ข้อปฏิบัติการให้อาหารเพื่อสุขภาพที่ดีของทารก 1. ให ้นมแม่อย่ำงเดียวตั้งแต่แรกเกิดถึง 6 เดือน ไม่ต ้องให ้อำหำรอื่นแม ้แต่น ้ำ 2. เริ่มให ้อำหำรเสริมตำมวัยเมื่ออำยุ 6 เดือน* 3. เพิ่มจ ำนวนมื้ออำหำรตำมวัยเมื่อลูกอำยุเพิ่มขึ้น จนครบ 3 มื้อเมื่ออำยุ 9-12 เดือน 4. ให ้อำหำรตำมวัยที่มีคุณภำพและครบ 5 หมู่ทุก วัน 5. ค่อยๆเพิ่มปริมำณ และควำมหยำบขึ้นตำมอำยุ คู่มืออาหารตามวัยส าหรับทารกและเด็กเล็ก
ข้อปฏิบัติการให้อาหารเพื่อสุขภาพที่ดีของทารก 6. ให ้อำหำรรสธรรมชำติ หลีกเลี่ยงกำรปรุงแต่งรส 7. ให ้อำหำรสะอำดและปลอดภัย 8. ให ้ดื่มน ้ำสะอำด งดเครื่องดื่มรสหวำนและ น ้ำอัดลม 9. ฝึกวิธีดื่มกินให ้สอดคล ้องกับพัฒนำกำรตำมวัย 10. เล่นกับลูก สร้ำงควำมผูกพัน หมั่นติดตำมกำร เจริญเติบโตและพัฒนำกำร คู่มืออาหารตามวัยส าหรับทารกและเด็กเล็ก
1.ให้นมแม่อย่างเดียวตั้งแต่แรกเกิดถึง 6 เดือน ไม่ต้องให้อาหารอื่นแม้แต่น ้า 2.เริ่มให้อาหารเสริมตามวัยเมื่ออายุ6 เดือน* (อาจเริ่มที่อายุ 4 เดอ ื นขนไป ึ้ ) กำรให ้อำหำรที่มีโปรตีนและสำรโมเลกุลใหญ่สำมำรถดูด ซม ึ ผำ ่ นผน ั งล ำไสข ้ องทำรก และท ำใหเ ้ กด ิ โรคภม ู แ ิ พ ้
แนวทางปฏิบัติการให้อาหารตามวัย ส าหรบ ั ทารก ❖ สมวัย ❖ เพียงพอ ❖ ปลอดภัย ❖ เหมาะสมกับความหิวและอิ่ม และพัฒนาการตามวัยของทารก
สมวัย นมแม่อย่ำงเดียวไม่พอต่อกำรเจริญเติบโต พร้อมที่จะรับอำหำรอื่นนอกจำกนม ระบบทำงเดินอำหำร ไต ระบบประสำทและ กล ้ำมเนื้อพร้อมท ำหน้ำที่ ระบบทางเดินอาหาร ทำรกแรกเกิดจะมี extrusion reflex เพื่อ ปฏเ ิสธอำหำรอน ื ่ ทไี ่ มใ่ ชน ่ ม
สมวัย ระบบทางเดินอาหาร ล ำไสส ้ ำมำรถยอ ่ ยและดด ู ซม ึ อำหำรไดด ้ ท ี อ ี ่ ำย ุ 2-3 เดือน เมื่ออายุ 4-5 เดือน กระเพำะอำหำรหลั่งกรดและน ้ำย่อย pepsin เพิ่มขึ้น กำรสร ้ำงน ้ำย่อยเพิ่มขึ้น เชน ่ amylase และ lipase จำก ตับอ่อน (salivary and gastric lipase = adult level by early infant) เกลือน ้ำดีเพิ่มขึ้น Bile of infants has lower bile acids than older child/adults. Poor recycling of bile acids
สมวัย ไต เมื่ออำยุ 6 เดอ ื น ไตขบ ั ถำ ่ ยของเสย ี เชน ่ ยเ ู รย ี โซเดียม ได ้ดีขึ้น GFR เพิ่มจำก 15% ของผู้ใหญ่ตอนแรกเกิดเป็น 60% เมื่ออำยุ 6 เดือน และเท่ำผู้ใหญ่เมื่ออำยุ 2 ปี ท ำให ้ปัสสำวะเข ้มข ้นได ้มำกพอ และเท่ำผู้ใหญ่ เมื่ออำยุ 1 ปี ถ ้ำบริโภคโปรตีนมำกเกินไป จะท ำให ้เกิดภำวะ เลือดเป็นกรด
สมวัย ระบบประสาทและกลา ้ มเนอ ื ้ ควบคม ุ กำรทรงตว ั ของศร ี ษะและล ำตว ัไดด ้ , ี หน ั ศร ี ษะ ไปมำได ้ดี(4-6 เดือน) เรม ิ ่ ใชม ้ อ ื ควำ ้ ของเขำ ้ปำกได ้ แสดงกิริยำยอมรับอำหำรเมื่อหิว/ปฏิเสธอำหำรเมื่ออิ่ม
สมวัย ระบบประสาทและกลา ้ มเนอ ื ้ ที่อำยุ 4-7 เดือน: ควบคมุกำรทรงตว ั ของศร ี ษะและ ล ำตัวได ้ดี, หน ั ศร ี ษะไปมำไดด ้ ี เรม ิ ่ ใชม ้ อ ื ควำ ้ ของเขำ ้ปำกได ้ ที่อำยุ 9 เดือน: pincer grasp → finger foods (selffeeding skills) ที่อำยุ 12 เดือน: ถือแก ้วน ้ำดื่มเอง แสดงกิริยำยอมรับอำหำรเมื่อหิว/ปฏิเสธอำหำรเมื่ออิ่ม Infantile feeding disorders: food refusal + intrusive feeding
สมวัย ระบบประสาทและกลา ้ มเนอ ื ้ Primitive reflex (sucking, rooting, etc.) หำยไป, gag reflex ลดลง ที่อำยุ 6 เดือน: oral motor skills (up-down jaw movements, tongue lateralization, rotary movements of jaw) ที่อำยุ 9-12 เดือน: ควบคุมกำรกัดอำหำรนิ่มๆได ้
3. เพม ิ ่ จา นวนมอ ื ้ อาหารตามวย ั เมอ ื่ ลก ู อายเ ุ พม ิ ่ ขน ึ้ จนครบ 3 มอ ื ้ เมอ ื่ อายุ 9-12 เดือน
ความจุของกระเพาะอาหารของทารก อายุ (เดือน) น ้าหนักเฉลี่ย ของทารก (กก) ความจุของ กระเพาะอาหาร (กรัม) พลังงานที่ ต้องการจาก อาหารตามวัย (kcal/day) 6-8 7.9 237 219 9-11 8.8 264 323 12-17 9.8 294 451 18-23 11.1 333 556 ความจุกระเพาะ = 30 กรัมต่อ 1 กก. น ้าหนักตัว
Energy • Infant: 80-100 kcal/kg/day (Adult 30- 40 kcal/kg/day) • 0-3 months: weight gain 25-30 g/day → 140-200 ml/kg/day (90-130 kcal/kg/day) • 3-6 months: weight gain 15-20 g/day • 6-12 months: weight gain 10-15 g/day Infant: nutrition requirement
Energy Requirements Boys require more than girls (± 50 kcal/day) During 12 months, energy for growth decreases, but energy for metabolic activities increases.
กลุ่มที่ 4 เนอ ื ้ สต ั ว ์1 ชอ ้ นกน ิ ขา ้ ว อาหาร ปริมาณ เนอ ื ้ สต ั ว ์ 1 ชอ ้ นกน ิ ขา ้ ว ไข่ไก่ 1/2 ฟอง เต้าหู้ก้อน 2 ชอ ้ นกน ิ ขา ้ ว เต้าหู้หลอดขาว 6 ชอ ้ นกน ิ ขา ้ ว (ครึ่งหลอด) ถั่วเขียว, ถั่วด า, ถั่วลิสง 1 ชอ ้ นกน ิ ขา ้ ว
Biological Quality of food protein Food Score Human milk 100 Whole egg 100 Cow milk 95+ Meat 80+ Processed soy flour 80+ Vegetable proteins 50-70
สารอาหาร อาหารที่มีเหล็กสูง: เนอ ื ้ สต ั ว ์ ตบ ั เลอ ื ด ไขแ ่ ดง ผ ั กใบเขย ี ว อาหารทม ี่ สี ง ั กะสส ี ง ู : เนอ ื ้ สต ั ว ์ ตบ ั อำหำรทะเล อาหารทม ี่ แ ี คลเซย ี มสง ู : นมและผลิตภัณฑ์ เต ้ำหู้ ผักใบเขียว ปลำเล็กปลำน้อย ปลำกระป๋ อง อาหารที่มีวิตามินเอสูง: ตับ ไข่แดง ผัก/ผลไมส้ เ ี หลอ ื งสม ้ อาหารที่มีไอโอดีนสูง: อำหำรทะเล สำหร่ำยทะเล เกลือเสริมไอโอดีน
สารอาหารเพียงพอ อายุ (เดือน) AI of Iron (mg/day) AI of Zinc (mg/day) RDI of Vitamin D (IU/day) RDI of Calcium (mg/day) 0-6 0.27 2 400 210 7-12 11 3 (7-36 เดือน) 400 270 Preterm need more calcium by adding human milk fortifiers or preterm formulas
สารอาหารเพียงพอ Iron: preterm/LBW + BF 2 MKD at 1-12 mo. preterm + formula 1 MKD at 1-12 mo. (term + BF 1 MKD at 4-12 mo.) Vitamin D: EBF 400 IU/day at hospital discharge - 12 months
Heme Iron Source Iron (mg) Clams (3 0z) 23.8 Chicken liver, cooked (3 oz) 9.9 Beef, cooked (3 oz) 5.6 Sardines, canned (3 oz) 2.5 Chicken, cooked (3 oz) 0.9-1.1 Pork, cooked (3 oz) 0.9 Salmon, cooked (3 oz) 0.8 Iron Source (AAP 2014) Iron absorption 20-35%
Nonheme Iron Source Iron (mg) Oatmeal, fortified, 1 cup 14 Tofu, raw, ½ cup 6.7 Spinach, cooked, ½ cup 3.2 1 large egg 0.9 Iron Source (AAP 2014) Iron absorption 5-10%
Vitamin A 2000 IU Vitamin D 400 IU Vitamin B1 2 mg Vitamin B2 2 mg Vitamin B6 1.8 mg Vitamin B12 5 mcg Vitamin E - Vitamin C 40 mg Vitamin A 1990 IU Vitamin D 150 IU Vitamin B1 1 mg Vitamin B2 1 mg Vitamin B6 1 mg Vitamin B12 2.5 mcg Vitamin E 7.5 mg Vitamin C 35 mg Folic acid 0.1 mg MTV drop 1ml contains: MTV syr 5ml contains:
4. ใหอ ้ าหารตามวย ั ท ี ม ่ ค ี ณ ุ ภาพและครบ 5 หมู่ทุกวัน 5. คอ ่ ยๆเพ ิ ม ่ ปรม ิ าณ และความหยาบขน ึ ้ ตาม อายุ
3. ปลอดภัย เริ่มให้อาหารใหม่ครั้งละ 1 อยา ่ ง เพอ ื่ สง ั เกตอาการแพ ้ ✓ single ingredient ✓ อำหำรชนด ิ แรกควรใหพ ้ ล ั งำนและสำรอำหำรหล ั ก เชน ่ คำร์โบไฮเดรต โปรตีน ✓ ดูอำกำรแพ้ประมำณ 3-5 วัน ✓ เมื่ออำยุประมำณ 1 ปี เด็กควรกินอำหำรได ้หลำกหลำย ครบ 5 หมู่ เด็กบางคนต้องได้กินอาหารใหม่ 8-15 ครั้ง จึงจะยอมรับ
ชนิดของอาหาร มีโอกำสแพ้น้อย อายุ (เดือน) ชนิดของอาหาร 5-7 6-7 7-8 8-9 ข้าว ผลไม้ เนอ ื ้ สต ั ว ์ ผก ั ไข่แดง ไข่ขาว AAP. Textbook of Pediatric Care 2009 Introduce food before 3-4 months → ↑ risk of allergy Delay food after 4 months → ↓ risk of allergy
ชนิดของอาหาร มีโอกำสแพ้มำก นมวัว, นมแพะ ไข่ ถั่วเหลือง ถั่วลิสง ถั่วต่ำงๆ แป้งสำลี อำหำรทะเล กำรให ้อำหำรที่มีโปรตีนและสำรโมเลกุลใหญ่สำมำรถดูด ซม ึ ผำ ่ นผน ั งล ำไสข ้ องทำรก และท ำใหเ ้ กด ิ โรคภม ู แ ิ พ ้
Food Allergy (AAP 2014) Highly sensitive breastfed infants + food allergy → maternal avoidance of the allergen may be required. 70% of children allergic to milk or egg can tolerate these foods that are heated extensively (breads, muffin). Prevention Avoid allergenic foods Exclusive BF 4-6 months
Guidelines (AAP) ฝึกให ้รับประทำนอำหำรหลำกหลำย ที่อำยุ 7-8 เดือน ควรจะได ้รับอำหำรครบ 5 หมู่ ห ้ำมให ้นมวัว(นมแพะ)ทไี ่ มใ่ ชน ่ มผสมส ำหร ั บทำรกกอน ่ อำยุ 1 ปี เพรำะอำจท ำให ้แพ้โปรตีน แล ้วเกิดอำกำร เลอ ื ดออกทล ี ่ ำไสไ้ ด ้ และขำดวต ิ ำมน ิ เกลอ ื แรท ่ จ ี ่ ำเป็น
6. ให้อาหารรสธรรมชาติ หลีกเลี่ยงการ ปรุงแต่งรส 7. ให้อาหารสะอาดและปลอดภัย
3. ปลอดภัย Organic foods • Lower pesticides • Higher antioxidant levels • Lower cadmium
3. ปลอดภัย • "ไนเตรต" เป็นวัตถุเจือปนอำหำร ที่ นยิมใชใ้นผลติภณ ั ฑเ ์ นอ ื้สต ั วแ ์ ปรรูป ไดแ้ก่กนุเชย ี ง, ไสก้รอก, แหนม เท่ำนั้น เพื่อให ้อำหำรคงสภำพอยู่ได ้นำน และ ชว่ยยบ ั ยง ั้กำรเจรญิเตบิ โตของแบคทเรีย ี • หำกได ้รับมำกเกินไป อำจเกิดอำกำร คลน ื่ไสอ้ำเจย ี น ทอ้งเสย ี ตว ั เขย ี ว หำยใจล ำบำก หมดสติและอำจเสย ี ชว ี ติ ได ้ • เป็นสำรก่อมะเร็ง
3. เหมาะสมกับความหิวและอิ่ม และพัฒนาการตามวัยของทารก
ความหนืดของอาหาร อำหำรใสเกินไป ได ้รับพลังงำนและสำรอำหำรไม่ เพียงพอ อำหำรหนืดเกินไป อำจกลืนยำก
8. ให้ดื่มน ้าสะอาด งดเครื่องดื่มรสหวานและน ้าอัดลม 9. ฝึกวิธีดื่มกินให้สอดคล้องกับพัฒนาการตามวัย 10. เล่นกับลูก สร้างความผูกพัน หมั่นติดตามการ เจริญเติบโตและพัฒนาการ ❖ อายุ 0-6 เดือนไม่ควรได้รับน ้าผลไม้ ❖ อายุ 1-6 ปี ไม่เกิน 4-6 oz. ต่อวัน และเป็ น 100% juice, pasteurized ❖ อายุ 7-18 ปี ไม่เกิน 8-12 oz. ต่อวัน ❖ ควรกนิผลไม ้ไมใ่ ชน ่ า ้ ผลไม ้
อายุ 6 เดือน- 1 ปี ✓ อย่าให้กินอาหารอื่นมากไปกว่าที่ก าหนด จะท าให้กินนมได้น้อยลง ✓ นมวันละประมาณ 25 ออนซ ์(750 ซซ ี ) ี ❖ อายุ 6-8 เดือน ดูดนมแม่เต็มอิ่ม วันละ 6-5 ครั้ง ❖ อายุ 9-10 เดือน ดูดนมแม่เต็มอิ่ม วันละ 5-4 ครั้ง ❖ อายุ 11-12 เดือน ดูดนมแม่เต็มอิ่ม วันละ 4-3 ครั้ง
ให ้ทีละน้อย ทีละอย่ำง ทุก 3-5 วัน ก่อนเริ่มอำหำรชนิด ใหม่ ข ้ำวเป็นอำหำรชนิดแรก ตอ ่ มำคอ ่ ยลองผลไม ้ ผ ั ก ไขแ ่ ดง เนอ ื ้ สต ั ว ์ หลก ี เลย ี ่ งอำหำรทเ ี ่ ด ็ กมโี อกำสแพ ้ เชน ่ ขำ ้ วสำล ีถั่ว อำหำรทะเล ก่อนอำยุ 12 เดือน ชนิดของอำหำรหลำกหลำย ควำมละเอียดและหยำบของอำหำรขึ้นกับพัฒนำกำรเด็ก
อายุ 6 เดือน ข ้ำวต ้มสุกบดละเอียด 2 ชอ ้ นกน ิ ขำ ้ ว ไข่แดง ½ ฟอง สลับกับปลำ/ตับบด 1 ชอ ้ นกน ิ ขำ ้ ว ใชน ้ ้ ำม ั นปรง ุ อำหำรไดป้ ระมำณ ½-1 ชอ ้ นชำ ผักบด ½ ชอ ้ นกน ิ ขำ ้ ว ผลไม ้สุก 1-2 ชน ิ ้ หรอ ื สม ้ 1 ผล ระยะเริ่มต ้น ให ้ทีละน้อย ค่อยๆเพิ่มปริมำณ จนได ้ตำม ก ำหนด อำหำร ทั้งหมดให ้ใน 1 มื้อ ถ ้ำไม่หมด แบ่งให ้เป็น 2 มื้อได ้
อาหารสา หรบ ั ทารก เมนู พลังงำน(kcal) โปรตีน(กรัม) เกี๊ยวน ้ำ 4 ตัว 58 4.8 ไข่ตุ๋นนมสด(ไข่ 1 ฟอง) 71 5.5 ซุปข ้ำวโพด 129 1.4 ผัดมักกะโรนีกับไก่ 327 11.9 ข ้ำวผ ้ดอเมริกันห่อไข่ 180 9.2 กองโภชนาการ กรมอนามัย
ข้าวและอาหารอื่นเป็ นอาหารหลัก ให้นมแม่เสริม ให้ดูดนมแม่เต็มอิ่ม วันละ 2-3 มอ ื ้ ถ้าเป็ นนมผสม ให้นมวันละประมาณ 25 ออนซ ์ แบ่งเป็ น 2-3 มอ ื ้ เชน ่ กน ั อายุ 1-3 ปี
ป้อนตำมควำมต ้องกำร หยุดเมื่ออิ่ม อย่ำบังคับให ้กินจนหมด บรรยำกำศผ่อนคลำย มีเพื่อนกิน Responsive Feeding
วิธีการให้อาหารที่เหมาะสม: Responsive feeding 1. ป้ อนอำหำรดว ้ ยควำมนุ่ มนวล สง ั เกตควำมหว ิ/อิ่มของ ทำรก ไม่บังคับ 2. คอยกระตุ้นให ้ทำรกกินอำหำร แต่ละมื้อไม่เกิน 30 นำที (attention span 15-20 นำที) 3. กินอำหำรเป็นเวลำ ครบ 3 มื้อหลัก + 2-3 มื้ออำหำรว่ำง (ทุก 2-3 ชว ั ่ โมง) 4. ถ ้ำปฏิเสธ ลองเปลี่ยนควำมหยำบละเอียดและรสชำติ
วิธีการให้อาหารที่เหมาะสม: Responsive feeding 5. ขณะกน ิ ลดสง ิ ่ ลอ ่ ใจ เชน ่ ทว ีี 6. ไม่เดินป้อนอำหำร ให ้นั่งกินที่โต๊ะอำหำร 7. ควำมสม ั พ ั นธท ์ ด ี ่ ร ี ะหวำ ่ งผปู้้ อนกบ ั ทำรก สบตำ พดคุย ู 8. ชน ื ่ ชมเมอ ื ่ กน ิ ไดด ้ ี แตไ่ มล ่ งโทษหรอ ื ใหร ้ ำงวล ั ดวย ้ อำหำร/ขนม Focus on quality of feeding environment, feeding routines, behaviors, and food choices
พัฒนาการและพฤติกรรมการกิน อายุ (เดือน) พัฒนาการและพฤติกรรม 0-4 4-6 6-8 (transition feeding) 8-10 -ปฏิกิริยำตอบสนองในกำรกินนมแม่ -พร ้อมในกำรกินอำหำรกึ่งแข็งกึ่งเหลว -นั่งได ้ดี ถือขวดนมเอง เคี้ยวอำหำรได ้ดีขึ้น -สง่เสย ี งแสดงควำมตอ้งกำรอำหำร -เรมิ่ ใชน ้ วิ้ มอ ื หยบิอาหารเขา ้ปาก เริ่มก ำชอ้น -ชอบกินอำหำรที่มีรสชำติ/อำหำรใหม่ๆ
พัฒนาการและพฤติกรรมการกิน อายุ (เดือน) พัฒนาการและพฤติกรรม 10-12 12-15 15-18 -ใชช้อ้นป้อนไดบ้ำ้ง เรมิ่ถอ ื ถว้ยได้ -เรียนรู้กำรทิ้งของและอำหำรลงพื้น -ต ้องกำรกินอำหำรเอง ใช้2 มิอถือถ ้วยได ้ดี -ควำมอยำกอำหำรลดลง ชอบเล่นอำหำร -เริ่มกินได ้เร็วขึ้น -ห่วงเล่น เบื่อกำรกิน
Food safety อำหำรทเ ี ่ ด ็ กอำจส ำล ั กได ้ ลูกกวำด ถั่วลิสง องุ่น ไสก ้ รอก ข ้ำวโพด Popcorn เชอ ื ้ โรค และสง ิ ่ ปนเปื ้ อนในอำหำร
การติดตามการเจริญเติบโตของทารก
น ้าหนักตามเกณฑ์อายุ
ความยาว/สว ่ นสง ู ตามเกณฑอ ์ าย ุ
น ้าหนักตามเกณฑ์ความยาว