MBCITHIM11-LE-1-V01_640512_รวมเล่ม_คู่มือครู วิวิธภาษา ม.1 เล่ม 1_TC_(BW294)

คู่มือครู รายวชิ าภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑

อักษรท่ไี ม่ออกเสียง

เนื่�อ่ งจากภาษาไทยมีีการยืืมคำำ�มาจากภาษาต่า่ งประเทศ เมื่อ่� นำ�ำ มาใช้ม้ ัักจะรัักษารููปเขียี นไว้้
แต่่ออกเสียี งตามระบบภาษาไทย ทำ�ำ ให้ม้ ีีการตัดั เสีียงพยััญชนะหรืือสระออกไปบ้้าง คำ�ำ เหล่่านี้้�จึึง
ปรากฏเป็็นคำ�ำ ที่่ม� ีอี ักั ษรที่่�ไม่่ออกเสียี งอยู่่�

ตัวั พยััญชนะ ร ที่่�ไม่่ออกเสีียง เกษตร จัักร เพชร
จิิตร กอปร สมัคั ร
จริิง ไซร้้ เศร้้า
สร้้าง สรง เสริิม ตามหลังั ตัวั สะกด
สร้้อย สรวง

......ค.ำ.ำ�.ค...ว.บ...ไ.ม.่.แ่ ..ท.้.้...... นำำ�หน้้าตััวสะกด ..........ค.ำ.�ำ..ย.่.่อ.............

มารค สารท โทร ย่อ่ จาก
สามารถ โทรศััพท์์
ปรารถนา

154 วิถีงามความพอเพียง

ตัวั พยัญั ชนะ ห ที่่ไ� ม่อ่ อกเสีียง

นำำ�หน้า้ ตััว ม หงอย เหงา หญิิง
หนาว หมีี หรูู
พรหม พราหมณ์์ หวาย
พราหมณีี
นำำ�หน้้า.......อ..ั.ัก..ษ...ร.ต.่.ำ.ำ��..เ.ด.ี.่.ย� ..ว.........

155วถิ ีงามความพอเพียง

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑

พยัญั ชนะและสระอื่่�น ๆ ที่่ไ� ม่อ่ อกเสีียง
ตััว ญ ในคำำ�ว่่า สรรเพชญ

ตัวั ธ ในคำำ�ว่่า พุุทธ ยุทุ ธ

ตััว อ ที่่น� ำ�ำ หน้า้ ตัวั ย มีี ๔ คำำ� คืือ.........อ.ย..่.่า...อย.ู.่.่�..อ.ย..่.่า..ง...อ..ย..า.ก........

ตััวพยัญั ชนะที่่เ� ครื่อ่� งหมายทััณฑฆาตกำ�ำ กับั
เช่น่ สาส์์น ปาล์์ม ฟิิล์์ม พิมิ พ์์ อารมณ์์ โทรศััพท์์ พระลักั ษมณ์์

รูปู สระ -ิิ และ -ุุ ซึ่่ง� กำำ�กัับตััวสะกด เช่่น ชาติิ ประวัตั ิิ ภาคภููมิิ
โลกนิิติิ (อ่่านว่่า...โ..ล..ก..-.ก..ะ..-.น.ิ.ิด..........) ธาตุุ เหตุุ เมรุุ (อ่่านว่า่ ......เ.ม..น........)

156 วิถีงามความพอเพียง

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๕๗

น้ องลองทำ�

คำำ�ชี้้�แจง ตอนที่่� ๑ ให้น้ ักั เรียี นเลืือกคำ�ำ ตอบที่่ถ� ูกู ที่่ส� ุดุ เพียี งข้อ้ เดียี ว

๑๑.. ข้อ้ ใดเขีียนคำ�ำ อ่่านได้้ถููกต้อ้ ง
๑. มารค อ่่านว่่า มาก
๒. มารค อ่่านว่า่ ม้้าก
๓. มารค อ่่านว่่า มา-ระ-คะ
๔. มารค อ่่านว่า่ มาน-ระ-คะ

เฉลยละเอียี ด
ตอบ ข้้อ ๑. เพราะคำ�ำ ว่่า มารค เป็็นคำ�ำ ยืืมมาจากภาษาสัันสกฤต ซึ่�่งเมื่�อ่ นำ�ำ มาอ่า่ นในระบบเสีียง
ภาษาไทย จึึงไม่จ่ ำำ�เป็็นต้้องออกเสียี งพยัญั ชนะ ร

๒. คำ�ำ ในข้อ้ ใดออกเสียี งพยัญั ชนะครบทุกุ ตัวั
๑. หนาว
๒. พรหม
๓. ปรารถนา
๔. พจนานุกุ รม

เฉลยละเอียี ด
ตอบ ข้้อ ๔. เพราะคำ�ำ ว่า่ พจนานุกุ รม อ่า่ นออกเสีียงว่่า พด-จะ-นา-นุ-ุ กรม ซึ่�่งมีีการออกเสียี งพยััญชนะต้้น
และพยัญั ชนะท้า้ ยครบทุกุ เสียี ง ส่ว่ นตัวั เลืือกข้้ออื่่�นมีีพยัญั ชนะที่่�ไม่่ออกเสีียงดัังนี้้�
ข้้อ ๑. เสีียง ห ที่่เ� ป็็นตััวกำำ�หนดเสียี งวรรณยุุกต์์ของพยางค์์เท่่านั้้�น
ข้้อ ๒. พรหม อ่า่ นว่า่ พรม ซึ่่ง� ไม่ไ่ ด้้ออกเสีียง ห
และข้้อ ๓. ปรารถนา อ่า่ นว่า่ ปราด-ถะ-หนา ซึ่ง�่ ไม่่ได้้ออกเสีียงตัวั ร หน้า้ อักั ษร ถ

157วถิ ีงามความพอเพียง

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑
๓. ข้อ้ ใดกล่า่ วถึึงอักั ษรที่่ไ� ม่อ่ อกเสียี งได้ถ้ ูกู ต้อ้ ง
๑. อักั ษรที่่ไ� ม่อ่ อกเสียี งปรากฏในคำ�ำ ไทยแท้เ้ ท่า่ นั้้น�
๒. อักั ษรที่่ไ� ม่อ่ อกเสียี งปรากฏในคำ�ำ ยืืมภาษาต่า่ งประเทศ
๓. อักั ษรที่่ไ� ม่อ่ อกเสียี งคืือคำ�ำ ที่่ม� ีรี ูปู สระ -ิิ กำ�ำ หนดอยู่่�เท่า่ นั้้น�
๔. อักั ษรที่่ไ� ม่อ่ อกเสียี งคืือคำ�ำ ที่่ม� ีไี ม้ท้ ัณั ฑฆาตกำ�ำ หนดอยู่่�เท่า่ นั้้น�

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้้อ ๒. เพราะอัักษรที่่�ไม่อ่ อกเสีียงจะปรากฏในคำำ�ยืืมภาษาต่่างประเทศ เนื่อ่� งจากภาษาไทยเป็น็ คำำ�
ที่่�มีพี ยางค์เ์ ดีียว เมื่่อ� มีีการยืืมภาษาต่า่ งประเทศมาใช้้จึึงพยายามที่่จ� ะอ่่านออกเสีียงให้ใ้ กล้้เคีียงกัับระบบเสีียง
ของภาษาไทยให้้มากที่่�สุดุ

158 วถิ ีงามความพอเพียง

ทบทวน

ก่อนจาก..

การยืืมคำำ�มาจากภาษาต่่างประเทศมาใช้ใ้ นภาษาไทย
มัักจะรักั ษารูปู เขียี นไว้้ แต่่ออกเสีียงตามระบบภาษาไทย
ทำำ�ให้้มีีการตัดั เสีียงพยัญั ชนะหรืือสระออกไป

อักษรท่ไี ม่ออกเสียง

๑. คำำ�ที่ไ่� ม่่ออกเสีียง ตััว ร ๒. คำ�ำ ที่ไ่� ม่่ออกเสีียง ตััว ห

คำำ�ควบไม่่แท้้ นำำ�หน้้าตััว ม
นำำ�หน้้าตัวั สะกด
ตามหลัังตััวสะกด นำำ�หน้้าอัักษรต่ำ��ำ เดี่ย� ว
และคำำ�ย่่อ

๓. คำ�ำ ที่่ไ� ม่่ออกเสีียงพยััญชนะตััวอื่น่� ๆ

ตัวั ธ เช่่น ยุทุ ธ

ตัวั ญ เช่่น สรรเพชญ

ตัวั อ เช่่น อย่า่ อยู่่� อย่่าง อยาก

๔. คำ�ำ ที่ม่� ีไี ม้้ทัณั ฑฆาต ๕. คำำ�ที่่ม� ีีสระ -ิิ และสระ

-ุุ กำำ�กัับตัวั สะกด

159วถิ ีงามความพอเพียง

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

ววิ ธิ ภาษา ม.๑

การอา่ นพยางค์ท่ีมี รร (รอ หัน)

รร เป็น็ ตััวอัักษรที่่แ� ปลงมาจาก รฺฺ ที่่�เรีียกว่่า ร-เรผะ (อ่า่ นว่า่ รอ-เร-ผะ) ใน ...ภ...า.ษ...า.ส.ั.ัน...ส..ก..ฤ..ต.....
ภาษาไทยเรีียกว่่า รอ หััน มีีการใช้แ้ ทนเสียี งที่่�แตกต่า่ งกัันดังั นี้้�

๑. แทนเสีียง / -ันั / เช่น่ จรรยา พรรษา
สรรพากร กรรบูรู

๒. แทนเสีียง /-ะ / และใช้้พยััญชนะที่ต�่ ามมาเป็็นตััวสะกด รร
เช่่น กรรม ธรรม ทรรศน์์ วรรษ รอ หัน

แทนเสีียง /-ะ / และใช้้พยััญชนะที่ต่� ามมาเป็็นตัวั สะกด

๓. และใช้ต้ ััวสะกดนั้้�นเป็น็ พยััญชนะต้้นประสมกัับสระ / -ะ /
โดยออกเสียี งพยางค์์เบา เช่่น สรรพคุุณ (อ่่านว่่า สับั -พะ-คุณุ )
กรรมการ ธรรมชาติิ วรรณคดีี

๔. แทนเสียี ง /-ะ / ตามด้ว้ ยเสียี งตัวั สะกดแม่ก่ น และตามด้ว้ ยพยางค์์ ระ
เช่น่ พรรดึึก (อ่่านว่า่ พันั -ระ-ดึกึ ) สรรพางค์์

บางคำำ�อาจอ่่านได้้หลายแบบ เช่น่

๕. สรรเสริิญ อ่่านว่่า ...ส.ั.นั...-.เ..ส.ิ.ิน... .ห.ร..ื.ือ.. ..อ.่..า่ ..น..ว.่.่า.. .ส..ั.ัน..-..ร..ะ..-.เ..ส.ิ.ิน............

ภรรยา อ่่านว่่า พััน-ยา หรืือ อ่า่ นว่า่ พันั -ระ-ยา

160 วถิ ีงามความพอเพียง

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๖๑

น้ องลองทำ�

คำ�ำ ชี้�้แจง ตอนที่่� ๑ ให้น้ ักั เรียี นเลืือกคำ�ำ ตอบที่่ถ� ูกู ที่่ส� ุดุ เพียี งข้อ้ เดียี ว

๑๑.. ข้อ้ ใดกล่่าวถึึง รร ได้้ถููกต้อ้ ง
๑. รร มาจากตััว รฺฺ ในภาษาบาลีี
๒. รร ในภาษาบาลีี เรีียกว่่า รอ หััน
๓. รร ในภาษาไทย เรีียกว่่า ร-เรผะ
๔. รร มาจากตััว รฺฺ ในภาษาสัันสกฤต

เฉลยละเอียี ด
ตอบ ข้้อ ๔. เพราะตััว รร ในภาษาไทยเรียี กว่่า รอ หััน ซึ่�่งมีที ี่่ม� าจากตัวั รฺฺ เรีียกว่า่ ร-เรผะ ในภาษา
สันั สกฤต

๒. ข้อ้ ใดอ่า่ นออกเสียี งได้ไ้ ม่ถ่ ูกู ต้อ้ ง
๑. กรรบูรู อ่า่ นว่า่ กันั -ระ-บูนู
๒. กรรมกร อ่า่ นว่า่ กัมั -มะ-กอน
๓. สรรเสริญิ อ่า่ นว่า่ สันั -ระ-เสินิ
๔. สรรพากร อ่า่ นว่า่ สันั -พา-กอน

เฉลยละเอียี ด
ตอบ ข้้อ ๑. เพราะคำ�ำ ว่า่ กรรบููร ต้้องออกเสีียง รร เป็็นเสีียง / -ััน / และไม่่ต้้องแทรกเสีียงพยางค์์เบา ระ
ตามข้า้ งหลััง จึึงต้อ้ งอ่า่ นออกเสียี งคำำ�นี้้ว� ่า่ กันั -บูนู จึึงจะถููกต้อ้ ง

161วิถีงามความพอเพียง

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑
๓. ข้อ้ ใดสามารถอ่า่ นออกเสียี งได้แ้ ตกต่า่ งจากพวก
๑. หรรษา
๒. ธรรมชาติิ
๓. สรรเสริญิ
๔. กรรมฐาน

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้้อ ๓. เพราะคำ�ำ ว่า่ “สรรเสริญิ ” สามารถอ่่านออกเสีียงได้้ ๒ แบบ คืือ อ่่านว่่า สััน-เสิิน หรืือ
สันั -ระ-เสินิ ส่่วนตััวเลืือกข้้ออื่่�นสามารถอ่่านได้้เพียี งแบบเดีียวดัังนี้้�
ข้้อ ๑. หรรษา อ่า่ นว่า่ หััน-สา
ข้้อ ๒. ธรรมชาติิ อ่า่ นว่่า ทำำ�-มะ-ชาด
และข้้อ ๔. กรรมฐาน อ่า่ นว่า่ กำ�ำ -มะ-ถาน

162 วิถีงามความพอเพียง

ทบทวน ที่่ม� าของตััว รร

ก่อนจาก.. รร เป็น็ ตัวั อักั ษรที่่�แปลงมาจาก รฺฺ ที่่เ� รียี กว่่า ร-เรผะ
(อ่่านว่่า รอ-เร-ผะ) ในภาษาสัันสกฤต ภาษาไทยเรียี กว่า่
รอ หััน มีกี ารใช้้แทนเสีียงที่่แ� ตกต่า่ งกัันดังั นี้้�

การอ่่านพยางค์์ที่่�มีี รร (รอ หััน) การใช้้พยางค์์ รร

แทนเสียี ง / -ันั / เช่น่ จรรยา พรรษา

แทนเสียี ง /-ะ / และใช้พ้ ยัญั ชนะที่่ต� ามมาเป็น็ ตัวั สะกด
เช่น่ กรรม

แทนเสีียง /-ะ / และใช้พ้ ยัญั ชนะที่่�ตามมาเป็น็ ตััวสะกด และใช้ต้ ััว
สะกดนั้้�นเป็น็ พยัญั ชนะต้้นประสมกัับสระ / -ะ / โดยออกเสีียงพยางค์์
เบา เช่น่ กรรมการ (อ่่านว่า่ กำ�ำ -มะ-กาน)

แทนเสีียง /-ะ / ตามด้ว้ ยเสีียงตัวั สะกดแม่่กน และตามด้ว้ ย
พยางค์์ ระ เช่น่ สรรพางค์์ (อ่่านว่่า สััน-ระ-พาง)

บางคำำ�อาจอ่่านได้้หลายแบบ เช่น่
สรรเสริิญ อ่า่ นว่า่ สันั - เสินิ หรืือ อ่่านว่า่ สันั -ระ-เสินิ
ภรรยา อ่า่ นว่่า พััน - ยา หรืือ อ่่านว่า่ พันั -ระ-ยา

163วิถีงามความพอเพียง

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑

พยางค์หนั ก-พยางค์เบา

พยางค์์ หมายถึึง ส่ว่ นของคำ�ำ ที่่�เปล่ง่ ออกมาครั้ง� หนึ่่�ง โดยคำำ�ที่่�มีมี ากกว่า่ ๑ พยางค์ข์ึ้น� ไปจะออก
เสีียงหนัักเบาไม่่เท่่ากัันทุุกพยางค์์ พยางค์ห์ นักั คืือ พยางค์์ที่่ม� ีีการออกเสีียงเน้้นหนััก และพยางค์์เบา
คืือ พยางค์์ที่่�ไม่่มีกี ารออกเสีียงเน้้นหนััก

คำ�ำ เชื่อ่� ม คำำ�ช่่วยหน้้าคำำ�กริยิ า คำำ�ช่ว่ ยหลัังคำ�ำ กริยิ า
เช่่น พี่่ก� ับั น้้องอาบน้ำำ�� เสร็จ็ เช่่น จะใช้จ้ ่่ายอะไรก็ต็ ้้องประหยััด เช่น่ เขาหลับั ไปนานแล้้ว
ก็็เข้้านอน
๒.
๑. ๓.

พยางค์เบา ๔. คำำ�ลงท้้าย
เช่น่ วัันนี้้�ไปเดิินห้า้ งด้ว้ ยกันั นะ

๗. ๕. คำำ�แรกที่อ่� อกเป็น็ สระเสียี งสั้�น
ในคำำ� ๒ พยางค์์
คำำ�ที่�่ ๑ และ ๓ ในคำำ� ๔ พยางค์์
เช่่น ทะมััดทะแมง ๖. เช่น่ จริิต ถนััด ธุุระ วิิชา กระเป๋๋า
สนิิทสนม ระวัังระไว
คำ�ำ ที่่� ๑ หรืือ ๒ หรืือทั้้�งสองพยางค์แ์ รกในคำ�ำ ๓ พยางค์์
เช่น่ อนาคต ธนาคาร สุุมาลีี บริิหาร ธุุรกิิจ กิิริยิ า สุุริิยา

164 วิถีงามความพอเพียง

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๖๕

น้ องลองทำ�

คำ�ำ ชี้แ้� จง ตอนที่่� ๑ ให้น้ ักั เรียี นเลืือกคำ�ำ ตอบที่่ถ� ูกู ที่่ส� ุดุ เพียี งข้อ้ เดียี ว

๑๑.. “คุุณแม่ท่ ำ�ำ ขนมให้้ฉััน” คำำ�ที่่�ทำำ�ตััวหนาเป็็นพยางค์์เบาประเภทใด
๑. คำ�ำ เชื่่�อม ๒. คำ�ำ ลงท้้าย
๓. คำ�ำ ช่่วยหลัังคำำ�กริิยา ๔. คำ�ำ ช่ว่ ยหน้า้ คำ�ำ กริิยา

เฉลยละเอียี ด
ตอบ ข้้อ ๓. เพราะคำำ�ว่า่ ให้้ เป็็นคำำ�ช่ว่ ยของประโยคที่่�อยู่่�หลังั คำ�ำ กริยิ า ทำ�ำ ซึ่ง�่ เป็็นกริยิ าหลักั ของประโยค

๒. คำ�ำ ว่า่ “กระเป๋า๋ ” ออกเสียี งพยางค์ห์ นักั -พยางค์เ์ บาตรงกับั ข้อ้ ใด
๑. ออกเสียี งเบาในพยางค์แ์ รก
๒. ออกเสียี งหนักั ในพยางค์แ์ รก
๓. ออกเสียี งเบาทั้้ง� สองพยางค์์
๔. ออกเสียี งหนักั ทั้้ง� สองพยางค์์

เฉลยละเอียี ด
ตอบ ข้้อ ๑. เพราะคำำ�ว่า่ กระเป๋า๋ เป็น็ คำำ�สองพยางค์ท์ ี่่ม� ีพี ยางค์์แรกประสมด้้วยสระเสีียงสั้น� ทำำ�ให้้พยางค์์
กระ ต้้องออกเสีียงเบา และพยางค์์ เป๋า๋ ต้้องออกเสีียงหนัักตามหลัักการออกเสียี งพยางค์ห์ นััก-พยางค์์เบา

คำำ�ชี้้แ� จง ตอนที่่� ๒ ให้น้ ักั เรียี นขีดี เส้น้ ใต้พ้ ยางค์เ์ บาให้ถ้ ูกู ต้อ้ ง

๑. กิิริยิ า
๒. สถานีี
๓. ทะมัดั ทะแมง
๔. ฉัันจะไปโรงเรีียน
๕. ฉัันกัับน้อ้ งชอบวิ่ง� เล่่น

165วิถีงามความพอเพียง

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑

ทบทวน พยางค์หนั ก-พยางค์เบา

ก่อนจาก.. พยางค์์ หมายถึึง ส่่วนของคำำ�ที่่�เปล่่งออกมาครั้�งหนึ่่�ง โดยคำำ�ที่่ม� ีี
มากกว่า่ ๑ พยางค์์ขึ้น� ไปจะออกเสีียงหนัักเบาไม่่เท่่ากันั ทุุกพยางค์์

คำ�ำ ที่�่ ๑ และ ๓ ในคำำ� ๔ พยางค์์ ๗. ๑. คำำ�เชื่�อ่ ม

๒. คำำ�ช่ว่ ยหน้้าคำำ�กริยิ า

คำ�ำ ที่่� ๑ หรืือ ๒ หรืือ ๖. คำ�ำ ที่�ต่ ้้องอ่่าน
ทั้้�งสองพยางค์แ์ รกในคำำ� เป็น็ พยางค์์เบา
๓ พยางค์์

๓. คำำ�ช่ว่ ยหลัังคำ�ำ กริยิ า

คำำ�แรกที่อ่� อกเป็น็ สระเสียี งสั้น� ๕.
ในคำำ� ๒ พยางค์์
๔. คำำ�ลงท้้าย

166 วิถีงามความพอเพียง

จดให้จำ� น� ำไปใช้

ตวั ช้วี ดั
ท ๑.๑ ม.๑/๒ จับั ใจความสำ�ำ คััญจากเรื่�อ่ งที่่�อ่า่ น
ท ๔.๑ ม.๑/๒ การสร้า้ งคำ�ำ ในภาษาไทย

จุดประสงค์
๑. สามารถอ่า่ นจับั ใจความสำ�ำ คัญั ได้อ้ ย่่างถูกู ต้อ้ ง เหมาะสม
๒. สามารถอธิบิ ายและเข้้าใจถึงึ หลัักการของคำ�ำ มูลู ได้้
๓. สามารถอธิิบายและสร้้างคำำ�ประสมได้้

แตง่ ให้งามตามท่ีเหมาะ

การสรุุปใจความสำำ�คัญั เป็็นทักั ษะหนึ่่ง� ที่่�มีีความสำ�ำ คัญั ต่่อชีีวิิตประจำำ�วันั และ
การศึึกษาเล่่าเรีียนของเราเป็็นอย่า่ งมาก ดังั นั้้น� เราจึึงควรมีีความรู้�เกี่�่ยวกัับการสรุุป
ใจความสำำ�คััญเพื่่�อให้้ง่า่ ยต่อ่ การศึกึ ษาเล่า่ เรีียน

จดให้จำ� น� ำไปใช้

ผงั มโนทศั น์

๑. การสรุปใจความส�ำคัญ
๒. ค�ำประสม

คำ�ำ มููล
คำ�ำ ประสม

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

ววิ ิธภาษา ม.๑

การสรุ ปใจความส� ำคัญ

การสรุ ปใจความส� ำคัญ

ใจความสำำ�คััญ คืือ ตำำ�ตแำำ�หแนห่่งนข่ง่ อขงอใจงใคจวคาวมาสมำ�ำ สคำั�ำ ัญคัญั
ตอตนอตน้้นต้้น ตอตนอทน้้าท้ย้าย ตอตนอตน้น้ ต้แ้นลแะลตะอตนอทน้า้ท้ย้าย
..........ข.้.้อ...ค..ว.า..ม..ท.ี.่.เ�่ .ป.็.็น..ใ.จ..ค..ว..า..ม..ห..ล.ั.ัก..ข..อ..ง............
..........ข.้.้อ...ค..ว.า..ม..แ..ต.่.่ล..ะ..ย.่.อ่..ห...น.้.้า........................

โดยในหนึ่่�งย่อ่ หน้้าจะมีีใจความสำ�ำ คัญั แค่ห่ นึ่่�งใจความ

ถึงึ จะดูอู ยู่�ได้้หลายตำำ�แหน่ง่ แต่่ส่่วนใหญ่ใ่ จความสำ�ำ คััญ
มักั อยู่่�ตอนต้้นของย่่อหน้้านะ

หลักั การอ่า่ น ๑. อ่า่ นหนังั สืือทั้้�งเล่่มหรืืออ่่านที่่�กำ�ำ หนดทั้้ง� หมดให้ค้ รบถ้้วน
จัับใจความสำำ�คััญ ๒. ตั้�งจุดุ มุ่่�งหมายในการอ่่านให้ช้ ัดั เจน
๓. ผู้้�อ่านควรมีีประสบการณ์์หรืือมีีพื้้�นฐานในการอ่่านบ้า้ ง

๔. ทบทวนเนื้้อ� หาหรืือประเด็น็ สำำ�คัญั ของเรื่่อ� งนั้้น� ให้้เข้า้ ใจ

172 แตง่ ให้งามตามท่ีเหมาะ

ข้อ้ ควรรู้้�เกี่�ย่ วกัับการอ่า่ นเพื่่อ� สรุุปใจความสำำ�คััญ
ผู้้�อ่านต้้องมีีสมาธิใิ นการอ่่าน
อ่่านอย่า่ งรอบคอบ

ต้้องอ่่านหลาย ๆ รอบ

? ตั้ง� คำำ�ถามเกี่�่ยวกับั เรื่อ่� งที่�อ่ ่่านว่่า
ใคร ทำำ�อะไร ที่ไ�่ หน เมื่่�อใด อย่า่ งไร

นำำ�มาเรีียบเรีียงเป็น็ ประโยค
หรืือข้อ้ ความสั้�น ๆ

ผู้้�อ่านจะต้้องทำำ�ความเข้้าใจ
เรื่�่องที่่�อ่า่ น

173แตง่ ให้งามตามท่เี หมาะ

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๗๔

น้ องลองทำ�

คำำ�ชี้�้แจง ตอนที่�่ ๑ ให้น้ ักั เรีียนเลืือกคำ�ำ ตอบที่ถ�่ ูกู ที่ส�่ ุดุ เพีียงข้อ้ เดีียว

๑๑.. ข้อ้ ใดคืือความหมายของใจความสำ�ำ คัญั
๑. ข้อ้ ความที่่�ส่่วนขยาย
๒. ข้อ้ ความที่�่เป็็นใจความหลััก
๓. ข้้อความที่ส่� ามารถตััดออกได้้
๔. ข้้อความที่่�เป็็นตััวอย่า่ งประกอบ

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้อ้ ๒. เพราะว่่า ใจความสำ�ำ คััญ คืือ ข้อ้ ความที่่เ� ป็น็ ใจความหลัักของข้้อความแต่ล่ ะย่่อหน้า้

๒. บุคุ คลใดไม่ป่ ฏิบิ ัตั ิติ ามหลักั การอ่า่ นจับั ใจความสำ�ำ คัญั
๑. เวลาพลอยฟ้า้ อ่า่ นหนังั สืือมักั ไม่ช่ อบอ่า่ นเนื้้อ� หาส่ว่ นคำ�ำ นำ�ำ ด้ว้ ย
๒. ภายหลังั จากการอ่า่ นเสร็จ็ เพีียงพิณิ มักั จะตั้ง� คำ�ำ ถามเพื่อ�่ ทบทวนเรื่อ�่ งที่อ�่ ่า่ น
๓. ก่อ่ นเพลงขวัญั จะอ่า่ นหนังั สืือหนึ่่ง� เล่ม่ เธอมักั จะตั้ง� วัตั ถุปุ ระสงค์ใ์ นการอ่า่ นทุกุ ครั้ง�
๔. พุทุ ธรักั ษามักั จะอ่า่ นหนังั สืือโดยคำ�ำ นึงึ ถึงึ ความรู้�และประสบการณ์ใ์ นการอ่า่ นเสมอ

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้้อ ๑. เพราะว่่าหลักั การอ่่านจับั ใจความสำ�ำ คัญั มีีดังั นี้้�
๑) อ่่านหนัังสืือทั้้ง� เล่ม่ หรืืออ่่านที่่ก� ำำ�หนดทั้้ง� หมดให้้ครบถ้้วน ทั้้ง� คำำ�นำำ� สารบัญั หรืือประวัตั ิิผู้แ�้ ต่่ง
๒) ตั้ง� จุดุ มุ่่�งหมายในการอ่่านให้ช้ ัดั เจน
๓) ผู้้�อ่านควรมีีประสบการณ์์หรืือมีีพื้้�นฐานในการอ่า่ นบ้า้ ง
๔) ทบทวนเนื้้�อหาหรืือประเด็น็ สำำ�คัญั ของเรื่่�องนั้้น� ให้้เข้้าใจ โดยตั้�งคำำ�ถามทบทวนเรื่�่องที่�่อ่า่ น

174 แตง่ ให้งามตามท่ีเหมาะ

๓. ส่่วนใดเป็น็ ใจความสำ�ำ คััญของข้้อความต่อ่ ไปนี้้�
(๑) การขาดวิิตามิินซีี สามารถก่่อให้้เกิิดปััญหามากมายต่่อดวงตา (๒) รวมทั้้�งการเกิิดเลืือดออก
ในเปลืือกตาและเยื่่�อบุลุ ููกตา (๓) ในการวิิจัยั เช่่น การศึกึ ษาเรื่อ�่ งโรคของดวงตาที่ส�่ ััมพัันธ์์กัับอายุุ
(AREDS – Age-related eye disease study) ได้้เปิิดเผยว่า่ การใช้้อาหารเสริิมต้้านอนุมุ ููลอิสิ ระ
(๔) ซึ่ง� รวมถึึงวิติ ามิินซีีนั้�นให้้ผลดีีต่่อสุขุ ภาพตา
(เว็บ็ ไซต์์ : www.laservisionthai.com)
๑. ส่่วนที่่� ๑
๒. ส่่วนที่่� ๒
๓. ส่่วนที่่� ๓
๔. ส่่วนที่่� ๔

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้้อ ๑. เพราะว่า่ ข้อ้ ความข้้างต้น้ ได้อ้ ธิิบายให้้เห็็นว่่า การขาดวิิตามินิ ซีี สามารถก่อ่ ปััญหามากมาย
ต่อ่ ดวงตา โดยข้อ้ ความส่่วนอื่่�น ๆ เป็น็ เพีียงส่ว่ นขยายของข้อ้ ความว่า่ หากขาดวิติ ามินิ ซีีแล้ว้ จะส่่งผลอย่า่ งไร
ต่่อดวงตาได้้ อีีกทั้้ง� มีีการยกงานวิิจัยั เข้า้ มาประกอบเพื่่อ� สนับั สนุนุ ข้้อความที่่�เป็น็ ใจความสำำ�คัญั

175แตง่ ให้งามตามท่เี หมาะ

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

ววิ ธิ ภาษา ม.๑

ทบทวน

กอ่ นจาก..

ความหมายของใจความส� ำคัญ
ใจความสำำ�คััญ คืือ ข้อ้ ความที่�เ่ ป็น็ ใจความหลักั ของข้อ้ ความแต่ล่ ะย่่อหน้า้

ข้้อควรรู้� หลักั การอ่่าน
สรุปุ ใจความสำำ�คัญั
ผู้้�อ่านควรมีีสมาธิใิ นการอ่า่ น
อ่่านอย่่างรอบคอบ และผู้้�อ่าน ๑. อ่่านหนัังสืือทั้้ง� เล่ม่ หรืืออ่่านที่่�
จะต้้องทำำ�ความเข้้าใจเรื่อ่� งที่่� กำำ�หนดให้ท้ ั้้�งหมด
อ่่าน แล้้วตั้ง� คำ�ำ ถามเกี่�่ยวกับั ๒. ตั้้ง� จุดุ มุ่่�งหมายในการอ่า่ นให้้
เรื่�่องที่�่อ่า่ น แล้ว้ นำ�ำ มาเรีียบเรีียง ชััดเจน
เป็็นประโยคหรืือข้อ้ ความสั้น� ๆ ๓. ผู้้�อ่านควรมีีประสบการณ์ห์ รืือ
มีีพื้้�นฐานในการอ่่านบ้า้ ง
๔. ทบทวนเนื้้�อหาหรืือประเด็น็
สำ�ำ คัญั ของเรื่อ่� งนั้้น�

176 แตง่ ให้งามตามท่ีเหมาะ

ค�ำประสม ครงั้ ท่ี ๑

ค�ำมลู

คำำ�ที่ม่� ีีความหมายสมบููรณ์์ในตัวั เอง อาจเป็น็ คำ�ำ ไทยแท้้ หรืือเป็็นคำ�ำ ยืืมจากภาษาต่่างประเทศ
ชนิดิ ของคำำ�มูลู

๑. คำำ�มููลพยางค์เ์ ดีียว
คำำ�พยางค์์เดีียวที่�ม่ ีีความหมาย อาจเป็น็ คำำ�ไทยแท้ห้ รืือคำ�ำ ยืืมจากภาษาต่า่ งประเทศ
ตัวั อย่่างของคำ�ำ มููลพยางค์์เดีียว

.......น..อ...น......... ..........เ.ก..ม............. .........โ.ต.๊.ะ๊...........
๒. คำำ�มูลู หลายพยางค์์
คำำ�สองพยางค์์ขึ้น� ไป มีีความหมายในตัวั ไม่ส่ ามารถแยกพยางค์์ในคำ�ำ ออกได้้

......น..า..ฬ.ิ.กิ...า...... .........อ.ั.่.ง� .เ.ป...า......... .......ค..อ..ม..พ.ิ..ิว.เ.ต...อ..ร.์์......

177แตง่ ให้งามตามท่เี หมาะ

คู่มือครู รายวชิ าภาษาไทย

ววิ ิธภาษา ม.๑

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๗๗

น้ องลองทำ�

คำ�ำ ชี้แ้� จง ตอนที่�่ ๑ ให้น้ ักั เรีียนเลืือกคำ�ำ ตอบที่ถ�่ ูกู ที่ส�่ ุดุ เพีียงข้อ้ เดีียว

๑๑.. ข้้อใดกล่่าวถูกู ต้อ้ งเกี่�่ยวกับั คำำ�มูลู
๑. คำ�ำ มูลู ต้้องเป็น็ คำ�ำ ไทยแท้เ้ ท่่านั้้น�
๒. คำำ�มูลู เป็น็ คำำ�ที่�่มีีความหมายในตนเอง
๓. คำ�ำ มูลู มีี ๓ ชนิิด คืือ คำำ�มูลู พยางค์เ์ ดีียว คำำ�มูลู สองพยางค์์ และคำ�ำ มููลสามพยางค์์
๔. คำำ�มูลู ที่่�มาจากภาษาต่า่ งประเทศที่�ไ่ ทยรับั มาใช้ม้ ีีเพีียงคำ�ำ จากภาษาจีีนเท่่านั้้น�

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้้อ ๒. เพราะว่่าคำำ�มููลเป็็นคำำ�ที่�ม่ ีีความหมายในตนเอง อาจเป็็นคำ�ำ ที่่�มาจากภาษาไทยหรืือ
ภาษาต่า่ งประเทศก็็ได้้ เช่่น ภาษาจีีน ภาษาบาลีี-สันั สกฤต หรืือภาษาอังั กฤษ

๒. คำ�ำ ในข้อ้ ใดไม่เ่ ป็น็ คำ�ำ มูลู
๑. นาฬิกิ า
๒. ขายหน้า้
๓. คอมพิวิ เตอร์์
๔. ไม่ม่ ีีข้อ้ ใดถูกู

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้อ้ ๒. เพราะคำำ�มููลหลายพยางค์น์ ั้้น� เมื่�อ่ แยกพยางค์์ออกจากกันั จะไม่่มีีความหมาย โดยหากพิิจารณา
จากทั้้ง� ๔ ข้อ้ พบว่า่ ข้้อ ๒. เมื่อ�่ นำำ�คำำ�มาแยกออกจากกัันแล้ว้ ทั้้�ง ๒ คำำ�มีีความหมาย นอกจากนี้้� คำ�ำ ใหม่ท่ ี่่�เกิดิ ขึ้้�น
มาภายหลัังการรวมกัันของ ๒ คำำ�นี้้� ยังั เป็น็ คำำ�ที่ม่� ีีความหมายใหม่ท่ ี่เ�่ ปลี่�่ยนแปลงไปจากเดิิม ทำำ�ให้ท้ ราบว่่า
เป็็นคำำ�ประสม

178 แตง่ ให้งามตามท่เี หมาะ

๓. คำ�ำ มูลู ในข้อ้ ใดเป็น็ คำ�ำ มูลู ที่เ�่ ป็น็ คำ�ำ ไทยแท้้
๑. พ่อ่
๒. หุ้้�น
๓. เกม
๔. เก้า้ อี้�

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้อ้ ๑. เพราะว่่าคำำ�ว่่า “พ่่อ” เป็น็ คำำ�มููลคำ�ำ ไทยแท้้ ส่ว่ นคำ�ำ ว่่า “หุ้�น” และ “เก้้าอี้”� เป็็นคำ�ำ มููลที่่�มีีที่่ม� า
จากภาษาจีีน และคำำ�ว่่า “เกม” เป็น็ คำ�ำ มููลที่�ม่ ีีที่่ม� าจากภาษาอัังกฤษ

179แตง่ ให้งามตามท่ีเหมาะ

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑

ทบทวน ค�ำมลู

ก่อนจาก.. คำำ�ที่�ม่ ีีความหมายสมบููรณ์ใ์ นตััวเอง อาจเป็็นคำำ�ไทยแท้้
หรืือเป็็นคำ�ำ ยืืมจากภาษาต่า่ งประเทศ

ชนิ ดของค�ำมูล

๑. คำำ�มููลพยางค์์เดีียว

คำำ�พยางค์์เดีียวที่�่มีีความหมาย มีีทั้้ง� คำ�ำ ไทยแท้้
และคำำ�ยืืมจากภาษาต่่างประเทศ

๒. คำำ�มูลู หลายพยางค์์

คำำ�สองพยางค์์ขึ้�นไป มีีความหมายในตัวั
ไม่่สามารถแยกพยางค์์ในคำ�ำ ออกได้้

180 แตง่ ให้งามตามท่เี หมาะ

ค�ำประสม ครงั้ ท่ี ๒

ค�ำประสม

คำำ�ประสม คือื คำ�ำ ที่่�สร้้างขึ้น�้ ใหม่่โดยการนำ�ำ คำำ�มูลู ตั้ง�้ แต่ส่ องคำำ�ขึ้้�นไปมารวมกัันแล้้ว
เกิดิ เป็็นคำำ�ใหม่่ ความหมายใหม่่
คำ�ำ ประสมสามารถเกิดิ จากการรวมกัันของภาษาได้ด้ ัังนี้้�

.......ค.ำ.ำ�..ไ.ท...ย...+...ค.ำ.ำ�..ไ.ท..ย......... .... .........ค.ำ.�ำ ..ไ.ท..ย...+.............. ....ค.ำ.ำ�.ภ...า.ษ...า.ต.่..่า.ง..ป..ร..ะ..เ.ท..ศ...+....
..................................... ....ค.ำ.ำ�..ภ..า..ษ..า.ต..่.่า..ง.ป...ร.ะ..เ.ท...ศ...... ....ค.ำ.ำ�.ภ...า.ษ...า.ต.่..่า.ง..ป..ร..ะ..เ.ท..ศ.......

นอกจากนี้้�คำ�ำ ประสมยัังเป็็น
คำำ�ชนิิดไหนก็ไ็ ด้้ มาประสมกัันอีีกด้ว้ ยนะ

181แตง่ ให้งามตามท่ีเหมาะ

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑

ลักั ษณะของคำำ�ประสม

๑. คำำ�ประสมที่่�เกิดิ ความหมายใหม่่แต่ย่ ังั มีีเค้า้ ความหมายเดิิม

+=

..........เ.ต..า............ ..........ถ.่.า่ ..น........... ........เ.ต..า..ถ.่.า่ .น.........

๒. คำำ�ประสมที่่เ� กิิดความหมายใหม่เ่ ปลี่ย�่ นแปลงไปจากเดิิม

+=

..........ต.ี.ีน............. ...........ผ.ี.ี............ .........ต.ี.ี.น..ผี.ี..........

๓. คำำ�ประสมที่่เ� กิดิ จากการย่่อคำำ�ให้ก้ ะทััดรัดั มัักขึ้น� ต้น้ ด้ว้ ยคำำ�ว่่า การ ความ ของ เครื่่�อง ชาว นััก ผู้้� ช่า่ ง

+ชา่ ง =

........แ..ต.่.่ง..ห..น.้.า้.......... ......ช.่.่า..ง..แ..ต.่.่ง.ห...น.้.้า......

182 แตง่ ให้งามตามท่ีเหมาะ

ข้อ้ สัังเกต

๑. ถ้า้ นำำ�คำำ�มููลมารวมกัันแล้้วไม่่เกิิดความหมายใหม่่ ไม่จ่ ัดั เป็น็ คำ�ำ ประสม

+=

...........ล.ู.กู............. ...........ไ..ก.่.่ .......... ...........ล.ู.กู..ไ..ก.่.่ ..........

๒. คำำ�ภาษาบาลีีและภาษาสันั สกฤตประสมกันั ไม่ถ่ ืือว่่าเป็น็ คำ�ำ ประสม แต่่เป็็นคำ�ำ สมาส

+=

..........ธ..น.............. ........อ..า..ค..า..ร........ ..........ธ..น..า..ค..า..ร.........

๓. เมื่อ�่ คำำ�มาประกอบรวมกัับคำ�ำ อื่น�่ กลายเป็็นคำำ�ประสมแล้ว้ คำ�ำ ที่�ม่ าประกอบรวมกันั ก็็จะไม่ม่ ีีฐานะเป็น็ คำำ�

+=

...........ว่.า่..ย............ ...........น.้ำ.�ำ�........... ...........ว.่.่า.ย..น.้.ำ.�ำ� ..........

183แตง่ ให้งามตามท่เี หมาะ

คู่มือครู รายวชิ าภาษาไทย

ววิ ิธภาษา ม.๑

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๘๓-๑๘๔

น้ องลองทำ�

คำำ�ชี้แ�้ จง ตอนที่�่ ๑ ให้น้ ักั เรีียนพิจิ ารณาข้อ้ ความต่อ่ ไปนี้้ว� ่า่ คำ�ำ ใดเป็น็ คำ�ำ มูลู คำ�ำ ใดเป็น็ คำ�ำ ประสม

โหระพา นักั ข่า่ ว ยกเมฆ บัตั รเชิญิ ราชินิ ีี สติกิ เกอร์์
คำ�ำ มูลู คำ�ำ ประสม

........โ..ห..ร..ะ.พ...า......... .........น.ั..กั ..ข.่.า่ .ว..........
..........ร..า..ช.ิ.นิ ี.ี.......... .........ย..ก..เ..ม..ฆ..........
........ส.ต.ิ..กิ ..เ.ก..อ..ร.์์....... ........บ.ั..ตั .ร..เ.ช.ิ.ญิ..........

184 แตง่ ให้งามตามท่เี หมาะ

น้ องลองทำ�

คำ�ำ ชี้แ�้ จง ตอนที่�่ ๒ ให้น้ ักั เรีียนเลืือกคำ�ำ ตอบที่ถ�่ ูกู ที่ส�่ ุดุ เพีียงข้อ้ เดีียว

๑. ข้อ้ ใดกล่า่ วไม่ถ่ ูกู ต้อ้ งเกี่ย�่ วกับั คำ�ำ ประสม
๑. คำำ�ประสมเกิิดจากคำ�ำ มููลตั้�งแต่ส่ องคำำ�ขึ้้น� ไปมาประสมกััน
๒. คำ�ำ บาลีีและสันั สกฤตเมื่อ�่ นำ�ำ มาประสมกันั แล้ว้ ถืือว่า่ เป็น็ คำ�ำ ประสม
๓. ถ้า้ นำ�ำ คำ�ำ มูลู มาประสมกันั แล้ว้ ไม่เ่ กิดิ ความหมายใหม่ไ่ ม่ถ่ ืือว่า่ คำ�ำ นั้้น� เป็น็ คำ�ำ ประสม
๔. คำ�ำ ประสมอาจมาจากการประสมคำ�ำ ไทยกับั คำ�ำ ไทยหรืือคำ�ำ ภาษาต่า่ งประเทศก็ไ็ ด้้

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้้อ ๒. เพราะว่่าข้อ้ สัังเกตข้้อหนึ่่ง� ของคำำ�ประสมคืือ คำำ�ภาษาบาลีีและสันั สกฤตเมื่�อ่ นำ�ำ มาประสมกััน
แล้ว้ จะไม่่นัับว่่าเป็็นคำ�ำ ประสม แต่่จะนัับว่่าเป็็นคำ�ำ สมาส

๒. คำ�ำ ประสมในข้อ้ ใดเกิดิ จากการประสมคำ�ำ เช่น่ เดีียวกับั คำ�ำ ว่า่ “ของหวาน”
๑. หักั ใจ
๒. ขายหน้า้
๓. ตีีนผีี
๔. ผ้า้ ขี้ร�ิ้ว�

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้้อ ๔. เพราะว่่า คำำ�ว่า่ ของหวานเป็็นคำำ�ประสมที่่�เกิิดจากการนำำ�คำำ�นามมาประสมกัับคำ�ำ วิเิ ศษณ์์
หากพิิจารณาทั้้�ง ๔ ข้อ้ จะพบว่่า ข้้อ ๔. เกิิดจากการนำำ�คำ�ำ นาม ประสมกัับคำำ�วิิเศษณ์์ ซึ่ง� เป็็นการประสมคำ�ำ
เช่น่ เดีียวกัับคำ�ำ ว่่า ของหวาน ส่่วนข้้ออื่่�น ๆ เกิดิ จากการประสมคำำ�ดัังนี้้�
ข้อ้ ๑. และข้อ้ ๒. เกิิดจากคำ�ำ กริิยา+คำำ�นาม ส่่วนข้อ้ ๓. เกิิดจากคำ�ำ นาม+คำ�ำ นาม

185แตง่ ให้งามตามท่ีเหมาะ

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑

ทบทวน

กอ่ นจาก..

คำำ�ประสม

คำำ�ที่�่สร้้างขึ้น� ใหม่โ่ ดยการนำ�ำ คำ�ำ มูลู ตั้�งแต่่สองคำำ�ขึ้้�นไป
มารวมกัันแล้้วเกิิดเป็น็ คำ�ำ ใหม่่ ความหมายใหม่่

ลัักษณะของคำำ�ประสม ข้้อสัังเกต

๑. คำำ�ประสมที่่เ� กิดิ ความหมายใหม่่แต่ย่ ังั มีี ๑. ถ้้านำำ�คำ�ำ มููลมารวมกัันแล้้วไม่่เกิดิ ความหมาย

เค้า้ ความหมายเดิมิ ใหม่่ ไม่จ่ ััดเป็็นคำ�ำ ประสม

๒. คำำ�ประสมที่่�เกิิดความหมายใหม่่ ๒. คำำ�ภาษาบาลีีและภาษาสัันสกฤตประสมกััน

เปลี่ย�่ นแปลงไปจากเดิมิ ไม่่ถืือว่่าเป็็นคำำ�ประสม แต่่เป็็นคำำ�สมาส

๓. ๓. เมื่�อ่ คำำ�มาประกอบรวมกัับคำำ�อื่่�นกลายเป็น็
คำำ�ประสมที่่�เกิิดจากการย่อ่ คำำ�ให้้กะทััดรััด
คำำ�ประสมแล้้ว คำ�ำ ที่ม่� าประกอบรวมกันั ก็จ็ ะ
ไม่่มีีฐานะเป็็น คำ�ำ

186 แตง่ ให้งามตามท่ีเหมาะ

จดให้จำ� น� ำไปใช้

ตวั ช้วี ดั

ท ๑.๑ ม.๑/๕ ตีคี วามคำำ�ยากในเอกสารวิิชาการ โดยพิจิ ารณาจากบริิบท
ท ๑.๑ ม.๑/๘ วิเิ คราะห์ค์ ุณุ ค่่าที่่�ได้ร้ ัับจากการอ่่านงานเขียี นอย่่างหลากหลาย
เพื่�อ่ นำ�ำ ไปใช้แ้ ก้ป้ ัญั หาในชีีวิติ
ท ๔.๑ ม.๑/๖ จำ�ำ แนกและใช้ส้ ำ�ำ นวนที่่�เป็็นคำ�ำ พังั เพยและสุุภาษิติ

จดุ ประสงค์

๑. สามารถตีีความคำำ�ยากที่่�พบในสำำ�นวนไทยได้้
๒. สามารถวิิเคราะห์ค์ ุณุ ค่่าที่่ไ� ด้้รัับจากการอ่า่ นเรื่่�อง
เข้้าเมืืองตาหลิ่่ว� ต้อ้ งหลิ่่�วตาตาม เพื่่�อนำ�ำ ไปใช้้แก้ป้ ััญหาในชีีวิติ
๓. สามารถจำ�ำ แนกและใช้ส้ ำำ�นวนที่่�เป็็นคำำ�พัังเพยและสุุภาษิติ ได้อ้ ย่่างถููกต้้อง
ตามบริิบท

เข้าเมอื งตาหล่วิ ตอ้ งหล่ิวตาตาม

สำ�ำ นวน สุุภาษิติ คำำ�พัังเพย ของไทยที่่ถ� ูกู นำ�ำ มาใช้ท้ ั้้ง� ในการพููดและการเขีียนนั้้น�
มีอี ยู่�เป็็นจำ�ำ นวนมาก โดยมีที ั้้ง� การนำ�ำ ไปใช้ใ้ นบริิบทที่่�ถููกต้อ้ งและไม่่ถููกต้อ้ งเพราะ
ความคลาดเคลื่อ�่ นของการส่่งต่อ่ ซึ่่�งถ้า้ เรารับั สารที่่�ผิิดก็จ็ ะส่ง่ ต่อ่ สารที่่�ผิดิ ต่อ่ ไป
ดังั นั้้น� เราจึึงควรศึึกษาและเป็็นผู้�ที่�ใช้้สำำ�นวนไทยได้อ้ ย่่างถูกู ต้อ้ ง เพื่�่อที่่จ� ะเป็น็ ผู้�ที่�มีี
คลัังความรู้�มากและก่่อให้้เกิิดประโยชน์์แก่่ตนเอง

จดให้จำ� น� ำไปใช้

ผังมโนทศั น์

๑. เรยี นรูเ้ รอ่ื งส�ำนวน สุภาษิต ค�ำพังเพย
๒. คุณค่าทางภาษาของส�ำนวนไทย

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

ววิ ิธภาษา ม.๑

เรียนรู้เรอื่ งส�ำนวน สภุ าษิต ค�ำพังเพย

ส� ำนวน คำำ�กล่า่ วเชิงิ เปรีียบเทียี บเพื่่�อนำำ�ไปอธิิบาย
พฤติกิ รรม การกระทำำ� หรืือสิ่�งใดสิ่ง� หนึ่่�งโดย
สุภุ าษิิต คำำ�พัังเพย ไม่ก่ ล่่าวถึึงสิ่�งนั้้น� โดยตรง

สำำ�นวน สุภุ าษิติ คำ�ำ พังั เพย คืืออะไร
แตกต่า่ งกัันตรงไหน แล้้วมีีอะไรบ้า้ งนะ ?

นายรู้�มั้ย� ว่่าสุุภาษิติ คืืออะไร
แล้ว้ มีอี ะไรบ้า้ ง

แล้้วนายล่่ะรู้�มั้�ยว่่าคำ�ำ พังั เพย
คืืออะไร แล้้วมีีอะไรบ้้าง

192 เข้าเมืองตาหล่วิ ตอ้ งหล่วิ ตาตาม

สุุภาษิิต

ถ้อ้ ยคำำ�ที่่เ� ป็็นคติเิ ตืือนใจ มีีจุดุ มุ่�งหมายเพื่่อ� สอนให้้ละเว้น้ หรืือปฏิบิ ัตั ิิ มัักมีคี ำ�ำ ว่า่ อย่่า ให้้ อยู่�ในถ้้อยคำ�ำ นั้้น�
ตัวั อย่า่ งสุุภาษิติ ที่่ม� าจากคำำ�สอนในศาสนา

ปมาโท มจฺฺจุโุ น ปทํํ : ความประมาทเป็น็ ทางแห่่งความตาย

ตััวอย่า่ งสุภุ าษิิตที่่�เป็็นคำ�ำ กล่่าวของโบราณาจารย์์

น้ำ��ำ ขึ้น�้ ให้ร้ ีีบตััก ตักั บาตรอย่่าถามพระ อย่่าไว้้ใจทาง อย่่าวางใจคน
.......ใ.ห.้.้ร.ี.ีบ..ท..ำ.ำ�.เ.ม.ื.่.อ�่ ..ม.ี.ีโ.อ..ก..า..ส......
จะให้้อะไรแก่่ผู้ �ที่ �เต็็มใจ .....อ..ย.่.่า..ว.า..ง..ใ.จ..ห.ร.ื.ื.อ..ไ.ว.้.ว้ ..า.ง..ใ.จ.....
รับั อยู่�แล้้ว ไม่ค่ วรถาม .....ค..น..อ.ื.่่น� ..ง.่.า่ ..ย..เ.ก.ิ.ิน..ไ.ป..............

193เข้าเมืองตาหล่วิ ตอ้ งหล่วิ ตาตาม

คู่มือครู รายวชิ าภาษาไทย

ววิ ธิ ภาษา ม.๑

คำำ�พัังเพย

กล่า่ วให้้เป็็นข้้อคิิด ไม่่ได้มุ้่�งสอน โดยกล่่าวถึึงพฤติิกรรม การกระทำ�ำ หรืือปรากฏการณ์ต์ ่่าง ๆ

กำำ�แพงมีีหูู ประตููมีีช่่อง กิ่ง� ทองใบหยก จุุดไต้้ตำ�ำ ตอ
.......ค..ว..า..ม..ล.ั.บั ..ไ..ม.่.่ม.ี.ใี .น..โ..ล..ก......... ..ห..ญ.ิ..ิง.ช..า..ย..ท.ี่.่ม�..ี.ฐี .า..น..ะ..ด.ี.ีเ.ส..ม...อ..ก.ั.ัน...
พูดู หรืือทำำ�สิ่่ง� ใดสิ่�งหนึ่�ง่ แล้ว้ ไป
โดนเจ้า้ ของเรื่�่อง หรืือเจ้า้ ตัวั
เข้า้ โดยที่่ผ� ู้้�พูดู หรืือผู้้�ทำ�ำ ไม่ร่ ู้้�ตััว

น้ำำ��ท่่วมทุ่�ง ผักั บุ้�งโหรงเหรง น้ำ��ำ พึ่่ง� เรืือ เสืือพึ่่ง� ป่่า รำ��ไม่ด่ ีี โทษปี่โ�่ ทษกลอง

......พ.ู.ูด..ม...า.ก..แ..ต.่.ไ่..ด.้.้เ.นื.้.้�อ..ห..า.......... .....ค..น..เ.ร..า..จ.ำ.ำ�.เ.ป..็.น็ ..ต.้.้อ..ง..พึ.่.ง่�..พ..า...... ตนเองทำำ�ผิดิ เองแต่ก่ ลัับ
......ส..า..ร.ะ..น.้..้อ..ย....................... .....อ..า..ศ.ั.ยั ..ก.ั.นั ..แ..ล..ะ..ก.ั.ัน................ โทษว่า่ เป็็นความผิดิ ผู้�อื่น�

194 เข้าเมอื งตาหล่ิว ตอ้ งหล่วิ ตาตาม

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๙๕

น้ องลองทำ�

คำำ�ชี้้แ� จง ตอนที่่� ๑ ให้น้ ักั เรียี นเลืือกคำ�ำ ตอบที่่ถ� ูกู ที่่ส� ุดุ เพียี งข้อ้ เดียี ว

๑. ข้อ้ ใดใช้ส้ ำำ�นวนไทยได้ถ้ ููกต้้อง
๑. โจรขโมยทองคนนั้้�นเลืือดขึ้น� หน้า้ สู้�ไม่ถ่ อย
๒. เสื้�อตัวั นี้้�ไม่่ได้ใ้ ช้ใ้ ส่ไ่ ปวััดไปวาได้้แค่่เท่า่ นั้้น� แต่่ใส่ไ่ ปได้้ทั่่ว�
๓. คนในสังั คมปัจั จุุบันั ดูไู ม่่มีคี วามจริิงใจแก่่กััน เหมืือนใส่ห่ น้า้ ยักั ษ์์เข้า้ หากัันตลอดเวลา
๔. เธอทำำ�งานแค่่เหมืือนเป็็นหุ่�นให้้เชิิดตลอดเวลา ไม่่ได้้คิดิ อะไรเองเลย

เฉลยละเอียี ด
ตอบ ข้้อ ๔. เนื่อ�่ งจาก เป็็นหุ่�นให้้เชิดิ หมายถึึง อยู่�ในฐานะที่่�จะต้้องทำำ�ตามคำำ�สั่่ง� หรืือคำ�ำ บััญชาของผู้�อื่น� ที่่�
อยู่�เบื้้�องหลังั ตลอด ไม่่ได้ม้ ีีความคิิดเป็น็ ของตนเอง ซึ่ง่� สอดคล้อ้ งกัับบริิบทที่่�ถููกใช้้

๒. “เธอนี่่�มันั ปากไม่่มีีหูรู ููด เรื่่อ� งของคนอื่น�่ ไม่่ควรที่่จ� ะพููดก็ย็ ัังจะพููดออกมาจนได้้”
พฤติกิ รรมข้า้ งต้น้ ตรงกับั สำ�ำ นวนไทยในข้อ้ ใด
๑. ฆ้อ้ งปากแตก
๒. ปากหอยปากปูู
๓. ปลาหมอตายเพราะปาก
๔. ต่อ่ ความยาวสาวความยืืด

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้อ้ ๑. เนื่อ�่ งจาก ฆ้้องปากแตก หมายถึึง ปากโป้้ง, ชอบนำ�ำ ความลัับของผู้�อื่�นไปโพนทะนา
ซึ่่ง� สอดคล้้องกัับพฤติิกรรมข้า้ งต้้น

195เข้าเมืองตาหล่วิ ตอ้ งหล่ิวตาตาม

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

วิวธิ ภาษา ม.๑

๓. สำ�ำ นวนในข้้อใดสะท้้อนให้้เห็น็ ความเชื่อ่� ที่่�มาจากคำำ�สอนในศาสนา
๑. เต้้นกินิ รำ�ำ กินิ
๒. ฝนตกไม่ท่ ั่่�วฟ้้า
๓. เส้น้ ผมบัังภูเู ขา
๔. บุญุ มาวาสนาส่ง่

เฉลยละเอียี ด
ตอบ ข้้อ ๔. เนื่อ่� งจาก ข้้อ ๑. เป็น็ สำำ�นวนที่่�เกิดิ จากอาชีีพคืือ อาชีพี ลิิเก อาชีพี นางรำ�ำ
ข้้อ ๒. เป็น็ สำำ�นวนที่่�เกิดิ จากธรรมชาติิ
ข้้อ ๓. เป็น็ สำำ�นวนที่่เ� กิิดจากการเปรียี บกัับอวััยวะต่่าง ๆ
ในขณะที่่� ข้อ้ ๔. เป็น็ สำ�ำ นวนที่่เ� กิิดจากศาสนา ความเชื่อ่� คืือเรื่อ�่ งบุุญบาป เป็็นต้้น

196 เข้าเมืองตาหล่วิ ตอ้ งหล่วิ ตาตาม

ทบทวน

ก่อนจาก..

สุุภาษิิต

มีีจุดุ มุ่�งหมายเพื่่อ� สอน มัักมีคี ำ�ำ ว่า่
อย่า่ ให้้ อยู่�ในถ้้อยคำ�ำ นั้้�น

ส� ำนวน

คำำ�กล่า่ วเชิงิ เปรีียบเทียี บ
เพื่�่อนำำ�ไปอธิิบายสิ่�งต่่าง ๆ
โดยไม่่กล่า่ วถึึงสิ่�งนั้้น� โดยตรง

คำำ�พัังเพย
เน้้นให้้เป็็นข้อ้ คิดิ ไม่่ได้้มุ่�งสอน

197เข้าเมอื งตาหล่วิ ตอ้ งหล่ิวตาตาม

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

ววิ ธิ ภาษา ม.๑

คุณค่าทางภาษาของส� ำนวนไทย

วัฒั นธรรม

ความเป็็นมาของชาติิ การดำำ�เนินิ ชีวี ิติ

๑.

สะทอ้ นหรอื
ถ่ายทอด

ศาสนา ประเพณีี

198 เข้าเมืองตาหล่ิว ตอ้ งหล่วิ ตาตาม

๒.
ใช้ภาษาท่ไี พเราะ กะทดั รัด มคี วามหมายลึกซ้ึง
ตััวอย่า่ งการใช้ภ้ าษาในสำำ�นวน สุุภาษิิต คำำ�พัังเพย
จุดุ ไต้้ตำำ�ตอ
การใช้ส้ ััมผัสั พยััญชนะ

น้ำำ��ขุ่่�นไว้้ใน น้ำำ��ใสไว้้นอก
การใช้ส้ ัมั ผัสั สระ

รัักยาวให้้บั่่�น รัักสั้น� ให้้ต่่อ
คำำ�ปฏิิพากย์์

รูไ้ วใ้ ชว่ ่า

ปฏิพากย์ หรอื ปรพากย์ คือการใชถ้ ้อยค�ำท่มี ีความหมายตรงกันขา้ ม

199เข้าเมอื งตาหล่วิ ตอ้ งหล่วิ ตาตาม

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

วิวิธภาษา ม.๑

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๒๐๐

น้ องลองทำ�

คำำ�ชี้้แ� จง ตอนที่่� ๑ ให้น้ ักั เรียี นเลืือกคำ�ำ ตอบที่่ถ� ูกู ที่่ส� ุดุ เพียี งข้อ้ เดียี ว

๑. สำ�ำ นวน ตำำ�ข้้าวสารกรอกหม้อ้ เป็็นสำำ�นวนที่่ส� ะท้อ้ นให้เ้ ห็น็ สิ่ง� ใดของสังั คมไทย
๑. ศาสนา
๒. ประเพณีี
๓. วััฒนธรรม
๔. ความเป็็นมาของชาติิ

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้้อ ๓. เนื่อ�่ งจากสำำ�นวนตำำ�ข้้าวสารกรอกหม้อ้ หมายถึึง หาเพียี งแค่่พอกินิ ไปมื้�อหนึ่ง�่ ๆ ซึ่�่งสะท้อ้ นให้้
เห็น็ ถึึงวัฒั นธรรมการรัับประทานอาหารของคนไทยที่่�รับั ประทานข้้าวเป็น็ อาหารหลััก

๒. น้ำ��ำ ท่ว่ มทุ่�ง ผักั บุ้�งโหรงเหรง เป็น็ สำ�ำ นวนที่่ม� ีคี วามเด่น่ ทางด้า้ นการใช้ภ้ าษาในเรื่อ�่ งใดมากที่่ส� ุดุ
๑. สัมั ผัสั คล้อ้ งจอง
๒. การใช้ป้ ฏิพิ ากย์์
๓. การเล่น่ เสียี งหนักั เบา
๔. การเล่น่ คำ�ำ ซ้ำ��ำ เพื่อ�่ เน้น้ ความหมาย

เฉลยละเอีียด
ตอบ ข้้อ ๑. เนื่่อ� งจากสำ�ำ นวนน้ำำ�� ท่่วมทุ่�ง ผัักบุ้�งโหรงเหรง มีกี ารใช้้สััมผััสคล้อ้ งจอง ได้แ้ ก่่ สัมั ผััสพยััญชนะ
ตรงคำำ�ว่่า ท่่วม-ทุ่�ง และสััมผัสั สระ ตรงคำำ�ว่่า ทุ่�ง-บุ้�ง เป็น็ ต้น้

200 เข้าเมืองตาหล่ิว ตอ้ งหล่วิ ตาตาม

๓. ข้อ้ ใดกล่า่ วไม่ถ่ ูกู ต้อ้ งเกี่ย� วกับั สำ�ำ นวน ผีเี ข้า้ ผีอี อก
๑. สำ�ำ นวน ผีเี ข้า้ ผีอี อก เป็น็ สำ�ำ นวนที่่ส� ะท้อ้ นเรื่อ�่ งศาสนาและความเชื่อ�่
๒. สำ�ำ นวน ผีเี ข้า้ ผีอี อก เป็น็ สำ�ำ นวนที่่ห� มายถึึงเดี๋ย� วดีเี ดี๋ย� วร้า้ ย ไม่ค่ งที่่�
๓. สำ�ำ นวน ผีเี ข้า้ ผีอี อก เป็น็ สำ�ำ นวนที่่เ� กี่ย� วข้อ้ งกับั ความเป็น็ มาของชาติิ
๔. สำ�ำ นวน ผีเี ข้า้ ผีอี อก เป็น็ สำ�ำ นวนที่่แ� สดงให้เ้ ห็น็ ถึึงการใช้ภ้ าษาเรื่อ�่ งการซ้ำ��ำ คำ�ำ คืือคำ�ำ ว่า่ ผีี

เฉลยละเอียี ด
ตอบ ข้้อ ๓. เนื่�อ่ งจากสำ�ำ นวน ผีเี ข้้าผีีออก เป็น็ สำำ�นวนที่่เ� กี่�ยวข้้องกัับความเชื่อ�่ และศาสนา ไม่ใ่ ช่่
ความเป็น็ มาของชาติิ ดังั นั้้�นข้้อ ๓. จึึงเป็็นคำำ�กล่่าวที่่ไ� ม่ถ่ ููกต้อ้ ง

201เข้าเมืองตาหล่ิว ตอ้ งหล่วิ ตาตาม

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

ววิ ธิ ภาษา ม.๑

ทบทวน

กอ่ นจาก..

วัฒั นธรรม ประเพณีี ศาสนา
ความเป็น็ มาของชาติิ การดำำ�เนินิ ชีีวิติ
สะท้อ้ น
หรือื
ถ่่ายทอด

คุณค่าทางภาษาของส� ำนวนไทย

ก ข คงจ

ใช้้ภาษาที่่�ไพเราะ กะทัดั รััด มีีความหมายลึึกซึ้้�ง

202 เข้าเมืองตาหล่วิ ตอ้ งหล่วิ ตาตาม

จดให้จำ� น� ำไปใช้