TREND-2021-V.2-single-page

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

เหรยี ญแรกซ่ึงเป็นท่ีรูจ้ ักถูกผลิตข้ึนในจีนเม่ือกวา่ 3,000 ปีก่อน หาก
คุณเดินทางไปจีนในวนั น้ี มีโอกาสสงู ท่ีคณุ จะเห็นการจ่ายเงนิ ซ้ือสินค้า
ต่างๆ ผ่านโปรแกรมจดจ�ำใบหน้าบนสมาร์ทโฟนตามร้านค้าทั่วไป
เรยี กได้วา่ เป็นการเปลี่ยนแปลงอย่างสุดข้ัว ซ่งึ อาจเป็นเพียงจุดเรมิ่ ต้น
ของการปฏิวตั ิเงนิ สด
โดยท่ัวไประบบนิเวศด้านการบรกิ ารทางการเงนิ ใหม่ของโลก ท้ังระบบ
เงินสดและกระเป๋าเงินดิจิทัล มักเกิดจากผลรวมของสามธุรกิจยักษ์
ใหญ่ นั่นคือการส่ือสารคมนาคม สถาบันทางการเงนิ และห้างค้าปลีก
ซ่ึงต่างอยู่ภายใต้ความพยายามในการสรา้ งความมั่นใจ หาพันธมิตร
ใหม่ หรอื กลยุทธท์ ี่ส่งเสรมิ ให้ลูกค้าเข้าถึงบรกิ ารดิจิทัลได้ ไม่เวน้ แม้แต่
การสรา้ งสรรค์ผลิตภัณฑ์และช่องทางการตลาด ที่อยู่บนพ้ืนฐานการมี
ลูกค้าทุกกลุ่มอยู่บนกระดาน ความเปล่ียนแปลงที่เกิดข้ึนอย่างรวดเรว็
นี้ก�ำลังกลายเป็นความธรรมดาในหลายธรุ กิจ ในสหราชอาณาจักร ผู้ใช้
เงนิ สดลดลง 16% ระหวา่ งปี 2016-2017 ขณะที่บัตรเดบิตมีการใชอ้ ย่าง
ต่อเน่ืองสงู ข้ึน ตัวเลขที่เกิดข้ึนนี้ก�ำลังถกู ทบทวน

251

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

ก้าวหน้าแบบต้องไม่ลืมใคร
กลุ่มคนที่ยังไม่เข้าถึงบริการทางการเงิน (Unbanked
Population) ท่ัวโลกในปี 2017 มจี ำ� นวนมากถึง 1.7 พนั ลา้ นคน
ซ่งึ คิดเป็นจ�ำนวนถึง 30% ของประชากรผู้ใหญ่ในโลกทั้งหมด
จากการศึกษายังพบวา่ กวา่ 30% ของกลุ่มคนที่ยังไม่เข้าถึง
บรกิ ารทางการเงนิ มองวา่ ไม่มีความจ�ำเป็นท่ีต้องใช้ธนาคาร
26% มองวา่ การใช้บรกิ ารทางการเงนิ ยังคงมีต้นทุนสูง 22%
พบว่ามีปัญหาด้านการเดินทางและการเข้าถึง และอีกกว่า
16% ยังขาดความเช่อื ม่ันในตัวธนาคาร อย่างไรก็ดีการเปลี่ยน
ผ่านส่เู ศรษฐกิจแบบไรเ้ งนิ สดก็ไม่ควรท้ิงคนกล่มุ นี้ไวข้ ้างหลัง
โดยเฉพาะกล่มุ ผู้อพยพ และกล่มุ ผู้สูงอายุ
ในสหรฐั อเมรกิ า เมืองฟลิ าเดลเฟยี และรฐั นิวเจอรซ์ ยี ์ เรม่ิ แบน
รา้ นค้าท่ีไม่ใช้เงินสด ในขณะท่ีในนิวยอรก์ ซานฟรานซิสโก
และวอชิงตัน ดี.ซี. เรมิ่ มีข้อถกเถียงในมาตรการดังกล่าว โดย
252

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

ฟลิ าเดลเฟยี จัดเป็นหน่ึงในสี่เมืองท่ีประชากรอาศัยอยู่ต่�ำกวา่ เส้นความยากจน การแบนที่เกิดข้ึน
จึงเสมือนเป็นการขัดขวางการแบ่งแยกของกลุ่มคนที่ขาดแคลนการเข้าถึงระบบการธนาคาร ซ่ึง
เป็นตัวแทนของคนกลุ่มน้อยและกลุ่มที่มีรายได้ต่�ำ ประธานบรษิ ัทอินโนเวท ไฟแนนซ์ (Innovate
Finance) ระบุว่ามีความเสี่ยงในการเพิกเฉยเพ่ือเรง่ เข้าสู่สังคมไรเ้ งนิ สดก่อนที่จะมีความพรอ้ ม
เพราะไม่ใช่เพียงเรอ่ื งส่วนบุคคลแต่หมายถึงสังคม เป็นความเสี่ยงในการอยู่รอดของสังคมชนบท
ซ่งึ อาจหมายถึงการสญู เสียอิสรภาพ เพิ่มความเสี่ยงด้านการขูดรดี และเป็นหน้ี ดังนั้นเราไม่ควรทิ้ง
ผู้คนมากมายไวด้ ้านหลัง เพียงเพ่ือที่จะยอมรบั ผลลัพธท์ ี่จะเกิดเพียงกับประเทศ
ในขณะที่มีข้อกังวลเรอ่ื งการเปลย่ี นรูปแบบทางเศรษฐกิจอย่างรวดเรว็ จากระบบเงนิ สดไปเปน็ ระบบ
เงนิ ดิจทิ ัล แต่ด้านหน่ึงก็แสดงถึงผลประโยชน์ชดั เจนที่ก�ำลังเกิดข้ึน การศึกษาท่ีได้รบั การสนับสนุน
จากบรษิ ัทวซี ่า พบวา่ ปี 2017 กล่มุ ผู้บรโิ ภคท่ียังไม่เข้าถึงบรกิ ารทางการเงนิ ในสหรฐั อเมรกิ า มีค่า
ใช้จ่ายเฉล่ีย 7-15 ดอลลารส์ หรฐั ฯ ในการถอนเงนิ สดแต่ละครงั้ ซ่งึ มีส่วนลดความเช่ือมั่นต่อการใช้
เงนิ สด ผู้บรโิ ภคกลุ่มน้ีสามารถประหยัดเงนิ ได้กวา่ 84-180 ดอลลารส์ หรฐั ฯ ต่อปี

253

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

นอกจากน้ีส�ำหรับการพัฒนาตลาดในกลุ่มที่มีผู้อพยพ
จ�ำนวนมากหรอื ชุมชนของคนกลุ่มน้อย ซ่ึงมีแนวโน้มเป็น
กลุ่มผู้บรโิ ภคหลัก เดวดิ เรลลิง (David Reiling ซีอีโอ
แห่งซันไรส์แบงค์ส (Sunrise Banks) หน่ึงในสหกรณ์
ออมทรพั ย์หรอื เครดิตยูเนียนของสหรฐั อเมรกิ า ท่ีเน้นย้�ำ
เร่อื งความเท่าเทียมทางการเงิน ระบุว่าทางทีมรว่ มงาน
กับกลุ่มแนวหน้า เพ่ือช่วยพัฒนาความเท่าเทียมอย่าง
กลมุ่ ชาวม้ง (กลมุ่ ชาติพันธใุ์ นเอเชยี ตะวนั ออกเฉียงใต้) ซ่งึ
รูส้ ึกอึดอัดใจในการไปธนาคาร ด้วยเหตุผลเพราะพวกเขา
ไม่เข้าใจ กลัวที่จะส่ือสาร โดยเครดิตยูเนียนท�ำงานรว่ ม
กับแบรนด์ท่ีน่าเช่ือถือ เช่น Lutheran Social Service
เพ่ือช่วยแก้ปัญหาอีกทางหน่ึง อย่างการช่วยเร่ืองการ
อ่าน/ เขียนของคนรุ่นใหม่ส�ำหรับพ่อแม่ท่ีเป็นกลุ่มคน
อพยพ ช่วยท�ำหน้าท่ีในการเป็นล่ามคอยส่ือสารเม่ือ
เปิดบัญชี เช่นเดียวกับการผนึกก�ำลังระหวา่ ง Green Dot
ซ่ึงรว่ มมือกับวอลมารต์ (Wal-Mart) เพ่ือช่วยตรวจสอบ
บัญชี เพิ่มทักษะทางการเงนิ แบบเรง่ ด่วนส�ำหรบั นักพนัน

ปี 2019 แอมะซอนเพิ่งออกบัตรซ่ึงเน้นกลุ่มผู้บรโิ ภคชาวอเมรกิ ันที่ไม่มีรายงานประวัติการเงิน
(Credit History) หรอื มปี ระวตั ิการเงนิ ไมด่ ี บนแนวคิดท่ีวา่ “คนท่ีมปี ระวตั ิการเงนิ ไมด่ ีสามารถสรา้ ง
เครดิตใหม่ให้ตัวเองได้” โดยโปรแกรม Amazon Credit Builder ไม่มีค่าธรรมเนียมรายปี และมี
เงนิ คืน 5% ส�ำหรบั การซ้ือสินค้ารว่ มกับการใช้บัตร Amazon Store ส่ิงที่สรา้ งความแตกต่างจาก
กลุ่มบัตรอ่ืนๆ คือความเท่าเทียมในการคืนเงนิ มัดจ�ำด้านความปลอดภัยคืนเม่ือเปิดบัญชี ท้ังยังมี
บรกิ ารเพิ่มความรูท้ างการเงนิ ผ่านเครอ่ื งมือและค�ำแนะน�ำต่างๆ เพ่ือให้ลกู ค้ากลุ่มท่ีเครดิตต่�ำน้ัน
ได้มีความรูพ้ ้ืนฐานเพ่ือจะสรา้ งเครดิตให้กับตัวเองได้ Nova บรษิ ัทท่ีให้บรกิ ารทางการเงนิ อีกแห่ง
ในสหรฐั อเมรกิ า สรา้ งสรรค์บรกิ ารที่เน้นการช่วยเหลือกล่มุ คนอพยพ ท่ีสามารถน�ำคะแนนเครดิต
(Credit Score) ซ่งึ ใชเ้ ป็นตัวชว้ี ดั ความน่าจะเป็นในการชำ� ระหน้ีคืนจากประเทศต้นทาง มาใชแ้ สดง
เพ่ือด�ำเนินการได้

254

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

กลุ่มคนอพยพส่วนใหญ่เป็นกลุ่มท่ีไม่สามารถเข้าถึงบริการทางการเงิน รายงานขององค์การ
สหประชาชาติ ที่จัดท�ำโดยแผนกเศรษฐกิจและสังคม (Department of Economic and Social
Affairs: DESA) ระบุวา่ ขณะนี้มีจ�ำนวนตัวเลขผู้อพยพทั่วโลกสงู ถึง 272 ล้านคน คิดเป็น 3.5% ของ
จำ� นวนประชากรโลกท้ังหมด ซ่งึ เพม่ิ ข้นึ จาก 2.8% เม่อื ปี 2000 โดยเกือบ 1 ใน 5 ของผอู้ พยพทั้งหมด
อาศยั อยใู่ นสหรฐั อเมรกิ า คดิ เปน็ จำ� นวนทมี่ ากถงึ 51 ลา้ นคน ซ่งึ คนกลมุ่ นี้ตอ้ งการเครอ่ื งมอื ทแี่ ตกตา่ ง
ในการสรา้ งประวตั ิหรอื เครดิตทางการเงนิ ในประเทศใหม่ท่ีเลือกลงหลักปักฐาน

การขยับตัวของเหล่าอีคอมเมิรส์ ที่โดดเด่นข้ึนเรอ่ื ยๆ
ในกล่มุ ค้าปลีก
รายงานของ Meticulous Research คาดวา่ อีคอมเมิรส์
จะมีมูลค่ารวม 24.3 ล้านล้านดอลลารส์ หรฐั ฯ ในปี 2025
ห้างค้าปลีกก�ำลังสะท้อนความจรงิ วา่ การมาถึงของดิจิทัล
ไม่เพียงให้ความส�ำคัญกับสัดส่วนประชากรที่มีอ�ำนาจใน
การจับจ่ายเท่าน้ัน แต่ยังสรา้ งโอกาสและผลประโยชน์
กับสังคมรว่ มด้วย เพราะผู้บรโิ ภคส่วนใหญ่ซ่งึ ใช้เงนิ สดใน
สหรฐั อเมรกิ า อาศัยอยู่ในพ้ืนท่ีท่ียากจะเข้าถึงอาหารท่ีมี
คณุ ภาพ ราคาย่อมเยาโดยเฉพาะชนบทที่มีรายได้ต่�ำ การ
มตี ลาดซ้อื ของสดออนไลน์ (Online Grocery) ท�ำให้สงั คม
โดยรวมได้รบั ผลประโยชน์เพิ่มมากข้ึน

ปี 2017 แอมะซอนเปิดตัวบรกิ าร Amazon Cash บรกิ าร
ที่อนุญาตให้เหล่านักช้อปสามารถเพิ่มเงินในบัญชีของ
ตนเองในร้านค้าท่ีร่วมรายการได้ เช่น ซีวีเอส (CVS)
สปีดเวย์ (Speedway) ดีแอนด์ดับบลิว (D&W) เฟรซมาร์
เก็ต (Fresh Market) และวจี ีส์ โกรเซอรี (VG’s Grocery)
ฯลฯ บรษิ ัทกล่าววา่ เม่ือปีท่ีแล้ว 77% ของการช�ำระเงนิ ใน
สหรฐั อเมรกิ า เกิดข้ึนแบบเจอหน้ากัน และ 39% เป็นการ
ช�ำระด้วยเงนิ สด มีคนจ�ำนวนมากไม่มีบัญชีธนาคารหรอื
บัตรเครดิต และไม่ใช่ทุกคนท่ียินยอมให้ข้อมูลบัตรเดบิต

255

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

ไม่นานมานี้ รายงานจาก TechCrunch ระบุวา่ กูเกิลก�ำลังจะมีการเปิดตัวบัตรเดบิตของตัวเอง
สิ่งท่ีแตกต่างจากแอปเป้ ิลการด์ (Apple Card) หรอื หัวเวย่ การด์ (Huawei Card) คือกูเกิลการ์
ด (Google Card) เป็นบัตรเดบิตที่ท�ำงานรว่ มกับธนาคารหลายแห่ง เช่น Stanford Federal
Credit Union และ Citi นอกจากน้ีท่ีตัวบตั รยงั มชี ปิ ของวซี า่ โดยกเู กิลมแี ผนจะขยายการรองรบั การ
ชำ� ระเงนิ รูปแบบอ่ืนๆ เชน่ มาสเตอรก์ ารด์ (Mastercard) ในภายหลัง ซ่งึ บัตรกเู กิลการด์ รองรบั การ
ชำ� ระเงนิ ซ้อื สินค้าท่ีรา้ นค้าปลีก รองรบั การชำ� ระโดยท่ีไม่ต้องสัมผัส รวมถึงรองรบั การชำ� ระเงนิ ผ่าน
กระเป๋าเงนิ ดิจิทัล (Mobile Payment) ด้วยบลทู ูธ และผู้ใช้จะได้รบั หมายเลขบัตร Virtual Card
Number เพ่ือซ้ือของออนไลน์
ส�ำหรบั ในเอเชียตะวนั ออกเฉียงใต้ การคาดการณ์ของกเู กิลระบุวา่ ตลาดอีคอมเมิรส์ จะมีมูลค่าราว
240 พันล้านดอลลารส์ หรฐั ฯ ในปี 2025 อย่างไรก็ตามการวจิ ัยของเคพีเอ็มจี (KPMG) พบวา่ 73%
ของประชากรไม่มีบัญชีธนาคาร โดยเฉพาะผู้บรโิ ภคส่วนใหญ่ในไทย อินโดนีเซีย ฟลิ ิปปินส์ และ
เวยี ดนาม ที่ยังนิยมใช้เงนิ สดส�ำหรบั ซ้อื สินค้า น่ันหมายความวา่ ธรุ กิจต้องมองหาบรกิ ารท่ีเพิ่มทาง
เลอื กท่ีแตกต่างด้านการชำ� ระเงนิ หน่ึงในนั้นคือบรกิ ารส่งสินค้าหน้าบ้าน (Cash on Delivery) อย่าง
ดีเอชแอล (DHL) ที่รว่ มมือกับพันธมิตรห้างค้าปลีกในเอเชียตะวนั ออกเฉียงใต้ ส่วนใหญ่เป็นกล่มุ
ผู้ค้าที่มีฐานผลิตในจีน ออสเตรเลีย ที่ต้องการจัดส่งสินค้าให้ผู้บรโิ ภคในมาเลเซีย ไทย เวยี ดนาม
ไม่เวน้ แม่แต่ห้างค้าปลีกออนไลน์อย่างซาโลรา (Zalora) ที่มีบรกิ ารดังกล่าวด้วย
256

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

เม่ือจุดอ่อน ความต้องการของผู้คน ผนวกเทคโนโลยี
ที่ก้าวกระโดด
สวีเดนเป็นหน่ึงในผู้น�ำท่ีกรุยทางสู่สังคมไรเ้ งินสด ด้วย
การมีบัญชีเงนิ สดน้อยกวา่ 1% ในการติดต่อทางธรุ กิจใน
ปัจจุบัน สวเี ดนได้เรมิ่ ท�ำการทดสอบ e-krona ซ่ึงจะน�ำ
ไปส่กู ารเปิดตัวสกุลเงนิ ดิจิทัลของธนาคารกลาง (CBDC)
ในอนาคต โดยจะด�ำเนินการทดสอบเป็นเวลา 1 ปีจนถึง
เดือนกมุ ภาพันธ์ ปี 2021 แนวคิดดังกล่าวมีส่วนช่วยด้าน
โครงสรา้ งพ้ืนฐานทางเศรษฐกิจของประเทศ โดยสกลุ เงนิ
ท่ีขับเคล่ือนด้วยบล็อกเชน ผลักดันการช�ำระเงินและ
กิจกรรมการธนาคารทั่วประเทศแทนที่การใช้บัตรเครดิต
หรอื สกุลเงนิ จรงิ ซ่ึงการเปิดตัวสกุลเงนิ ดิจิทัลสอดคล้อง
กับความรูส้ ึกและพฤติกรรมของชาวสวเี ดนอยู่แล้ว

รายงานจากธนาคารกลางของสวเี ดน (Sveriges Riksbank) ระบุวา่ การใช้ธนบัตรและเหรยี ญลด
น้อยลง ในขณะเดียวกันความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี เก่ียวกับเงนิ อิเล็กทรอนิกส์และวธิ กี ารช�ำระ
เงนิ ก�ำลงั ด�ำเนินไปอยา่ งรวดเรว็ จงึ เรม่ิ เห็นปญั หาและจุดอ่อนของการใชเ้ งนิ สด ในสหราชอาณาจกั ร
เรมิ่ ใช้วธิ กี ารช�ำระเงนิ ด้วยบัตรช�ำระเงนิ แบบไรส้ ัมผัส (Contactless Card) ต้ังแต่ปี 2018 บัตร
ดังกล่าวเป็นได้ท้ังบัตรเดบิตหรอื เครดิต โดยสามารถใช้จ่ายได้ไม่ต่างจากเงนิ สด เพียงน�ำบัตรไป
แตะใกล้เครอ่ื งอ่านบัตรที่เรยี กวา่ EDC สังเกตได้จากสัญลักษณ์ Contactless ที่เป็นมาตรฐาน
เดียวกันทั่วโลก การเพิ่มข้ึนของบัตรดังกล่าวมีส่วนให้การใช้จ่ายในปี 2018 ด้วยบัญชีเงนิ สดอยู่ที่
34% คาดวา่ จะเหลืออยู่ท่ี 16% ในปี 2027 อย่างไรก็ดีรายงานจาก Access to Cash Review พบ
วา่ โครงสรา้ งพ้ืนฐานด้านเงนิ สดมีความเส่ียงในการพังทลาย รายงานกลา่ วเพิ่มเติมวา่ ธนบัตรท่ีไหล
เวยี นในโครงสรา้ งพ้ืนฐานของเงนิ สดเคยอยู่ท่ี 5 พันล้านปอนด์ต่อปี ในขณะที่ค่าใช้จ่ายกลับคงท่ี
ทั้งรายได้ยังลดลงอย่างรวดเรว็ ธนาคารเรม่ิ ปิดต้ถู อนเงนิ สดเพ่ือลดค่าใชจ้ ่าย ส่อเค้าเป็นอันตราย
ต่อประชาชนที่ไม่สามารถเข้าถึงเงนิ ท่ีในบัญชี โดย 1 ใน 3 ของธนาคารในสกอตแลนด์ เรมิ่ ปิดสาขา
ต้ังแต่ปี 2010 ซ่ึงส่งผลอย่างมากต่อผู้คนในชนบท

257

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

ท่ามกลางการระบาดครงั้ ใหญ่ของไวรสั โคโรนาท่ัวโลก บัตรช�ำระเงนิ แบบไรส้ ัมผัส (Contactless
Card) ก�ำลงั กลายเปน็ ความธรรมดาในระบบการจบั จา่ ยของจนี หลงั จากสี่ทศวรรษแห่งการเติบโต
เศรษฐกิจจีนส่อเค้าหดตัวลงในไตรมาสล่าสุด เน่ืองจากผลกระทบของการแพรร่ ะบาดของไวรสั
เจา้ หนา้ ทเ่ี ชอ่ื วา่ วกิ ฤตการณ์ มาพรอ้ มมาตรการตา่ งๆ เพ่อื ฟ้ นื ฟเู ศรษฐกจิ ทใี่ หญเ่ ปน็ อนั ดบั สองของโลก
258

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

ดิจทิ ัลหยวน ความคิดรเิ รม่ิ จากภาครฐั เพ่ือน�ำจนี ส่สู ังคมไรเ้ งนิ สดแห่งแรกของโลก เรมิ่ ถกู ทดลองใช้
ใน 4 เมืองหลัก ได้แก่ เซินเจ้ิน ซูโจว สงอัน และเฉิงตู โดยนาเมียร์ ข่าน (Nameer Khan) ประธาน
บรษิ ัท MENA FinTech Association มองวา่ นี่คือผเู้ ปลย่ี นเกมในบรกิ ารด้านการเงนิ ในชว่ งท่ีประเทศ
ก�ำลังหยุดชะงกั โดยเงนิ หยวนดิจิทัลไม่ได้มาแทนที่เงนิ หยวนด้ังเดิม แต่ท�ำหน้าที่เป็นตัวแทนเงนิ
หยวน (Yuan’s Representative) แบบ 1:1 ท่ีก�ำกับโดยธนาคารกลาง ซ่ึงต่างกับครปิ โทเคอรเ์ รน
ซี (Cryptocurrency) ที่กระจายอ�ำนาจแบบไม่มีศูนย์กลางควบคุม เม่ือการใช้จ่ายท้ังหมดเป็น
ดิจิทัล และอยู่ในความดแู ลของธนาคารกลาง การตรวจสอบเส้นทางการเดินทางของเงนิ โดยภาค
รฐั จึงเป็นสิ่งที่ตามมาอย่างเล่ียงไม่ได้ ธนาคารกลางจีนมีสิทธเิ ข้าถึงข้อมูลการเดินทางของเงนิ ทุก
หน่วยของประชาชนและภาคธรุ กิจ ท�ำให้การฟอกเงนิ การคอรร์ ปั ชั่น หรอื ธรุ กิจใต้ดิน รวมถึงการ
เล่ียงภาษี จะถูกตรวจสอบได้งา่ ยข้ึน ไม่เพียงเท่านั้นยังช่วยลดต้นทุนในเชิงการผลิต ธนาคารกลาง
สหรฐั อเมรกิ ารายงานวา่ ค่าใช้จ่ายในการพิมพ์ธนบัตร 1 ดอลลารเ์ ท่ากับ 5.5 เซนต์ ในขณะที่ค่าใช้
จ่ายในการพิมพ์ธนบัตร 5 ดอลลารเ์ ท่ากับ 11 เซนต์ งานวจิ ัยประมาณการวา่ ในปี 2018 เพียงปีเดียว
ค่าใช้จ่ายในการพิมพ์สกุลเงนิ ทั่วโลกอยู่ที่ 35.3 พันล้านดอลลารส์ หรฐั ฯ โดยค่าใช้จ่ายดังกล่าวยัง
ไม่รวมถึงการแจกจ่าย จัดเก็บ และท�ำลายธนบัตรปลอม

259

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

สิ่ ง ท่ี จ ะ เ กิ ด ต า ม ม า เ ม่ื อ ดิ จิ ทั ล ห ย ว น เ ข้ า สู่ ร ะ บ บ
เศรษฐกิจ คือการหมุนของเงนิ หยวนจะเรว็ ข้ึนและ
กวา้ งข้ึน การทดลองน้ีเรม่ิ ในกลุ่มธุรกิจแฟรนไชส์
อย่างแมคโดนัลด์ สตารบ์ ัคส์ และธรุ กิจท้องถิ่น
โดยทเี่ งนิ กระดาษอาจกลายเปน็ สงิ่ ไมจ่ ำ� เปน็ อกี ตอ่ ไป
ซ่ึงในความจรงิ สิ่งนี้ไม่ใช่เร่อื งแปลกใหม่นักในจีน
เ พ ร า ะ ก า ร ใ ช้ จ่ า ย ผ่ า น เ งิ น ดิ จิ ทั ล เร่ิม บุ ก เ บิ ก ม า
ต้ังแต่ปี 2014 โดยบรษิ ัทยักษ์ใหญ่อย่าง Alibaba
หรอื Tencent ซ่ึงปัจจุบันคิดเป็น 90% ของ 17
ล้านล้านดอลลารส์ หรฐั ฯ ในตลาดช�ำระเงินผ่าน
สมาร์ทโฟน โดยรัฐบาลจีนมองว่าการใช้จ่าย
ผ่านเงนิ ดิจิทัลไม่ใช่เป้าหมายของรฐั บาล แต่เป็น
จุดเรม่ิ ต้นส่รู ะบบนิเวศท่ีกวา้ งใหญ่ข้ึนของทั้งสินค้า
ออฟไลน์และออนไลน์ ซ่ึงเหล่าร้านค้าสามารถ
จัดการข้อมูลดาต้า เพ่ือเปลี่ยนไปใช้บรกิ ารทาง
การเงนิ เช่นเดียวกับธรุ กิจค้าปลีกแบบมีหน้ารา้ น

การแพรร่ ะบาดของไวรสั โคโรนาคือเหตุการณ์เรง่ ปฏิกิรยิ า
(Catalytic Event) สู่สังคมแบบไรเ้ งินสดซ่ึงข้ึนอยู่กับสกุล
เงินดิจิทัล เหตุผลหลักเกิดจากความกลัวว่าไวรสั อาจแพร่
กระจายผ่านทางธนบัตร ซ่ึงบังคับให้ผู้บริโภคเปล่ียนนิสัย
ด้วยการลดการใช้เงินสดซ่ึงเป็นไปแบบอัตโนมัติ นอกจาก
นี้เม่ือเดือนเมษายนที่ผ่านมา ธนาคารกลางสหรัฐอาหรับ
เอมิเรตส์สนับสนุนการใช้บรกิ ารในระบบออนไลน์และดิจิทัล
ซ่ึงเป็นมาตรการในการรกั ษาสุขภาพและความปลอดภัยของ
ประชาชน ก�ำกับให้ธนาคารเติมธนบัตรใหม่บนตู้เอทีเอ็มเพ่ือ
ป้องกันการแพรก่ ระจายของไวรสั นอกจากนี้ยังมีการเพิ่ม
วงเงนิ สงู สุดบนบัตรช�ำระเงนิ แบบไรส้ ัมผัสรว่ มด้วย

260

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

นอกจากน้ีในจนี คปู องดิจทิ ัลยังถกู โหลดข้ึนบนสมารท์ โฟน เชน่ ในอ่ฮู ั่น ผ้นู �ำท้องถ่ินแจกจา่ ยเงนิ ราว
10 ดอลลารส์ หรฐั ฯ ต่อประชากรแต่ละคน ผ่านแอพพลิเคชั่นซ่งึ ไม่ต่างกับ WeChat และ Alipay
เพ่อื กระตนุ้ การใชจ้ า่ ยในรา้ นอาหารและรา้ นขายของชำ� ทอ้ งถน่ิ ระบบดงั กลา่ วยงั ชว่ ยใหร้ ฐั บาลสามารถ
ติดตามการใช้จ่ายผ่านคูปองได้โดยตรง หากเปรยี บเทียบแล้ว คูปองท�ำหน้าที่ในการให้ค�ำตอบ
กับรฐั บาล วา่ กลุ่มธุรกิจหรอื สังคมใดควรได้รบั ความช่วยเหลือมากที่สุด ใครเป็นผู้ใช้จ่ายและเงนิ
ถูกใช้จรงิ ๆ ที่ไหน วกิ ฤต COVID-19 น้ีท�ำให้เห็นวา่ เทคโนโลยีที่ใช้ในจีนไม่เพียงช่วยควบคุมการ
แพรร่ ะบาดของโรค แต่ยังมีส่วนช่วยในเชิงเศรษฐกิจ ตั้งแต่การเพิ่มความรวดเรว็ ในการช่วยเหลือ
บรรเทาทุกข์ และเพิ่มประสิทธภิ าพในการแจกจ่ายเงนิ ทุนแก่ประชาชน
อันที่จรงิ เป็นท่ีเข้าใจกันวา่ ดิจิทัลหยวนเป็นเรอ่ื งเก่ียวกับการใชจ้ ่ายของผู้บรโิ ภคภายในประเทศ แม้
การเดินหน้าสกลุ เงนิ ดิจทิ ัลของธนาคารกลางจนี จะยังไม่สามารถเปลย่ี นขั้วมหาอ�ำนาจทางสกลุ เงนิ
จากสหรฐั อเมรกิ าไปส่จู ีนได้ในระยะเวลาอันใกล้ แต่เรยี กได้วา่ เป็นก้าวส�ำคัญ ไม่ต่างจากการตั้งต้น
เปลย่ี นระบบของสวเี ดนส่กู ารทดสอบ e-krona เปน็ ประเทศที่ 2 ต่อจากบาฮามาส ในการเข้าส่คู วาม
เป็นจรงิ ในสกลุ เงนิ ดิจิทัลแห่งชาติ ไม่เพียงเท่านั้นเงนิ ดิจิทัลจากเอกชนอย่าง Libra ของเฟซบุ๊กที่
เคยเน้ือหอมก่อนถูกคัดค้านจากหลายผู้ให้บรกิ ารด้านการเงนิ ระดับโลกได้กลับมาอีกครง้ั โดยใน
ช่วงพฤษภาคมที่ผ่านมา เทมาเส็ก (Temasek) กองทุนเพ่ือการลงทุนของรฐั บาลสิงคโปร์ ได้เข้า
รว่ มเป็นส่วนหน่ึงในสมาคมลิบรา้ โดยหลักทรพั ย์ (Portfolio) ของเทมาเส็กมีมูลค่าราว 2.1 แสน
ล้านดอลลารส์ หรฐั ฯ ซ่ึงอาจเป็นการเพิ่มโอกาสของสกลุ เงนิ ดิจิทัลในช่วงวกิ ฤตนี้

261

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

สังคมไรเ้ งนิ สดดีอย่างไร
ก�ำจดั คนกลาง และลดช่องวา่ งของการเข้าถึงบรกิ ารทางการเงนิ
โดยพ้ืนฐานแล้วสังคมไรเ้ งนิ สดที่แท้จรงิ ต้องเกิดมูลค่าการแลกเปล่ียนอย่างครบถ้วนเช่นเดียวกับ
เงนิ สด ซ่ึงอาจมีรฐั บาลแห่งชาติมากกวา่ ท่ีจะเป็นธนาคารหรอื องค์กรที่คล้ายกัน ท�ำหน้าที่เป็นผู้ให้
บรกิ ารทางการเงนิ แบบสาธารณูปโภคที่ได้รบั การสนับสนุนจากรฐั การเปลี่ยนผ่านไม่ใช่เรอ่ื งงา่ ย
ส�ำหรบั ผู้คนในทุกระดับ ไม่ต่างจากตัวอย่างที่วา่ ทุกคนสามารถเข้าถึงเมืองหลวงได้ แต่ผู้มีรายได้
น้อยต้องมีราคาในการเข้าถึงมากกวา่ ดังนั้นสังคมไรเ้ งดิ สดที่มาพรอ้ มกับการเปล่ียนแปลงระบบ
การช�ำระเงนิ การบรกิ ารธนาคารท่ีรอบด้านมีส่วนช่วยลดช่องวา่ งดังกล่าวได้
262

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

เครอ่ื งมือต่อสู้คอรร์ ปั ชั่น ที่มา:
เทคโนโลยไี รเ้ งนิ สดอาจเปน็ สินทรพั ยท์ ่ียง่ิ ใหญใ่ นการส้รู บกับการ บทความ “ธนาคารอยากเข้าถงึ
ทจุ รติ และองค์กรอาชญากรรม ซ่งึ ผทู้ ่ีได้รบั ประโยชน์มากที่สดุ คือ คนที่ไม่มีบัญชธี นาคาร”
ผู้ท่ีต้องการความช่วยเหลือมากที่สุด มีผู้คนกวา่ 1.4 พันล้านคน จาก longtunman.com
ท่ัวโลกที่ท�ำเงนิ ได้น้อยกวา่ 1.25 ดอลลารส์ หรฐั ฯ ต่อวนั ในขณะ บทความ “ยังจำ�กันได้มั้ย???
ท่ีเงนิ มูลค่ากวา่ 1.26 ล้านล้านดอลลารใ์ นประเทศก�ำลังพัฒนา สกลุ เงินดิจทิ ัล Libra ทวี่ นั นี้
ถูกยักยอกจากการทุจรติ การติดสินบน และการหลบเลี่ยงภาษี Temasek ของสงิ คโปร์ตดั สนิ ใจ
หากสามารถเรยี กคืนเงนิ จ�ำนวนนั้นกลับส่ปู ระเทศเหล่านั้นได้ จะ เข้าไปรว่ มลงทุนด้วย”
สามารถช่วยผู้คนกวา่ 1.4 พันล้านคน ให้พ้นจากความยากจน จาก marketingoops.com
และมีคณุ ภาพชีวติ ที่ดีข้ึนนานถึง 6 ปี หากทุกคนสามารถเช่ือม บทความ “China Takes Steps
ต่อกับโครงสรา้ งพ้ืนฐานการช�ำระเงินอิเล็กทรอนิกส์แบบครบ to Become First Cashless Society
วงจร ซ่ึงสภาพแวดล้อมแบบไม่มีเงินสดจะมีความโปรง่ ใสใน after Covid-19” โดย Kelsey Warner
ระบบไหลเวียนเงิน ไม่ว่าจะเป็นการช่วยเหลือระหว่างประเทศ จาก thenational.ae
หรอื การลงทนุ ภาคเอกชน ทกุ คนในเครอื ข่ายท่ีเช่อื มโยงในระบบ บทความ “In the Digital Age,
ดิจิทัลสามารถตรวจสอบได้วา่ เงนิ ไปไหนและถูกใช้อย่างไร ดัง Our Data Is Currency”
นั้นเม่ือเงนิ ก้อนใดปรากฏอยู่นอกกรอบการท�ำงาน อาจถกู ต้ังค่า โดย Danny Pehar จาก forbes.com
สถานะและตรวจสอบทันที ซ่งึ งา่ ยต่อกระบวนการทางบัญชแี ละ บทความ “Serving the Unbanked:
กฎหมายในข้ันต่อไป Business Strategies”
จาก wgsn.com
ปัจจยั เพิ่มความเป็นไปได้ บทความ “The Benefits of
ภายใต้ความท้าทายมากมาย รฐั บาลต้องด�ำเนินการปอ้ งกันและ a Cashless Society”
เชงิ รุกในด้านต่างๆ เชน่ การจดั การข้อมลู ส่วนบคุ คล การปกปอ้ ง โดย Mehul Desai จาก weforum.org
ความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว พรอ้ มสนับสนุนโครงสรา้ ง บทความ “Will Covid-19
พ้ืนฐาน ในประเทศท่ีพัฒนาแล้ว สังคมไรเ้ งนิ สดจะส่งมอบการ Containment Measures
ท�ำธุรกรรมแบบไรร้ อยต่อ คล่องตัว และมีต้นทุนต่�ำ ส่วนใน Accelerate the Transition of
ประเทศก�ำลังพัฒนา สังคมไรเ้ งินสดจะช่วยส่งมอบชีวิตท่ีดีใน Saudi Arabia into a
ด้านเศรษฐกิจและสังคมท่ีเปล่ียนแปลงไป ท้ังยังก่อให้เกิดการ Cashless Society?”
แลกเปล่ียนด้านมูลค่าที่เข้าถึงได้งา่ ย เท่าเทียม และเสรมิ สรา้ ง โดย Oxford Business Group
ความสัมพันธร์ ะหวา่ งผ้คู น ซ่งึ แน่นอนวา่ ทกุ ย่างก้าวย่อมมีความ จาก atalayar.com
ท้าท้ายรออยู่
ที่มาภาพ:
instarea.com
fieldguide.capitalinstitute.org
dashdevs.com
amazon.com
blognone.com
thecoinrise.com
thatsmags.com
fortune.com
aljazeera.com
nytimes.com

263

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

PFDORERSIVIGACNYING

ข้อมูลส่วนบคุ คลตอ้ งมากอ่ น

264 หมวดหมู่ อุตสาหกรรมคา้ ปลกี / สขุ ภาพและความเปน็ อยู่

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

เราก�ำลังถกู จบั ตามองและสอดส่อง
ใบหน้าท่ีแต่งแต้มด้วยสีสันท่ีหลากหลายของสมาชิก
จากกล่มุ The Dazzle Club ในลอนดอน ไม่ได้มีเหตผุ ล
ในการแต่งเพ่ือร่วมงานเทศกาลศิลปะ แต่เป็นการ
ใ ช้ ศิ ล ป ะ เ พ่ื อ ตั้ ง ค� ำ ถ า ม เ ก่ี ย ว กั บ ก า ร ส อ ด ส่ อ ง ด้ ว ย
เทคโนโลยีจดจ�ำใบหน้าในย่านคิงส์ครอส ย่านเช่ือมต่อ
ใจกลางมหานครลอนดอนที่มผี คู้ นสญั จรไปมาไมต่ ่�ำกวา่
แสนคนต่อวนั

265

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

ลอนดอนคือเมืองอันดับท่ี 2 ของโลกที่ตีคู่มากับปักก่ิงในการถูกสอดส่องและจับตามองมากท่ีสุด
บางบทความถึงกับกล่าววา่ เทคโนโลยีจดจ�ำใบหน้า (Facial Recognition) ระบาดไปท่ัวทั้งเกาะ
อังกฤษ โดยเฉพาะในพ้ืนท่ีสาธารณะอย่างศูนย์การค้าหรอื แม้แต่พิพิธภัณฑ์ต่างๆ โดยคาดว่า
มีกล้องวงจรปิดราว 420,000 ตัวที่ก�ำลังจ้องมองผู้คนกว่า 8 ล้านคนท่ีอาศัยและใช้ชีวิตอยู่ใน
ลอนดอน อย่างไรก็ดี แม้การติดต้ังกล้องวงจรปิดอาจเป็นมาตรฐานของเมืองยุคใหม่ แต่ไม่ก่ีปีที่
ผ่านมานี้ บรษิ ัทเอกชนหลายแห่งและรฐั ก�ำลังล่วงล้�ำความเป็นส่วนตัวมากเกินไป ปี 2019 ซาดิก
ข่าน (Sadiq Khan) นายกเทศมนตรกี รุงลอนดอน แสดงความกังวลถึงประเด็นดังกล่าว จนเขียน
จดหมายถึงผู้บรหิ ารคิงส์ครอสเซ็นทรลั เพ่ือขอข้อมูล ในขณะท่ีคณะกรรมการวิทยาศาสตรแ์ ละ
เทคโนโลยี กล่าววา่ เจ้าหน้าที่ควรยุติการทดลองเทคโนโลยีจดจ�ำใบหน้า จนกวา่ จะมีการก�ำหนด
กรอบทางกฎหมายท่ีชัดเจน
266

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

โดยธรรมชาติเม่ือผู้คนรู้สึกว่าถูกรุกล้�ำ พวกเขาย่อมต้อง
ป้องกันตัว เทคนิคการอ�ำพรางใบหน้าเชน่ เดียวกับท่ีกล่มุ The
Dazzle Club ใชใ้ นการตกแต่งโดยเพม่ิ ความสวา่ งหรอื ความมดื
บนใบหนา้ เพ่อื ทำ� ใหโ้ ปรแกรมสบั สน จงึ กลายเปน็ หน่งึ ในเครอ่ื งมอื
ยอดนิยมที่ศิลปินอย่างอดัม ฮารว์ ีย์ เคยใช้งาน โดยเทคนิค
นี้ดัดแปลงมาจากการพรางตัวของทหารเรอื ในสงครามโลก
ครงั้ ที่ 1 เชน่ เดียวกับผปู้ ระท้วงในฮ่องกงท่ีใชอ้ ปุ กรณ์งา่ ยๆ เพ่อื
หลกี เลยี่ งการตรวจจบั เชน่ หนา้ กากอนามยั , หน้ากากทท่ี ำ� ข้นึ เอง
หน้ากากขาวของกาย ฟอกส์ นักต่อสู้ชาวอังกฤษ หมวก
แวน่ ตาด�ำ การถักผมเปียท่ัวศีรษะเพ่ือใชป้ กปิดหน้าของตัวเอง
ตลอดจนการใช้โปรเจคเตอรแ์ บบภาพซ้อนภาพในช่ือนิรนาม
(Anonymous) ทางด้านโครงการของจงิ ไซหลิว นักศึกษาจาก
Utrecht School of the Arts ในเนเธอรแ์ ลนด์ท่ีมีมาต้ังแต่ปี 2017 ใช้การฉายภาพใบหน้าของ
บุคคลอ่ืนบนใบหน้าจรงิ ของผู้ใช้ โดยมีจุดประสงค์หลักเพ่ือต่อต้านเทคโนโลยีของกล้องท่ีติดต้ัง
ด้วยซอฟต์แวรจ์ ดจ�ำใบหน้า ล่าสุดมีชุดผลงานการออกแบบเครอ่ื งประดับโดยซารา่ ซัลลัม (Sara
Sallam) ท่ีใชช้ ่อื ผลงานวา่ Orwell ซ่งึ น�ำมาจากช่อื ของนักเขยี นจอรจ์ ออรเ์ วลล์ (George Orwell)
ผู้เขียนวรรณกรรมแนวดิสโทเปียเรอ่ื ง 1984 ผลงานทั้ง 3 ชิ้นประกอบไปด้วยเครอ่ื งประดับส�ำหรบั
สวมใส่บนใบหน้า หน้าอก และเท้า มีจุดประสงค์เพ่ือปกป้องตนเองของผ้ใู ชจ้ ากการถกู จดจำ� ใบหน้า
การตรวจจับการเต้นของหัวใจ หรอื เทคโนโลยีการติดตามการเดินทาง ท้ังยังเป็นการน�ำเสนอวธิ ี
ป้องกันการสอดแนม และการควบคุมของรฐั ที่เกิดข้ึนในหลายประเทศท่ัวโลก

267

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

ดูเหมือนกิจวตั รประจ�ำวนั ของเราก�ำลังเปลี่ยน
จ า ก เร่ือ ง ก า ย ภ า พ ไ ป สู่ ดิ จิ ทั ล ม า ก ข้ึ น เร่ือ ย ๆ
เ ป็ น ก า ร ป ฏิ บั ติ ง า น ร ะ ห ว่ า ง ผู้ ใ ห้ บ ร ิก า ร แ ล ะ
ข้อมลู มหาศาลท่ีผลติ จากผ้ใู ชง้ าน หนังสือ The
Age of Surveillance Capitalism: The Fight
for a Human Future at the New Frontier
เขยี นโดยโชชานา ซบู อฟฟ์ (Shoshana Zuboff)
ศาสตราจารยจ์ าก Harvard Business School
ได้อธิบายถึงทุนนิยมจากการสอดส่องข้อมูล
หรือทุนนิยมแบบสอดแนม ผู้เขียนให้ความ
หมายวา่ “ส�ำหรบั แบบแผนใหม่ทางเศรษฐกิจ
ประสบการณ์ของมนุษย์ กลายเป็นแหล่งที่มา
ของวตั ถดุ ิบที่ได้มาแบบฟรๆี โดยจะถกู เปล่ียน
ให้กลายเป็นข้อมูลด้านพฤติกรรม”

แสดงให้เห็นวา่ บรษิ ัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ ไม่วา่ จะเป็นกเู กิล เฟซบุ๊ก หรอื แอมะซอน ก�ำลังใชข้ ้อมลู
ส่วนบคุ คลหรอื พฤติกรรมของผ้ใู ชบ้ รกิ าร ในการท�ำหน้าที่ไม่ต่างจาก “วตั ถดุ ิบ” (Raw Material) ซ่งึ
ผ้เู ขียนเรยี กส่ิงน้ีวา่ “ส่วนเกินทางพฤติกรรม” (Behavioral Surplus) เน่ืองจากเป็นข้อมูลท่ีเกินกวา่
ความต้องการท่ีจะใช้ในการปรบั ปรุงด้านบรกิ าร ข้อมูลเหล่าน้ีจึงถกู ต่อยอดเพ่ือใช้ในการพยากรณ์
ด้วยระบบปญั ญาประดิษฐ์ จนกลายเปน็ “พฤติกรรมการบรโิ ภคในอนาคต” (Prediction Products)
ซ่งึ ถอื เปน็ กญุ แจสำ� คัญในการสง่ เสรมิ การขาย และกำ� ลงั แตกหน่อเปน็ ตลาดใหมใ่ นช่อื “ตลาดซ้อื ขาย
พฤติกรรมล่วงหน้า” (Behavioral Future Markets) ที่แบรนด์สินค้าหรอื บรษิ ัทต่างๆ ต่างต้องการ
เพ่ือเข้าถึงหัวใจของผ้บู รโิ ภคในชน้ั ท่ีลึกท่ีสดุ

ซูบอฟฟย์ ังช้ีให้เห็นอีกวา่ ในการใชง้ านกเู กิลหรอื เฟซบุ๊กน้ัน คนท่ัวไปมักคิดวา่ เราก�ำลังปฏิสัมพันธ์
กับระบบอัลกอรทิ ึม แต่ในความเป็นจรงิ ส่ิงท่ีเราเผชิญอยู่คือ ข้ันตอนล่าสุดของววิ ฒั นาการระบบ
ทนุ นิยมที่มีมาอย่างยาวนาน เรม่ิ ต้นจากระบบการผลติ สินค้า พัฒนาส่ทู นุ นิยมอตุ สาหกรรม ทนุ นิยม
บรหิ ารจดั การ ทนุ นิยมการเงนิ และลา่ สดุ คือทนุ นิยมแบบสอดแนมที่ตรวจจบั พฤติกรรมของผใู้ ชง้ าน

268

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

ภายใต้ความระแวดระวงั ผู้บรโิ ภคก�ำลังมองหาอะไร
รายงานปี 2018 จาก IBM ระบุวา่ ผู้บรโิ ภคท่ัวโลกราว 85% เช่ือวา่ บรษิ ัทสามารถปกป้องข้อมูล
ส่วนบุคคลของผู้บรโิ ภคได้มากข้ึน ยิ่งไปกวา่ น้ัน ผู้บรโิ ภคราว 75% จากทั่วโลก (หากเปรยี บเทียบ
เฉพาะผู้บรโิ ภคในสหรฐั อเมรกิ า อยู่ที่ 79% และสหราชอาณาจักรอยู่ที่ 82%) เห็นด้วยว่าหาก
ผู้บรโิ ภคไม่เช่ือม่ันวา่ บรษิ ัทเหล่าน้ันสามารถรกั ษาความปลอดภัยด้านข้อมูลได้หรอื ไม่ พวกเขาจะ
ไม่ซ้ือสินค้าจากบรษิ ัท ไม่วา่ ผลิตภัณฑ์จะมีคุณภาพดีเพียงใดก็ตาม
การปกป้องข้อมูลของผู้บรโิ ภคจึงไม่ใช่แค่ระบบที่ต้องมี แต่คือหัวใจหลักของแบรนด์ในการสรา้ ง
การรบั รูใ้ นตลาด การศึกษาจาก IBM ยังพบอีกด้วยวา่ ความม่ันคงและปลอดภัยทางไซเบอร์ มีความ
ส�ำคัญมากข้ึนและส�ำคัญกวา่ ความเช่อื มั่นท่ีผ้บู รโิ ภคมีต่อผ้นู �ำหรอื CSR ของบรษิ ัท
และไมเ่ พยี งกลมุ่ คนท่ีมคี วามรเู้ รอ่ื งไอทีสงู อยา่ งกลมุ่ เจเนอเรชนั่ ใหมเ่ ท่านั้นท่ีวติ กกังวล รายงานของ
ผ้นู �ำด้านการวเิ คราะห์สถิติ SAS ระบวุ า่ กล่มุ ผ้บู รโิ ภคสงู วยั มีความวติ กกังวลมากกวา่ คนรุน่ ใหม่เสีย
อีก โดยกลมุ่ เบบบี้ มู เมอรใ์ นสหรฐั อเมรกิ า 78% กังวลเรอ่ื งขอ้ มลู ส่วนบคุ คล (Data Privacy) มากกวา่
เจนเอ็กซ์ ซ่งึ ตัวเลขอย่ทู ี่ 72% และมิลเลนเนียล 66% ตามลำ� ดับ เรอ่ื งใหญ่ที่วติ กกังวลเปน็ อย่างมาก
คือการโจรกรรมเอกลักษณ์บคุ คล (Identity Theft) การฉ้อโกงทางการเงนิ ตลอดจนการท่ีข้อมูล
ส่วนบุคคลถูกขายหรอื แชรโ์ ดยไม่ได้รบั อนุญาต ท่ามกลางผู้บรโิ ภคท่ีเข้าใจความส�ำคัญของข้อมูล
มากข้ึนเรอ่ื ยๆ พวกเขายังคงคาดหวงั ให้บรษิ ัทสรา้ งความโปรง่ ใส และอธบิ ายถึงที่มาที่ไปและการ
ใชง้ านข้อมลู เหล่าน้ัน รายงานจาก Acxiom ปี 2018 พบวา่ ผ้บู รโิ ภค 88% เห็นด้วยวา่ ความโปรง่ ใส
คือเรอ่ื งที่ส�ำคัญมาก เม่ือตัดสินใจวา่ จะแชรข์ ้อมูลส่วนบุคคลเหล่าน้ันไปท่ีใดก็ตาม บรษิ ัทควรให้
ความสำ� คัญเรอ่ื งความเปน็ สว่ นตัวของลกู ค้าเปน็ ลำ� ดับต้นๆ และพจิ ารณาความเสย่ี งก่อนจะใชข้ อ้ มลู
เหล่าน้ัน ไม่วา่ จะเปน็ ข้อมลู เรอ่ื งใดก็ตาม

269

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

หน่ึงในทางเลอื กใหม่คือแอพพลเิ คชนั่ Signal และ Telegram รูปแบบการติดต่อแบบไม่มีค่าใชจ้ า่ ย
ท้ังยังปลอดภัยในการใช้ เพราะข้อมูลต่างๆ จะไม่ถูกตรวจสอบโดยผู้ให้บรกิ ารพาณิชย์ Signal มี
การพัฒนาระบบป้องกันความปลอดภัยและเทคโนโลยีการเข้ารหัสที่ดีท่ีสุด ถึงขนาดที่เอ็ดเวิรด์
สโนวเ์ ดน อดีตนักวเิ คราะห์ข่าวกรองชาวอเมรกิ ัน ยังแนะน�ำให้ใช้แอพพลิเคช่ันนี้ ซ่ึงเกิดจากความ
รว่ มมือระหวา่ ง Signal Foundation องค์กรไม่แสวงหาผลก�ำไร กับบรษิ ัท Whisper Systems
ผู้เช่ียวชาญด้านความปลอดภัยบนสมารท์ โฟนระดับโลก จุดเด่นของ Signal อยู่ท่ีการเปิดเผย
ซอรส์ โค้ดต่อสาธารณชน (Open Source) ทุกคนจึงสามารถมีส่วนรว่ มในการทดสอบและอุดรูรวั่
ของระบบ เพ่อื ยกระดับความปลอดภัยของผใู้ ชง้ านได้ ส่วน Telegram เปน็ แอพพลเิ คชนั่ ท่ีพฒั นาข้นึ
โดยพาเวล ดรู อฟ (Pavel Durov) ผ้กู ่อตั้ง VKontakte โซเชยี ลเน็ตเวริ ก์ รายใหญ่ในยุโรป ผ้ใู ชง้ าน
Telegram ต้องใส่หมายเลขโทรศัพท์ รอโค้ดเพ่ือยืนยันตัวตนก่อนเปิดใช้บรกิ าร จุดเด่นจึงอยู่ที่
มีการรกั ษาความปลอดภัยท่ีดีท่ีสุด ซ่ึงไม่เคยอนุญาตให้บุคคลท่ีสามเข้าถึงข้อมูลของผู้ใช้งานได้
โดยผู้ใช้งานสามารถเลือกได้ว่าต้องการสนทนาแบบทั่วไปหรอื สนทนาแบบลับ (Secret Chat)
แอพพลิเคชั่นดังกล่าวจึงมักถูกใช้ในกลุ่มนักเคล่ือนไหว ที่ต้องการนัดหมายการประชุมหรือ
เดินขบวน เพ่ือป้องกันการเข้าถึงข้อมูล

เม่อื ต้นปี 2020 สำ� นักขา่ วจาก The New
York Times รายงานวา่ มารก์ ซกั เคอรเ์ บริ ก์
ผู้ก่อต้ังเฟซบุ๊ก มีแผนจะปรับเปล่ียน
โครงสรา้ งโซเชยี ลมเี ดยี อยา่ งวอตสแ์ อปป์
(WhatsApp) อนิ สตาแกรม (Instagram)
และเฟซบุ๊กแมสเซนเจอร์ (Facebook
Messenger) ให้สามารถส่งข้อความ
ผ่ า น ห า กั น ไ ด้ ห ม ด ทุ ก แ พ ล ต ฟ อ ร์ม
และต้องการเรม่ิ ใช้เทคโนโลยีที่เรยี กว่า
End-to-End Encryption (E2EE) เพ่ือ
อ�ำนวยความสะดวก พร้อมเพ่ิมระบบ
ความปลอดภัยในการพูดคุยให้แก่ผู้ใช้
งานมากยิ่งข้ึน แต่ยังคงอย่ใู นข้ันตอนการ
พัฒนา และมีโอกาสเกิดช่องโหว่ในการ
ลดความปลอดภัยด้านข้อมลู ในการเช่อื ม
ต่อท้ัง 3 แพลตฟอรม์ รว่ มกัน

270

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

ความท้าทายยิ่งเพ่ิมข้ึนตามความซับซ้อนของผู้คน น�ำไปสู่การก่อต้ังเครอื ข่ายความปลอดภัย
ไซเบอรข์ ้ึนอย่างเป็นระบบ ภายใต้ความรว่ มมือจากผู้คนหลากหลายสาขา โดยน�ำแนวคิดเชิง
ออกแบบท่ียืดหยุ่นมาใช้เป็นกลยุทธห์ ลัก
Data Transparency Lab (DTL) คือแพลตฟอรม์ ด้านการวจิ ยั ที่อทุ ิศประโยชน์ให้กับข้อมูลท่ีไม่ระบุ
ตัวตน (Data Anonymity) และความโปรง่ ใส ผา่ นการออกแบบและการวจิ ยั ในเชงิ วทิ ยาศาสตรแ์ ละ
นวตั กรรม DTL เน้นการจัดหาเครอ่ื งมือเพ่ือสรา้ งประโยชน์ด้านข้อมูลส่วนบุคคล เช่น การพัฒนา
โปรแกรมด้านเทคนิคเพ่ือใช้เช่ือมต่อกับนักวจิ ัย ผู้ก�ำหนดนโยบาย และอุตสาหกรรม ที่สามารถ
พัฒนาซอฟต์แวรใ์ หม่ท่ีโปรง่ ใส เช่น Aircloak ผลงานความรว่ มมือระหวา่ ง Aircloak สตารท์ อัพ
สัญชาติเยอรมัน และสถาบันระบบซอฟต์แวรน์ าม Max Planck เทคโนโลยีซอฟต์แวรด์ ังกล่าวถือ
เป็นซอฟต์แวรแ์ รกภายใต้มาตรฐาน GDPR ซ่ึงไม่มีข้อมูลท่ีระบุถึงตัวตนของผู้ใช้งาน สอดคล้อง
กับกฎหมายใหม่ของสหภาพยุโรป สิ่งที่ Aircloak น�ำเสนอ คือการจัดการความเส่ียงโดยการไม่
เปิดเผยตัวตนในฐานะผู้ใช้บรกิ ารเชิงพาณิชย์ โดยนักวิเคราะห์ข้อมูลจะได้รบั อนุญาตให้ท�ำการ
สืบค้นข้อมูลเพียงในระดับท่ีไม่ก้าวล้�ำข้อมูลเชิงลึกหรอื ข้อมูลส่วนบุคคล ซ่ึงสามารถรบั ประกันได้
ถึงความปลอดภัย

271

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY
272

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

นอกจากน้ี ยังมีการก�ำหนดหลกั การด้านการออกแบบใหม่ที่เรยี กวา่ Data Trust by Design (DTbD)
ซ่ึงประกอบด้วย 6 หลักการเชิงปฏิบัติการที่สรา้ งสรรค์โดย >X เพ่ือเป็นแนวทางในกระบวนการ
ออกแบบ ไปจนถึงจรยิ ธรรม ความโปรง่ ใส และผลลัพธจ์ ากการสรา้ งมูลค่า ภายใต้วตั ถุประสงค์
ในการออกแบบระบบท่ีเช่ือมโยงกัน (Coherent Design System)

หลักการที่ 1 ส�ำหรบั องค์กรและผบู้ รโิ ภค การเข้า หลักการที่ 4 บริษัทต้องวางแผนระยะยาว
ถึงเรอ่ื งพ้ืนฐาน โดยการติดต่อส่ือสารต้องเกิด โดยเรม่ิ ต้นจากกลยุทธ์พ้ืนฐานที่ให้ข้อเท็จจรงิ
จากทั้ง 2 ฝ่าย เรยี บงา่ ย และสามารถเข้าถึงได้ มากกวา่ แบบจ�ำลอง

หลักการที่ 2 วตั ถปุ ระสงค์ด้านข้อมลู ขององค์กร หลักการที่ 5 องค์กรต้องทบทวนถึงลำ� ดับคณุ ค่า
ต้องมีสถานะชัดเจนต้ังแต่แรก (Value Hierarchy) ท่ีเน้นย้�ำเรอ่ื งความหมาย
และการมีส่วนรว่ มเป็นเมทรกิ ซ์ใหม่
หลักการที่ 3 บรษิ ัทต้องออกแบบระบบข้อมูล
ท่ีง่ายต่อการเช่ือมต่อของผู้บริโภค ในฐานะ หลักการที่ 6 การเช่ือมโยงกันบนพ้ืนฐานของ
เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล (Data Subject) และ ความเช่ือม่ัน (Trust Relationship) แบบสอง
การใช้งานอ่ืนๆ ทางระหว่างผู้ใช้งานกับแบรนด์ โดยสามารถ
ยกเลิกการใช้ได้โดยไม่มีนัยยะอ่ืนใด

นอกเหนือจากการค�ำนึงถึงข้อมูลส่วนบุคคลและความโปรง่ ใสในการจัดการ การให้สิทธิผ์ ู้บรโิ ภค
มากข้ึนในการควบคุมข้อมูลของตนเอง เป็นอีกหน่ึงประเด็นที่ถูกพูดถึง การศึกษาในปี 2018 โดย
Consumer Policy Research Centre พบวา่ 95% ของผู้บรโิ ภค ต้องการให้บรษิ ัทมอบตัวเลือก
ในการส่งต่อข้อมูลบางประเภท เพ่ือใช้หรอื แชรบ์ างอย่างกับผู้อ่ืน

273

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY
274

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

เราต้องเลือกระหวา่ งความเป็นส่วนตัวและสุขภาพที่ดี?
แม้จีนจะเร่มิ เข้าสู่ภาวะปกติหลังวิกฤตไวรัสโคโรนา ในช่วงล็อกดาวน์ รัฐบาลจีนเร่มิ น�ำระบบ
QR Code มาปรบั ใช้เป็นระบบโค้ดสุขภาพ (Health Code) อ้างอิงจากฐานข้อมูลของประชากร
ท่ัวประเทศ โดยมีบรษิ ัทยักษ์ใหญ่ในประเทศอย่าง Alibaba และ Tencent เป็นผู้พัฒนาระบบ
ดังกล่าว ท้ังน้ีประชาชนทุกคนต้องลงทะเบียนในระบบอย่างละเอียด ต้ังแต่ช่ือ-นามสกุล จนถึงการ
เดินทางครงั้ ล่าสดุ เม่ือกรอกข้อมลู เสรจ็ และผ่านการตรวจสอบโดยเจา้ หน้าท่ีแล้ว ผ้ใู ชจ้ ะได้รบั โค้ด
สขุ ภาพ ซ่งึ ปรากฏเป็นโค้ดแถบสีม่วง แดง ส้ม เหลือง และเขียว สีเหล่านี้บ่งบอกสถานะสขุ ภาพและ
ก�ำหนดความเคล่ือนไหวของประชาชน เพ่ือเป็นกรอบในการใช้งานพ้ืนท่ีหรอื เข้ารว่ มกิจกรรมต่างๆ
เช่น ออกจากบ้าน ข้ึนรถไฟฟา้ ไปท�ำงาน เข้ารา้ นอาหารหรอื ซูเปอรม์ ารเ์ ก็ต ฯลฯ ผู้ที่มี QR Code
สีเขียวสามารถท�ำกิจกรรมหรอื เข้าออกสถานท่ีตามท่ีรฐั อนุญาตได้อย่างอิสระ แต่ผู้ท่ีมีโค้ดสีแดง
หรอื เหลืองจะถูกจ�ำกัดการท�ำกิจกรรมในที่สาธารณะ เพ่ือลดความเสี่ยงในการระบาด แม้ในช่วงท่ี
การระบาดของไวรสั ในหลายเมอื งของจนี จะเรม่ิ คลค่ี ลายและทางการเรม่ิ คลายมาตรการการเดนิ ทาง
ข้ามเมืองแล้วก็ตาม แต่แอพพลิเคชั่นดังกล่าวก็ยังคงถูกใช้งานต่อไปในวงกวา้ งในกวา่ 300 เมือง
เม่ือเดือนมีนาคม ปี 2020 รฐั บาลจีนยังเปิดตัวระบบโค้ดสุขภาพเวอรช์ ั่นใหม่ ที่ให้ประชาชนเพ่ิม
ข้อมูลลงทะเบียนด้วยระบบสแกนและจดจ�ำใบหน้า อย่างไรก็ดี ระบบ Health Code ก็ส่งผลให้
ประชาชนเกิดความกังวลเรอ่ื งความเป็นส่วนตัว เน่ืองจากระบบจ�ำเป็นต้องใช้ข้อมูลส่วนตัว อีกท้ัง
ยังมีค�ำถามและข้อรอ้ งเรยี นต่างๆ ท่ีเก่ียวเน่ืองกับความปลอดภัยส่วนบุคคลด้วย

ห ลั ง จ า ก ที่ จี น เ ดิ น ห น้ า ใ ช้ ร ะ บ บ ดั ง ก ล่ า ว อ ย่ า ง ต่ อ เ น่ื อ ง
รฐั บาลหลายประเทศก็หันมาใชเ้ ทคโนโลยีท่ีคล้ายกัน เพ่ือ
รบั มือกับการระบาดของ COVID-19 สิงคโปรเ์ ปิดตัวแอพ
พลิเคช่ันส�ำหรบั ตรวจสอบผู้ที่ติดต่อกับผู้ติดเช้ือเม่ือไม่
ก่ีเดือนที่ผ่านมา ส�ำหรบั ประเทศที่ได้รบั ค�ำช่ืนชมถึงการ
รบั มือและการใช้เทคโนโลยีในการแก้ปัญหาคือไต้หวนั

ด้วยการมีท่ี ต้ั งเช่ือมต่ อกับพรมแดนจีน และเคยมี
ประสบการณ์จากการแพรร่ ะบาดของโรคในอดีต รฐั บาล
ไต้หวันจึงรับมือกับการระบาดของ COVID-19 อย่าง
รวดเรว็ โดยต้ังศูนย์บัญชาการกลางป้องกันโรคระบาด
(Central Epidemic Command Center: CECC) ทันที

275

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

โดยมาตรการป้องกันโรคที่รฐั บาลใช้คือการด�ำเนินงานตามกรอบประชาธิปไตย บนนโยบาย
ความโปรง่ ใสของข้อมูลสูงสุดจากภาครฐั มีโครงสรา้ งระบบสั่งการ (ผ่าน CECC) ท่ีชัดเจน พรอ้ ม
ให้ความรูด้ ้านการดูแลสุขภาพแก่ประชาชนอย่างเป็นระบบ หากมีผู้ใดรายงานกับโรงพยาบาลวา่
มีผู้ป่วยที่เข้าข่ายติด COVID-19 โรงพยาบาลจะรบี รายงานต่อ CECC เพ่ือติดตามรอ่ งรอยการ
ใช้งานพ้ืนที่สาธารณะของผู้ป่วยแบบไม่ระบุตัวตน ก่อนส่งข้อมูลต่อไปยังบรษิ ัทผู้ให้บรกิ ารทาง
โทรศัพท์ เพ่ือส่งข้อความเตือนการแพรร่ ะบาด (Epidemic Alert) ให้ผู้ที่มีความเสี่ยงหรอื ใช้งาน
ในพ้ืนที่ดังกล่าวรบั ทราบ การปฏิบัติงานทั้งหมดนี้อยู่บนพ้ืนฐานของการรกั ษาความลับ โดยไม่มี
การระบุข้อมูลของผู้ติดเช้ือ

ไต้หวันยังเปิดตัวระบบใบชี้แจงสุขภาพ
โคโรนาไวรัส (Health Declaration
Form) ท่ีก่อนเข้าประเทศประชาชนต้อง
สแกนคิวอารโ์ ค้ด เพ่ือกรอกเอกสารเรอ่ื ง
ข้อมูลสุขภาพและประวัติการเดินทาง
ข้อมูลเหล่านี้ จะถูกรวบรวมไปในระบบ
กักตัวและระบบ Electronic Fence
System ท�ำให้หน่วยงานในระดับท้องถ่ิน
สามารถติดตามบุคคลท่ีต้องกักตัว โดย
จะมีเจ้าหน้าที่โทรหรอื ส่งไลน์ไปสอบถาม
อาการทุกวัน พรอ้ มส่งอาหาร เก็บขยะ
และให้ค�ำปรกึ ษาในเรอ่ื งต่างๆ หากครบ
14 วนั แล้วไม่มีข้อบ่งชโ้ี รค ก็สามารถกลับ
มาใช้ชีวติ ประจ�ำวนั ได้ตามปกติ ในขณะ
ที่ชาวไต้หวันทราบว่าการเฝ้าระวังอย่าง
เข้มงวดดังกล่าว อาจส่งผลต่อการรุกล้�ำ
ความเป็นส่วนตั ว แต่ ผู้คนส่วนใหญ่
ยอมรบั เรอ่ื งการใช้ข้อมูลส่วนบุคคล และ
ยินดีปฏิบัติตามกฎระเบียบของรฐั บาล

276

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

สว่ นท่ีญปี่ นุ่ กระทรวงสาธารณสขุ เพิง่ เปดิ ตัวแอพพลเิ คชน่ั ที่ช่อื วา่ COCOA ซ่งึ ยอ่ มาจาก COVID-19
Contact-Confirming Application การใช้งานหลักคือการส่งข้อความเตือนผู้ใช้งานวา่ ขณะน้ี
ก�ำลังเข้าไปอยู่ในบรเิ วณท่ีเสี่ยง หรอื มีผู้ติดเช้ือ COVID-19 อยู่ใกล้ๆ แอพพลิเคชั่นดังกล่าวเป็น
ความรว่ มมือกันระหว่างรฐั บาลญ่ีปุ่นกับบรษิ ัทไมโครซอฟต์ โดยให้ความส�ำคัญเร่อื งการปกป้อง
ข้อมูลส่วนบุคคลมากกวา่ ซอฟต์แวรอ์ ่ืนๆ ท่ีถูกใช้อยู่ในประเทศต่างๆ จึงเน้นการท�ำงานผ่านระบบ
บลูทูธเป็นหลัก และจะไม่เก็บข้อมูลส่วนตัวของผู้ใช้งาน ไม่วา่ จะเป็นช่ือ-นามสกุล เบอรโ์ ทรศัพท์
รวมถึงข้อมูลเก่ียวกับโลเคช่ันต่างๆ ของผู้ใช้งานด้วย ขณะเดียวกัน ข้อมูลอ่ืนๆ ของผู้ใช้งานที่ถูก
เก็บผ่านแอพฯ ก็จะมีอายุเพียง 14 วนั เท่านั้น

277

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : TECHNOLOGY

ทางด้านสหภาพยโุ รป (EU) เรมิ่ น�ำเสนอแนวทางในการใชเ้ ครอ่ื งมือติดตาม (Contact Tracing) แก่
ประเทศประเทศสมาชกิ แม้เทคโนโลยีดังกล่าวจะมีข้อดี แต่ขณะเดียวกันก็ต้องปกป้องข้อมูลส่วน
บุคคล ส�ำหรบั การเก็บข้อมลู เหล่าน้ี อย่างน้อยที่สดุ ต้องลบทันทีเม่ือวกิ ฤตไวรสั โคโรนาผ่านไป
โครงการ Decentralised Privacy-Preserving Proximity Tracing (DP-3T) ศึกษาวธิ รี ะบุตัวตน
แบบชั่วคราว มากกวา่ การใช้เบอรโ์ ทรศัพท์เพ่ือติดตามผู้ต้องสงสัยติดเช้ือ พรอ้ มปกป้องผู้ใช้งาน
และคงสถานะนิรนาม โดยช่ือและข้อมูลประจ�ำตัวของประชาชนจะไม่ถูกบันทึก จัดเก็บ หรอื ส่งต่อ
ไปยังผู้ท่ีมีส่วนได้ส่วนเสียคนอ่ืนๆ ดังนั้น การจัดการและควบคุมทั้งหมดจึงไม่ได้อยู่ภายใต้องค์กร
เดียว เพ่ือหลีกเลี่ยงการใช้ข้อมูลในทางที่ผิดในอนาคต เช่น Pan-European Privacy-Preserving
Proximity Tracing (PEPP-PT) เป็นการใช้แอพพลิเคช่ันในลักษณะ Opt-In ซ่ึงการใช้งานจะไม่
ระบุตัวตนผู้ใช้ ส่วนการติดตามจะเป็นการติดตามผ่านบลูทูธเป็นหลัก

278

ท่ามกลางการค้นหาทางออก ความน่ าหวั่นใจเร่ือง เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC
ค ว า ม เ ป็ น ส่ ว น ตั ว เ ห็ น ภ า พ ชั ด ม า ก ข้ึ น ผ่ า น บ ท ค ว า ม ใ น
หนังสือพิมพ์ Financial Times เรอ่ื ง “The World After CORE IDEA : TECHNOLOGY
Coronavirus” โดยยูวลั โนอาห์ แฮรารี ในประเด็นการ
สอดส่องอย่างเบ็ดเสรจ็ (Totalitarian Surveillance) ที่มา:
จากภาครฐั เพ่ือต่อสู้กับไวรสั โคโรนา หากการใช้เคร่อื ง บทความ “ ‘เทคโนโลยีจดจ�ำ ใบหนา้ ’ ระบาดทั่ว
มือดังกล่าวเป็นไปด้วยความไม่ระมัดระวัง จะท�ำให้การ อังกฤษ อาจเกดิ วิกฤตรกุ ล�ำ้ ความเปน็ สว่ นตวั ”
ระบาดเป็นจุดเปลี่ยนส�ำคัญของประวตั ิศาสตร์ สู่การสอด จาก themomentum.co
ส่องมหาชน (Mass Surveillance) และเป็นการสอดส่อง บทความ “แนะน�ำ แอพพลเิ คช่นั แชท
จาก ‘บนผิวหนัง’ สู่การสอดส่อง ‘ใต้ผิวหนัง’ แบบทุกอณู สดุ ปลอดภัย หลังพ.ร.บ.ไซเบอรผ์ ่านแล้ว”
จาก posttoday.com
ยวู ลั โนอาห์ แฮรารี ท้ิงประเด็นไวอ้ ย่างน่าสนใจวา่ รากของ บทความ “เมอื่ เทคโนโลยีจดจ�ำ ใบหน้า ละเมิด
ปญั หาคือผคู้ นถกู ขอให้เลอื กระหวา่ งความเปน็ ส่วนตัวและ สทิ ธสิ ่วนบุคคล” จาก bangkokbiznews.com
สุขภาพท่ีดี แต่เป็นการเลือกท่ีไม่สมเหตุสมผล เพราะเรา บทความ “รู้จัก Health Code หน่งึ ในเคร่ืองมอื
สามารถและสมควรได้รบั ความเปน็ ส่วนตัวและสขุ ภาพที่ดี เทคโนโลยที จ่ี นี ใชค้ วบคมุ การระบาดของโควดิ -19”
เราสามารถปกป้องสุขภาพและหยุดการระบาดของเช้ือ โดย Master Peace และ คมปทติ สกลุ หวง
ไวรสั โคโรนาได้ ด้วยการเสรมิ พลังให้พลเมือง ไม่ใช่ด้วย จาก thestandard.co
รฐั บาลท่ีสอดส่องอย่างเบ็ดเสรจ็ บทความ “หนงั สือ The Age of Surveillance
Capitalism ยุคทนุ นิยมสอดแนม และขอ้ มูลสว่ น
ที่มาภาพ: bestcssaward.com nytimes.com ตวั กลายเป็นสนิ ค้า” โดย ปรีดี บญุ ซือ่
pri.org medium.com qz.com จาก thaipublica.org
i-d.vice.com aircloak.com patentlyapple.com บทความ “Coronavirus: Privacy& Trust”
msn.com greaterthanexperience.design hackaday.com จาก wgsn.com
dezeen.com บทความ “Could the ‘Liberal’ Dutch Have
Learned from Taiwan’s Approach to
Coronavirus?” โดย Cha-Hsuan Liu และ
Jaap Bos จาก theguardian.com
บทความ “Personal Data: Designing for
Privacy” จาก wgsn.com
บทความ “Personal Data: Trust and
Transparency” จาก wgsn.com
บทความ “Privacy Researchers Devise a
Noise-Exploitation Attack That Defeats
Dynamic Anonymity” โดย Natasha Lomas
จาก techcrunch.com/
บทความ “These Activists Use Makeup to
Defy Mass Surveillance” จาก i-d.vice.com

279

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT
280

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT
281

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

20 เมษายน ปี 2020 คือวนั ครบรอบ 50 ปวี นั ค้มุ ครองโลก (Earth Day) ซ่งึ
เท่ากับวา่ ผ้คู นได้พูดถึงเรอ่ื งการอนุรกั ษ์ส่ิงแวดล้อมมานานถึง 50 ปีแล้ว ใน
อดีตองค์กรอนุรกั ษ์ธรรมชาติได้ออกมาเรยี กรอ้ งให้ผคู้ นตระหนักถึงการอนุรกั ษ์
ปา่ แหลง่ ต้นน้�ำ และสตั วป์ า่ ในขณะที่ปจั จุบนั ภาวะโลกรอ้ นไดเ้ พมิ่ ความตระหนัก
รเู้ รอ่ื งสภาพอากาศท่ีเปลยี่ นแปลงไป รวมถงึ ปรมิ าณของกา๊ ซคารบ์ อนไดออกไซด์
จำ� นวนมหาศาลในชนั้ บรรยากาศ ซ่งึ สง่ ผลกระทบตอ่ สง่ิ มชี วี ติ ทง้ั หมด สารคดที ไ่ี ด้
รบั ค�ำช่นื ชมอยา่ งลน้ หลามจากออสเตรเลยี ในช่อื 2040 ก�ำกับโดยเดมอน เกโม
(Damon Gameau) วางโครงสรา้ งสารคดีประหน่ึงเป็นการเขียนจดหมายให้
ลกู สาววยั 4 ขวบ โดยคาดการณ์ถึงโลกท่ีพวกเขาก�ำลงั อาศยั อยแู่ ละเติบโตข้นึ วา่
เปน็ อยา่ งไร หากเปรยี บโลกของคนรนุ่ ใหมเ่ ปน็ โรคมะเรง็ กา๊ ซคารบ์ อนไดออกไซด์
คือเซลลม์ ะเรง็ ท่ีค่อยๆ กัดกินโลก โลกค่อยๆ บาดเจบ็ ด้วยภาวะโลกรอ้ น และเห็น
ผลลพั ธท์ ี่สง่ ผลต่อการใชช้ วี ติ สงู สดุ ในปี 2040 โดยก่อนจะเผชญิ กับความจรงิ ที่
โหดรา้ ยในอกี 20 ปขี า้ งหนา้ สารคดไี ดม้ อบวสิ ยั ทศั นเ์ รอ่ื งการรบั มอื กบั วกิ ฤตการณ์
ที่เกิดข้นึ ในปจั จุบนั มากกวา่ เพราะสง่ิ ท่ีเกิดข้นึ ในปจั จุบนั ถือเปน็ ความรบั ผดิ ชอบ
ของทกุ คนบนโลก สารคดที ถี่ กู ผลติ ข้นึ จากการระดมทนุ เรอ่ื งน้ี มงุ่ หวงั วา่ ขอ้ ความ
จากสารคดีจะเข้าถึงระบบการศึกษาขั้นพ้ืนฐานของเด็กท่ัวโลกต้ังแต่ปี 2020
เปน็ ต้นไป และเปน็ หน่ึงในกระบอกเสยี งที่ชว่ ยสง่ ต่อถึงผคู้ นในวงกวา้ ง เพ่อื ชว่ ย
กันรกั ษาโลกให้กลบั มามสี ขุ ภาพดีดังเดิม

ปี 2021 เป็นปีแห่งการฟ้ นื คืนระบบธรรมชาติให้กลับมาสมบูรณ์อีกครง้ั การ
เปลยี่ นแปลงทางสังคม วฒั นธรรม เศรษฐกิจ และเทคโนโลยี ลว้ นเปน็ ตัวแปร
ส�ำคัญที่ท�ำให้เกิดการเปล่ียนแปลงด้านส่ิงแวดล้อม รายงาน New Nature
Economy โดยองค์การสหประชาชาติ เผยวา่ แรงขบั เคล่อื นจากภาครฐั เอกชน
ทิศทางของบรษิ ัท และนวตั กรรมเทคโนโลยี จะเปน็ แรงกระต้นุ ให้เกิดเศรษฐกิจ
ธรรมชาติแนวใหมท่ ี่ดียงิ่ ข้นึ จงึ มกี ารน�ำมาตรวดั ด้านสงิ่ แวดลอ้ มท่ีเรยี กวา่ Task
Force on Climate-Related Financial Disclosures (TCFD) มาใชใ้ นการ
ประเมินผลของบรษิ ัทและองค์กรต่างๆ มาตรวดั นี้ใช้วเิ คราะห์ความเส่ียงและ
โอกาสในการสรา้ งผลกระทบต่อสภาพอากาศ ธรรมชาติ และส่งิ แวดลอ้ ม ซ่งึ มี
ผลต่อความน่าเช่อื ถือ การออกสินเช่อื หรอื การให้ก้ยู ืมเพ่ือลงทนุ ทางธรุ กิจ ค่า

282

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

ความเสยี่ ง TCFD กลายเปน็ มาตรฐานสำ� หรบั เศรษฐศาสตรย์ คุ ใหม่ และยงั เปน็
ปจั จยั สำ� คัญต่อการเติบโตของผลติ ภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) เชน่ อินเดีย
อินโดนีเซยี และออสเตรเลยี ในปที ่ีผา่ นมา พบวา่ มดี ัชนีจดี ีพตี ่�ำสดุ ในรอบ 10 ปี
ซ่งึ เปน็ ผลมาจากการเปลยี่ นแปลงด้านสภาพแวดลอ้ ม และความเส่อื มโทรมของ
ทรพั ยากรเน่ืองจากภัยพบิ ตั ิทางธรรมชาติ

ไม่เพียงก๊าซคารบ์ อนไดออกไซด์เท่าน้ันท่ีเปน็ ตัวแปรสำ� คัญ ส�ำหรบั การก�ำหนด
คณุ ภาพชวี ติ มนุษย์และระบบนิเวศ ปญั หามลภาวะทางขยะนับเปน็ ปญั หาระดับ
ชาติส�ำหรบั ศตวรรษน้ีเช่นกัน เพ่ือความน่าเช่ือถือและภาพลักษณ์ของแบรนด์
สินค้า บรษิ ัทจำ� หน่ายสินค้าอปุ โภคบรโิ ภคและแบรนด์แฟชนั่ ยักษ์ใหญ่ จงึ ปรบั
ตัวให้สอดรบั กับแนวโน้มด้านสง่ิ แวดลอ้ มอยา่ งเห็นได้ชดั เชน่ แบรนด์ Adidas,
Levi’s, Prada ฯลฯ ซ่งึ ได้กลายเป็นผ้นู �ำด้านนวตั กรรมสินค้ารไี ซเคิลไปเป็นที่
เรยี บรอ้ ย ส่วนบรษิ ัท Nestle, McDonald’s และ Starbucks ได้จดั แคมเปญ
รณรงค์ลดการใชพ้ ลาสติกที่ใชค้ รง้ั เดียวแลว้ ทิ้ง (Single-Use Plastic) ควบค่กู ับ
การพฒั นาเทคโนโลยรี ไี ซเคลิ โดยผลติ บรรจุภณั ฑซ์ ่งึ ท�ำจากวสั ดชุ วี ภาพ (Bioma-
terial) ที่ยอ่ ยสลายงา่ ยและไมป่ ลอ่ ยสารพษิ สรู่ ะบบนิเวศทั้งทางบกและทางน้�ำ

เชน่ เดียวกับการปรบั ตัวของผ้บู รโิ ภค ปนี ้ีเปน็ การเดินทางมาถึงยคุ Post-Con-
sumer รายงาน Trust Barometer ปี 2020 โดย Edelman คาดการณ์แนวโน้ม
ประชากรกับทัศนคติต่อสนิ ค้า วา่ ภายใต้บรบิ ทการเขา้ ถึงความจรงิ จากขอ้ มลู บน
ส่อื โซเชยี ล ท�ำให้ผคู้ นยคุ นี้ราว 50% รสู้ กึ ไมเ่ ช่อื ใจในธรุ กิจที่มนี โยบายเพ่อื สงั คม
ยงิ่ ไปกวา่ นน้ั คอื การไมส่ ามารถเชอ่ื ใจในแถลงการณห์ รอื การแสดงออกผา่ นส่อื ของ
ภาครฐั ผบู้ รโิ ภคท่ีเรยี กตัวเองวา่ Post-Consumer โดยเฉพาะชาวเจเนอเรชน่ั ซี
และมลิ เลนเนียล จงึ มองหาความจรงิ จากธรุ กจิ และการบรกิ ารทใ่ี สใ่ จสงิ่ แวดลอ้ ม
สนับสนนุ การใชช้ วี ติ ในรปู แบบพ่งึ พาตนเองมากข้นึ เกิดกระแส Anti-Brand ต่อ
ต้านการน�ำเสนอแบรนด์สินค้าท่ีไม่ตระหนักถึงสังคมหรอื สิ่งแวดล้อม เขียนกฎ
ของแฟชน่ั ข้ึนมาใหม่ และมีไลฟส์ ไตล์ท่ีเปน็ ตัวเองในแบบที่ดียิ่งข้ึน ด้วยการท�ำ
เพ่อื สงั คม สง่ิ แวดลอ้ ม และเพ่อื นมนษุ ยด์ ้วยกัน

283

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

FSALVOOWUNREOSSF

ปลอ่ ยใจใหส้ ัญชาตญาณพาไป

หมวดหมู่ ความงามและแฟช่นั , สุขภาพและความเป็นอย,ู่ รา้ นคา้ แหง่ อนาคต
284 (อตุ สาหกรรมค้าปลกี ), สถาปตั ยกรรมและการตกแตง่ , สือ่ และความบนั เทงิ

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

Is this adding value?

มันเพ่ิมคณุ ค่าให้คณุ หรอื ไม่ เป็นค�ำพูดท่ีไรอัน นิโคเดมัส (Ryan Nic-

odemus) และโจชวั ฟลิ ด์ส มลิ ลเ์ บริ น์ (Joshua Fields Millburn) มกั
กลา่ ว พวกเขาทั้งสองได้รบั การขนานนามวา่ เปน็ มนิ ิมอลลสิ ต์ท่ีสรา้ งแรง
บนั ดาลใจในการใชช้ วี ติ ในยคุ แหง่ โลกทนุ นิยม ชวี ติ ของท้ังค่ถู กู ถา่ ยทอด
ผ่านภาพยนตรส์ ารคดี Minimalism: A Documentary About the
Important Things โดยเสนอแนวทางการเลอื กใชห้ รอื ซ้อื สงิ่ ของที่สรา้ ง
คณุ ค่าให้แก่ตนเอง สอดคลอ้ งกับค�ำพดู ที่ถกู กลา่ วโดยมารเิ อะ คนโดะ
(Marie Kondo) ผหู้ ญงิ ทสี่ ง่ ตอ่ ประกายแหง่ ความสขุ ดว้ ยการจดั บา้ นผา่ น
หนังสอื The Life-Changing Magic of Tidying Up เรอ่ื งราวได้ถกู สง่
ต่อไปยงั ผคู้ นจำ� นวนมากผา่ นรายการ Tidying Up with Marie Kondo
โดยมคี ำ� พดู ตดิ ปากวา่ “Does it spark joy?” ของสง่ิ นนั้ จุดประกายความ
สขุ ใหค้ ณุ หรอื ไม่ ทงั้ แนวทางมนิ มิ อลลสิ มแ์ ละการจดั บา้ นเพม่ิ สขุ ตา่ งมสี ง่ิ
หน่ึงท่ีเหมอื นกัน นั่นคือการมองเห็นความสำ� คัญในสงิ่ ของทกุ ชนิ้ และใช้
งานมนั อยา่ งมคี วามสขุ

285

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

มิลเลนเนียลคือกลุ่มคนท่ีเติบโตมาพรอ้ มเทคโนโลยีและสุนทรยี ภาพแบบ
มินิมอลลิสม์ อย่างความนิยม iPhone หรอื การเลือกของใชจ้ ากแบรนด์ Muji
ในปี 2017 มกี ารพดู ถึงแนวคิด Less Is More ในอตุ สาหกรรมแฟชนั่ และของ
แตง่ บา้ น สว่ นหน่งึ มาจากความนยิ มในแบรนดส์ นิ คา้ และเปน็ หน่งึ ในแนวทางการ
ออมเงนิ ผา่ นไลฟส์ ไตล์ จนกระทง่ั มบี ทความ “Note From a Baby Boomer to a
Millennial Minimalist” จากส่อื medium.com ทไ่ี ดก้ ลา่ วไวว้ า่ มนิ มิ อลคอื หนทาง
ในการเอาตวั รอด ผา่ นมา 4 ปี ไลฟส์ ไตลก์ ารใชช้ วี ติ เหลา่ นี้ไดแ้ พรห่ ลายไปสตู่ ลาด
ของเจเนอเรชน่ั อ่ืนไปบา้ ง บา้ งก็ปรบั มนิ ิมอลให้กลายเปน็ สนิ ค้าไฮเอนด์หรอื จบั คู่
สสู่ นิ คา้ อโี คเ่ พ่อื ความยง่ั ยนื ขณะเดยี วกนั เจเนอเรชน่ั ทใ่ี กลช้ ดิ และรบั ไลฟส์ ไตลน์ ี้
ไปเต็มๆ คือเจเนอเรชนั่ ซี เพยี งแต่มนิ ิมอลในแบบฉบบั ของเจนซนี ้ี ได้ขยายภาพ
มินิมอลเดิมให้ดมู ีชวี ติ ชวี า โดยสรา้ งลกู เล่นจากประเด็นทางสังคมส่กู ารมีไลฟ์
สไตล์ท่ีตรงโจทย์กับสภาวะแวดล้อมโลก มีผลต่อพฤติกรรมการเรยี กรอ้ งสิทธิ
และพรอ้ มสง่ ต่อแนวความคิด ผลสำ� รวจในปที ่ีผา่ นมาจาก CGS ระบวุ า่ ผบู้ รโิ ภค
เจนซมี กั เลอื กใชส้ นิ คา้ รกั ษ์โลก โดยคดิ เปน็ 68% จากจำ� นวนผบู้ รโิ ภคทง้ั หมด ผล
สำ� รวจจากโพลพบวา่ ในจำ� นวนแอคเคานตบ์ นส่อื โซเชยี ลอยา่ งอนิ สตาแกรมของ
เหลา่ เจนซี มี 95% ที่น�ำเสนอไลฟส์ ไตลเ์ พ่อื สงิ่ แวดลอ้ ม รวมถึงกลา้ ท่ีจะซ้อื สนิ ค้า
ราคาสงู หรอื อยใู่ นกลมุ่ สนิ ค้า Eco Luxury ถ้าสนิ ค้าเหลา่ น้ันผลติ ด้วยกรรมวธิ ี
ใสใ่ จสงิ่ แวดลอ้ ม ท้ังยงั ยนิ ดีซ้อื สนิ ค้ากลมุ่ Luxury มอื สองในรนุ่ เก่าๆ เพ่อื เพิม่
มลู ค่าสนิ ค้าให้กลบั มาสงู ข้นึ ใหมอ่ ีกครงั้ และติดเทรนด์ในสงั คมออนไลน์

รายงานจาก WGSN คาดการณ์วา่ ในปี 2021 แม้ผู้บรโิ ภคจะมีความต้องการ
ซ้ือสินค้ามากข้ึน แต่ก็รูจ้ ักคัดสรรส่ิงท่ีดีข้ึนด้วยเช่นกัน สินค้าที่ไม่พัฒนาการ
บรกิ ารหรอื ไมม่ อบประสบการณ์ท่ีดีแก่ลกู ค้าจะตกไป ยงิ่ สนิ ค้า Fast Fashion ท่ี
มคี ณุ ภาพในการผลติ ต่ำ� จะตอ้ งหนั มาใสใ่ จกบั ระบบการผลติ มากข้นึ อาจไมอ่ อก
สนิ คา้ ในทกุ ฤดกู าล แตเ่ นน้ ใหส้ นิ คา้ สามารถสวมใสไ่ ดน้ านทสี่ ดุ ซ่งึ การพรอี อเดอร์
จดั อยใู่ นกลมุ่ สนิ ค้าท่ีผบู้ รโิ ภคยอมจา่ ยในราคาท่ีแพงข้นึ มากกวา่ สนิ ค้าขายมา-
ไปเรว็ โดยเฉพาะชาวเจนซี ที่มพี ฤติกรรมเลอื กกินอยา่ งมลี มิ ติ สนับสนนุ การงด
เวน้ เน้ือสตั ว์ ทง้ั หมดนี้ไดถ้ กู สง่ สารออกไปผา่ นสนิ คา้ สไตลม์ นิ ิมอลบนส่อื ออนไลน์
หลายประเภท เชน่ แบรนด์ Caustic Youth หรอื Off-White ซ่งึ ลว้ นเปน็ แบรนด์
เส้อื ผา้ และของใชท้ ่ีเน้นความน้อยในกระบวนผลติ แต่ใสใ่ จในวสั ดแุ ละงานดีไซน์
แนวสตรที เปน็ ผลติ ภัณฑ์ที่เน้นความทนทาน คงทนต่อการใชง้ านระยะยาว หรอื
แบรนด์ Madhappy ที่ผลติ มาเพ่ือชาวเจนซโี ดยเฉพาะ ผลติ ด้วยวสั ดทุ ี่ค้มุ ค่า

286

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

เน้นรบั พรอี อเดอรเ์ พ่อื ไมใ่ หส้ นิ คา้ ลน้ ตลาด หรอื สน้ิ เปลอื งทรพั ยากร สรา้ งเอกลกั ษณ์ดว้ ยการ
สกรนี โควตค�ำพูดท่ีมองโลกในแงบ่ วก โดยได้รบั แรงบันดาลใจจากกลุ่มในสังคมออนไลน์
Localoptimist.com เปน็ บลอ็ กทแ่ี ลกแปลย่ี นความเหน็ เกย่ี วกบั สขุ ภาพจติ รวบรวมบทความ
บทสมั ภาษณ์ สรา้ งโปรแกรมบำ� บดั จติ ใจจากประสบการณ์จรงิ ของผคู้ นในวยั ใกลเ้ คยี งกนั เม่อื
มีประเด็นท่ีได้รบั ความนิยมในบลอ็ ก ประเด็นน้ันจะถกู น�ำมาเปน็ ส่วนหน่ึงของงานดีไซน์บน
เส้อื ผา้ และของใช้ จนเปน็ ท่ีนิยมในหมเู่ จนซผี นู้ ิยมสไตลส์ ตรที
บลิ ลี่ อายลชิ (Billie Eilish) นักรอ้ งและผนู้ �ำแฟชน่ั หน่ึงในแรงบนั ดาลใจของเหลา่ บรรดาเจนซี
ไดเ้ ขา้ รว่ มกจิ กรรมทจ่ี ดั โดยผจู้ ดั กจิ กรรมเอนเตอรเ์ ทนเมนตด์ า้ นสง่ิ แวดลอ้ ม Reverb เนรมติ
กรนี คอนเสริ ต์ Where Do We Go? World Tour ในธมี รกั ษ์โลกของเธอ ซ่งึ เปดิ ขายต๋ัวฟรี
ให้กับแฟนๆ ท่ีให้ความสนใจด้านสงิ่ แวดลอ้ มในปี 2019 ท่ีผา่ นมา โดยวางแผนสรา้ งหมบู่ า้ น
อีโคภายใต้ช่อื Billie Eilish Eco-Village เชญิ ชวนให้ผคู้ นมาเรยี นรกู้ ารใชช้ วี ติ โดยปราศจาก
พลาสตกิ ทกุ ประเภท รวมถงึ การรไี ซเคลิ อยา่ งถกู วธิ ี เหลา่ น้ีคอื การสง่ ตอ่ แนวคดิ ผา่ นกจิ กรรม
เอนเตอรเ์ ทนเมนต์และทดลองให้เห็นวา่ สามารถท�ำได้จรงิ ในทางปฏบิ ัติ ซ่งึ แนวทางการจดั
คอนเสริ ต์ ประเภทน้ี เคยเกิดข้นึ โดยศลิ ปนิ ดังหลายคน เชน่ แฮรร์ ่ี สไตลส์ (Harry Styles)
หรอื วง The 1975 กิจกรรมเหลา่ นี้จดั วา่ เปน็ Greentertainment รปู แบบใหม่ ที่น�ำวธิ รี กั ษ์
โลกมาผสมผสานเขา้ กับไลฟส์ ไตล์ ท้ังยงั สรา้ งความบนั เทิงได้แบบไมร่ สู้ กึ ถกู ยดั เยยี ด

287

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC ผลสำ� รวจจาก Ubimo ยงั เผยอีกวา่ ชาวเจนซจี ำ� นวน 80%
มักช่นื ชอบการเลอื กซ้อื สินค้าจากรา้ นค้า โดยจะเลง็ สินค้า
CORE IDEA : ENVIRONMENT ที่ช่นื ชอบจากชอ่ งทางออนไลน์ไว้ แลว้ ตามไปซ้อื ถึงรา้ น แม้
288 รา้ นน้ันจะเป็นรา้ นเล็กๆ ที่ไม่ได้มีช่ือเสียงมากก็ตาม ทั้งนี้
เพราะต้องการมีประสบการณ์การจับจ่ายและเข้าถึงไลฟ์
สไตล์ในทางเดียวกันกับรา้ นค้า ทั้งยังลดปรมิ าณคารบ์ อน
ฟตุ พรนิ ต์จากระบบขนส่ง เหลา่ เจนซยี ังยินดีใชบ้ รกิ ารรา้ น
คา้ ประเภท Refill Station ทใี่ หบ้ รกิ ารเตมิ ผลติ ภณั ฑส์ ำ� หรบั
สินค้าเบ็ดเตล็ดและของใช้ส่วนตัว โดยมีเป้าหมายในการ
ลดสินค้าประเภท Single-Use ตามท้องตลาด อย่างการ
เนรมิตรา้ นขายฮอตดอกในนิวยอรก์ ให้เป็นรา้ นป๊อปอัพ
ขายผลิตภัณฑ์บ�ำรุงผิวหน้า และเครอ่ื งส�ำอางค์ภายใต้ช่อื
แบรนด์ Gisou ในชว่ งเทศกาล New York Fashion Week
โดยครมี และโลชนั่ จากแบรนด์ระดับไฮเอนด์จะถกู บรรจุลง
ในเครอ่ื งรฟี ลิ ที่มหี น้าตาคลา้ ยเครอ่ื งเติมไอศกรมี ตามรา้ น
อาหารฟาสตฟ์ ดู้ พรอ้ มบรกิ ารบรรจุลงในบรรจุภณั ฑร์ ไี ซเคลิ
แม้เป็นช่วงระยะเวลาส้ันๆ แต่สามารถกวาดรายได้จาก
ลกู ค้ากล่มุ เจนซไี ด้อย่างล้นหลาม จนทางแบรนด์มีแพลน
จะสรา้ งไลน์สินค้าในรูปแบบนี้อีกในอนาคต โดยมีระบบ
จดั การ Social Distancing เหมอื นรา้ นค้าสะดวกซ้อื แบบ
บรกิ ารตนเอง ท�ำระบบเติมแบบเซน็ เซอร์ หรอื การเหยียบ
ด้วยเท้าแทนกดปมุ่ ด้วยมือ รวมถึงรกั ษาความสะอาดของ
เครอ่ื งชั่งน้�ำหนัก เพ่ือลดการแพรเ่ ช้ือไวรสั ในช่วงท่ีมีการ
ระบาด

ธรุ กิจที่เก่ียวกับ Refill Station ยังสามารถไปต่อได้หาก
จบั ทิศทางพฤติกรรมของผ้บู รโิ ภคถกู ทาง โดยเฉพาะกลมุ่
สนิ คา้ เพ่อื ความงามและผลติ ภณั ฑข์ องใชภ้ ายในบา้ น ถอื เปน็
ธรุ กิจที่ขยบั เขา้ ใกลแ้ นวคิด Zero Waste เปน็ อันดับแรกๆ
ลา่ สดุ บรษิ ัทเครอื ยนู ิลเี วอร์ (Unilever) ในฟลิ ปิ ปนิ ส์ ได้เปดิ
ตัวปอ๊ ปอัพบรกิ ารเติมแห่งแรก ซ่งึ รวบรวมผลติ ภัณฑ์บำ� รงุ
เส้นผมท่ีอย่ใู นเครอื ของบรษิ ัทมาไวใ้ นรา้ น Refill Station
ท่ีเดียว นับเป็นจุดเรม่ิ ต้นของการเปลี่ยนแปลงสินค้าครง้ั

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

ใหญ่ ที่สามารถเข้าถึงผ้บู รโิ ภคและสามารถแพรห่ ลายในท้องตลาดได้รวดเรว็ ข้ึน ทางฝ่ งั ของสินค้า
สายธรรมชาติก็มาแรงไมแ่ พก้ ัน ปที ี่ผา่ นมาแบรนด์ The Body Shop ได้ยกเครอ่ื งบรรจุลงขวดจาก
โรงงานมาไวท้ ี่รา้ น The Body Shop สาขาอ๊อกซฟ์ อรด์ สตรที ในลอนดอน ภายใต้แคมเปญ Once Is
Not Enough เชน่ เดยี วกบั แบรนดส์ นิ ค้าเพ่อื ความงามสญั ชาตฝิ รงั่ เศส CoZie ซ่งึ เปน็ สนิ ค้าในกลมุ่ ใช้
งานครวั เรอื น ตั้งแต่ผลติ ภัณฑ์บำ� รงุ ผวิ ผม ครมี ทามอื ไปจนถึงยาสฟี นั ได้จดั ให้มบี รกิ ารจำ� หน่ายขวด
สำ� หรบั เติมในขนาด S M L ซ่งึ เน้นท่ีขนาดสำ� หรบั พกพาหลากหลายแบบ เพ่อื ให้เหมาะกับวธิ ใี ชง้ านที่
แตกต่างกัน
นอกจากเคาน์เตอรบ์ รกิ ารเตมิ สนิ คา้ การออกแบบบรรจุภณั ฑย์ งั เปน็ หน่ึงในปจั จยั สำ� คญั ของ
แนวคิด Zero Waste โดยเฉพาะสนิ ค้าท่ีมรี ปู ลกั ษณ์หรหู รา-มนิ ิมอล จะได้รบั ความนิยมจาก
ลกู ค้ากล่มุ มิลเลนเนียลเปน็ พิเศษ ซ่งึ ความหรูหราบนพ้ืนฐานของแนวคิดยั่งยืนนี้ จะส่งต่อ
ความท้าทายเรอ่ื งตลาดสนิ ค้าครวั เรอื นที่เปน็ สนิ ค้าซ่งึ ใกลช้ ดิ กับผบู้ รโิ ภคมากท่ีสดุ เชน่ การ
ท�ำแพลตฟอรม์ ลงทะเบยี นสมาชกิ ลกู ค้าของแบรนด์ Myro โรลออนระงบั กลนิ่ กายก่งึ น้�ำหอม
ในรูปแบบบาลม์ สินค้าประเภทนี้จดั เปน็ สินค้าท่ีใชใ้ นชวี ติ ประจำ� วนั นอกจากแบรนด์จะคัด
สรรวตั ถดุ ิบที่มาจากธรรมชาติ 100% ยงั เสนอแพลนการใชส้ นิ ค้าแบบรฟี ลิ โดยผซู้ ้อื จะต้อง
ลงทะเบยี นเลอื กแผนการใชง้ าน ไมว่ า่ จะเปน็ ราย 3 เดือน ราย 4 เดือน หรอื ราย 6 เดือน โดย
ทางรา้ นพรอ้ มจดั สง่ ให้ฟรี โดยจดั สง่ เฉพาะบาลม์ รฟี ลิ ให้ตามวนั ท่ีลกู ค้าลงทะเบยี นไว้ ความ
ส�ำเรจ็ ของบรกิ ารน้ีคือการที่แบรนด์สามารถท�ำให้ลกู ค้าเข้าถึงบรกิ ารรฟี ลิ ได้แบบส่งตรงถึง
บา้ น และลดปญั หาการใชง้ านพลาสติกเพยี งครง้ั เดียวแลว้ ท้งิ เพราะเม่อื สนิ ค้าหมดตามวนั
ที่แพลนไว้ สนิ ค้ารฟี ลิ จะถกู สง่ ตรงไปให้เติมได้ถึงบา้ นแบบทันใจ

289

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT
การเปลย่ี นทย่ี ง่ิ ใหญอ่ าจเรม่ิ ตน้ จากสง่ิ เลก็ ๆ และในปนี ้ีเองทส่ี ง่ิ เลก็ ๆ จากบรรจุภณั ฑท์ ใี่ ชใ้ นชวี ติ ประจำ�
วนั จะเปลยี่ นสิ่งแวดลอ้ มให้ดีย่ิงข้ึน อย่างผลติ ภัณฑ์ท�ำความสะอาดรา่ งกายต้ังแต่หัวจรดเท้า DS3
เปน็ หน่ึงในตัวอยา่ งนวตั กรรมด้านบรรจุภัณฑ์รกั ษ์โลกที่ประสบความส�ำเรจ็ จาก Indiegogo โดยได้
บรษิ ัทยกั ษ์ใหญพ่ แี อนด์จี (P&G) มารว่ มลงทนุ กับเครอื สนิ ค้าสำ� หรบั ครวั เรอื นทกุ ประเภท ผลติ ภัณฑ์
นี้มรี ปู รา่ งเปน็ ซองขนาดเพยี ง 2 นิ้ว ผลติ ด้วยวตั ถดุ ิบที่ยอ่ ยสลายได้ ภายในบรรจุผงท�ำความสะอาด
ในรปู แบบต่างๆ เชน่ สบถู่ ตู ัว แชมพู น้�ำยาซกั ผา้ ฯลฯ เพยี งท�ำให้ซองเปยี กน้�ำก็สามารถใชง้ านได้ จาก
น้ันผงภายในและซองบรรจุภัณฑ์จะละลายเปน็ เน้ือฟองเดียวกัน โดยไมเ่ หลอื ซองให้เปน็ ขยะอีกต่อไป
ทางด้านบรษิ ัทพแี อนด์จปี ระเมนิ วา่ หากเปลยี่ นบรรจุภัณฑ์ให้อยใู่ นรปู แบบซอง DS3 นี้ จะสามารถลด
น้�ำหนักการขนสง่ ไดถ้ งึ 80% รวมถงึ เหลอื เน้ือทใ่ี นการขนยา้ ยไดถ้ งึ 70% ซ่งึ เทา่ กบั สามารถลดปรมิ าณ
คารบ์ อนไดออกไซด์ในการขนสง่ ถึง 75% ต่อ 1 เที่ยว ผลติ ภัณฑ์ตัวแรกท่ีวางจำ� หน่ายสทู่ ้องตลาดจาก
DS3 คือผลติ ภัณฑ์ท�ำความสะอาดรา่ งกายและผลติ ภัณฑ์ซกั ผา้ ภายใต้ช่อื ใหมว่ า่ แบรนด์ EC30 โดย
มีบรรจุภัณฑ์เป็นกล่องกระดาษสามารถย่อยสลายพรอ้ มเป็นปุ๋ยสำ� หรบั พืชได้ พีแอนด์จคี าดหวงั วา่
สนิ คา้ ประเภทนจี้ ะเปลยี่ นพฤตกิ รรมในครวั เรอื น ใหก้ ลายเปน็ คา่ นยิ มใหมใ่ นสงั คมไรข้ ยะสำ� หรบั อนาคต

290

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT
นโยบายเมอื งบรกิ าร (City as a Service: CaaS) ในเฮลซงิ กิ ถกู ออกแบบข้นึ มาเพ่อื ปลดลอ็ กการเขา้ ถงึ
บรกิ ารสาธารณะในเมืองผ่านเว็บไซต์ Helsinki-as-a-service ซ่ึงเป็นแพลตฟอรม์ ไกด์ส�ำหรบั
ทอ่ งเทย่ี วและเทศกาลกจิ กรรมทง้ั หมดลว้ นเกดิ ข้นึ ภายใตค้ วามเปน็ มติ รตอ่ สง่ิ แวดลอ้ มซง่ึ อยใู่ นหมวดหมู่
ท่ีได้รบั ความสนใจเป็นพิเศษจากเหล่าสตารท์ อัพชาวฟินแลนด์ ท่ีต้องการสรา้ งสรรค์กิจกรรม
เพ่ือตอบสนองนโยบายของรฐั และตอกย้�ำว่าเมืองแห่งนี้เป็นเมืองท่ีอากาศสะอาดที่สุด รวมถึง
สามารถจดั การกับปรมิ าณคารบ์ อนฟตุ พรนิ ต์ได้ในทกุ กิจกรรมของประชาชน หน่ึงในแอพพลเิ คชน่ั ที่
ตอบโจทยก์ ารใชช้ วี ติ แบบงา่ ยๆ แตส่ ามารถท�ำใหผ้ บู้ รโิ ภคลดจำ� นวนคารบ์ อนฟตุ พรนิ ตไ์ ดจ้ รงิ มาจาก
บรษิ ัท Gin Lane หน่ึงในบรษิ ัทตัวแทนจำ� หน่ายสนิ ค้าออนไลน์และเดลเิ วอร่ี ซ่งึ ไดเ้ ปดิ ตัวแพลตฟอรม์
Pattern ซ่ึงรวบรวมรา้ นค้าแบรนด์ดังท่ีจัดจ�ำหน่ายสินค้าภายในครวั เรอื น เพ่ือตอบโจทย์การใช้
ชวี ติ ให้งา่ ยยิ่งข้ึน เชน่ สินค้าส�ำหรบั ใชใ้ นห้องครวั Pattern จะออกแบบคอรส์ สอนปรุงอาหาร แจก
สตู รอาหาร รวมถงึ แนะน�ำกจิ กรรมยามวา่ ง ไปจนถงึ การเขา้ สงั คมดว้ ยกจิ กรรมตา่ งๆ จากการซอ้ื สนิ คา้
ชนิดน้ัน นับวา่ เปน็ การเชญิ ชวนผทู้ ี่ซ้อื สนิ ค้าประเภทเดยี วกนั มาใชง้ านดว้ ยกนั โดยแลกเปลย่ี นความรู้
ใชส้ นิ ค้าที่มคี ณุ ภาพ และทนทานและสรา้ งสงิ่ แวดลอ้ มท่ียงั่ ยนื ไปพรอ้ มๆ กัน

291

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

ปรชั ญาความสขุ อย่างฮกุ กะ (Hygge) จากเดนมารก์ หรอื ลากอม (Lagom) จาก
สวเี ดน ลว้ นมองความสมั พนั ธข์ องสง่ิ รอบตัวและการหาความสขุ กับสงิ่ เหลา่ นั้น ใน
ชว่ ง 2-3 ปีที่ผ่านมา ปรชั ญาเหล่าน้ีได้ถกู น�ำไปเป็นส่วนหน่ึงในส่ือการสอนบนโลก
ออนไลน์ โค้ชชง่ิ (Coaching) หลายชอ่ ง โดยผสมผสานปรชั ญาเข้ากับสไตล์การ
ใช้ชีวติ เพ่ือให้ลูกค้าชาวมิลเลนเนียลฟ้ นื ตัวจากภาวะเครยี ดหรอื ภาวะหมดไฟ ใน
เนเธอรแ์ ลนด์ได้มีศิลปะการใช้ชีวติ ผ่านปรชั ญานิกเซน (Niksen) ผ่านพฤติกรรม
การอยู่เฉยๆ ไม่อนุญาตให้คิดหรอื จดจ่อกับสิ่งใดสิ่งหน่ึงมากจนเกินไป จากการ
ศกึ ษาเรอ่ื งพฤติกรรมความสขุ โดยศาสตราจารยร์ ตุ ต์ เฟนโฮฟเฟนิ (Ruut Veen-
hoven) จากมหาวทิ ยาลยั อีราสมสุ (Erasmus University) เมอื งรอตเตอรด์ ัม พบ
วา่ กจิ กรรมท่ีผอ่ นคลายความเครยี ดไดด้ ที ่ีสดุ คือการอยเู่ ฉยๆ ถกั นิตติ้ง รดน้�ำต้นไม้
หรอื เดินชมธรรมชาติ เน่ืองจากเปน็ กิจกรรมก่ึงอัตโนมตั ิที่มคี วามงา่ ย และสามารถ
ดึงสัญชาตญาณออกมาใช้ได้ ทางการแพทย์เรยี กสถานะน้ีวา่ สถานะการไหลของ
สมอง (Solid Brain) คือไมอ่ ยใู่ นโหมดการคิดแบบมเี หตผุ ล ไรก้ ารสำ� นึก เชน่ เดียว
กับแนวทางของเจนน่ี โอเดลล์ (Jenny Odell) ผเู้ ขยี นหนังสอื How to Do Nothing
: Resisting the Attention Economy ซ่งึ ได้กลา่ ววา่ คนเราจะเขา้ ใจธรรมชาติมาก
ข้นึ เม่อื พวกเขาถกู ครอบงำ� ดว้ ยเทคโนโลยเี ปน็ เวลา 24 ชว่ั โมง จนขอ้ มลู จากส่อื โซเชยี
ลถกู ส่งผ่านสมองจนลน้ แนวทางน้ีไม่ได้หมายถึงการหนีเทคโนโลยีแลว้ เอาตัวเอง
เขา้ ไปนั่งสมาธใิ นสวน แต่เปน็ การสรา้ งความสนใจจากสงิ่ ใหมร่ อบตัว เขา้ ใจบทบาท
ของตนเองในฐานะมนษุ ยค์ นหน่ึงรวมถงึ เขา้ ใจผลลพั ธก์ ารใชช้ วี ติ ของมนษุ ย์ ซ่งึ มผี ล
ต่อสงิ่ แวดลอ้ มท่ีก�ำลงั เผชญิ อยู่ โดยไมต่ ้องคิดวา่ จะท�ำอยา่ งไรให้ชวี ติ ดีข้นึ แต่ใชว้ ธิ ี
สรา้ งแรงจูงใจจากสัญชาตญาณดิบของธรรมชาติมนุษย์ หรอื ในทางการแพทย์เรา
เรยี กส่ิงนี้วา่ เซลล์จติ ส�ำนึก ซ่งึ เป็นหน่ึงในเซลล์สมองท่ีสามารถสรา้ งชวี ติ ในแบบที่
ควรจะเปน็ ตามธรรมชาติ
292

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

ในบรบิ ทสง่ิ แวดลอ้ มไมม่ อี ะไรแน่นอน ทรพั ยากรที่ถกู น�ำไป
ใชท้ กุ ขณะ ยงิ่ ตอกย้ำ� วา่ การมอี ยขู่ องธรรมชาตถิ ดถอยลง ยง่ิ
มีน้อยมากเท่าไร ย่ิงเปน็ ที่ต้องการมากข้ึนเท่านั้น รายงาน
Millennials: The Growing Generation โดย WGSN
กล่าววา่ พฤติกรรมการใช้ชีวติ ให้ช้าลง ค่อยๆ รบั รู้ เข้าถึง
การมีอยู่ของทุกสิ่งรอบตัว ถือเป็นการลดความตึงเครยี ด
ได้ดี ชาวมิลเลนเนียลผู้มีภาวะหมดไฟต่อการท�ำงาน จึง
มักหางานอดิเรกมาบรรเทา การเสพธรรมชาตินับเป็นวธิ ี
ที่ถกู ใชเ้ ปน็ อันดับหน่ึง เกิดเปน็ กระแสการเพม่ิ พ้นื ท่ีสีเขยี ว
(Greenery-Filled Sanctuary) ในทที่ ำ� งาน ทอี่ ยอู่ าศยั หรอื
แมแ้ ต่พ้นื ท่ีเลก็ ๆ อยา่ งห้องน้�ำ สเี ขยี วจากต้นไมก้ ็สามารถ
ชว่ ยเติมเต็มจิตใจได้ ผลวจิ ัยจากฮาวารด์ ระบุวา่ การเพ่ิม
พ้นื ที่สเี ขยี วแมว้ า่ จะดว้ ยการใชต้ ้นไมป้ ลอม กส็ ามารถทำ� ให้
จติ ใจสงบข้นึ ได้ โดยเฉพาะสำ� หรบั ผหู้ ญงิ และหากในสถาน
ที่ท�ำงานมตี ้นไม้ แสงแดด และอากาศที่ปลอดโปรง่ จะยง่ิ
เพม่ิ ประสทิ ธภิ าพในการท�ำงาน รวมถึงลดความกังวลไปได้
6% ตลาดต้นไม้โดยเฉพาะไม้ประดับในท่ีรม่ เติบโตสงู ข้ึน
เม่อื ปที ี่ผา่ นมา

ไมเ่ พยี งเทา่ น้ันแนวโน้มนี้ยงั ตอ่ ยอดสกู่ ระแส การสรา้ ง
ท่ีอยู่อาศัยและตกแต่งภายในท่ีเอ้ือเฟ้ อื ต่อการเช่ือม
โยงกับธรรมชาติ Muji หน่ึงในแบรนด์สนิ ค้ามนิ ิมอลท่ี
สนใจธรุ กจิ บา้ นสำ� เรจ็ รปู จงึ ออกแบบบา้ นที่สามารถใช้
งานไดง้ า่ ยและดอู บอนุ่ ภายใตช้ อ่ื Yo no le House โดย
ยึดหลักการวา่ พ้ืนที่ภายในบ้านต้องสามารถเช่อื มโยง
กับสวนเสมือนเปน็ พ้ืนท่ีเดียวกันออกแบบบานกระจก
เจาะผนังให้บ้านดเู ปิดโล่ง สามารถเปิดรบั แสงแดดที่
สาดสอ่ งผา่ นใบไมน้ อกบา้ นสตู่ ัวบา้ นเงาท่ีสาดแสงเขา้
มาจะท�ำให้บรรยากาศภายในบ้านดูอบอุ่น ราวกับรบั
พลงั จากธรรมชาติได้ในทกุ ๆ วนั

293

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

ในเกาหลีใต้กระแสต้นไม้ในรม่ หลังคาเป็นท่ีนิยมมาตั้งแต่ปี 2017 ปัจจุบันมีธุรกิจรา้ นค้า
มากมายท่ีน�ำต้นไมม้ าประดับตกแต่งภายในรา้ นค้า เชน่ รา้ นสนิ ค้าเพ่อื ความงาม Innisfree,
Kiehl’s และ Naver Labs มบี รกิ ารหรอื รา้ นค้าขายต้นไมท้ ่ีท�ำหน้าที่เปน็ ผใู้ ห้ค�ำปรกึ ษาด้าน
ตน้ ไม้ อยา่ งรา้ น Slow Pharmacy ทเี่ นรมติ รา้ นขายดอกไมใ้ นอดตี ใหก้ ลายเปน็ รา้ นขายตน้ ไม้
สำ� หรบั ปลกู ในรม่ บรกิ ารให้ค�ำปรกึ ษาจากดีไซเนอรด์ ้านพชื พนั ธุ์ ผเู้ ชย่ี วชาญซ่งึ ท�ำหน้าที่เปน็
ดง่ั เภสชั กรตน้ ไม้ จะออกแบบคลาสเวริ ก์ ชอ็ ปสำ� หรบั การปลกู ตน้ ไมเ้ บ้อื งตน้ หรอื ตน้ ไมใ้ นกลมุ่
ประเภทตา่ งๆ มบี รกิ ารสง่ ตรงตน้ ไมถ้ งึ บา้ น โดยมเี งอ่ื นไขวา่ ผซู้ ้อื จะตอ้ งใหข้ อ้ มลู บรบิ ทพ้นื ท่ีที่
ปลกู จากน้ันจงึ จะได้รบั ค�ำแนะน�ำเรอ่ื งพชื พนั ธทุ์ ี่เหมาะสม เน่ืองจากใบไมแ้ ต่ละชนิดมคี วาม
ละเอียดอ่อนต่างกัน รวมถึงให้ความเขยี วชะอ่มุ ซ่งึ สง่ ผลต่อความรสู้ กึ ที่ต่างกัน

นอกจากเวริ ก์ ช็อปจะให้ความรูเ้ กี่ยวกับการปลูกต้นไม้ประเภทต่างๆ การเรยี นรูด้ ้านต้นไม้
ยงั สอนได้แมใ้ นชอ่ งทางออนไลน์ รอน ฟนิ ลยี ์ (Ron Finley) อดีตแฟชนั่ ดีไซเนอร์ ผผู้ นั ตัว
มาเปน็ เกษตรกรในนาม Gangsta Gardener ชงิ พ้นื ที่วา่ งในท่ีรกรา้ งหรอื แมแ้ ต่ทางเท้าที่มี
แต่ขยะ มาปลกู พืชผกั สวนครวั เพ่ือเปน็ อาหารให้แก่คนไรบ้ ้านในแอลเอ การท�ำสวนให้ผคู้ น
ในชุมชนของฟนิ ลีย์ ได้ส่งต่อแรงบันดาลใจส่ชู ุมชน เขาสอนการปลกู ต้นไม้ในบรบิ ทพ้ืนท่ีท่ี
แตกต่างกัน อีกทั้งยงั สง่ ต่อความรนู้ ้ีให้แก่ผคู้ นทางออนไลน์ ด้วยการเปน็ หน่ึงในโค้ชสอนบน
แพลตฟอรม์ MasterClass เพ่อื สรา้ งแนวคิดการปลกู อาหารด้วยตนเอง การดแู ลพืชผกั ไป
ด้วยกันกับชุมชนท�ำให้สามารถเด็ดวตั ถดุ ิบมากินได้เม่อื ถึงเวลาอาหารพรอ้ มสกุ เสมอื นการ
สงั่ อาหารแบบ Drive-Thru ที่สะดวกรวดเรว็ และเปน็ มติ รต่อสงิ่ แวดลอ้ ม

กระแสบนส่ือออนไลน์จากเหลา่ อินฟลเู อนเซอร์ ดึงดดู ให้ผคู้ นหันมาท�ำงานอดิเรกอยา่ งการ
ดแู ลต้นไมภ้ ายในบา้ น สง่ ผลให้ตลาดอปุ กรณ์จดั สวนภายในบา้ นเติบโตข้นึ เปน็ 2 เท่าจากปี
2018 ยทู บู เบอรแ์ ละอนิ สตาแกรมเมอรห์ ลายคน ผนั ตวั จากสไตลม์ นิ ิมอล มาเพม่ิ ลกู เลน่ ดว้ ย
การนำ� เสนอวถิ ชี วี ติ ผา่ นการปลกู ตน้ ไม้ อยา่ งแอคเคานต์ Jamie’s Jungle ทเ่ี นรมติ การทำ� งาน

294

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

ท่ีบา้ นให้ไมน่ ่าเบ่อื อีกต่อไป ด้วยการปรบั ภมู ทิ ัศน์ของพ้นื ท่ีด้วยต้นไม้ และหาทิศทางของแสงแดดใน
ชว่ งเชา้ -เย็นของแต่ละฤดู ซ่งึ น�ำมาเปน็ ส่วนหน่ึงของการออกแบบผนัง หน้าต่าง หรอื แม้แต่หลงั คา
บา้ นท่ีเหมาะกับต้นไม้ อีกคนที่มกี ารคัดสรรพนั ธไุ์ มไ้ ด้อยา่ งน่าสนใจและสรา้ งแรงบนั ดาลใจบนส่อื โซ
เชยี ลคือ ซมั เมอร์ เรยเ์ น โอ๊คส์ (Summer Rayne Oakes) เธอเปน็ เหมอื นต้นแบบของสาวอีโค่ ผผู้ นั
ตวั จากวงการนางแบบอเมรกิ นั มาเปน็ นักเขยี นผเู้ ชยี่ วชาญดา้ นสงิ่ แวดลอ้ ม ซ่งึ เปน็ แขนงวชิ าทเี่ ธอเคย
เรยี นกอ่ นจะเขา้ วงการนางแบบ ซมั เมอรโ์ ดง่ ดงั ในฐานะยทู บู เบอรแ์ ละผดู้ �ำเนินรายการ Plant One On
Me ทางชอ่ งยทู บู Homestead Brooklyn เพ่อื ตอบค�ำถามเกี่ยวกับการดแู ลพนั ธไุ์ มภ้ ายในบา้ น ก่อน
ที่จะมแี ฟนคลบั ติดตามในชอ่ ง Summer Rayne Oakes ซ่งึ เปน็ แอคเคานต์ของเธอเองที่มผี ตู้ ิดตาม
กวา่ 2.5 แสนคน กระแสต้นไมใ้ นรม่ ได้สรา้ งคาเแรกเตอรแ์ ละกิจกรรมใหมๆ่ ให้เหลา่ อินฟลเู อนเซอร์
ที่พรอ้ มน�ำมาผสานเข้ากับไลฟส์ ไตล์ได้อย่างลงตัว การปลกู ต้นไม้เป็นหน่ึงในวธิ สี รา้ งแรงจูงใจจาก
สญั ชาตญาณดบิ ของมนษุ ย์ ผทู้ อ่ี ยอู่ าศยั ใกลช้ ดิ กบั ตน้ ไมจ้ ะไดร้ บั การบำ� บดั สขุ ภาพจติ และรา่ งกายดว้ ย
ธรรมชาติ (Biophilia) และน่ันคือการหวนกลบั คืนสสู่ ญั ชาตญาณเดิมของมนษุ ยใ์ นแบบท่ีควรจะเปน็

ที่มา: บทความ “Gin Lane Changes บทความ “Papaya Dog Became ที่มาภาพ
บทความ “ร้านสะดวกซื้อร่วม Name to Pattern and Shifts a Hair Care Pop-Up Shop for ec30clean.com
มาตรการ Social Distancing Focus to Help People Enjoy Fashion Week” โดย Addison ginlane.com
จำ�กัดจำ�นวนลูกค้าเข้าร้าน เพื่อ Daily Life” โดย Kyle O'Brien Knies จาก nyulocal.com hodune vlog, youtube
สร้างระยะห่างของลูกค้า”, จาก thedrum.com บทความ “Permission to Do homesteadbrooklyn.com
จาก marketingoops.com บทความ “Helsinki Launches Nothing: The Dutch Concept localoptimist.com
Think Sustainably Digital of 'Niksen'” โดย Kate Paras- madhappy.com
บทความ “Carve Out a Space Service for Residents and Santiago จาก metro.style manami sasaki, instagram
for Niksen, The Art of Doing Tourists” โดย Rima Sabina Aouf บทความ “Slow Pharmacy” muji.com
Nothing” โดย Anna Rosete จาก dezeen.com จาก timeout.com mymyro.com
จากmetro.style บทความ “Muji Launches บทความ “The World's First ratihome.com
Prefabricated Home to Cityas a Service” โดย Abby timeout.com
บทความ “DS3 Clean Water- Encourage Indoor-Outdoor Sullivan จาก profitwell.com theguardian.com
Free Swatches Could Be the Living” โดย Lizzie Crook บทความ “What Are the twinstarbeauty.com
Future of Cleaning Products” จาก dezeen.com Supermarket Social Distancing ziqianqian, instagram
โดย Jenny McGrath Rules?” โดย Louise Whitbread
จาก digitaltrends.com จาก independent.co.uk 295

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

RNPAEERTWATINALEGRESOHFIPS

พนั ธมติ รการคา้ ยคุ ใหม่

296 หมวดหมู่ ความงามและแฟชัน่ , สขุ ภาพและความเป็นอย,ู่ รา้ นค้าแห่งอนาคต (อุตสาหกรรมคา้ ปลกี )

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

ระยะเวลา 5 ปที ี่ผา่ นมา ผคู้ นให้ความสนใจเรอ่ื งการสรา้ งธรุ กิจมากข้นึ เม่อื
การตลาดเขา้ สรู่ ะบบดิจทิ ัล นั่นท�ำให้หลายคนมองวา่ การรเิ รมิ่ ธรุ กิจอาจไมใ่ ช่
เรอ่ื งยากอยา่ งทค่ี ดิ สง่ ผลใหเ้ กดิ สตารท์ อพั หน้าใหมท่ เ่ี ตบิ โตบนส่อื ดจิ ทิ ลั เปน็
จำ� นวนมาก ยง่ิ การท�ำธรุ กิจเกิดข้นึ ได้งา่ ย ยง่ิ ท�ำให้ผบู้ รโิ ภคต่ืนตัวและสรรหา
แหล่งสินค้าที่มีคณุ ภาพมากข้ึน รายงาน Building Consumer Trust in
Brands in a Post-Truth Era โดยทีมวจิ ยั จาก STIR กลา่ วไวใ้ นปี 2017 วา่ ผู้
บรโิ ภคมที ศั นคตติ อ่ การจบั จา่ ยสนิ คา้ ทเี่ ปลย่ี นไป เรม่ิ ต่นื ตวั กบั ทมี่ าของสนิ คา้
วา่ ผลติ จากท่ีไหนและผลติ ข้นึ อยา่ งไร รวมถึงสรา้ งผลกระทบต่อสังคมในรปู
แบบใดบ้าง โดยให้ความเห็นและขยายขอบเขตบนพ้ืนที่เครอื ข่ายโซเชยี ลมี
เดียให้กวา้ งข้นึ ความเช่อื เดิมที่เคยเช่อื มาหลายสบิ ปี อาจกลายเปน็ ประเด็น
ขอ้ ขอ้ งใจข้นึ มาใหมอ่ ีกครงั้ แมแ้ ต่เรอ่ื งท่ีเคยถกู บนั ทึกในหน้าประวตั ิศาสตร์
มาแลว้ อย่างการส่งยานอวกาศไปยังดวงจนั ทรใ์ นปี 1969 ก็ถกู หยิบยกมา
ตง้ั ขอ้ สงั เกตอกี ครงั้ วา่ เหตกุ ารณ์น้ันเปน็ ความจรงิ หรอื แคก่ ารจดั ฉากชวนเชอ่ื
จนท�ำให้นิตยสาร National Geographic ถึงกับรว่ มมอื กับ NASA น�ำเสนอ
สารคดที เี่ ผยภาพถา่ ยโครงการอะพอลโลรำ� ลกึ 49 ปแี หง่ การข้นึ ไปเหยยี บดวง
จนั ทรอ์ กี ครง้ั เพ่อื ตอกย้ำ� ความจรงิ เดมิ ใหก้ ลายเปน็ ความจรงิ ครง้ั ใหม่ ทส่ี รา้ ง
ความเช่อื มน่ั ห้แก่ผคู้ นมากยง่ิ ข้นึ

ปี 2017 เปน็ การเรมิ่ ต้นของยคุ Post-Truth หรอื ยคุ หลงั ความจรงิ ท่ีทกุ คน
สรรหาความจรงิ จากขอ้ มลู บนโลกออนไลน์ หลงั จากน้ันจงึ เรม่ิ เกดิ พฤติกรรม
Post-Authenticity ทส่ี รรหาของแทห้ น่ึงเดยี วรนุ่ ลมิ เิ ตด็ หรอื แมแ้ ตก่ ารกลบั
คืนสสู่ ามญั ด้วยการใกลช้ ดิ กับธรรมชาติ หลงั จากน้ันต่อมาคือยคุ แห่ง Post-
Growth และ Post-Purpose ท่ีเปลยี่ นการขายของจากไอดอลหรอื อินฟลู
เอนเซอรธ์ รรมดา ให้มีคาแรกเตอรท์ ่ีหลากหลาย กลายเป็นยุคบุกเบิกของ
เหลา่ โค้ช ผสู้ รา้ งแรงบนั ดาลใจ และผมู้ อบแนวคิดหรอื ความเช่อื ใหมๆ่ เพ่อื
น�ำไปใชใ้ นกิจกรรมต่างๆ ตามไลฟส์ ไตล์ จุดประกายให้ผบู้ รโิ ภคได้ทดลองใช้
สินค้าใหม่ๆ ด้วยทัศนคติที่ต่างออกไป เชน่ การหันมาใชแ้ ก้วน้�ำส�ำหรบั เติม
มากยง่ิ ข้นึ จากตอนแรกที่อาจใชเ้ พยี งเพราะเปน็ สไตลห์ รอื ความนิยมในชว่ ง
สนั้ ๆ แต่หลงั จากท่ีได้ปรบั ทัศนคติด้านสง่ิ แวดลอ้ ม บวกกับสไตลท์ ี่เขา้ กันกับ
แบรนดส์ นิ ค้า จงึ ท�ำใหก้ ารใชแ้ กว้ น้�ำหรอื ขวดน้�ำแบบเติม เขา้ มาแทนท่ีการใช้
แก้วพลาสติกแบบใชแ้ ลว้ ท้ิงมากข้นึ โดยผบู้ รโิ ภคปรบั เปลย่ี นพฤติกรรมด้วย
ความเต็มใจ และยินดีที่จะเปลย่ี นการใชช้ วี ติ จากรูปแบบเดิมไปเปน็ รูปแบบ
ใหมเ่ พ่อื ชว่ ยให้โลกใบนี้ดีและน่าอยยู่ งิ่ ข้นึ

297

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

ปี 2021 เปน็ การเดนิ ทางมาถงึ ของยคุ Post-Consumer รายงาน Trust Barometer
ปี 2020 โดย Edelman คาดการณแ์ นวโนม้ ประชากรกบั ทศั นคตติ อ่ ของสนิ คา้ วา่ การ
เขา้ ถงึ ความจรงิ จากขอ้ มลู บนส่อื โซเชยี ล ทำ� ใหผ้ คู้ นในยคุ ปจั จุบนั 50% รสู้ กึ ไมเ่ ช่อื ใจ
ธรุ กิจท่ีมีนโยบายเพ่ือสังคม ยิ่งไปกวา่ นั้น คือไม่สามารถเช่อื ใจในค�ำแถลงหรอื การ
แสดงออกผา่ นส่ือของภาครฐั ผบู้ รโิ ภคที่เรยี กตัวเองวา่ Post-Consumer จงึ มอง
หาการใชช้ วี ติ ในรปู แบบพ่งึ พาตนเองมากข้นึ โฆษณาชวนเช่อื ไมม่ ผี ลตอ่ การตดั สนิ ใจ
เกดิ กระแส Anti-Brand ซ่งึ ต่อต้านการน�ำเสนอแบรนดส์ นิ ค้าท่ีไมต่ ระหนักถงึ สงั คม
หรอื สงิ่ แวดลอ้ ม และเขยี นกฎของเทรนดห์ รอื แฟชน่ั ข้นึ มาใหม่ มคี วามเปน็ ตัวเองท่ีดี
ยงิ่ ข้นึ ด้วยการท�ำเพ่อื สงั คม สงิ่ แวดลอ้ ม และเพ่อื นมนษุ ยด์ ้วยกัน

298

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

ความท้าทายนี้ส่งผลต่อยอดการซ้ือขายสินค้าแฟชั่นแบรนด์เนม โดยเฉพาะ
แบรนด์เส้ือผ้าเคร่ืองแต่งกาย ซ่ึงถือเป็นกลุ่มท่ีต้องปรับตัวกับกระแสนี้ค่อน
ข้างมาก หากสร้างสรรค์คอนเซ็ปต์ของแบรนด์หรือเปิดตัวสินค้ามาเพ่ือใช้
งานระยะสั้น จะส่งผลให้มีสินค้าค้างสต๊อกในระยะยาว การค�ำนึงถึงคุณค่า
ของสินค้ามากกว่าผลก�ำไร ถือเป็นกลยุทธ์รูปแบบใหม่ท่ีสามารถส่ือสารให้
เข้าถึงผู้บรโิ ภคได้ในระยะยาว รวมทั้งการส่ือสารผ่านผู้บรโิ ภคเฉพาะกลุ่มทาง
ออนไลน์(Niche Online Communities) ท่ีให้ความรูส้ ึกด้านการบรกิ ารอย่าง
เป็นมิตรและใกล้ชิดกับลูกค้า แม้การตลาดประเภทนี้จะตีกรอบลูกค้าให้แคบ
ลงแต่นับว่ามีข้อดีตรงท่ีสามารถทราบความพึงพอใจหรอื ความต้องการเชิงลึก
เพ่ือท่ีจะตอบโจทย์ความต้องการของลูกค้าได้อย่างตรงจุด และเพ่ิมจ�ำนวน
ลูกค้าแบบค่อยเป็นค่อยไป อย่างเช่นการตลาดของแบรนด์สินค้าแนวสตรีท
แม้สไตล์ของสินค้าจะจ�ำกัดแค่คนเฉพาะกล่มุ ซ่งึ อิงจากวฒั นธรรมย่อย (Subcul-
ture) แต่สามารถเพมิ่ ฐานลกู ค้าใหก้ วา้ งข้นึ ดว้ ยการออกแบบลายสกรนี หรอื กราฟกิ
บนเครอ่ื งแตง่ กาย ซ่งึ ไดแ้ รงบนั ดาลใจจากประเดน็ ทางสงั คมทม่ี กั ถกู ละเลย และเปน็
หวั ขอ้ ทไ่ี มไ่ ดถ้ กู พดู ถงึ ในวงกวา้ ง เรยี กการส่อื สารทางสงั คมประเภทนว้ี า่ Hyperlocal
รายงานจาก WGSN เผยวา่ ผเู้ ขา้ ใชแ้ อคเคานตอ์ นิ สตาแกรมจำ� นวน 81% ทแ่ี มจ้ ะกด
ปมุ่ ติดตามแอคเคานต์ของเหลา่ อินฟลเู อนเซอรไ์ ปหลายพนั คนแลว้ ก็ตาม แต่กลบั
ชอบที่จะติดตามหรอื ค้นหาแอคเคานต์ของคนท่ีต้องการเห็นจรงิ ๆ เพยี งไมก่ ี่สบิ คน
เท่านั้น เม่อื ประเด็นทางสังคมท่ีถกู มองขา้ มเขา้ มาอยใู่ นโลกของผบู้ รโิ ภคที่ให้ความ
สำ� คัญในเรอ่ื งเดียวกัน ความชดั เจนของแบรนด์ท่ีสามารถจบั ทางประเด็นทางสงั คม
ได้ จะสามารถขยายฐานลกู ค้าไปยงั ลกู ค้ากลมุ่ อ่ืน จากตลาด Niche สรู่ ะดับตลาด
Micro Brand ที่ควบกระแสฝ่ งั แฟชน่ั และฝ่ ังสังคมไปพรอ้ มกัน เชน่ ลวดลายพีซ
(Peace) ทแี่ สดงถงึ ความสนั ติ ลวดลายสกรนี สรี งุ้ ทสี่ นับสนนุ กลมุ่ คนทม่ี คี วามหลาก
หลายทางเพศ (LGBT) หรอื ลายกำ� ป้ นั มอื ของคนผวิ สที สี่ นบั สนนุ ความเคล่อื นไหวเพ่อื
เรยี กรอ้ งความเท่าเทียมของคนผวิ สี Black Lives Matter ท่ีกลายเปน็ สนิ ค้ามวลชน
ตามท้องตลาดไปโดยปรยิ าย

299

เจาะเทรนด์โลก 2021 โดย TCDC

CORE IDEA : ENVIRONMENT

แม้จะมีเทรนด์ใหม่เกิดข้ึนตลอดเวลาและวาทกรรมท่ีวา่ สินค้านั้นๆ
เปน็ สนิ ค้าท่ีต้องมี แต่พฤติกรรมของผบู้ รโิ ภคท่ีไมเ่ คยเปลยี่ นแปลง
คือการถูกเบ่ียงเบนความสนใจด้วยสินค้าลดราคา แอมะซอน
(Amazon) หน่งึ ในบรษิ ัททเ่ี ตบิ โตข้นึ จากปี 2019 ดว้ ยการตลาดแบบ
Flash Sale โมเดลการขายของลดราคาพเิ ศษในชว่ งระยะเวลา 36
ชว่ั โมง ได้กลายเป็นแม่แบบของกลยุทธก์ ารค้าออนไลน์ยุคใหม่ให้
แก่แพลตฟอรม์ อ่ืนๆ เชน่ Lazada, Shopee และ Alibaba การเพม่ิ
ระยะจ�ำกัดส�ำหรบั สินค้าลดราคาในช่วงช่ัวโมงหรอื รายวนั ที่หลาก
หลาย สามารถสรา้ งภาพจำ� การตลาดใหก้ บั แพลตฟอรม์ กลยทุ ธน์ ไ้ี ด้
สง่ ตอ่ ไปยงั รา้ นคา้ ปลกี มากมายบนตลาดออนไลน์ เชน่ แพลตฟอรม์
น้องใหมท่ กี่ ำ� ลงั ไดร้ บั ความนิยมในสหรฐั อเมรกิ าอยา่ ง Series ซ่งึ นำ�
การลดราคา Flash Sale มาจบั ค่กู บั สนิ ค้าจากต้เู ส้อื ผา้ ของเหลา่ คน
ดังหรอื แบรนด์ดัง โดยรว่ มมอื กับค่คู ้าในการน�ำสนิ ค้าสว่ นเกิน ค้าง
สตอลก์ หรอื ไมถ่ กู ใชง้ าน มาขายใหมอ่ ีกครง้ั เรยี กวา่ เปน็ ตลาดแบบ
Resale Market ภายใตแ้ นวคดิ Access to the Excess ทำ� ใหส้ นิ คา้
เฉพาะกลมุ่ ไปไกลถงึ ตลาดมวลชนในราคาทคี่ มุ้ คา่ สามารถเรยี กการ
ตลาดประเภทนี้วา่ ตลาดค่คู ้าขายต่อ (Resale Partner) เซเลบรติ ้ี
จากครอบครวั คารด์ าเชยี นก็ไม่พลาดกระแสนี้ จงึ ได้น�ำเส้ือผา้ จาก
ตู้เส้ือผ้าของตนเองมาขายออนไลน์ โดยสรา้ งวฒั นธรรมการขาย
สนิ ค้ามอื สองแบบมรี สนิยมในโปรเจก็ ต์ Kardashian Kloset การ
ขายสนิ ค้าขายตอ่ หรอื สนิ ค้ามอื สองยงั เตบิ โตข้นึ ในอกี หลายเวบ็ ไซต์
อย่าง Poshmark ซ่งึ เปน็ แพลตฟอรม์ แนะน�ำสินค้าจากสไตลข์ อง
คนดัง โดยเน้นสนิ ค้าหรหู ราเปน็ พเิ ศษ หรอื ThredUP แพลตฟอรม์
สินค้ามือสองรายใหญ่ท่ีสุดในโลกออนไลน์ ท่ีมาพรอ้ มกับฟงั ก์ช่ัน
ตารางวนั ส�ำหรบั ขายต่อสินค้าจากแบรนด์ต่างๆ โดยมีการก�ำหนด
อตั ราราคาสนิ คา้ ทผ่ี ขู้ ายตอ้ งการนำ� มาขายตอ่ ใหก้ บั บรษิ ทั ThredUP
เพ่อื ให้บรษิ ัทน�ำไปรไี ซเคิลหรอื อัพไซเคิล (Upcycle) แลว้ ขายต่อได้
อยา่ งมมี าตรฐาน เพยี งคลกิ ปมุ่ Clean Out Kit เครอ่ื งมอื สำ� หรบั
แพ็คของจะถูกส่งตรงไปถึงบ้าน ให้เราแพ็คของและส่งกลับไปยัง
บรษิ ัท หลงั จากน้ัน 7 วนั จงึ จะได้รบั ค่าสนิ ค้าท่ีขายต่อในราคาตาม
อตั ราทต่ี ง้ั ไว้ ปจั จุบนั มแี พลตฟอรม์ ทท่ี ำ� หนา้ ทเ่ี ปน็ Selling Services
ให้บรกิ ารพ้ืนท่ีแก่สินค้าขายต่อ เพ่ือเสรมิ ความไวว้ างใจด้านราคา
และเขา้ ถึงผคู้ นได้หลากหลายมากข้นึ

300