โรคมะเร็งท่อน้ำดีในประเทศไทย

โรคมะเร็งทอ่ น้�ำดีในประเทศไทย

กับ Gemcitabine เพียงอย่างเดียวในผู้ป่วย 4. Konishi M, Iwasaki M, Ochiai A, Hasebe T,
Metastatic หรอื locally advanced biliary tract Ojima H, Yanagisawa A. Clinical impact of
malignancy62 ผู้ป่วยท่ีได้รับยา 2 ชนิดมีมัธยฐาน intraoperative histological examination of
ระยะรอดชีพทั้งหมด (Median overall survival) the ductal resection margin in extrahepatic
ดีกวา่ (11.7 กับ 8.1 เดอื น) ท่ีให้ยาเพยี งชนิดเดยี ว cholangiocarcinoma. The British journal of
และยังพบว่ากลุ่มท่ีให้ยา 2 ชนิดมี Progression- surgery. 2010;97(9):1363-8.
free ดกี วา่ อกี ดว้ ย (8 กบั 5 เดอื น) การศกึ ษานท้ี ำ� ให้ 5. Yeo TP, Hruban RH, Leach SD, Wilentz RE,
การให้ยา 2 ชนิดคือ Cisplatin และ Gemcitabine Sohn TA, Kern SE, et al. Pancreatic cancer.
เป็น First-line chemotherapy สำ� หรับผู้ปว่ ยมะเร็ง Current problems in cancer. 2002;26(4):
ทอ่ นำ�้ ดรี ะยะลกุ ลาม (NCCN Guidelines) ทงั้ นกี้ อ่ น 176-275.
ท่ีจะให้ยาเคมีบ�ำบัดต้องมีผลทางพยาธิวิทยาเพื่อ 6. Nakeeb A, Lillemoe KD, Grosfeld JL.
ยนื ยันการวนิ จิ ฉัยโรคก่อน Surgical techniques for pancreatic cancer.
Minerva chirurgica. 2004;59(2):151-63.
7. Tseng JF, Raut CP, Lee JE, Pisters PW,
เอกสารอา้ งอิง
1. Fong Y, Blumgart LH, Lin E, Fortner JG, Vauthey JN, Abdalla EK, et al. Pancreati-
Brennan MF. Outcome of treatment for coduodenectomy with vascular resection:
distal bile duct cancer. The British journal margin status and survival duration. Journal
of surgery. 1996;83(12):1712-5. of gastrointestinal surgery : official journal
2. Nakeeb A, Lipsett PA, Lillemoe KD, of the Society for Surgery of the Alimentary
Fox-Talbot MK, Coleman J, Cameron JL, Tract. 2004;8(8):935-49; discussion 49-50.
etal.Biliarycarcinoembryonicantigenlevels 8. Maeta T, Ebata T, Hayashi E, Kawahara T,
are a marker for cholangiocarcinoma. Mizuno S, Matsumoto N, et al. Pancrea-
American journal of surgery. 1996;171(1): toduodenectomy with portal vein resection
147-52; discussion 52-3. for distal cholangiocarcinoma. The British
3. Nakeeb A, Pitt HA, Sohn TA, Coleman J, journal of surgery. 2017;104(11):1549-57.
Abrams RA, Piantadosi S, et al. Cholangio- 9. Stitzenberg KB, Watson JC, Roberts A,
carcinoma. A spectrum of intrahepatic, Kagan SA, Cohen SJ, Konski AA, et al.
perihilar, and distal tumors. Annals of Survival after pancreatectomy with major
surgery. 1996;224(4):463-73; discussion arterial resection and reconstruction.
73-5. Annals of surgical oncology. 2008;15(5):
1399-406.

240 มะเรง็ ทอ่ น้ำ� ดีสว่ นปลาย

โรคมะเรง็ ท่อน�้ำดใี นประเทศไทย

10. Chua TC, Saxena A. Extended pancreati- 15. Kim Y, Moris DP, Zhang XF, Bagante F,
coduodenectomy with vascular resection Spolverato G, Schmidt C, et al. Evaluation
for pancreatic cancer: a systematic review. ofthe8theditionAmericanJointCommission
Journal of gastrointestinal surgery : official onCancer(AJCC)stagingsystemforpatients
journal of the Society for Surgery of the with intrahepatic cholangiocarcinoma:
Alimentary Tract. 2010;14(9):1442-52. A surveillance, epidemiology, and end
11. LaFemina J, Chou JF, Gonen M, Rocha FG, results (SEER) analysis. Journal of surgical
Correa-Gallego C, Kingham TP, et al. oncology. 2017;116(6):643-50.
Hepatic arterial nodal metastases in 16. Zervos EE, Osborne D, Goldin SB, Villadolid
pancreatic cancer: is this the node of DV, Thometz DP, Durkin A, et al. Stage
importance? Journal of gastrointestinal does not predict survival after resection of
surgery : official journal of the Society for hilar cholangiocarcinomas promoting an
Surgery of the Alimentary Tract. 2013;17(6): aggressive operative approach. American
1092-7. journal of surgery. 2005;190(5):810-5.
12. DeOliveira ML, Cunningham SC, Cameron 17. Amin MB, Greene FL, Edge SB, Compton
JL, Kamangar F, Winter JM, Lillemoe KD, CC, Gershenwald JE, Brookland RK, et al.
et al. Cholangiocarcinoma: thirty-one-year The Eighth Edition AJCC Cancer Staging
experience with 564 patients at a single Manual: Continuing to build a bridge from
institution. Annals of surgery. 2007;245(5): apopulation-basedtoamore“personalized”
755-62. approach to cancer staging. CA Cancer J
13. Edge SB, Compton CC. The American Joint Clin. 2017;67(2):93-9.
Committee on Cancer: the 7th edition of 18. Pichlmayr R, Lamesch P, Weimann A,
the AJCC cancer staging manual and the Tusch G, Ringe B. Surgical treatment of
future of TNM. Annals of surgical oncology. cholangiocellular carcinoma. World journal
2010;17(6):1471-4. of surgery. 1995;19(1):83-8.
14. Hong SM, Pawlik TM, Cho H, Aggarwal B, 19. Jan YY, Jeng LB, Hwang TL, Wang CS,
Goggins M, Hruban RH, et al. Depth of Chen MF, Chen TJ. Factors influencing
tumor invasion better predicts prognosis survival after hepatectomy for peripheral
than the current American Joint Committee cholangiocarcinoma. Hepato-gastroenter-
on Cancer T classification for distal bile ology. 1996;43(9):614-9.
duct carcinoma. Surgery. 2009;146(2):250-7.

มะเร็งท่อน้ำ� ดีสว่ นปลาย 241

โรคมะเรง็ ทอ่ นำ้� ดใี นประเทศไทย

20. Casavilla FA, Marsh JW, Iwatsuki S, Todo 26. Sugiura Y, Nakamura S, Iida S, Hosoda Y,
S, Lee RG, Madariaga JR, et al. Hepatic Ikeuchi S, Mori S, et al. Extensive resection
resection and transplantation for peripheral of the bile ducts combined with liver
cholangiocarcinoma.JournaloftheAmerican resection for cancer of the main hepatic
College of Surgeons. 1997;185(5):429-36. duct junction: a cooperative study of the
21. Lieser MJ, Barry MK, Rowland C, Ilstrup Keio Bile Duct Cancer Study Group.
DM, Nagorney DM. Surgical management Surgery. 1994;115(4):445-51.
of intrahepatic cholangiocarcinoma: a 31- 27. Su CH, Tsay SH, Wu CC, Shyr YM, King
year experience. Journal of hepato-biliary- KL, Lee CH, et al. Factors influencing
pancreatic surgery. 1998;5(1):41-7. postoperative morbidity, mortality, and
22. Madariaga JR, Iwatsuki S, Todo S, Lee RG, survival after resection for hilar
Irish W, Starzl TE. Liver resection for hilar cholangiocarcinoma. Annals of surgery.
and peripheral cholangiocarcinomas: a 1996;223(4):384-94.
study of 62 cases. Annals of surgery. 28. Nagino M, Nimura Y, Kamiya J, Kanai M,
1998;227(1):70-9. Uesaka K. [Surgical treatment of hilar
23. Valverde A, Bonhomme N, Farges O, cholangiocarcinoma]. Nihon Geka Gakkai
Sauvanet A, Flejou JF, Belghiti J. Resection zasshi. 1997;98(5):491-4.
of intrahepatic cholangiocarcinoma: 29. Miyazaki M, Ito H, Nakagawa K, Ambiru S,
a Western experience. Journal of hepato- Shimizu H, Shimizu Y, et al. Aggressive
biliary-pancreatic surgery. 1999;6(2): surgical approaches to hilar cholangiocar-
122-7. cinoma: hepatic or local resection?
24. Inoue K, Makuuchi M, Takayama T, Torzilli Surgery. 1998;123(2):131-6.
G, Yamamoto J, Shimada K, et al. Long- 30. Kosuge T, Yamamoto J, Shimada K,
term survival and prognostic factors in the Yamasaki S, Makuuchi M. Improved
surgical treatment of mass-forming type surgical results for hilar cholangiocarcinoma
cholangiocarcinoma. Surgery. 2000;127(5): with procedures including major hepatic
498-505. resection. Annals of surgery. 1999;230(5):
25. Weber SM, Jarnagin WR, Klimstra D, 663-71.
DeMatteo RP, Fong Y, Blumgart LH. 31. Neuhaus P, Jonas S, Bechstein WO,
Intrahepatic cholangiocarcinoma: Lohmann R, Radke C, Kling N, et al.
resectability, recurrence pattern, and Extended resections for hilar cholangiocar-
outcomes. Journal of the American College cinoma.Annalsofsurgery.1999;230(6):808-
of Surgeons. 2001;193(4):384-91. 18; discussion 19.

242 มะเรง็ ท่อน้�ำดสี ว่ นปลาย

โรคมะเรง็ ทอ่ น้ำ� ดใี นประเทศไทย

32. Jarnagin WR, Fong Y, DeMatteo RP, 37. Dinant S, Gerhards MF, Rauws EA, Busch
Gonen M, Burke EC, Bodniewicz BJ, et al. OR, Gouma DJ, van Gulik TM. Improved
Staging, resectability, and outcome in 225 outcome of resection of hilar cholangiocar-
patients with hilar cholangiocarcinoma. cinoma (Klatskin tumor). Annals of surgical
Annals of surgery. 2001;234(4):507-17; oncology. 2006;13(6):872-80.
discussion 17-9. 38. Bortolasi L, Burgart LJ, Tsiotos GG, Luque-
33. Kondo S, Hirano S, Ambo Y, Tanaka E, De Leon E, Sarr MG. Adenocarcinoma of
Okushiba S, Morikawa T, et al. Forty the distal bile duct. A clinicopathologic
consecutive resections of hilar cholangio- outcome analysis after curative resection.
carcinoma with no postoperative mortality Digestive surgery. 2000;17(1):36-41.
and no positive ductal margins: results of 39. Yoshida T, Matsumoto T, Sasaki A, Morii Y,
a prospective study. Annals of surgery. Aramaki M, Kitano S. Prognostic factors
2004;240(1):95-101. after pancreatoduodenectomy with
34. Rea DJ, Munoz-Juarez M, Farnell MB, extended lymphadenectomy for distal bile
Donohue JH, Que FG, Crownhart B, duct cancer. Archives of surgery. 2002;
et al. Major hepatic resection for hilar 137(1):69-73.
cholangiocarcinoma: analysis of 46 40. Murakami Y, Uemura K, Sudo T, Hashimoto
patients. Archives of surgery. 2004;139(5): Y, Nakashima A, Kondo N, et al. Prognostic
514-23; discussion 23-5. factors after surgical resection for
35. Nishio H, Nagino M, Nimura Y. Surgical intrahepatic, hilar, and distal cholangiocar-
management of hilar cholangiocarcinoma: cinoma. Annals of surgical oncology.
the Nagoya experience. HPB : the official 2011;18(3):651-8.
journaloftheInternationalHepatoPancreato 41. Murakami Y, Uemura K, Hayashidani Y,
Biliary Association. 2005;7(4):259-62. Sudo T, Hashimoto Y, Ohge H, et al.
36. Abdel Wahab M, Fathy O, Elghwalby N, Prognostic significance of lymph node
Sultan A, Elebidy E, Abdalla T, et al. metastasis and surgical margin status for
Resectability and prognostic factors after distal cholangiocarcinoma. Journal of
resection of hilar cholangiocarcinoma. surgical oncology. 2007;95(3):207-12.
Hepato-gastroenterology. 2006;53(67):
5-10.

มะเรง็ ทอ่ นำ้� ดสี ว่ นปลาย 243

โรคมะเรง็ ทอ่ น�ำ้ ดีในประเทศไทย

42. He P, Shi JS, Chen WK, Wang ZR, Ren H, 49. Lygidakis NJ, van der Hyde MN, Houthoff
Li H. Multivariate statistical analysis of HJ, Schipper ME, Huibregtse K, Tytgat GN,
clinicopathologic factors influencing et al. Resectional surgical procedures for
survival of patients with bile duct carcinoma. carcinoma of the head of the pancreas.
World journal of gastroenterology. 2002; Surg Gynecol Obstet. 1989;168(2):157-65.
8(5):943-6. 50. Michelassi F, Erroi F, Dawson PJ,
43. Tompkins RK, Thomas D, Wile A, Longmire Pietrabissa A, Noda S, Handcock M, et al.
WP, Jr. Prognostic factors in bile duct Experience with 647 consecutive tumors
carcinoma: analysis of 96 cases. Annals of of the duodenum, ampulla, head of the
surgery. 1981;194(4):447-57. pancreas, and distal common bile duct.
44. Herter FP, Cooperman AM, Ahlborn TN, Annals of surgery. 1989;210(4):544-54;
Antinori C. Surgical experience with discussion 54-6.
pancreatic and periampullary cancer. 51. Martin FM, Rossi RL, Dorrucci V, Silverman
Annals of surgery. 1982;195(3):274-81. ML, Braasch JW. Clinical and pathologic
45. Gibby DG, Hanks JB, Wanebo HJ, Kaiser correlations in patients with periampullary
DL, Tegtmeyer CJ, Chandler JG, et al. Bile tumors. Archives of surgery. 1990;125(6):
duct carcinoma. Diagnosis and treatment. 723-6.
Annals of surgery. 1985;202(2):139-44. 52. Reding R, Buard JL, Lebeau G, Launois B.
46. Langer JC, Langer B, Taylor BR, Zeldin R, Surgical management of 552 carcinomas
Cummings B. Carcinoma of the extrahepatic of the extrahepatic bile ducts (gallbladder
bile ducts: results of an aggressive surgical and periampullary tumors excluded).
approach. Surgery. 1985;98(4):752-9. Results of the French Surgical Association
47. Tarazi RY, Hermann RE, Vogt DP, Hoerr Survey. Annals of surgery. 1991;213(3):236-
SO, Esselstyn CB, Jr., Cooperman AM, 41.
et al. Results of surgical treatment of 53. Takada T, Amano H, Yasuda H, Nimura Y,
periampullary tumors: a thirty-five-year Matsushiro T, Kato H, et al. Is postoperative
experience. Surgery. 1986;100(4):716-23. adjuvant chemotherapy useful for gallbladder
48. Crist DW, Sitzmann JV, Cameron JL. carcinoma? A phase III multicenter
Improved hospital morbidity, mortality, and prospective randomized controlled trial in
survival after the Whipple procedure. patients with resected pancreaticobiliary
Annals of surgery. 1987;206(3):358-65. carcinoma. Cancer. 2002;95(8):1685-95.

244 มะเรง็ ท่อน้ำ� ดสี ว่ นปลาย

โรคมะเรง็ ทอ่ น�้ำดใี นประเทศไทย

54. Neoptolemos JP, Stocken DD, Bassi C, 58. Lim KH, Oh DY, Chie EK, Jang JY, Im SA,
Ghaneh P, Cunningham D, Goldstein D, et Kim TY, et al. Adjuvant concurrent
al. Adjuvant chemotherapy with fluorouracil chemoradiation therapy (CCRT) alone
plus folinic acid vs gemcitabine following versus CCRT followed by adjuvant
pancreatic cancer resection: a randomized chemotherapy: which is better in patients
controlled trial. Jama. 2010;304(10):1073- with radically resected extrahepatic biliary
81. tract cancer?: a non-randomized, single
55. Hughes MA, Frassica DA, Yeo CJ, Riall TS, center study. BMC cancer. 2009;9:345.
Lillemoe KD, Cameron JL, et al. Adjuvant 59. Benson AB, 3rd. Colon cancer: the new
concurrent chemoradiation for adenocar- chronic disease. J Natl Compr Canc Netw.
cinoma of the distal common bile duct. 2014;12(11):1497-9.
International journal of radiation oncology, 60. Hezel AF, Zhu AX. Systemic therapy for
biology, physics. 2007;68(1):178-82. biliary tract cancers. The oncologist.
56. Nelson JW, Ghafoori AP, Willett CG, Tyler 2008;13(4):415-23.
DS, Pappas TN, Clary BM, et al. Concurrent 61. Eckel F, Schmid RM. Chemotherapy in
chemoradiotherapyinresectedextrahepatic advanced biliary tract carcinoma: a pooled
cholangiocarcinoma. International journal analysis of clinical trials. British journal of
of radiation oncology, biology, physics. cancer. 2007;96(6):896-902.
2009;73(1):148-53. 62. Valle J, Wasan H, Palmer DH, Cunningham
57. Borghero Y, Crane CH, Szklaruk J, Oyarzo D, Anthoney A, Maraveyas A, et al. Cisplatin
M, Curley S, Pisters PW, et al. Extrahepatic plus gemcitabine versus gemcitabine for
bile duct adenocarcinoma: patients at biliary tract cancer. The New England
high-risk for local recurrence treated with journal of medicine. 2010;362(14):1273-81.
surgery and adjuvant chemoradiation have
an equivalent overall survival to patients
with standard-risk treated with surgery
alone. Annals of surgical oncology. 2008;
15(11):3147-56.

มะเรง็ ท่อน�ำ้ ดีสว่ นปลาย 245



บทสรปุ

รศ.นพ. ณรงค์ ขันตีแกว้

มะเร็งท่อน้�ำดีเป็นมะเร็งตับปฐมภูมิชนิดหน่ึง การแก้ไขภาวะทางโภชนาการ การเตรียมการ
ที่เกิดจากเย่ือบทุ างเดินน�้ำดีทั้งในและนอกตับ เปน็ ท�ำงานของตบั ใหด้ ขี ึ้น เชน่ การระบายน�้ำดีกอ่ นการ
มะเร็งท่ีพบได้น้อยมากในต่างประเทศ แต่พบ ผา่ ตัด (Preoperative biliary drainage) ในผปู้ ่วย
อบุ ตั กิ ารณใ์ นประเทศไทยสงู ทสี่ ดุ ในโลก โดยเฉพาะ มะเรง็ ทอ่ นำ้� ดที ม่ี อี าการตวั เหลอื งตาเหลอื งจากการ
ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือของ อุดตันทางเดินน้�ำดี หรือการเพิ่มเน้ือตับให้เพียงพอ
ประเทศไทย ทั้งนี้เนื่องจากการรับประทานอาหาร ภายหลังการผ่าตัด เช่นการอุดกั้นเส้นเลือดด�ำ
แบบสุกๆ ดิบๆ ท่ีเป็นกลุ่มปลาตะเพียน ซ่ึงติดเชื้อ พอรท์ ลั (Portal Vein Embolization) ทำ� ใหม้ เี นอ้ื ตบั
พยาธใิ บไมต้ บั หลงั จากตดิ เชอ้ื พยาธใิ บไมต้ บั 20 ถงึ เพยี งพอหลังการตดั ตับออก เพอ่ื ลดการเกดิ ตับวาย
30 ปกี จ็ ะปว่ ยเปน็ มะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดแี ละเสยี ชวี ติ ภายใน หลังการตัดตับ (Postoperative liver failure) ซ่ึง
1 ปี ในปัจจุบันคาดการณ์ว่ามีผู้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ ทำ� ใหล้ ดอตั ราการเสยี ชวี ติ ของผปู้ ว่ ยหลงั การผา่ ตดั
ตับประมาณ 6 ลา้ นคน และในจำ� นวนน้จี ะพฒั นา ลงไดม้ าก และสามารถตดั เอามะเรง็ ออกไดห้ มดใน
เปน็ มะเรง็ ทอ่ นำ้� ดปี ระมาณปลี ะ 10,000 ถงึ 20,000 อัตราท่ีสูงขึ้น ส่งผลให้ผู้ป่วยมีอัตราการรอดชีพสูง
รายและเสยี ชวี ติ ดงั กลา่ ว ทำ� ใหเ้ กดิ การสญู เสยี ชวี ติ ขึ้นด้วย เทคนิคการผ่าตัดท่ีพัฒนาข้ึนมากเช่น
ในวยั แรงงานและครอบครวั ทำ� ใหเ้ กดิ ปญั หาทง้ั ทาง การตดั เสน้ เลอื ดทเี่ ขา้ สตู่ บั (Inflow occlusion) และ
ดา้ นเศรษฐกจิ สงั คมและการพฒั นาประเทศตามมา การตัดเส้นเลือดท่ีออกจากตับ (Outflow control)

ผู้ป่วยมะเร็งท่อน�้ำดีส่วนใหญ่มาพบแพทย์เมื่อ ร่วมกับการท�ำ Intermittent Pringle’s maneuver
การดำ� เนนิ ของโรคเขา้ ส่รู ะยะลุกลามแล้ว ทำ� ใหผ้ ล ที่ Hepatoduodenal ligament และวสิ ญั ญแี พทย์
การรกั ษาไมด่ ี การรกั ษาทดี่ ที สี่ ดุ ในปจั จบุ นั กค็ อื การ ชว่ ยลดความดนั เลอื ดดำ� สว่ นกลาง (Central Venous
ผา่ ตดั เอามะเรง็ ออก การรกั ษามะเรง็ ทอ่ นำ้� ดโี ดยการ Pressure; CVP) ใหต้ �่ำกว่า 5 mmHg กจ็ ะช่วยลด
ผ่าตัดได้ผลดีขึ้นมากใน 2-3 ทศวรรษที่ผ่านมา1-4 การเสียเลือดได้มากและอีกประการหนึ่งก็คือ
ท้ังนี้เนื่องจากการวินิจฉัยโรค การดูแลก่อนการ เครื่องมือท่ีช่วยในการตัดเนื้อตับท่ีมีการพัฒนาข้ึน
ผ่าตัด ขณะผ่าตัดและหลังผ่าตัดมีการพัฒนาดีขึ้น มาเพอื่ ความสะดวกและปลอดภยั ในการตดั ตบั เชน่
เปน็ อยา่ งมาก การพฒั นาการวนิ จิ ฉยั ดว้ ยภาพไมว่ า่ Microwave, Cavitron Ultrasonic Surgical
จะเปน็ อลั ตราซาวด,์ CT และ MRI/MRCP ทำ� ใหก้ าร Aspirator (CUSA) หรอื การใชน้ ำ้� แรงดนั สงู (Water
วินิจฉัยและการวางแผนรักษาท�ำได้ดีข้ึน ได้ผู้ป่วย jet) เป็นต้น เครื่องมือเหล่านี้มีข้อบ่งช้ีในการใช้
ระยะแรกๆ เพิ่มข้ึน การวางแผนการรักษาท�ำได้ แตกต่างกันออกไป แต่โดยรวมแล้วก็สามารถลด
ถกู ตอ้ งแมน่ ยำ� ขน้ึ การเตรยี มความพรอ้ มผปู้ ว่ ยกอ่ น เวลาและชว่ ยในการลดการเสยี เลอื ดจากการผา่ ตดั
ผา่ ตดั ให้ปลอดภัยเพมิ่ ขึน้ เชน่ การรักษาการติดเชอ้ื ได้เปน็ อย่างดี นอกจากนแี้ ล้วการจดั การเรือ่ งความ

บทสรปุ 247

โรคมะเรง็ ท่อนำ้� ดใี นประเทศไทย
เจ็บปวดหลังการผ่าตัด (Postoperative pain ตง้ั แตก่ ารปอ้ งกนั โรคแบบปฐมภมู ิ ทตุ ยิ ภมู แิ ละตตยิ
control) ที่ท�ำได้ดี ท�ำให้ผู้ป่วยฟื้นตัวเร็วและ ภูมอิ ย่างบรู ณาการไปพรอ้ มๆ กนั เพ่อื ท่ีจะตัดวงจร
สามารถออกจากการใช้เครื่องช่วยหายใจและ ชีวิตของพยาธิใบไม้ตับจนไม่สามารถติดต่อในคน
ออกจากหอผปู้ ว่ ยหนกั (Intensive Care Unit; ICU) และในสัตว์ได้อีกต่อไป และนอกจากน้ีแล้วยังได้
ได้เร็ว สิ่งต่างๆ เหล่าน้ีท�ำให้สามารถลดภาวะ ดำ� เนนิ การคดั กรองและเฝา้ ระวงั กลมุ่ เสยี่ งมะเรง็ ทอ่
แทรกซ้อนและเพ่ิมอัตรารอดชีพในการผ่าตัดรักษา น�้ำดีโดยการตรวจคัดกรองด้วยเครื่องอัลตราซาวด์
ผปู้ ่วยมะเรง็ ท่อน�ำ้ ดใี ห้ดีข้ึนไดใ้ นเวลาท่ีผ่านมา ชอ่ งทอ้ งในประชาชนภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ภาค

การรกั ษาเสรมิ การผา่ ตดั (Adjuvant therapy)5 เหนือและภาคตะวันออก รวม 29 จังหวัด ตั้งแต่
เพื่อเพ่ิมระยะรอดชีพของผู้ป่วยด้วยยาเคมีบ�ำบัด พ.ศ. 2557 เป็นต้นมา ท�ำให้ประชาชนได้รับการ
ในขณะนมี้ รี ายงานผลการวจิ ยั และไดม้ กี ารนำ� เสนอ คัดกรองด้วยการตรวจอัลตราซาวด์ไปแล้วกว่า
ในที่ประชุม ASCO 2018 พบว่าการให้ยา 500,000 ราย และสงสัยว่าเป็นมะเร็งท่อน้�ำดี
Capecitabine เสริม เพื่อเป็น Adjuvant ประมาณร้อยละ 1 และผู้ป่วยท่ไี ดร้ บั การวินิจฉัยว่า
chemotherapy ในผู้ป่วยมะเร็งท่อน้�ำดีท่ีได้รับการ เป็นมะเร็งท่อน้�ำดีจากการคัดกรองได้เข้ารับการ
ผ่าตัดเพื่อการหายขาด ได้ผลดีกว่าการผ่าตัดเพียง ผ่าตดั พบว่าเปน็ มะเรง็ ทอ่ น้�ำดรี ะยะแรกรอ้ ยละ 80
อย่างเดียว ส่วนยาอน่ื ๆ เช่น การรกั ษาดว้ ยยาแบบ ระยะลกุ ลามรอ้ ยละ 20 ซง่ึ อตั ราสว่ นนจ้ี ะกลบั กนั ใน
มงุ่ เปา้ (Targeted therapy) หรอื การรกั ษาดว้ ยระบบ ผู้ป่วยท่ีไม่ได้รับการคัดกรอง (ข้อมูลยังไม่ตีพิมพ์)
ภูมิคุ้มกันวิทยา (Immunotherapy) ก�ำลังอยู่ใน จากข้อมูลนี้ท�ำให้เห็นได้ว่าการคัดกรองกลุ่มเสี่ยง
ระหว่างการศึกษาวิจัย การใช้รังสีรักษาเพ่ือช่วยใน ด้วยอัลตราซาวด์ท�ำให้ได้ผู้ป่วยระยะแรกมากกว่า
การเพม่ิ อตั ราการรอดชพี ของผปู้ ว่ ยมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดนี น้ั ไม่คดั กรอง ดงั นน้ั จึงตอ้ งหามาตรการต่างๆ เพื่อให้
พบวา่ มกี ารศกึ ษาหลายรายงานทพี่ บวา่ ไดป้ ระโยชน์ ประชากรกลมุ่ เสยี่ งเขา้ สกู่ ารคดั กรองไดอ้ ยา่ งทว่ั ถงึ มี
แต่เนื่องจากจ�ำนวนผู้ป่วยในต่างประเทศมีจ�ำนวน คณุ ภาพ และถอื วา่ เปน็ สทิ ธปิ ระโยชนข์ องประชาชน6,7
น้อย จึงไม่สามารถท�ำการศึกษาได้มากนัก ใน อย่างไรก็ตามการแก้ปัญหานี้จะไม่สามารถ
ประเทศไทยยงั ไมม่ กี ารศกึ ษาเรอ่ื งนอี้ ยา่ งเปน็ ระบบ ประสบความส�ำเร็จได้ถ้าหากเน้นการแก้ปัญหาแต่

มะเร็งท่อน้�ำดีสามารถป้องกันได้โดยการไม่ให้ เพยี งดา้ นหนงึ่ ดา้ นใดมากเกนิ ไป เชน่ การรณรงคใ์ น
ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับให้หมดไปด้วยการงดรับ การแก้ปัญหาเน้นการป้องกันปฐมภูมิอย่างเดียว
ประทานปลาน�้ำจืดเกล็ดขาวดิบ ส่วนในผู้ที่ติดเช้ือ เหมอื นเชน่ ทผี่ า่ นมา เนอ่ื งจากกระบวนการกอ่ มะเรง็
หรือเคยติดเช้ือพยาธิใบไม้ตับ ควรได้รับการตรวจ จะใช้เวลาประมาณ 20-30 ปี ดังนั้นการตรวจ
หาโรคมะเร็งท่อน้�ำดีระยะแรกเป็นสิ่งที่จ�ำเป็น คดั กรองและเฝา้ ระวงั โรคมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดใี นกลมุ่ เสยี่ ง
เพ่ือลดอัตราตายของผู้ป่วยจากมะเร็งท่อน้�ำดี ซ่ึงเป็นการแก้ปัญหาในระดับทุติยภูมิและตติยภูมิ
มหาวิทยาลัยขอนแก่นได้เริ่มโครงการแก้ไขปัญหา จะต้องกระท�ำควบคู่ไปด้วยกัน ดังน้ันจึงต้องมี
โรคพยาธใิ บไม้ตบั และมะเร็งทอ่ น้ำ� ดี ในภาคตะวนั การฝึกอบรมบุคลากรทางการแพทย์สาขาต่างๆ
ออกเฉยี งเหนอื (Cholangiocarcinoma Screening ท่ีเกี่ยวข้อง เพื่อเพิ่มปริมาณ คุณภาพและ
and Care Program; CASCAP) เพ่ือแก้ปัญหาน้ี ประสทิ ธภิ าพ เชน่ การฝกึ อบรมรงั สแี พทยแ์ ละแพทย์

248 บทสรุป

โรคมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดีในประเทศไทย

เวชปฏิบัติทั่วไปให้สามารถมีทักษะและความรู้ใน การศกึ ษา การจัดการแหลง่ นำ�้ และการวิจัยเชิงลกึ
การตรวจคัดกรองมะเร็งท่อน�้ำดีด้วยอัลตราซาวด์ เพอื่ พฒั นาตวั บง่ ชโ้ี รค (Biomarker) การวจิ ยั เพอ่ื วธิ ี
และสามารถให้การวินิจฉัยมะเร็งท่อน�้ำดีได้เป็น รักษาและหายาใหม่ๆ ท้ังยาแผนปัจจุบัน เช่นเคมี
อย่างดีใน 5 ปีท่ีผ่านมาโครงการ CASCAP ได้ บ�ำบดั การรกั ษาแบบมุ่งเปา้ (Targeted therapy)
ท�ำการฝึกอบรมแพทย์ดังกล่าวไปแล้วกว่า การรักษาทางระบบภูมิคุ้มกัน (Immunotherapy),
1,178 คน เป็นต้น การรกั ษาแบบแม่นย�ำ (Precision medicine) หรอื
ประเทศไทยยังขาดแคลนแพทย์ แต่ด้วยแผน แม้แต่การวิจัยยาสมุนไพรก็เป็นเร่ืองท่ีส�ำคัญเพ่ือ
ผลิตแพทย์ของประเทศไทยในปัจจุบันที่เพิ่มการ การแก้ปัญหาอย่างครบวงจร ประเทศควรมีการ
ผลิตแพทย์มากขึ้นอย่างรวดเร็ว การวางแผนผลิต ลงทนุ ทชี่ ดั เจนในเรอื่ งนี้ เพราะถา้ ทำ� ไดจ้ ะชว่ ยรกั ษา
ศลั ยแพทยผ์ ู้เชยี่ วชาญในการผ่าตดั ผู้ป่วยมะเร็งทอ่ ทรัพยากรมนุษย์ซึ่งเป็นทรัพยากรอันล้�ำค่าในการ
น�้ำดีและโรคอื่นๆ ที่ตับ ทางเดินน้�ำดีและตับอ่อน พฒั นาประเทศและโลก และทส่ี ำ� คญั คอื “มะเรง็ ทอ่
(Hepatobiliary and Pancreatic surgeon; HBP นำ้� ดีเป็นโรคท่ีป้องกันและรักษาได้”8
surgeon) เป็นเร่ืองท่ีมีความจ�ำเป็นและเร่งด่วน
เพราะจำ� นวนผู้ปว่ ยมีปรมิ าณทสี่ ูงมาก เอกสารอ้างอิง
นอกจากนี้การแก้ปัญหานี้ในประเทศไทย 1. Khuntikeo N, Pugkhem A, Titapun A,
เทา่ นนั้ อาจจะไมใ่ ชก่ ารแกป้ ญั หาทดี่ ที ส่ี ดุ เพราะการ Bhudhisawasdi V. Surgical management
ติดเช้ือพยาธิใบไม้ตับไม่ได้มีในประเทศไทยเท่าน้ัน of perihilar cholangiocarcinoma: a Khon
หากยังมีการติดเช้ือที่ค่อนข้างสูงในประเทศ Kaen experience. J Hepatobiliary Pancreat
เพ่ือนบ้าน เช่นประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตย Sci. 2014 Aug;21(8):521-4. PubMed PMID:
ประชาชนลาว ประเทศกัมพูชา เวียดนามและ 24464976.
ประเทศเมียนมาร์ การควบคุมและลดการติดเช้ือ 2. Pattanathien P, Khuntikeo N, Promthet S,
พยาธิใบไม้ตับและแก้ไขปัญหามะเร็งท่อน�้ำดีใน Kamsa-Ard S. Survival rate of extrahepatic
ภูมภิ าคนจ้ี งึ เป็นสิง่ ที่จำ� เป็นท่ีตอ้ งทำ� ไปพรอ้ มๆ กนั cholangiocarcinoma patients after surgical
จะเห็นได้ว่ามะเร็งท่อน้�ำดีในประเทศไทยเกิด treatment in Thailand. Asian Pac J Cancer
จากพฤติกรรมการบริโภค เช่นเดียวกันกับการดื่ม Prev. 2013;14(1):321-4. PubMed PMID:
เคร่ืองดื่มแอลกอฮอล์ การสูบบุหรี่และการติดเช้ือ 23534746.
HIV ท่ีถึงแม้ว่าการแก้ไขหรือเปลี่ยนพฤติกรรม 3. Sriputtha S, Khuntikeo N, Promthet S,
สามารถทำ� ไดย้ าก แตก่ ม็ คี วามเปน็ ไปได้ ถา้ มคี วาม Kamsa-Ard S. Survival rate of intrahepatic
พยายามอยา่ งเตม็ ทแี่ ละหลายๆ ฝา่ ยชว่ ยกนั เหมอื น cholangiocarcinoma patients after surgical
กับการแก้ปัญหาอื่นๆ เช่นการรณรงค์เร่ืองบุหร่ี treatment in Thailand. Asian Pac J Cancer
การดม่ื เครอื่ งดม่ื แอลกอฮอล์ การลดการตดิ เชอ้ื HIV Prev. 2013;14(2):1107-10. PubMed PMID:
ท่ีเร่ิมได้ผลดี ซึ่งต้องท�ำหลายๆ มาตรการท้ัง 23621195.
มาตรการทางสังคม กฎหมาย การสุขาภิบาล

บทสรุป 249

โรคมะเร็งท่อน�้ำดีในประเทศไทย

4. Titapun A, Pugkhem A, Luvira V, Srisuk T, 7. Khuntikeo N, Loilome W, Thinkhamrop B,
Somintara O, Saeseow OT, et al. Outcome ChamadolN,YongvanitP.AComprehensive
of curative resection for perihilar cholan- Public Health Conceptual Framework and
giocarcinoma in Northeast Thailand. World Strategy to Effectively Combat Cholangio-
J Gastrointest Oncol. 2015 Dec 15;7(12): carcinoma in Thailand. PLoS Negl Trop Dis.
503-12. PubMed PMID: 26691730. 2016 Jan;10(1):e0004293. PubMed PMID:
Pubmed Central PMCID: 4678397. 26797527. Pubmed Central PMCID:
5. Wirasorn K, Ngamprasertchai T, Khuntikeo 4721916.
N, Pakkhem A, Ungarereevittaya P, 8. KhuntikeoN,TitapunA,LoilomeW,Yongvanit
Chindaprasirt J, et al. Adjuvant chemo- P, Thinkhamrop B, Chamadol N, et al.
therapy in resectable cholangiocarcinoma Current Perspectives on Opisthorchiasis
patients. J Gastroenterol Hepatol. 2013 Control and Cholangiocarcinoma Detection
Dec;28(12):1885-91. PubMed PMID: in Southeast Asia. Front Med (Lausanne).
23829232. 2018;5:117. PubMed PMID: 29765958.
6. Khuntikeo N, Chamadol N, Yongvanit P, Pubmed Central PMCID: 5938629.
Loilome W, Namwat N, Sithithaworn P, et
al. Cohort profile: cholangiocarcinoma
screening and care program (CASCAP).
BMC Cancer. 2015 Jun 9;15:459. PubMed
PMID: 26054405. Pubmed Central PMCID:
4459438.

250 บทสรปุ

ดชั นี

5-Fluorouracil (5-FU) 155 การผา่ ตัดเปล่ยี นตับ 163
5-year survival 151 การผา่ ตดั เพือ่ รักษามะเร็งทอ่ น�ำ้ ดีขว้ั ตับใหห้ ายขาด 200
7th American Joint Commission on Cancer Staging การผ่าตัดเลาะตอ่ มน�ำ้ เหลือง 157
การพยากรณ์โรค 160
Manual (7th AJCC) 234 การพยากรณ์โรคกบั ลักษณะทางพยาธวิ ทิ ยา 159
การระบายน้�ำดีผ่านทางกลอ้ งเอนโดสโคป 99
ก การรักษาด้วยยาเคมีบำ� บัดหลงั การผา่ ตัด 162
การรกั ษาดว้ ยยาแบบมงุ่ เป้า 248
กระจายไปทตี่ อ่ มน้ำ� เหลือง 209 การรักษาแบบประคบั ประคอง 166, 239
กอ้ นในตับ 10, 35 การรักษาเสรมิ การผา่ ตัด 248
ก้อนในทอ้ ง 10 การเลาะตอ่ มน�ำ้ เหลือง 234
ก้อยปลา 5 การวินจิ ฉัยดว้ ยภาพ 9
กมั พูชา 5 การวนิ จิ ฉัยมะเรง็ ท่อนำ้� ดีสว่ นปลาย 231
การกดเบียด 48 การส่งภาพทางไกลผ่านระบบ internet 11
การกระจายของมะเรง็ ทอ่ น�้ำดี 81 การอดุ ก้นั หลอดเลอื ดด�ำพอร์ทลั ตบั กอ่ นการผา่ ตัด 102
การกระจายไปทต่ี ่อมนำ้� เหลือง 155 เกาหลี 5
การเกิดซ้ำ� ของโรค 158
การขยายตัวของท่อน้ำ� ดี 10, 33 ขวั้ ตับ 33 ข
การขยายตวั ของทอ่ น�้ำดีในตับ 73 ไขมันเกาะตับ 28
การตรวจด้วยคล่นื แม่เหลก็ 43
การตรวจทอ่ ทางเดินน�ำ้ ดีด้วยสารทึบแสง 43 ค
การตรวจทางเซลล์วทิ ยา 188
การตรวจอลั ตราซาวดช์ ่องท้อง 11 คลน่ื แมเ่ หล็ก 35
การตรวจอัลตราซาวด์ตบั และทางเดินนำ�้ ดี 11 คันตามตวั 10
การตัดตอ่ เสน้ เลอื ด 198 เครอ่ื งแมเ่ หลก็ ไฟฟา้ 6
การตัดท่อน้�ำดรี ่วมกบั การตดั ตบั 195 เคร่อื งเอกซเรยค์ อมพวิ เตอร์ 6
การติดเชื้อในกระแสเลือด 101 โครงการแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน�้ำดี
การติดเชอื้ พยาธิใบไม้ตับ 10, 135
การทำ� งานของตบั ดี 99 ในภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื 97
การบอกระยะของมะเร็งทอ่ น้�ำดี 82
การประเมินก้อนมะเร็งปฐมภมู ิ 125 จีนตอนใต้ 5 จ
การประเมินการแพร่กระจายของเซลล์มะเร็งไปท่ีต่อม จลุ พยาธวิ ิทยา 128

น้�ำเหลอื ง 126 เชยี งใหม่ 4 ช
การประเมนิ มะเร็งแพร่กระจายไปยังอวยั วะอื่น 126
การป้องกนั โรคแบบปฐมภูมิ 248
การผ่าตดั 6
การผ่าตัด แบบถอนรากถอนโคน 9, 98

ดชั นี 251

โรคมะเร็งท่อน�้ำดใี นประเทศไทย

ตบั อ่อน 20 ต พ
ตบั อ่อนอกั เสบ 101
ตวั บ่งช้ีทางชีวภาพ 6 พยาธิวทิ ยาของมะเรง็ ท่อนำ้� ดี 117
ตาเหลอื ง 10 เพอรไิ ฮลาร์ 118
ไตห้ วนั 5 แพทยเ์ ฉพาะทาง 11
แพทย์เวชปฏบิ ตั ทิ ่วั ไป 11
ถงุ น้�ำดี 18 ถ
ถุงน้ำ� ดีอักเสบ 101 ภ

ท ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 5
ภาคเหนือ 5
ท้องอดื 10 ภาวะไขมันเกาะตบั 28, 87
ท่อน�้ำดีตบั 19 ภาวะฉุกเฉิน 11
ท่อนำ้� ดีนอกตับ 19 ภาวะตับแข็ง 28
ท่อน้ำ� ดใี นตับ 19, 34 ภาวะเนอื้ ตับ 28
ท่อน�้ำดบี ริเวณนอกตบั 33
ท่อนำ้� ดีร่วม 33 ม

น้�ำหนกั ลด 10 น มะเร็งของท่อน�ำ้ ดีสว่ นนอกตับ 43
นว่ิ ในตับ 135 มะเรง็ ตับ 1
นว่ิ ในถงุ น�ำ้ ดี 10 มะเร็งตับปฐมภูมิ 1, 2, 247
เนอื้ งอกคลาตสกิน 117 มะเรง็ ทอ่ น้ำ� ดี 1
แนน่ ทอ้ ง 10 มะเร็งทอ่ นำ้� ดขี ั้วตบั 1, 98, 179
มะเร็งทอ่ น�้ำดชี นิดท่ีเกดิ ในผนงั ท่อน�ำ้ ดี 62
ป มะเร็งทอ่ น�้ำดนี อกตับ 126
มะเร็งท่อน�้ำดใี นตบั 1, 133, 138, 166
ประเทศไทย 5 มะเรง็ ท่อน�้ำดใี นตบั ระยะศนู ย์ 123
ปลาจ่อม 5 มะเรง็ ท่อนำ้� ดสี ่วนปลาย 1, 231
ปลาดิบ 5 มะเรง็ ระยะแรก 6
ปลามเี กลด็ 5 มา้ ม 21
ปลารา้ ดิบ 5
ปลาส้ม 5 ย
ปจั จัยเส่ียง 6
ปจั จัยเส่ียงของมะเร็งท่อน�้ำดี 2 ยคุ ของการผา่ ตดั ตบั 196

ผลการผ่าตัด 209 ผ ร
ผอมลง 10
ระบบตบั และทางเดนิ นำ�้ ดี 10
ระบบภูมคิ ุม้ กันวิทยา 248
ระบาดวทิ ยา 134
ระยะการด�ำเนินโรค 161
ระยะของโรค 123
ระยะรอดชีพ 5 ปี 151
ระยะรอดชีพทงั้ หมด 151

252 ดัชนี

โรคมะเรง็ ทอ่ นำ้� ดใี นประเทศไทย

รงั สีรว่ มรักษา 97
รงั สีรักษา 165, 218
โรคตบั แขง็ และการติดเชื้อไวรสั 135
โรคถงุ นำ�้ ในทางเดนิ น�้ำดีต้งั แต่กำ� เนิด 135
โรคนวิ่ ในตับ 181
โรคเนือ้ งอกทางเดินนำ้� ดชี นดิ ไมร่ า้ ยแรง 136
โรงพยาบาลศรีนครินทร์ 9, 97

วงศป์ ลาตะเพียน 5 ว
เวียดนามตอนใต้ 5
ไวรสั ตับอักเสบซี 1, 2
ไวรสั ตบั อักเสบบี 1

ส

สถาบนั มะเร็งแห่งชาติ 3
สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว 5
สายสวน 66
สารเคมี 136
สารบ่งช้ชี ีวภาพมะเรง็ ทอ่ น�ำ้ ดีในซรี มั่ 142

หัวตรวจแบบโค้ง 10 ห

อ

อตั ราตายภายหลงั การผา่ ตัดตับ 215
อัตรารอดชีพ 5 ปี 6
อัลตราซาวด์ 5, 6
อาการและอาการแสดงของมะเร็งท่อน้ำ� ดีขวั้ ตบั 184
อุบตั ิการณข์ องมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดี 179
อุบัติการณ์มะเรง็ ท่อน้�ำดี 2, 5
เอกซเรย์คอมพวิ เตอร์ 35, 43

ดชั นี 253

Index

A BilCap clinical trial 216
bile duct 16
abdominal discomfort 140 bile duct resection 195
ablation 151 biliary brush cytology 188
absorbable suture 205 biliary drainage 87
Acoustic window 13 biliary epithelium 133
adenocarcinoma 81, 121 biliary intraepithelial neoplasia (BilliNs) 128
adjuvant chemotherapy; AC 163 biliary mucinous cystic neoplasm 72
Adjuvant therapy 238 biliary obstruction 33
Adjuvant therapy after operative resection 215 BilIN-1 72
aflatoxin 1 BilIN-2 72
AJCC 8th 236 BilIN-3 72
AJCC staging classification 7th edition version 2010 82 BilIN (Biliary intraepithelical neoplasm) 72
albumin 141 Biloma 101
alkaline phosphatase (ALP) 141 Biomarker 249
Alkaline phosphatase (ALP) 231 Bismuth-Collette 83
amorphous filling defect 78 Bithynia 5
ampullar of Vater 84 Bleeding 101
Anechoic 35 blood supply 15
Anteriordiaphragmatic nodes 86 body interventional radiology 97
Anterior segment right lobe (inferior) 16
Anterior segment right lobe (superior) 16 C
Anti-HCV antibodies 2
A-phase CECT 46 CA 19-9 56
Arterial phase contrast enhancement CT, A-phase CA19-9 142
capecitabine 163
CECT 46 capsular enhancement 58
aspartate transaminase (AST) 141 carbohydrate antigen 19-9 (CA19-9) 142
ASR 1 carcinoembryonic antigen (CEA) 142
atrophic change 48 carvernous transformation 69
atrophic-hypertrophic complex 48, 52 CASCAP 9, 11, 97
Autoimmune Pancreatitis-Cholangitis Syndrome 70 caseous necrosis 60
axial T2WI 76 Caudate lobe 16
caudate lobe resection 198
B Cavitron Ultrasonic Surgical aspirator (CUSA) 205
CEA 56
Benign Biliary Tumors 136
benign stricture 68
benign tumor 38

254 Index

โรคมะเรง็ ท่อน้�ำดีในประเทศไทย

celiac and aortocaval nodes 85 core needle biopsies 140
Celiac axis 236 Couinaud’s 15
celiac trunk 51 Criteria for unresectability of pCCA 84
central high echo 38 Crowding of bile duct 63
central necrosis 55 C. sinensis 5
central scar 38 CT scan 6, 13
central venous pressure 203 curative resection 187
Central Venous Pressure; CVP 247 Cyprinoid Fish 5
centripetal enhancement 55 Cystic duct 101
Child A 149 cystic duct junction 84
cholangiocarcinoma (CCA) 29 cystic mass 73
Cholangiocarcinoma screening and care program 9 cystic structure 18
Cholangiography 43 cytokeratin (CK) 7 142
Cholangiolithiasis 181 cytologic diagnosis 68
Cholecystitis 101 cytopathology 188
choledocal duct cyst 135 cytoreductive approach 156
Chronic cholangitis 71
chronic hepatitis B 120 D
chronic inflammation 61
chronic inflammatory cell 61 DALYs 5
chronic liver disease 40 dCCA 1, 231
Chronochis Sinensis 32 deep lymphatic network 85
circumferential thickening and enhancement of Deep superior epigastric nodes 86
delayed enhancement 48, 74
CHD 71 delay persistent enhancement 61
Cirrhosis 2 Diffuse dilated duct 78
Cis-platinum 6 diffuse spreading 75
CK-8/CK-18 142 diffusion weighted image (DWI) 53
CK-20 142 dilatation 16, 28
Clonorchis sinensis 2 dilatation intrahepatic duct 44, 48
Coagulogram 101 dilatation of bile duct 42
combined HCC- cholangio CA 56 Disability Adjusted Life Years 5
common bile duct 19, 33 discontinuation of the dilated bile duct 63
co-morbidity disease 213 Distal cholangiocarcinoma 231
Computerized Tomography, CT 43 distant metastases 87, 189
Contrast enhancement ultrasound (CEUS) 44 Doppler Sonography 9
contrast medium 44 Ductal dilatation 44
convex transducer 9, 10 duct wall enhancement 69

Index 255

โรคมะเร็งท่อน�ำ้ ดใี นประเทศไทย

E Gallbladder polyp 39
Gallbladder wall thickening 40
Echo free 35 Gallstone 39
echogenicity 18 gamma glutamyl transferase (GGT) 141
echo pattern 18 gastric cancer 142
en block caudate lobectomy 205 Gel foam (Gel foam embolization) 111
encasement 48 gemcitabine 155, 163
Endoscopic retrograde biliary drainage (ERBD) 99 Gemcitabine 6
Endoscopic retrograde cholangiopancreatography gene testing 143
Genetic biomarkers 143
231 glandular formation 121
Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography Glisson’s capsule 19
granulomatous inflammation 60
(ERCP) 44 gray scale 9
Epstein-Barr virus 61
equilibrium or delayed phase, D-Phase CECT 46 H
Europian-African Hepato-Pancreato-Biliary
HBV 1
Association 200 HCV 1, 2
EUS 232 head of pancreas 19
extended hepatectomy 153 Hemangioma 38
Extrahepatic bile ducts 19 Hemobilia 101
Extrahepatic cholangiocarcinoma 43 Hepatic adenoma 39
extrahepatic tumor 69 Hepatic angiogram 111
hepatic artery 16, 28
F hepatic artery and celiac nodes 86
Hepatic artery embolization 109
Fasciola liver abscess 61 hepatic duct 19
Fatty liver 29 Hepatic duct 19
fibromuscular layer 81 Hepatic failure 102
fibrous content 61 Hepatic hilar nodes 86
fibrous element 21 hepaticojejunostomy 205
fibrous stroma 56, 61 hepatic sinusoidal spaces 81
FISH 188 Hepatic tuberculosis 60
FLR: Future liver remnants 102 hepatic vein 16, 28
Focal fatty sparing 30 hepatic vein stump 207
Focal nodular hyperplasia (FNH) 38 Hepatitis B 1
frozen section 157 Hepatitis B virus; HBV 135
Future liver remnants; FLR 104 Hepatitis C 1

G

Gallbladder 18
gallbladder cancer 142
gallbladder neck 18

256 Index

โรคมะเร็งทอ่ น�ำ้ ดีในประเทศไทย

Hepatitis C virus; HCV 135 Inflammatory pseudotumor (IPT) 61
Hepatobiliary and Pancreatic surgeon; HBP surgeon inflow blood vessels 206
Inflow occlusion 247
249 Intensive Care Unit; ICU 248
Hepatocellular adenoma 39 intercostal scan left upper quadrant 24
Hepatocellular carcinoma 1 interleukin (IL)-6 142
Hepatocyte 1 Intermittent Pringle’s maneuver 247
hepatocyte plate 81 internal hemorrhage 39
hepatoduodenal ligament 51 internal septation 38
hepatoduodenal node 85 Intraductal cast-like lesion 79
Hepatolithiasis 79 Intraductal growth type CCA 72
Hepatoma 1 Intraductal growth type, IG 22
hepatomegaly 140 Intraductal mass 78
hepato-renal pouch 27 intraductal papillary neoplasms of bile duct (IPNB)
Hering’s ductaules 136
Hetero-echoic mass 36 128
heterogeneous hyper signal intensity 53 intraductal type 40
High echoic mass 36, 37 Intraductal type, ID-CCA 42
High-grade dysplasia 128 intrahepatic bile ducts 19
histopathology 188 Intrahepatic cholangiocarcinoma 43
HIV cholangiopathy 70 Intrahepatic Cholangiocarcinoma 1
hypertrophy of left lobe 31 Intrahepatic Cholangiocarcinoma; iCCA 133
hypoalbuminemia 40 intrahepatic metastasis 48
hypoechoic halo 56 Intrahepatic tubular structures 16
hypoechoic rim 35 intravenous mitomycin C 155
Hypoechoic rim 37 irinotecan 165
irregular narrowing of hepatic artery 65
I irregular peripheral rim enhancement 46
iso-attenuation 75
immunoglobulin G4-positive plasma cell infiltrate 70 Iso-echoic mass 36
Immunotherapy 248
Improved liver function 99 jaundice 43, 140 J
Induce atrophy of resection part of liver 102
Induce compensatory hypertrophy in future liver K

remnant 102 kidneys 13
inferior retropancreatic nodes 86 Klatskin’tumor 83
inferior subsegment 15 Kocher maneuver 202
inferior vena cava 15
Inferior vena cava terminal nodes 86
Inferio vena cava ligament 206

Index 257

โรคมะเรง็ ท่อนำ้� ดีในประเทศไทย

L main portal vein 27
Major hepatectomy 104
Lateral segment left lobe (inferior) 16 major hepatic resection 211
Lateral segment left lobe (superior) 16 malignant biliary stricture 69
left coronary ligament 206 Margin status 236
Left gastric nodes 86 mass-forming type 124
left lobe liver 23 Mass forming type, MF 22
Left main hepatic duct 106 Maximum Intensity Projection (MIP) 63
left portal vein 15 Medial segment left lobe 16
Left subcostal scan 23 Median overall survival 240
left upper abdomen 23 median overall survival time 163
ligamentum teres 202 median survival 156, 213
liver 15 Memorial Sloan-Kettering Cancer center 83
Liver Cancer Study Group of Japan 22 messenger ribonucleotic acid (mRNA) 143
Liver Cancer Study Group of Japan (LCSGJ) 22 metallic endoprosthesis 217
liver capsule 61 Metallic stents 108
liver Cirrhosis 31 metastases 84
Liver cyst 38 MF 40
liver parenchyma 28 MF-CCA 45, 73
Liver-specific contrast medium 55 Microwave 247
localized dilatation duct 78 Mid part upper abdomen 24
Local recurrence 238 Mild fatty liver 29
Local resection 202 minimal enhancement 49
longitudinal extension 81 Minimally invasive 107
longitudinal scan in right anterior oblique position 26 Mirizzi syndrome 186
Longitudinal scanning 23 mitomycin C 163
Longitudinal section 13 Moderate fatty liver 31
long segment stricture 69 monofilament 205
low attenuation 48 MRCP 44
Low echoic mass 35 MRI 6, 42, 53
lymphangioma 69 Mucin-producing intraductal neoplasm of bile duct
lymphnode enlargement 51
Lymph node negative 236 (IPMN-B) 72
Lymph node status 236 multidetector CT (MDCT) 46
multifocal lesion 119
M multiple polyps 39
mural echoic nodule 38, 73
Magnetic Resonance Cholangiopancreatography Mycobacterium avium complex 70
(MRCP) 43

Magnetic Resonance Imaging, MRI 43

258 Index

N โรคมะเรง็ ทอ่ น�้ำดีในประเทศไทย
para-aortic lymph nodes 209
NCCN Guidelines 240 Parallel Channel Sign 34
NCCT 46 parenchymal transection 205
necrosis 48 pathological fracture 141
neoadjuvant chemoradiotherapy 153 Patient position 11
neoadjuvant chemotherapy 165 pCCA 1
Node positive 236, 239 PDF 28
Nodular tumors 181 PDF 1 32
Non-contrast enhancement CT, NCCT 46 PDF 2 33
Normal liver 29 PDF 3 33
Normal liver echo 32 Percutaneous transhepatic approach 104
Percutaneous Transhepatic Biliary drainage (PTBD) 44
O Percutaneous Transhepatic Cholangiography (PTC) 43
periampullary cancers 181
Obstructive jaundice 107 Periampullary malignancies 231
Opisthorchis viverrini 2 periductal fibrosis 28
Outflow control 247 Periductal Infiltrating Type CCA 62
out flow vessels 205 Periductal Infiltrating Type cholangiocarcinoma,
overall survival 151
O. viverrini 5 PI-CCA 62
Periductal-infiltrating type, PI 22
P Periductal infiltrating type, PI- CCA) 62
periductal soft tissue lesion 69
palliative care 43 Perihilar Cholangiocarcinoma 1
Palliative therapy 216 Perihilar cholangiocarcinoma; pCCA 179
palpable abdominal mass 140 perineural invasion 81, 122
Pancreas 20 perioperative death 215
pancreatic body 20 perioperative mortality 150
pancreatic cancer 142 peripheral hypoattenuating halo 70
pancreatic duct 21 Periportal fibrosis 32
Pancreatic duct 101 Periportal lymphagitic metastasis 69
pancreatic head 20 peritoneum 151
Pancreatic head cancer 233 perivascular space 51
pancreatic neck 20 PET scan 6
Pancreaticoduodenectomy; PD 233 phase 3 randomized control trial 155
pancreatic parenchyma 21 piezoelectric effect 9
Pancreatitis 101 Pleural cavity 101
papillary 122 portal biliopathy 70
papillary mass 74, 78
Papillary tumors 182 Index 259

โรคมะเร็งทอ่ นำ�้ ดใี นประเทศไทย

portal hypertension 32 R
Portal phase contrast enhancement CT, P-phase
R0 122
CECT 46 R0 resection 150
portal tract 17 R1 122
portal vein 16, 17 R1 or R2 resection 233
portal vein embolization 156 R1 resection 213
Positron Emission Tomography; PET 145 R2 122
Positron emission tomography (PET) and PET-CT 44 radical surgery 9, 198
Posterior acoustic shadow 30 Radiointervention 43
posterior periportal chain 86 randomized controlled trial 190
posterior segment 15 randomized trial 155
Posterior segment right lobe (inferior) 16 recurrence 158
Posterior segment right lobe (superior) 16 Reduce post surgical complication 99
Postoperative liver failure 247 Regional chemotherapy 165
Postoperative pain control 248 regional lymph node 122
P-phase CECT 46 regional lymph node; N 126
praziquantel 5 regional lymph nodes 151
Precision medicine 249 renal cortex 18
Preoperative Biliary Drainage 189 renal parenchyma 22
Preoperative Biliary Drainage; PPBD 98 renal pelvis 22
Preoperative drainage 98 renal pyramid 22
Preoperative percutaneous transhepatic biliary renal sinus 22
resect ability 83
drainage; PPTBD 98 resectability 201
Preoperative Portal Vein Embolization; PPVE 98 restrict diffusion 53
Preoperative Staging 192 retroperitoneal space 22
Primary Liver Cancer 133 Right and left inferior phrenic nodes 86
Primary Sclerosing Cholangitis (PSC) 134 right coronary ligament 206
primary tumor 117 right hepatic vein 15, 207
primary tumor; T 125 right intercostal scanning 25
prognosis 40 right kidney 27
Prolene 4-0 206 right lateral oblique 11
prothrombin time (PT) 141 right lobe 15
PSC 137 Right lobe liver 25
Pseudoaneurysm 111 right portal vein 25
PTBS (Percutaneous transhepatic biliary stenting) 108 right subcostal scanning 24
PTC: percutaneous transhepatic cholangiogram 43 routine lymphadenectomy 150
Roux-en-Y loop 205

260 Index

S โรคมะเร็งท่อน้ำ� ดีในประเทศไทย
Superior mesenteric artery (SMA) 236
sampling node biopsy 151 superior mesenteric vein 20
sampling of suspicious nodes 157 superior retropancreatic 86
satellite nodules 48 Superselective hepatic angiogram 111
sausage 21 Surgical bypass 107
scirrhous constriction 127 surgical margin 156
Sclerosing 127 surgical resection 87
Sclerosing tumors 181 surveillance 155
Segment 1 16 Surveillance Epidemiology and End Result (SEER) 82
segment 2 16 Systemic chemotherapy 164
segment 3 16
segment 4 16 T
segment 5 16
segment 6 16 T1W 53
segment 7 16 T2W 53
segment 8 16 Targeted therapy 248
segmental bile duct excision 205 tear-drop shaped 18
Seldinger’s technique 101 thoraco-abdominal region 11
self-expandable metallic endoprosthesis (SEM) 217 Three-Dimensional Computed Tomography 190
Sepsis 101 TNM Staging 7th edition version 2010 82
serum AFP 56 Tract seeding 99
serum immunoglobulin G4 antibody 70 Transarterial chemoembolization (TACE) 164
Severe fatty liver 31 Transducer 9
Shistosomiasis 32 Transileocecal vein approach 104, 105
Shot Gun Sign 34 Transverse diameter 22
skip lesions 119 Transverse section 13
small or large bile duct 119 T-stage criteria 83
sonographic vascular landmark 20 tubular structure 18
Spleen 21 Tumor ablation 164
splenic vein 20 Tumor Markers 142
spleno-portal confluence 20 Tumor mass 78
squamous cell carcinoma 125 Tumor thrombus 45
staging laparoscopy 149, 217 tunnels and caves sign 61
Starry sky pattern 32
steroid 70 U
stroma 121
Superficial lymphatic network 86 ulcerative colitis 126
superior mesenteric artery 20 Ultrasound Surveillance in Cholangiocarcinoma 9
Uncinated process of pancreas 234
Unresectability 87
urinary bladder 13

Index 261

โรคมะเร็งท่อนำ�้ ดใี นประเทศไทย
V

vascular embolization 87
vascular encasement 51
vascular land mark 24
vascular resection 198
vascular stapler 207
vertical extension 81
vessel contour deformity 69
vessel loop 204

W

washout 57
weight loss 140
well-differentiated adenocarcinoma 124
WHO classification 32
World Health Organization (WHO) classification of

biliary tract cancer 139

262 Index

โรคมะเรง็ ทอน้ำดีในประเทศไทย
Cholangiocarcinoma in Thailand