231 กิจกรรม วิธีการ ทั้งดวง แต่ถึงจะงามอย่างไรก็ยังไม่เท่าความงามของดวงหน้าหญิงสาว ที่ ดูผุดผ่องมีน้ำมีนวล อีกทั้งรูปร่างก็ดูสมส่วน กิริยาวาจาก็อ่อนหวาน ไพเราะ สมแล้วกับที่เปรียบว่าหญิงไทยนี้คือดอกไม้ของชาติไทยเรา เพลง ดวงจันทร์วันเพ็ญ ดวงจันทร์วันเพ็ญ ลอยเด่นอยู่ในนภา ทรงกลดสดสี รัศมีทอแสงงามตา แสงจันทร์อร่าม ฉายงามส่องฟ้า ไม่งามเท่าหน้า นวลน้องยองใย งามเอยแสนงาม งามจริงยอดหญิงชาติไทย งามวงพักตร์ยิ่งดวงจันทรา จริตกิริยานิ่มนวลละไม วาจากังวาน อ่อนหวานจับใจ รูปทรงสมส่วนยั่วยวนหทัย สมเป็นดอกไม้ขวัญใจชาติเอย 1 2 3 4 ภาพที่ 219 การปฏิบัติท่ารำดวงจันทร์ขวัญฟ้า ที่มา : ทิวาพร อรรคอำนวย (2565) สรุป การจัดการเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ สาระนาฏศิลป์เป็นกลุ่มสาระที่พัฒนาให้ ผู้เรียนมีความคิดสร้างสรรค์ มีจินตนาการ ชื่นชมความงาม มีสุนทรียภาพและเห็นคุณค่าต่อชีวิต กิจกรรมการเรียนรู้นาฏศิลป์ ช่วยพัฒนาผู้เรียนทั้งทางด้านร่างกาย จิตใจ สติปัญญา อารมณ์ สังคม เพื่อให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตนเองตามศักยภาพ การจัดการเรียนรู้นาฏศิลป์ระดับประถมศึกษา หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 มุ่งเน้นพัฒนาให้ผู้เรียนมีความคิดริเริ่ม สร้างสรรค์ มีจินตนาการ ชื่นชมความงาม มีจินตนาการ ชื่นชมความงาม มีสุนทรียภาพ กิจกรรมทาง
232 นาฏศิลป์ช่วยพัฒนาผู้เรียนทั้งด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์สังคม สติปัญญา ตลอดจนการนำไปสู่การ พัฒนาสิ่งแวดล้อม ส่งเสริมให้ผู้เรียนมีความเชื่อ มั่นในตนเอง อันเป็นพื้นฐานในการศึกษาต่อหรือ ประกอบอาชีพได้ กิจกรรมมาตรฐานการเรียนรู้สาระนาฏศิลป์ได้ระบุ มาตรฐานไว้ในแต่ละช่วงชั้นปี มาตรฐาน ศ 3.1 เข้าใจและแสดงออกทางนาฏศิลป์อย่างสร้างสรรค์และสามารถวิเคราะห์ วิพากษ์วิจารณ์คุณค่านาฏศิลป์ถ่ายทอดความรู้สึก ความคิดอย่างอิสระ ชื่นชมและสามารถประยุกต์ใช้ ในชีวิตประจำาวัน มาตรฐาน ศ 3.2 เข้าใจ ความสัมพันธ์ระหว่างนาฏศิลป์ประวัติศาสตร์และ วัฒนธรรมเห็นคุณค่าของนาฏศิลป์ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทย และ สากล ทั้งนี้หลักสูตรกำหนดคุณภาพผู้เรียนไว้ ดังนี้ เมื่อจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 ผู้เรียนสามารถสร้างสรรค์การเคลื่อนไหวในรูปแบบต่าง ๆ สามารถแสดงท่าทางประกอบจังหวะเพลงตามรูปแบบนาฏศิลป์มีมารยาทในการชมการแสดง รู้หน้าที่ ของผู้แสดง และผู้ชมรู้ประโยชน์ของการแสดงนาฏศิลป์ในชีวิตประจำาวัน เข้าร่วมกิจกรรมการแสดง ที่เหมาะสมกับวัย รู้และเข้าใจการละเล่นของเด็กไทยนาฏศิลป์ท้องถิ่นชื่นชอบและภาค ภูมิใจใน การละเล่นพื้นบ้าน สามารถเชื่อมโยงสิ่งที่พบเห็นในการละเล่นพื้นบ้านกับการดำารงชีวิต ของคนไทย บอกลักษณะเด่นและเอกลักษณ์ของ นาฏศิลป์ไทยตลอดจนความสำคัญของการแสดง นาฏศิลป์ไทย เมื่อจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ผู้เรียนสามารถรู้และเข้าใจองค์ประกอบนาฏศิลป์ สามารถ แสดงภาษาท่า นาฏยศัพท์พื้นฐาน สร้างสรรค์การเคลื่อนไหวและการแสดงนาฏศิลป์และการละครง่าย ๆ ถ่ายทอดลีลาหรืออารมณ์และสามารถออกแบบเครื่องแต่งกายหรืออุปกรณ์ประกอบการแสดงต่าง ๆ เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างนาฏศิลป์และการละครกับสิ่งที่ประสบในชีวิตประจำวัน แสดงความ คิดเห็นในการชมการแสดง และบรรยายความรู้สึกของตนเองที่มีต่องานนาฏศิลป์ รู้และเข้าใจ ความสัมพันธ์และประโยชน์ของนาฏศิลป์และการละคร สามารถเปรียบเทียบการแสดงประเภทต่าง ๆ ของไทยในแต่ละท้องถิ่น และสิ่งที่การแสดงสะท้อนวัฒนธรรมประเพณี เห็นคุณค่าการรักษาและสืบ ทอดการแสดงนาฏศิลป์ไทย การจัดการเรียนรู้นาฏศิลป์สำหรับการศึกษาขั้นพื้นฐาน การจัดการเรียนรู้นาฏศิลป์สำหรับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ระดับประถมศึกษา การออกแบบ การจัดการเรียนรู้นาฏศิลป์ ควรจะเริ่มให้ผู้เรียนเข้าใจลักษณะการเคลื่อนไหวอิสระว่ามีอะไรบ้าง ซึ่ง การเคลื่อนไหวอิสระนั้นไม่มีรูปแบบตายตัว สามารถเคลื่อนไหว เคลื่อนที่ได้ตามจินตนาการ หรือตาม ความคิดตน ยกตัวอย่างเช่น การเดิน การกระโดด หรือแม้กระทั่งฝึกให้ผู้เรียนได้เคลื่อนไหว ประกอบการแสดงท่าทางที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน เช่น ท่าทางการกระโดดยาง ท่าทางการทำนา เป็นต้น ก่อนจะเข้าสู่การปฏิบัตินาฏศิลป์ในลำดับที่สูงขึ้น หลักประการสำคัญในการจัดการเรียนรู้ นาฏศิลป์ มุ่งเน้นกระบวนการกลุ่มเพื่อให้ผู้ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ การทำงานเป็นทีม และการรับฟัง สะท้อนผลเพื่อให้เกิดกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และสะท้อนคิด เพื่อนำไปสู่การประยุกต์ใช้ในการ ดำเนินชีวิตประจำวัน คำถามท้ายบท 1. อธิบายการจัดการเรียนนาฏศิลป์ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน 2. วิเคราะห์มาตรฐานตัวชี้วัด สาระการเรียนรู้นาฏศิลป์ 3. ออกแบบการจัดการเรียนรู้นาฏศิลป์ 4. ปฏิบัติจำลองสถานการณ์การจัดการเรียนรู้นาฏศิลป์
233 เอกสารอ้างอิง โกวิท ประวาลพฤกษ์ และคณะ. (2545). คู่มือการจัดการเรียนรู้. กรุงเทพมหานคร: สถาบันพัฒนา คุณภาพวิชาการ. นรริต วิชเวช. (2520). การละเล่นพื้นเมืองภาคกลางในเอกลักษณ์ภาคกลาง. กรุงเทพ ฯ : ห้างหุ้นส่วน จำกัด ศึกษาสัมพันธ์. รัศมี ภิบาลแทน. (25(3)). แนวคิดในการกำหนดจุดประสงค์การเรียนรู้. วารสารรามคำแหง, 130- 142. วิชาการ. (2529). หนังสือเรียนศิลปกรรม ศิลปะการละครเบื้องต้น 1 - 2 ตอน 1. กรุงเทพ ฯ : โรง พิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว. วิมลศรี อุปรมัย. (2525). นาฏกรรมการละคร. กรุงเทพ ฯ : สยามรัฐรายวัน. สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2551). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระ ศิลปะ ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเทพ ฯ : โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด. สุภาวดี โพธิเวชกุล. (2552). การแก้ไขท่าทางในการปฏิบัติท่ารำให้ได้มาตรฐานนาฏศิลป์ไทยแบบ หลวง. กรุงเทพ ฯ : มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา. สุรพล วิรุฬห์รักษ์. (2547). หลักการแสดงนาฏศิลป์ปริทรรศน์. กรุงเทพ ฯ : สำนักพิมพ์แห่ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
234
บรรณานุกรม กรมศิลปากร. (2563). เจ้าดารารัศมี พระราชชายา : ฟ้อนม่านมุยเซียงตา. https://shorturl.asia/EJQih กฤติกา คำพิทักษ์. (2552). การแสดง. https://www.gotoknow.org/posts/327087 โกวิท ประวาลพฤกษ์ และคณะ. (2545). คู่มือการจัดการเรียนรู้. กรุงเทพมหานคร: สถาบันพัฒนา คุณภาพวิชาการ. true ปลูกปัญญา. (2564). รำสีนวล. https://www.trueplookpanya.com/learning/detail/12719 จตุพร รัตนวราหะ. (2519). เพลงหน้าพาทย์. กรุงเทพ ฯ : สำนักพิมพ์ประพันธ์สาส์น. จิรายุ สะอาดแก้ว ศราวรรณ จันทร์แสง และกฤติยา ชูสงค์. (2563). เมลขาทรงเครื่อง. การประชุม วิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 9 ม.อ.ตรัง วิจัย ประจำปี 2563 สาขาศิลปะการแสดงและการ จัดการ (หน้า 75-88). ตรัง: คณะพาณิชยศาสตร์และการจัดการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตตรัง. ฉวีวรรณ กินาวงศ์. (2526). การศึกษาเด็ก. กรุงเทพมหานคร: พิมพ์เนตร. ชุติมา มณีวัฒนา. (2550). เอกสารที่ใช้ในการประเมินผลการสอนรายวิชารายวิชากำกับการแสดง1. กรุงเทพมหานคร: คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา. ชมนาด กิจขันธ์. (2553). การรำเพลงหน้าพาทย์ชั้นสูง : เพลงตระ(ตัวพระ). กรุงเทพ ฯ : มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา. ถวัลย์ มาศจรัส และวรรณี สมานสารกิจ. (2547). เอกสารที่ใช้ในการประเมินผลการสอนรายวิชา นาฏศิลป์ไทย. กรุงเทพ ฯ : ธารอักษร. ธนิต อยู่โพธิ์. (2511). เข้าถึงได้จาก กรมศิลปากร: https://shorturl.asia/a3kCc นภัสนันท์ พุ่มสุโข. (2548). การละเล่นพื้นบ้าน 4 ภาค : ภาคเหนือ. กรุงเทพ ฯ : บ้านหนังสือ. นรริต วิชเวช และสมประสงค์ ปิ่นจินดา. (2520). การเล่นพื้นเมืองภาคกลาง ในเอกลักษณ์ไทยภาค กลาง. กรุงเทพ ฯ : ห้างหุ้นส่วนจำกัดศึกษาสัมพันธ์. นิตยา จามรมาน และคณะ. (2525). คู่มือครูศิลปกรรม ฟ้อนรำ 1 ศ 0225. กรุงเทพ ฯ : คุรุสภา ลาดพร้าว. บวรนรรฏ อัญญะโพธิ์. (2560). นาฏยหอกซัด. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร ปีที่ 8(2), 217-226. ประดิษฐ์ อินทนิล. (2536). กรุงเทพ ฯ : สุวีริยาสาส์น. พจน์มาลย์ สมรรคบุตร. (2546). แนวคิดการประดิษฐ์ท่ารำเซิ้ง. อุดรธานี: สำนักส่งเสริมวิชาการ สถาบันราชภัฏอุดรธานี. พูนพิศ อมาตยกุล. (2555). ดนตรีอาศรมวิทยา เรื่อง สุนทรียศาสตร์กับงานศิลปะการแสดงและเพลง ดนตรี. กรุงเทพ ฯ : เอกสารที่ใช้ในการประเมินผลการสอนรายวิชารายวิชาสัมมนาดนตรี วิทยา: เรื่องความรู้จากอาศรมดนตรีวิทยา. ______________ . (2491). ฟ้อนม่าน. วารสารศิลปากร, 2(1), 26-28. พงษ์ศักดิ์ สิงหะนัด. (2538). วิเคราะห์บทไหว้ครู โขน - ละคร. กรุงเทพ ฯ : มูลนิธิธนาคารกรุงเทพ ฯ
236 พิพิธภัณฑ์ศิลปะไทยร่วมสมัย (MOCA BANGKOK). (2555). หัวโขน สมบัติศิลป์ แผ่นดินไทย. กรุงเทพ ฯ : บริษัทเบญจจินดา โฮลดิ้ง จำกัด. พีรพงศ์ เสนไสย. (2546). ความงามในนาฏยศิลป์. มหาสารคาม: สาขานาฏยศิลป์ คณะศิลปกรรม ศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. ภิญโญ จิตต์ธรรม. (2516). เพลงนา เพลงเรือ เพลงบอก และลำตัด. สงขลา: โรงพิมพ์เมืองสงขลา. มติชนสุดสัปดาห์. (2565). ฟ้อนนกกิงกะหล่า ล้านนาคำเมือง https://www.matichonweekly.com/column/article_585229 มนตรี ตราโมทย์. (2514). นาฏศิลป์ 13 ชุมนุมนาฏศิลป์และการละคร. กรุงเทพ ฯ : อักษรสัมพันธ์. ____________ . (2516). ดนตรีและขับร้องประกอบการแสดงละคอนรำ. กรุงเทพ ฯ : ศิวพร. _____________ . (2524). พิธีไหว้ครูดนตรีไทย. กรุงเทพมหานคร: คณะกรรมการเอกลักษณ์ แห่งชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี. มาลินี ดิลกวณิช. (2543). ระบำและละครในเอเชีย. กรุงเทพ ฯ : โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาตร์. รจนา สุนทรานนท์. (2548). หลักสูตรนาฏศิลป์และการละครไทย. กรุงเทพ ฯ : อักษรเจริญทัศน์. รัศมี ภิบาลแทน. (25(3)). แนวคิดในการกำหนดจุดประสงค์การเรียนรู้. วารสารรามคำแหง, 130- 142. รัตนา มณีสิน. (2528). สุนทรียะของนาฏศิลป์ไทย. กรุงเทพมหานคร: จงเจริญการพิมพ์. เรณู โกศินานนท์. (2535). รำไทย (ฉบับปรับปรุงใหม่). กรุงเทพ ฯ : องค์การค้าของคุรุสภา. ลัดดา พนัสนอก. (2542). สุนทรียะทางนาฏศิลป์ไทย. มหาสารคาม: โปรแกรมวิชาสุนทรียศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ สถาบันราชภัฏสกลนคร. วีณา วีสเพ็ญ. (2549). วรรณคดีการละคร. มหาสารคาม: ภาควิชาภาษาไทยและภาษาตะวันออก มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. วิชาการ. (2529). หนังสือเรียนศิลปกรรม ศิลปะการละครเบื้องต้น 1 - 2 ตอน 1. กรุงเทพ ฯ : โรง พิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว. วิมลศรี อุปรมัย. (2525). นาฏกรรมการละคร. กรุงเทพ ฯ : สยามรัฐรายวัน. ศักดา ปั่นเหน่งเพ็ชร. (2517). คุณค่าเชิงวรรณคดีเรื่องขุนช้างขุนแผน. กรุงเทพ ฯ : จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย. สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2551). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระ ศิลปะ ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเทพ ฯ : โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. (2519). เข้าถึงได้จาก https://shorturl.asia/nqAkf สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2546). ร้องรำทำเพลง : ดนตรีและนาฏศิลป์ชาวสยาม. กรุงเทพ ฯ : พิฆเณศ พริ้น ติ้ง. สุมิตร เทพวงษ์. (2548). นาฏศิลป์ไทย. กรุงเทพ ฯ : โอเดียนสโตร์. สุภาวดี โพธิเวชกุล. (2550). การศึกษากลุ่มคำศัพท์ที่ใช้เรียกการปฏิบัติท่ารำที่ไม่ถูกต้อง และวิธีการ แก้ไขอวัยวะของร่างกายในการปฏิบัติท่ารำให้ถูกต้องตามมาตรฐานนาฏศิลป์ไทยแบบหลวง. สุกัญญา ผิวขำ. (มปป.). นาฏศิลป์พื้นเมือง 4 ภาค. https://shorturl.asia/Cxblv สุมิตร เทพวงษ์. (2548). นาฏศิลป์สำหรับครูประถมศึกษา-อุดมศึกษา. กรุงเทพ ฯ : โอเดียนสโตร์.
237 สุรพล วิรุฬห์รักษ์. (2547). หลักการแสดงนาฏศิลป์ปริทรรศน์. กรุงเทพ ฯ : สำนักพิมพ์แห่ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. สุรพล วิรุฬห์รักษ์. (2543). นาฏยศิลป์ปริทรรศน์. กรุงเทพ ฯ : ภาควิชานาฏศิลป์ คณะศิลปกรรม ศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. สมศักดิ์ ทัดติ. (2540). จารีตการฝึกหัดและการแสดงโขนของตัวทศกัณฑ์. กรุงเทพ ฯ : จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย. สืบพงศ์ ธรรมชาติ. (44(5)). ปืดและเครื่องดนตรีศิลปะการแสดงภาคใต้. นครศรีธรรมราช, 48-53. สุมิตร เทพวงษ์. (2548). การไหว้ครูในพิธีไหว้ครูสำหรับการแสดงของไทย. กรุงเทพ ฯ : โอเดียนส โตร์. สุรเชษฐ์ เชษฐมาส. (2543). ปรัชญาของการสื่อความหมายธรรมชาติ. กรุงเทพ ฯ : คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. อมรา กล่ำเจริญ. (2542). สุนทรียนาฏศิลป์ไทย. กรุงเทพ ฯ : โอเดี้ยนสโตร์. อาคม สายาคม. (2545). รวมงานนิพนธ์ของนายอาคม สายาคม ผู้เชี่ยวชาญนาฏศิลป์ กรมศิลปากร. กรุงเทพ ฯ : รุ่งศิลป์การพิมพ์. อรวรรณ ขมวัฒนา และคณะ. (2550). หนังสือชุดนาฏลีลา 1 ลีลาท่ารำ 1. กรุงเทพ ฯ : คุรุสภา. อาภรณ์ มนตรีศาสตร์ และจาตุรงค์ มนตรีศาสตร์. (2525). นาฏศิลป์เพื่อการศึกษาเบื้องต้น. กรุงเทพ ฯ : องค์การค้าของคุรุสภา. อีสานร้อยแปด. (2561). ฟ้อนภูไท 3 เผ่า. https://shorturl.asia/fHe7U Soedarsono. (1974). Beberapa Catatan Tentang Seni Pertunjukan Indonesia. Yogyakarta: Konservator Tari Indonesia.
ประวัติผู้เขียน ชื่อ – สกุล นางสาวทิวาพร อรรคอำนวย ประวัติการศึกษา (2550) ศศ.บ. นาฏศิลป์และการละคร มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี (2555) ป.บัณฑิต (วิชาชีพครู) มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา (2555) ศศ.ม. ศิลปะการแสดง (นาฏศิลป์ไทย) มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ประสบการณ์ทำงาน - ครูปฐมวัย โรงเรียนอนุบาลเปล่งประสิทธิ์สายลม จ.กรุงเทพฯ - ครูนาฏศิลป์ โรงเรียนยอแซฟอุปถัมภ์ (แผนกหญิง) อ.สามพราน จ.นครปฐม - ครูนาฏศิลป์ โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด - อาจารย์ประจำสาขาวิชาดนตรีศึกษา คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด