ปัญหาคือมชั ฌมิ ท่ีว่านี้ สามารถแปรรปู แปรรา่ งอยา่ งเปน็
อิสระ เป็นใบหนา้ ของเจ้าของเซลลต์ ่างๆ ที่ถูกบรรจุอย่โู ดยไม่สามารถ
ควบคุมได้ แตก่ ่อนท่อี พั ภนั ตรจ์ ะแกไ้ ขปญั หานี้เพอ่ื ไปสขู่ ้นั “ปัจฉมิ ” อัน
เสรจ็ สมบูรณ์นนั้ มัชฌมิ กถ็ กู ทำ� ลายลงด้วยเล่ห์กลของเหยือ่ ทเ่ี ขาสังหาร
สว่ นอพั ภันตรก์ ็ไดฆ้ ่าตัวตายตามไปด้วยความเสียใจ

เมื่ออ่าน เสกอสรู จบลง ผู้วิจารณเ์ หน็ ว่า นีค่ ือนวนยิ ายที่
ผสมผสานแนววรรณกรรมได้อย่างน่าสนใจ ไมว่ ่าจะเป็นการน�ำเสนอ
เร่ืองราววทิ ยาศาสตรแ์ ฟนตาซที ี่มีกลนิ่ อายกอธิค (gothic) และได้
กลา่ วถึงตัวละครคลาสสิคอยา่ ง แฟรงเกนสไตน์ ซึ่งหมอกมงุ เมืองเผยว่า
เปน็ แรงบนั ดาลใจในการเขยี นนวนยิ ายเรื่องน้ี ตลอดจนการน�ำไคมีรา่
สตั ว์ประหลาดในตำ� นานกรกี มาเป็นอุปลักษณ์ของมนุษย์สงั เคราะห์ที่มี
หลายชวี ติ อยูใ่ นร่างเดยี ว

ความนา่ สนใจอีกประการหนง่ึ คอื เสกอสูร น�ำเสนอสิ่งที่ซวู ิน
(Suvin) เรยี กวา่ โนวมุ (novum) อันหมายถงึ “สง่ิ ใหม่” ในท่ีน้ีหมายถึง
เทคโนโลยใี หมๆ่ ที่ถกู น�ำมาใช้ในวรรณกรรมวิทยาศาสตร์ ซึง่ แตกตา่ ง
จากโลกแห่งความจรงิ โรเบิร์ต (Roberts, 2000 : 25) อธบิ ายคำ� กลา่ ว
ของซูวินไว้ในหนงั สอื Science Fiction ว่า โนวมุ เปน็ ภาพแทนของการ
เผชิญหน้ากับความแตกต่าง ความเปน็ อนื่ และความเปลย่ี นแปลง
นอกจากนั้น โนวุมยังอาจถูกน�ำเสนอใหเ้ ชอ่ื มโยงกับความหวาดกลัว

99