คู่มือการบูรณาการสิ่งแวดล้อมเข้ากับหลักสูตรลูกเสือสามัญรุ่นใหญ่ สู่การจัดตั้งโรงเรียนหน่วยลูกเสืออนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

สารฟอร๑มาลนิ
สารฟอร์มาลิน หรือสารละลายฟอร์มาลดีไฮด์ มักใช้เป็นน้ํายาฆ่าเช้ือโรค หรือใช้เป็นน้ํายาดองศพ
ลักษณะทั่วไปของฟอร์มาลินเป็นของเหลวใส ไม่มีสี มีกลิ่นฉุนเฉพาะตัว ใช้ในอุตสาหกรรมผลิตเคมีภัณฑ์พลาสติก
สิ่งทอ ใช้ในการรักษาผ้าไม่ให้ย่นหรือยับ ใช้ปูองกันการขึ้นราในการเก็บข้าวสาลี ข้าวโอ๊ตหลังจาก
เก็บเกี่ยว และใช้เพ่ือปูองกันแมลงในพวกธัญพืชหลังการเก็บเก่ียว ป๎จจุบันยังมีการนํามาใช้ในทางท่ีผิด
โดยเข้าใจว่าช่วยทําให้อาหารคงความสด ไม่เน่าเสียได้ง่ายและเก็บรักษาได้นาน อาหารท่ีมักจะพบ ได้แก่ อาหาร
ทะเลสด เคร่ืองในสัตวส์ ด ผักสดทีเ่ ห่ียวงา่ ย เหด็ ผลไม้ เปน็ ต้น
ความเป็นพิษ : การบริโภคสารละลายน้ีโดยตรง จะเกิดอาหารเป็นพิษโดยเฉียบพลัน ซ่ึงอาการมีตั้งแต่
ปวดท้องอย่างรุนแรง อาเจียน อุจจาระร่วง หมดสติ และตายในท่ีสุด มีผลต่อการทํางานของไต หัวใจและสมอง
เสื่อม และก่อให้เกิดอาการปวดแสบปวดร้อนอย่างรุนแรงที่ปากและคอ เมื่อสัมผัสจะทําให้เกิดอาการระคายเคือง
ต่อผิวหนัง หรือบริโภคอาหารที่มีปริมาณฟอร์มาลดีไฮด์ระดับนี้ บางคนจะเกิดอาการแน่นหน้าอก และคนท่ีสูดดม
ฟอรม์ าลดไี ฮด์เปน็ เวลานานจะมโี อกาสเป็นมะเร็งจมกู และลําคอมากกว่าคนปกติ
ลกั ษณะสังเกตได้ : อาหารท่คี วรจะเน่าเสียงา่ ย แต่กลับไม่เน่าเสีย ถ้ามีการใช้ฟอร์มาลินมากจะมีกล่ินฉุน
แสบจมูก

สารกนั รา
สารกันรา หรือกรดซาลิซิลิค เป็นสารเคมีตัวหนึ่งที่นํามาใช้เป็นวัตถุกันเสียกันรามาใส่ในน้ําดองผักผลไม้ท่ี
วางขายในท้องตลาด เพื่อให้นํ้าดองผักผลไม้ดูเหมือนใหม่อยู่เสมอ เน่ืองจากกรดซาลิซิลิคเป็นสารเคมี
ทมี่ คี ุณสมบัตยิ บั ยั้งการเจริญเตบิ โตของจุลินทรยี ไ์ ด้ดแี ต่เป็นอนั ตราย อาหารทีม่ กั จะพบ ไดแ้ ก่ ผักดอง ผลไมด้ อง พรกิ แกง
ความเป็นพิษ : ถ้าบริโภคกรดซาลิซิลิมากเรับประทานไป จะมีอาการอาเจียน หูอ้ือ มีไข้ กระวนกระวาย ชัก
ไตวายและอาจถึงเสยี ชีวติ ได้ อาหารท่ีมกั จะพบไดแ้ ก่ ผักดอง ผลไม้ดอง พริกแกง
ลักษณะสังเกตได้ : นาํ้ ดองผกั น้าํ ดองผลไม้ พริกแกง จะดูใสเหมือนใหม่อยู่เสมอ ควรเลือกซื้ออาหารท่ีมี
ความปลอดภัย

สารฟอกขาว
สารฟอกขาว หรือสารโซเดียมไฮโดรซัลไฟต์ เป็นสารเคมีท่ีมีคุณสมบัติในการฟอกสีของอาหาร
เม่ืออาหารนั้นถูกความร้อนในกระบวนการผลิต ถูกหั่น หรือตัดแล้ววางท้ิงไว้ และยับยั้งการเจริญเติบโตของยีสต์
รา บักเตรี จึงมักจะถูกนํามาใช้เพื่อให้อาหารมีสีขาว ดูคุ ณภาพดี และมีบางคนได้ใช้ผงเคมีท่ีฟอกแห
มาฟอกอาหารหลายอย่าง ตามกฎหมายอาหารฉบับท่ี ๒๘๑ (พ.ศ. ๒๕๔๗) : ให้ใช้สารฟอกขาวกลุ่ม
สารซลั ไฟตใ์ นอาหารบางชนิดในปรมิ าณท่กี ําหนด สว่ นสารไฮโดรซลั ไฟต์ ห้าม ใช้ในอาหาร
ความเป็นพิษ : ถ้าบริโภคเข้าไปจะทําให้เกิดอาการหายใจขัด ความดันโลหิตต่ํา ปวดท้อง อาเจียน
อจุ จาระรว่ ง ผู้ที่แพอ้ ยา่ งรนุ แรงหรอื ผู้ปุวยโรคหอบหืดจะมอี าการช็อค หมดสติ และเสียชีวิตได้ อาหารที่มักพบสาร
ฟอกขาว ไดแ้ ก่ ถว่ั งอก ขิงฝอย ขงิ ดอง ผักและผลไมด้ อง หนอ่ ไมด้ อง ทุเรยี นกวน สับปะรดกวน ผลไม้อบแห้ง และ
น้าํ ตาลปี๊บ
ลักษณะสังเกตได้ : ถั่วงอกจะขาวมากผิดปกติ ขิงหั่นฝอยสีสดไม่เป็นสีนํ้าตาล ควรเลือกซ้ืออาหารที่มี
ความปลอดภยั จากปาู ยอาหารปลอดภัย (ปูายทอง)

๒๔๙

ยาฆําแมลง
ยาฆ่าแมลง หรือสารเคมีกําจัดศัตรูพืช หมายถึง วัตถุมีพิษท่ีนํามาใช้เพ่ือปูองกันกําจัดศัตรูพืช สัตว์และ
มนุษย์ ท้ังในเกษตร อุตสาหกรรม และสาธารณสุข ซ่ึงได้รับอนุญาตให้ใช้ได้บางชนิด แต่ต้องทิ้งระยะให้สารหมด
ความเป็นพิษก่อนการเก็บเก่ียว เม่ือได้รับสารฆ่าแมลงเข้าสู่ร่างกาย จะเกิดปฏิกิริยาทางเคมีกับเอนไซม์ในร่างกาย
มีผลให้เกิดการขัดขวางการทําหน้าท่ีตามปกติของระบบประสาททั้งในคนและสัตว์อาห ารที่มักพบสารเคมีกําจัด
ศัตรพู ชื เช่น ผักสด ผลไมส้ ด ปลาเค็ม ปลาหวาน เป็นต้น
ความเป็นพิษ : ขึ้นกับคุณสมบัติของสารเคมีแต่ละชนิด วิธีการได้รับสารเข้าสู่ร่างกาย ปริมาณความถี่
สุขภาพของผู้ได้รับสารพิษและก่อให้เกิดอาการอ่อนเพลีย ปวดศีรษะ มึนงง หายใจลําบาก แน่นในอก คล่ืนไส้
อาเจยี น ปวดท้อง ทอ้ งเดนิ กลา้ มเนอื้ โดยเฉพาะท่ีล้นิ และหนงั ตากระตุก ชัก หมดสติ
ลักษณะสังเกตได้ : ผัก ผลไม้มีกล่ินสารเคมี สดไม่มีรอยเจาะของแมลง ปลาแห้ง ปลาเค็มไม่มีแมลงวันตอม
การทําความสะอาดก่อนบริโภคเพื่อลดปริมาณสารตกค้าง เช่น การล้างด้วยน้ําแล้วแช่ในนํ้าส้มสายชู ๐.๕ % นาน ๑๐
นาที หรอื ใช้นํา้ เปล่าไหลผ่าน หรอื แช่ในนํ้ายาล้างผัก จะชว่ ยลดปริมาณสารเคมีได้

นํ้ามันปรุงอาหารที่ใช๎ทอดซา้ํ
น้ํามันที่ใช้ทอดอาหารหลาย ๆ ครั้ง จนมีสีเข้มดํา เกิดฟอง และมีควันมากขณะทอดน้ํามันมีความหนืด
เหนียว มสี ารก่อมะเร็งปนอยู่
ความเป็นพิษ : บริโภคอาหารที่ทอดจากน้ํามันทอดซ้ําไม่ดี จะเป็นสาเหตุให้เกิดมะเร็งได้ และเม่ือทอด
อาหารจะมีควนั หากสูดดมจะทําใหเ้ กิดมะเร็งได้
ลักษณะสงั เกตได้ : เลอื กซ้ืออาหารทอดท่ีทอดจากนาํ้ มันทย่ี งั ใหม่ สีไมเ่ ขม้ ดาํ และไม่มีควันมากขณะทอด
หลกี เล่ยี งการซอ้ื น้ํามันปรงุ อาหารชนดิ ถุงมัดด้วยยางรดั ซงึ่ มกั เปน็ นา้ํ มันเกา่ ที่ใช้แลว้ ควรซอ้ นหรือกรองกากอาหาร
ทิง้ ระหว่างหรอื หลังทอดและนา้ํ มนั ทที่ อดอาหารแลว้ มีสีเขม้ ดํา ให้นาํ ไปทําผลิตภณั ฑอ์ นื่ ท่ไี ม่ใชอ่ าหาร

อะฟลาทอกซนิ ในอาหาร
อะฟลาทอกซิน เป็นสารพษิ จากเชื้อรา เป็นสารก่อมะเร็ง ทนความร้อนได้ ๒๖๐ ํC อาหารท่ีมักพบอะฟลา
ทอกซนิ เช่น ถ่วั ลสิ งปุน ถั่วลสิ ง และผลิตภัณฑข์ า้ วโพด เป็นตน้
ความเป็นพษิ : พษิ จากเชอื้ รา ก่อใหเ้ กดิ มะเร็งได้
ลักษณะสังเกตได้ : เลอื กซื้อเมล็ดถว่ั ลสิ งดบิ ท่มี ีลักษณะสมบรู ณ์ ไม่ลีบ ไม่ฝุอ สีไม่คลํ้า ไม่ถูกแมลง สัตว์กัด
แทะ ไม่ชื้น ไม่มีราสีเขียว สีเหลือง หรือสีดําข้ึนท่ีเมล็ด ไม่มีกล่ินผิดปกติ เมล็ดถั่วลิสงดิบก่อนปรุงอาหาร ให้นําไป
แช่นํ้า และช้อนถั่วลิสงท่ลี อยนา้ํ ทิ้ง นําเมลด็ ถวั่ ลิสงทีจ่ มน้าํ ลา้ งให้สะอาด ผ่ึงให้แห้ง นําไปปรุงอาหาร ค่ัวถั่วลิสงให้
พอเหมาะกับการรับประทาน และไม่ควรซ้ือเก็บไว้นานเรับประทาน ๓ วัน หากรับประทานถ่ัวลิสงหรือผลิตภัณฑ์
แลว้ รสู้ ึกขมหรอื มีกลิน่ ไม่ดี ใหค้ ายทงิ้ ทันที และบ้วนปาก

วธิ เี ลอื กวตั ถดุ ิบท่ีปลอดสารพษิ (สํานักงานกองทุนสนบั สนุนการสร้างเสรมิ สขุ ภาพ (สสส.), ๒๕๖๐)
1. ปลกู ผกั รับประทานเองท่บี า้ น เชน่ มะนาว พรกิ โหระพา เป็นตน้
2. รบั ประทานผักพ้นื บ้าน เน่ืองจากต้านทานแมลงไดด้ ี ใชย้ าฆ่าแมลงน้อย เชน่ ตําลึง ดอกโสน ผักโขม เป็นต้น
3. เลอื กรับประทานผักผลไมต้ ามฤดกู าล เพราะดีตอ่ รา่ งกาย ใช้ยาเรง่ และยาฆ่าแมลงน้อย

๒๕๐

4. ซื้อผักปลอดสารพิษ ซึ่งระบุว่าเป็น ผักปลอดสารเคมี (Pesticide Free), ผักอนามัย (Pesticide
Safe) หรอื ผักกางมุ้ง, และผกั ไฮโดรโปนกิ ส์ (Hydroponics)

5. สาํ หรบั ผักเกษตรอนิ ทรีย์ (organic) ไม่ใช้สารเคมใี นกระบวนการผลิตและหลังเก็บเก่ียว ซ่ึงผักเกษตร
อินทรีย์ที่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานจะมีเครื่องหมาย “ออร์กานิกไทยแลนด์” (Organic Thailand) รับรองผลผลิตใน
ระดับการค้าภายในประเทศ และสํานักงานมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ ภายใต้เคร่ืองหมาย มกท. ท่ีมีเคร่ืองหมาย
“IFOAM Accredited” รบั รองผลผลติ ในระดับการค้าระหวา่ งประเทศ

ทงั้ น้ี ควรล้างผัก ผลไมท้ ุกครัง้ ก่อนรับประทาน โดยล้างผักในนํ้าไหลจากก๊อกก่อนทุกครั้ง ก่อนแช่ผัก ไม่
ควรแชผ่ กั ในอา่ งล้างทนั ที

สามารถติดตามความร้เู พม่ิ เติมเกยี่ วกับพษิ ภัยของสารเคมีทางการเกษตรและเตือนภัยป๎ญหาของสารเคมี
เพื่อความปลอดภัยของเกษตรกร ผู้บริโภค ส่ิงแวดล้อม และการพัฒนาท่ีย่ังยืน ได้ท่ี www.thaipan.org เครือข่าย
เตอื นภยั สารเคมกี ําจดั ศตั รพู ชื (Thailand Pesticide Alert Network: Thai-PAN)

นอกจากน้ีการเลือกสินค้าและบริการท่ีปลอดสารพิษเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมผู้บริโภคสามารถทําได้โดย
สังเกตจากสัญลักษณ์บนบรรจุภัณฑ์หรือบนตัวสินค้า ได้แก่ สัญลักษณ์ฉลากเขียว, สัญลักษณ์ประหยัดไฟเบอร์ 5,
สัญลักษณ์มาตรฐานผลิตภัณฑ์คุณภาพ หากเป็นบริการต่างๆ ผู้บริโภคสามารถสังเกตสัญลักษณ์การรับรอง ได้แก่
สญั ลกั ษณร์ ปู ใบไม้เขียว สําหรับบริการโรงแรม เป็นต้น ดังน้ันทุกครั้งท่ีต้องการซ้ือ หรือใช้บริการต่างๆ ควรสังเกต
สัญลักษณ์ของสินค้า และบริการที่เป็นมิตรต่อส่ิงแวดล้อม เพราะนอกจากจะได้ใช้สินค้าและบริการท่ีเป็นไปตาม
ความตอ้ งการของตนเองแล้ว ยงั สามารถมสี ่วนร่วมในการรักษาสงิ่ แวดลอ้ มอกี ทางหนงึ่ ด้วย

๒๕๑

แผนการจัดกจิ กรรมท่ี ๒๑
ร๎เู ทําทนั สื่อโฆษณา

ตัวอยาํ งผลิตภัณฑ๑ทีส่ ามารถพบสารอนั ตรายได๎มีดงั น้ี
๑) สเปรย๑ตํางๆ เชํน สเปรย์ฉีดผม ยาฆ่าแมลง น้ําหอมปรับอากาศ สามารถพบส่วนประกอบของสาร

CFCs ซึ่งเป็นสารเคมีท่ีก่อให้เกิดป๎ญหาทางสิ่งแวดล้อมอย่างร้ายแรง สามารถทําลายโอโซนที่ทําหน้าท่ีกรองรังสี
อัลตราไวโอเลต (UV) ทําให้เกิดโรคมะเร็งผิวหนัง เป็นอันตรายต่อสาหร่ายเซลเดียวท่ีอาศัยใน
แหลง่ นาํ้ มีผลต่อหว่ งโซอ่ าหารของสิง่ มชี ีวติ ในนํ้า

๒) เครื่องสําอาง มีส่วนประกอบของสารพาราเบน (Parabens) เป็นสารกันเสียชนิดหน่ึง พบใน
รองพ้ืน ไพรเมอร์ ลิปสติก ฯลฯ สารพาราเบนช่วยฆ่าเชื้อต่างๆ ไม่ให้ผลิตภัณฑ์เสียเร็ว ซ่ึงสารพาราเบนจะไม่
สลายตัว เม่ือไปรวมกับนํ้าจะกลายเปน็ สารพิษตกคา้ ง โดยสามารถถา่ ยทอดไปสะสมในเนือ้ เยอื่ สัตว์ได้

๓) สบูํ แชมพู น้าํ ยาซักผ๎า ยาสีฟนั ครีมกันแดด และผลติ ภณั ฑ๑ดบั กล่ินกาย มีสารปนเป้อื นดังนี้
- สารไตรโคลซาน เป็นสารกันเสียชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นหน่ึงในสารตกค้างท่ีพบมากท่ีสุด สะสมอยู่ท้ังใน
ตะกอนและในน้ํา เมื่อผ่านกระบวนการบําบัดน้ําเสียจะทําปฏิกิริยากับคลอรีน ทําให้กลายเป็นสารพิษที่ร้ายแรง
และทนทานกว่าเดิม สง่ ผลกระทบต่อสตั ว์ โดยสารไตรโคลซานเป็นพิษต่อสาหร่ายทะเล ทําลายระบบฮอร์โมนของ
ปลา และส่งผลกระทบตอ่ มนษุ ย์โดยทาํ ให้ต่อมไธรอยด์ทาํ งานผดิ ปกติ ทําลายระบบฮอร์โมน อนุมูลอิสระเสียสมดุล
และกอ่ ให้เกิดมะเร็งตบั
- UV-filters สารทช่ี ่วยให้สแี ละกลิ่นของเคร่อื งสาํ อางคงตวั เมือ่ อาบนา้ํ หรือว่ายนํา้ หากทาครีมท่ีมี UV-
fliters สารจะละลายลงไปสะสมในแหลง่ น้าํ ได้ ซึง่ เป็นมลภาวะตอ่ ส่งิ แวดล้อมและเป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตต่างๆ ที่
บริโภคนา้ํ ปนเปอื้ นสารเขา้ ไป รวมถึงมนุษยด์ ้วย
- ไมโครพลาสติก (Microplastic) คือ ช้ินส่วนพลาสติกประเภทหน่ึงที่มีขนาดเล็กกว่า ๕ มิลลิเมตร
จนถึงขนาด ๑ นาโนเมตร ซึ่งมองด้วยตาเปล่าไม่เห็น เทียบเท่ากับขนาดของไวรัสบางชนิดจนถึงเทียบเท่าขนาด
ของไขม่ ด ไมโครพลาสติกแบ่งเปน็ ๒ ประเภท ได้แก่
๑) พลาสตกิ ท่ถี ูกผลิตใหม่ (primary microplastics) เป็นพลาสติกที่ถูกผลิตให้มีขนาดเล็กมาตั้งแต่ต้น

ตามวัตถุประสงค์ของการใช้งาน เช่น ไมโครบีดส์ (microbeads) ในโฟมล้างหน้า เคร่ืองสําอาง
สครบั ขดั ผิว หรือยาสฟี ๎น เปน็ ตน้ เม่อื เราใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีไมโครบีดส์ ไมโครบีดส์ก็จะไหลลงท่อจาก
บ้านเรอื นของเรา ลงส่แู หล่งน้ํา และไปปนเปื้อนอยู่ในธรรมชาติ ส่งผลกระทบต่อสัตว์และมนุษย์ใน
ทส่ี ุด ท้ังน้ี ผลิตภณั ฑ์จากธรรมชาติหลายชนดิ ทมี่ ีคณุ สมบตั ิเทียบเทา่ หรือดีกว่าไมโครบีดส์ เช่น การ
ใช้สครับจากเกลือ มะขามเปียก หรือผงถว่ั เขยี ว เพราะนอกจากจะปลอดภยั ต่อผู้ใช้แล้วยังปลอดภัย
ต่อส่งิ แวดล้อมอีกด้วย
๒) พลาสติกท่ีมาจากการแตกหกั (secondary microplastics) เกดิ จากพลาสติกขนาดใหญ่ที่สะสมใน
ส่ิงแวดล้อมเป็นเวลานาน แตกหักหรือผุกร่อนจากคลื่น แสงอาทิตย์ หรือแรงบีบอัด
จนกลายเป็นช้ินเล็กๆ ซึ่งไมโครพลาสติกสามารถกดูดซับสารพิษได้ดีมากและใช้เวลานานใน
การย่อยสลาย ทําให้เป็นแหล่งสะสมสารพิษช้ันดี ส่งผ่านสารพิษไปยังสัตว์ทะเลแทบทุกชนิด

๒๕๒

เมื่อสัตว์รับประทานเข้าไป สารพิษจะเข้าไปสะสมในเน้ือเยื่อ เซลล์ไขมัน และอาจทําให้สัตว์อาจ
เสยี ชวี ิตได้ ซึง่ เมอ่ื มนุษยบ์ ริโภคสัตว์หรือนํา้ นนั้ เขา้ ไปก็ไดร้ ับสารพษิ เชน่ กนั
๔) น้ําหอม/ กลน่ิ สงั เคราะห๑ (Synthetic Fragrances) กล่ินหอมที่อยู่ในเครื่องสําอางหลายชนิด เช่น
รองพ้ืน ครีมทาผิว สบู่ แชมพู และน้ําหอมนั้น เป็นกลิ่นที่สังเคราะห์ข้ึน เพื่อดึงดูดใจและเพิ่มความหอมให้กับ
ผลติ ภณั ฑ์ แตก่ ลนิ่ สงั เคราะห์เหลา่ นี้ ไม่สามารถสลายไปในกระบวนการกําจดั นํ้าเสยี ได้
ผลิตภัณฑต๑ ําง ๆ ทําลายธรรมชาติอยํางไร
สารเคมีจากผลิตภัณฑ์ที่เราใช้ไม่หมด โดยส่วนมากไม่สามารถย่อยสลายหรือถูกกําจัดโดยระบบทําลาย
ของเสียได้ เมอื่ ท้ิงไปกอ็ าจจะไหลรวมไปสะสมอยู่ในดิน ในนํ้า สะสมเป็นสารพิษเกิดเป็นมลภาวะและส่งผลกระทบ
ต่อสัตว์ โดยสารเคมีเหล่าน้ีจะสะสมในเนื้อเยื่อสัตว์ ทําลายระบบฮอร์โมน มีผลต่อตัวอ่อนและ
การสบื พนั ธ์ุของสัตว์ รวมถงึ มนษุ ยด์ ้วย สาํ หรับไมโครพลาสติก นอกจากจะย่อยสลายยากแล้ว ยังซึมซับและสะสม
สารพิษได้ดีมาก ส่งต่อสารพิษไปให้สัตว์ทะเล สัตว์เล้ือยคลาน สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม แพลงก์ตอน และอีกมากมาย
รวมท้ังมนุษย์ เม่ือบริโภคน้ําเข้าไปก็จะเกิดการสะสมสารพิษในร่างกาย อาจส่งผลกระทบต่อเซลล์ในร่างกาย หรือ
เป็นสาเหตขุ องมะเรง็ ได้

ลดการทาํ ลายธรรมชาติจากผลติ ภณั ฑต๑ าํ งๆ ไดอ๎ ยํางไร
๑. ควรซอ้ื แตพ่ อดี ใชเ้ ทา่ ทจ่ี ําเป็น ลดการใช้พลาสติกซง่ึ ใช้เวลาหลายรอ้ ยปใี นการย่อยสลาย
๒. เลือกใช้ผลติ ภัณฑท์ เ่ี ป็นขวดแกว้ แทนขวดพลาสตกิ เพราะสามารถนําไปรีไซเคลิ ได้ ๑๐๐%
๓. ใช้ให้หมดอย่างคุ้มค่า เพือ่ ไมใ่ ห้เหลือสารเคมีทง้ิ ไปทาํ ลายธรรมชาติ
๔. ใชผ้ ลติ ภณั ฑท์ ่ีปลอดสารเคมี (Organic) เพ่อื ไมใ่ ห้มสี ารตกค้าง และอ่อนโยนต่อผวิ
๕. การเลอื กซ้ือผลติ ภณั ฑ์ ท่สี ามารถนาํ แพค็ เกจไปคืนทางแบรนด์เพอื่ รีไซเคลิ ต่อไป

ECO Product คืออะไร
Eco Product คือ ผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม หรือที่เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ผลิตภัณฑ์สีเขียว

(Green Product) เป็นผลิตภัณฑ์ท่ีมีคุณสมบัติพิเศษกว่าผลิตภัณฑ์ทั่วไปในการอนุรักษ์ส่ิงแวดล้อมและ
ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน ต้ังแต่ข้ันตอนการคิด การออกแบบ การผลิต และการนําไปใช้ โดยประกอบด้วย
หลกั 4R ไดแ้ ก่

Reduce : การลดการใช้
Reuse : การใชซ้ าํ้
Recycle : การนํากลับมาใช้ใหม่
Repair : การซ่อมบํารุง
สรุปคือ เป็นผลิตภัณฑ์ที่ผลิตมาจากกรรมวิธีธรรมชาติ ไม่ส่งผลเสียต่อสิ่งแวดล้อม ไม่ปล่อยมลพิษ และ
ไม่ส้ินเปลืองพลังงาน ทั้งทางด้านการผลิต การใช้งาน และการย่อยสลาย รวมถึงช่วยลดปริมาณการใช้ทรัพยากร
ไม่มีสารพิษหรือสารเคมีเจือปน มีจํานวนพอดีกับความต้องการ อายุการใช้งานยาวนาน ใช้หีบห่อสําหรับบรรจุ
ภัณฑ์นอ้ ย และสามารถนาํ วัสดุกลับมาหมุนเวียนใช้ใหม่ได้

๒๕๓

ท้ังน้ี ผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อส่ิงแวดล้อมหรือผลิตภัณฑ์สีเขียว มีที่มาจากป๎ญหาทางธรรมชาติและ
ส่ิงแวดล้อมที่รุนแรงข้ึนเร่ือยๆ ทําให้ผู้คนเร่ิมตระหนักและหันมารักษ์โลกกันมากข้ึน รวมถึงผู้ผลิตสินค้า
แบรนด์ต่างๆ ที่ใหค้ วามสาํ คัญและเข้ามามสี ว่ นรบั ผดิ ชอบทางสงั คม ด้วยการผลิตสินค้าเพื่อส่ิงแวดล้อมออกมาเพิ่ม
มากขึน้
ECO Product มคี วามสําคัญอยํางไร

Eco Products เป็นผลิตภัณฑ์ท่ีมุ่งเน้นการประหยัดพลังงาน และรักษาสิ่งแวดล้อม โดยในระหว่างการ
ผลิตจะมีการใช้พลังงานและทรัพยากรอย่างประหยัด รวมถึงลดของเสียและมลพิษในช่วงระหว่างการใช้งาน
นอกจากน้ีผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมยังถูกออกแบบมาเพื่อให้สามารถนําวัตถุดิบ และส่วนประกอบของ
ผลิตภัณฑ์มารีไซเคิลหรือคืนสภาพได้ (recovered) อีกด้วย จึงส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อย และมีผลดีกับ
สขุ ภาพของผู้บรโิ ภค อีกทง้ั ยังย่อยสลายงา่ ยและไมป่ ลอ่ ยมลพิษสู่อากาศ ช่วยประหยัดพลังงานและลดค่าใช้จ่ายใน
การกําจัด ย่ิงไปกว่าน้ันยังช่วยลดปริมาณขยะให้กับโลก เพราะสามารถนําวัสดุกลับมาหมุนเวียนใช้ใหม่ได้อีกครั้ง
โดยสามารถสังเกตได้จากฉลากเขียวบนผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์ เช่น เคร่ืองใช้ไฟฟูา ของใช้ในบ้าน และวัสดุ
กอ่ สรา้ ง
ตัวอยาํ งสนิ คา๎ จาก ECO Product

๑. นนั ยาง : คอลเล็กชัน่ KHYA

ท่มี า : เฟซบุ๊ก ใครรักปาุ ยกมือข้ึน, (2563)
นอกจากขยะพลาสติกแล้ว รองเท้าถือเป็นขยะทางทะเลที่พบมากเป็นอันดับต้นๆ ฉะน้ัน นันยาง
แบรนด์รองเทา้ ชื่อดงั ของไทย จงึ รว่ มมอื กบั ทะเลจรและพันธมิตร เพื่อช่วยกันเปล่ียนขยะรองเท้าเป็นรองเท้าแตะคู่
ใหม่ โดยใช้ช่ือรุ่นว่า “รองเท้า KHYA (ขยะ)” ซึ่งกระบวนการผลิตเริ่มต้นท่ีกลุ่มอาสาสมัคร Trash Hero เดินทาง

๒๕๔

ไปเก็บและแยกขยะบริเวณริมทะเล พร้อมส่งต่อขยะท่ีเป็นรองเท้าให้กับกลุ่มทะเลจรเพ่ือเตรียมวัตถุดิบ จากนั้นก็
ส่งมาใหก้ บั นันยาง เพือ่ ทําการแปรรูปเป็นรองเทา้ แตะทมี่ ีคณุ ภาพ และนาํ ไปจัดจําหน่ายต่อไป โดยรองเท้าท่ีได้จาก
การรไี ซเคิล ๑ คู่ มาจากขยะรองเท้า ๕ กิโลกรัม ฉะนน้ั ก็เทา่ กับว่ารองเท้าที่ได้จากการรีไซเคิล ๒๐๐ คู่ สามารถลด
ขยะทางทะเลลงได้ถงึ ๑ ตนั

๒. Levi’s : คอลเลก็ ช่นั Levi’s® Waste‹Less™

ที่มา : Kapook, (ม.ป.ป.)
แบรนด์กางเกงยีนส์ช่ือดัง Levi’s ร่วมผลิตสินค้าท่ีเป็นมิตรต่อส่ิงแวดล้อมกับคอลเล็กชั่น Levi’s®
Waste‹Less™ โดยมีจุดเริ่มต้นมาจากการสรรหาวัตถุดิบอื่นมาผลิตยีนส์แทนฝูาย (Cotton) เพื่อให้เพียงพอต่อ
ความตอ้ งการในอนาคต ซ่ึงสอดคล้องกับกระแสนิยมในการรักษ์ส่ิงแวดล้อมในป๎จจุบัน จึงทําให้มีการเลือกนําขวด
พลาสติกรีไซเคิลที่ใช้แล้วมาแปรรูปเป็นกางเกงยีนส์ โดยเฉล่ียประมาณ ๓ - ๘ ขวด ต่อยีนส์ ๑ ตัว
ซง่ึ ต้ังแตเ่ ริ่มคอลเล็กช่นั นใี้ นปี ค.ศ. ๒๐๑๓ Levi’s ได้นาํ ขวดพลาสติกรไี ซเคลิ มาแปรรปู รวมแลว้ กวา่ ๑๑.๙ ลา้ นขวด
๓. Adidas : คอลเลก็ ชน่ั Futurecraft.loop

ท่ีมา : Kapook, (ม.ป.ป.)

๒๕๕

เพ่ือช่วยลดการสร้างพลาสติกในอนาคต Adidas ได้คิดค้นนวัตกรรมใหม่กับคอลเล็กชั่น
Futurecraft.loop ซึ่งถอื เป็นรองเทา้ ทสี่ ามารถนาํ กลบั มารีไซเคลิ ใหมไ่ ด้ ๑๐๐ % คู่แรกของโลก โดยเทคนิคสําคัญ
คือ รองเท้ารุ่นแรกของคอลเล็กชั่นน้ีผลิตมาจากเทอร์โมพลาสติกยูรีเทน (ทีพียู) ที่สามารถนํากลับมารีไซเคิลได้
ทั้งหมด จากนั้นก็ส่งให้เหล่านักกีฬาทดลองใช้และส่งคืนเม่ือรองเท้าเส่ือมสภาพ เพ่ือนํามาผลิตเป็นรองเท้าคู่ใหม่
ต่อไป โดยผ่านขั้นตอนการรีไซเคิล คือ นํารองเท้าไปล้างทําความสะอาด แล้วบดเป็นช้ินเล็ก ๆ พร้อมนําไปหลอม
เป็นเม็ด จากนั้นก็ขึ้นรูปเป็นพื้นรองเท้า ถักทอเป็นอัปเปอร์รองเท้า จากนั้นนํามาหล่อและประกอบเข้าด้วยกันอีกคร้ัง
จึงไดเ้ ป็นรองเท้าคู่ใหมจ่ ากวสั ดุเดิม แตป่ ระสิทธภิ าพไม่ลดลง และช่วยลดปริมาณขยะและพลาสติกไปได้ในตัวดว้ ย

บรรจุภัณฑท๑ ใ่ี หญํเกนิ จรงิ หรือเกินความจําเปน็
ในปจ๎ จบุ ันเมื่อซือ้ ของรับประทานหรือของใช้ต่างๆ มักพบสินค้าที่มีบรรจุภัณฑ์ หรือแพคเกจ (package)

ขนาดใหญ่ สวยงาม แต่ปริมาณขา้ งในมีนอ้ ย ไม่เหมาะสมกับหีบห่อท่ีบรรจุ
ในกลุ่มประเทศแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย พบว่ามีสินค้าท่ีมีขนาดบรรจุภัณฑ์ที่

ใหญ่เกินจริง หรือเกินความจําเป็น ประมาณร้อยละ 20-40 เม่ือเปรียบเทียบกับปริมาณสินค้า ซึ่งพบได้ในเกือบ
ทุกผลิตภณั ฑ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มอาหาร ประเภทขนมขบเค้ียว สินค้าอุปโภค เช่น แชมพู ยาสระผม นํ้ายาล้างจาน ฯลฯ
ทผ่ี ้บู รโิ ภคต้องรับประทานตอ้ งใช้ในชวี ิตประจําวัน ทั้งๆ ท่ีในความเป็นจริงมีการประเมินกันว่า ขนาดบรรจุภัณฑ์ไม่
ควรใหญ่เกินกวา่ ปรมิ าณผลติ ภณั ฑ์ทบ่ี รรจรุ อ้ ยละ 15 (ยกตัวอย่าง นํ้ายาปรับผ้านุ่ม 1 ขวด จะต้องมีพื้นที่ว่างจาก
หวั ขวดถงึ นํา้ ยาปรับผา้ นุ่มไมเ่ กินร้อยละ 15)

สังเกตได้ว่าบรรจุภัณฑ์ขนาดใหญ่เกินจริงส่วนใหญ่จะปรากฏในประเทศกําลังพัฒนา น่ันอาจเป็นเพราะ
ผู้บริโภคไม่ได้ให้ความสําคัญ หรือตระหนักถึงเรื่องน้ีมากนัก ที่สําคัญมักไม่อ่านฉลากก่อนซ้ือ แต่ตัดสินใจซ้ือสินค้า
โดยดจู ากขนาดภายนอกเปน็ สําคญั

ส่วนเหตุผลสาํ คัญท่ีผ้ปู ระกอบการใชบ้ รรจภุ ัณฑท์ ่ใี หญ่เกินจรงิ นัน้ เพ่ือต้องการให้ผู้บริโภคเห็นผลิตภัณฑ์
บนชั้นวางสนิ ค้าชัดเจน มคี วามโดดเดน่ ตอ่ สายตาของผบู้ ริโภค แต่กม็ ขี อ้ เสยี ดงั น้ี

1.ทําให้ผู้บริโภคเข้าใจผิดว่าผลิตภัณฑ์นั้นๆ มีจํานวนหรือปริมาณมากตามขนาดบรรจุภัณฑ์ แม้ว่า
ปริมาณบรรจุจริงกับที่แจ้งไว้ในฉลากจะถูกต้องตรงกันก็ตาม แต่เพราะผู้บริโภคในประเทศไทย รวมถึงประเทศ
กําลังพัฒนา มักจะไม่อ่านฉลาก ตัดสินใจซ้ือจากขนาดของบรรจุภัณฑ์ โดยคิดว่าขวดใหญ่ ก็จะมีปริมาณมากตาม
ไปดว้ ย

2.ส่งผลเสียต่อสิ่งแวดล้อม เนื่องจากมีการใช้พลาสติกบรรจุภัณฑ์มากเกินความจําเป็น ซ่ึงสุดท้าย
กลายเป็นขยะท่ีต้องสิ้นเปลืองงบประมาณในการจัดเก็บ ทําลาย หรือรีไซเคิล โดยเฉพาะในผู้ผลิตบางรายที่ยังใช้
พลาสติกชนิดทไี่ มส่ ามารถนาํ ไปรไี ซเคิลได้

ขยะทเี่ กิดขน้ึ เหล่านี้ ส่วนใหญม่ าจากพฤติกรรมในชีวิตประจําวัน เม่ืออุปโภค บริโภคมาก ก็จะสร้างขยะ
มากขึ้นด้วย ดงั นนั้ องคก์ รต่างๆ รวมทั้งหนว่ ยงานภาครฐั และเอกชนทีเ่ ก่ียวขอ้ ง ควรใหค้ วามสําคญั กบั ปญ๎ หานโี้ ดย

1.คมุ้ ครองผ้บู รโิ ภคดว้ ยการให้ความรวู้ ่าซ้ือของต้องอา่ นฉลากก่อนตัดสินใจซ้ือ
2.ผู้ประกอบการต้องมีจรรยาบรรณในการผลิตสินค้า โดยเฉพาะการปรับเปลี่ยนขนาดบรรจุภัณฑ์ให้
เหมาะสมกับผลติ ภัณฑม์ ากข้ึน เพราะนอกจากสามารถลดต้นทุนการผลิตได้แล้ว ยังช่วยลดปริมาณขยะ และรักษา
สง่ิ แวดลอ้ มได้อกี ดว้ ย

๒๕๖

แผนการจดั กจิ กรรมท่ี ๒๓
การชํวยเหลือผ๎อู นื่

การเกดิ ภยั พิบัตทิ างธรรมชาตดิ า๎ นอุทกภัย
อทุ กภัยท่เี กดิ จากนาํ้ ทว่ ม แบ่งได้เป็น 2 ลกั ษณะใหญ่ๆ คือ
1. น้ําท่วมขัง เกิดข้ึนเนื่องจากระบบระบายน้ําไม่มีประสิทธิภาพ หรือระบายน้ําไม่ทัน มักเกิดข้ึนใน

บริเวณทร่ี าบลุ่ม แม่นา้ํ และบรเิ วณชมุ ชนเมืองใหญ่
2. นํ้าท่วมฉับพลันและน้ําปุา เปนสภาวะนํ้าท่วมท่ีเกิดข้ึนเน่ืองจากฝนตกหนักในบริเวณพ้ืนที่ซ่ึงมี

ความชันมากและมีคุณสมบัติในการกักเก็บนํ้าหรือต้านน้ําน้อย เชน บริเวณต้นนํ้าซ่ึงมีความชันของพ้ืนที่มาก พื้นท่ีปุา
ทถี่ ูกทาํ ลายไปทําใหการกักน้ําหรือการต้านนํ้าลดน้อยลง นํ้าท่วมฉับพลันมักเกิดขึ้นหลังจากฝนตกหนักไม่เกิน 6 ชั่วโมง
และมักเกิดข้ึนในบริเวณท่ีราบระหว่างหุบเขา เน่ืองจากนํ้าท่วมฉับพลันมีความรุนแรงและเคลื่อนที่ดวยความรวดเร็ว
โอกาสทจ่ี ะปูองกันและหลบหนจี งึ มนี ้อย ดงั นั้นความเสยี หายจากนํ้าทว่ มฉับพลันจึงมีมากท้ังชีวิตและทรัพย์สิน

การช่วยเหลอื ผู้อ่ืนดา้ นสงิ่ แวดล้อมทล่ี กู เสืออนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติสามารถทาํ ได้ คือ
๑) EM ball
EM Ball (อีเอ็มบอล) ย่อมาจาก Effective Microorganism Ball หมายถึง กลุ่มจุลินทรียที่มี
ประสิทธิภาพ ใช้บําบัดน้ําเน่าเสีย ช่วยปรับสภาพความสมดุลของส่ิงมีชีวิตและส่ิงแวดล้อม รวมท้ังช่วยลด
การแพร่ระบาดของเชื้อโรคได้
การทํางานของจุลินทรีย์ในส่วนประกอบของ อีเอ็ม คือ แบคทีเรียที่สร้างกรดแลคติค จะสร้างกรดอินทรีย์,
เอ็นไซม์, สารต้านอนุมูลอิสระ และสารที่สามารถรวมตัวหรือจับกับธาตุอื่นหรือโลหะหนัก (metallic chelates) ซ่ึงเมื่อ
มกี ารตกตะกอน จะทําให้นํ้าสะอาดขึ้น เกิดการย่อยสลายสารอินทรีย์ และในท่ีที่ปราศจากออกซิเจนหรือมีออกซิเจนตํ่า
อีเอ็ม ท่ีไม่ต้องการออกซิเจน ช่วยลดส่ิงที่ไม่พึงประสงค์จากการสลายตัวของธาตุต่างๆ ช่วยลดกากตะกอน ทําให้ลด
กล่ินเน่าเสีย ลดปริมาณแมลงและยุงท่ีเกิดจากขบวนการของการเน่าเสีย ผลพลอยได้คือ จากส่ิงที่เกิดหรือท่ีได้มา
หลังจากการทํางานของ อีเอ็ม สามารถนําไปใช้ต่อในการเกษตรได้อีก จึงจัดว่า อีเอ็ม เป็นมิตรต่อส่ิงแวดล้อม ปลอดภัย
ต่อสิง่ มีชีวิต เป็นส่งิ ทไ่ี ด้จากธรรมชาติ ใชง้ านไดง้ า่ ยไมซ่ ับซ้อน และราคาถูก
ผลดีท่ีได้เมื่อใช้ อีเอ็ม ในการบําบัดนํ้าเสีย จะวัดได้ด้วยการเจริญเติบโตของสาหร่ายท่ีลดน้อยลง ตะกอน
แตกตวั และลดจาํ นวนลง เชอ้ื ก่อโรคถูกจาํ กดั และกลน่ิ จากแอมโมเนีย และแกส๊ มีเทนลดน้อยลง รวมท้งั ค่า BOD ดว้ ย

ข้ันตอนการทําอเี อม็ บอล
ขั้นตอนที่ 1 : การทําจุลนิ ทรยี ์ขยาย (การขยายหวั เชอื้ อเี อม็ )
สวนผสม : - หวั เชื้ออีเอม็ เข้มข้น (หาซ้อื ไดจ้ ากร้านขายต้นไม้) 2 ชอ้ นโตะ๊

- กากนํ้าตาล 2 ชอ้ นโตะ๊
- น้ําสะอาดปราศจากคลอรนี หรอื นา้ํ ซาวข้าว 1 ลติ ร

๒๕๗

วิธีทํา : นํากากน้ําตาลมาละลายในน้ําสะอาดหรือนํ้าซษวข้าวแล้วเติมหัวเชื้ออีเอ็มเข้มข้นลงไป เทใส่ในขวด

แกลลอนหรือถังให้ได้ประมาณร้อยละ 90 ของภาชนะบรรจุ เก็บไว้ท่ีอุณหภูมิห้องเป็นเวลา 3 – 5 วัน ถ้าเชื้อ

เจริญดีจะสังเกตเห็นฟองสีขาวเกิดข้ึน (ประมาณวันท่ีสองหรือสาม) หากไม่มีฟองให้วางทิ้งไว้ต่อไป จนกว่าจะเกิด

ฟองสขี าว สาํ หรับหวั เชือ้ อีเอม็ เข้มขน้ หลังจากเปดิ ใชแ้ ลว้ ควรใช้ให้หมดภายใน 1 เดอื น

ข้ันตอนท่ี 2 : การทําอีเอ็มบอล
สวนผสม : - น้าํ จุลนิ ทรยี ขยาย หรอื นา้ํ อีเอม็ ขยาย 6 ลติ ร

- รําละเอยี ด 20 กโิ ลกรมั
- ราํ หยาบ หรือแกลบ 10 กโิ ลกรมั
- ดนิ ละเอยี ด สาํ หรับปลกู พืช 50 กโิ ลกรมั
- โดโลไมท์หรอื ปุ฻ยฟอสเฟต 20 กิโลกรัม
- หัวเช้ืออเี อ็มเข้มข้น 2 ช้อนโตะ๊
- กากนา้ํ ตาล 2 ช้อนโตะ๊
- น้ําสะอาดปราศจากคลอรีน 12 ลติ ร
วิธีทํา : 1. เติมหัวเช้ืออีเอ็มเข้มข้นลงในนํ้าจุลินทรีย์ขยายหรือนํ้าอีเอ็มขยายที่ได้จากขั้นตอนที่ 1 ใส่กากนํ้าตาล
และน้ําสะอาดปราศจากคลอรีน พักท้งิ ไว้
2. นําส่วนผสมที่เป็นของแข็งท้ังหมด (ดิน รําละเอียด รําหยาบ และโดโลไมท์) ผสมให้เข้ากันดีแล้วนํา
สว่ นผสมทเี่ ป็นนาํ้ (ทไ่ี ด้จากขอ้ 1) คอ่ ยๆ เทผสมคลกุ ใหเ้ ขา้ กนั ดวี ัดความชืน้ ให้พอเหมาะ
การเก็บรักษา : การเก็บรักษาอีเอ็มบอลน้ันต้องเก็บไว้ในท่ีร่ม อุณหภูมิประมาณ 20-45 องศาเซลเซียส โดย
สามารถเก็บไดน้ าน 6 เดอื น ถึง 1 ปี
การนําไปใช๎ : อีเอ็มบอลจะใช้ได้ผลดีกับบริเวณท่ีนํ้าท่วมขังเป็นนํ้าน่ิง จะไม่ได้ผลหากเป็นน้ําไหล นําอีเอ็มบอลที่ได้ไป
โยนหรือเหวี่ยงไปทั่วๆ บริเวณน้ําเน่าเสีย คิดเป็นปริมาตรนํ้าในพ้ืนที่ 10 ลูกบาศก์เมตรต่ออีเอ็มบอล 1 ลูก
หากน้ําบริเวณน้ันสกปรกมากให้เพ่ิมจํานวนอีเอ็มบอลได้ตามความเหมาะสม จากน้ันใช้เวลาประมาณ 1 สัปดาห์
นํา้ จะมีคุณภาพดีขึน้ ซง่ึ จลุ ินทรียช์ นดิ นี้ไม่เป็นอนั ตรายตอ่ คน สตั ว์ และพืช

๒. นาํ้ มนั ตะไคร๎หอม
ประโยชน์ของน้ํามันตะไคร้หอมสามารถไล่ยุงและแมลงเพ่ือปูองกันการรบกวนและรักษาส่ิงแวดล้อม
เพราะไม่มสี ่วนประกอบของสารเคมี

อปุ กรณ๑ทใี่ ช๎
1. เอทิลแอลกอฮอล์ 1 ลติ ร
2. การบรู 50 กรมั
3. ตะไคร้สด (ลําตน้ ขาว) 100 กรมั
4. ผวิ มะกรดู สด 50 กรัม
5. กลนิ่ ตะไครห้ รอื มะกรูด (ถ้าม)ี 1 ช้อนชา

๒๕๘

6. ผา้ ขาวบาง สเี่ หลยี่ มจัตรุ ัส ขนาด 10×10 น้ิว 2 ผืน
7. โหลแกว้ สําหรับหมัก ขนาด 1-2 ลิตร 1 โหล
8. ขวดสเปรยส์ าํ หรับบรรจุนํา้ ยากันยุง
9. ไซริงค์สาํ หรบั ดดู นํ้ายาใส่ขวด
10. กโิ ลเล็กสาํ หรับช่งั
11. เขียง มดี
12. ปูายตดิ ขวด พิมพว์ า่ “สเปรย์สมุนไพรกนั ยุง”

ขั้นตอนการทาํ นํ้ามนั ตะไครห๎ อม

1. หัน่ ตะไคร้เอาเฉพาะลาํ ตน้ ขาวๆ ยาวๆ 1 ซม. ประมาณ 1 ขดี (100 กรมั ) ห่อผ้าขาวบาง ผูกเง่ือนให้
เรยี บรอ้ ย

2. ห่ันผวิ มะกรดู ซอยเลก็ ๆ ประมาณ ½ ขีด หรือ 50 กรัม หอ่ ผ้าขาวบา้ งเหมือนตะไคร้

3. นาํ หอ่ ตะไคร้ และหอ่ ผิวมะกรูด วางลงก้นโหลแกว้

4. นําแอลกอฮอล์ที่ใชท้ าํ นา้ํ หอม (เอทิลแอลกอฮอล์) 1 ลติ ร เทใส่โหลแกว้

5. ใส่การบรู (และกลนิ่ ตะไคร้หอมหรือมะกรดู ลงไป) ปดิ ฝาให้แนน่ หมกั ไว้ 7 วัน ระหวา่ งท่ีหมักต้องเขย่า
โหลแก้วทุกวนั พอครบกําหนด ก็นาํ มาบรรจขุ วด อาจใชข้ วดฝาเกลยี วธรรมดากไ็ ด้ เขยี นติดขา้ งขวดไว้
ว่าสเปรยส์ มุนไพรกันยุง เพ่ือความปลอดภัย

วธิ ีใช๎
1. ใช้ฉดี หรือทาตามผวิ กาย ยกเวน้ ใบหน้า เพื่อปูองกนั ยงุ กัด นานถงึ 5 ช่ัวโมง

2. ใชฉ้ ดี ไล่มด แมลงสาบ แมลงวัน และแมลงที่ไมต่ ้องการบรเิ วณที่อยู่อาศยั

3. ใช้ฉดี ดบั กล่นิ เหมน็ กลิ่นอับ

นอกจากน้ีสัญญาณธรรมชาติที่สามารถสังเกตได้อย่างง่ายก่อนเกิดภัยพิบัติ เพ่ือประโยชน์ใน
การเตรียมความพร้อมในการรบั มือ มดี งั นี้

สัญญาณทางธรรมชาติ/ลางบอกเหตุ การแปลความหมาย
อาจจะเกิดแนวโนม้ นาํ้ ไหลหลาก ดนิ โคลนถลม่
- นํา้ ไหลแรง
- น้ํามลี กั ษณะขุน่ อาจจะเกดิ นํา้ ท่วมฉับพลัน
- น้ํามีตะกอนดินเจือปน อาจจะเกดิ แผน่ ดนิ ไหว

- มดย้ายรงั ข้ึนสทู่ ่สี ูง สึนามิ

- สตั ว์เลี้ยง สัตวบ์ ้านทวั่ ไปตนื่ ตกใจ เชน่ สนุ ขั
เปด็ ไก่ หมู

- แมลงสาบจาํ นวนมากวง่ิ เพ่นพ่าน

- นา้ํ ทะเลลดอย่างฉบั พลัน

๒๕๙

ท้ังนี้ ลูกเสือสามารถช่วยเหลือผู้อ่ืนด้านภัยพิบัติต่างๆ ได้โดยหลักจิตอาสา บนพื้นฐานของ
ความปลอดภัย เช่น เหตุการณ์สึนามิ พายุต่างๆ เป็นต้น และลูกเสือสามารถนําความรู้และทักษะทางลูกเสือ
มาประยุกต์ใช้ในการชว่ ยเหลอื ผูอ้ ่ืนได้

๒๖๐

เอกสารอ๎างองิ

กนกวรรณ สาโรจน์. (๒๕๕๘). “อัพไซเคิล” (Upcycle). จาก บทความเผยแพร่ทางวิทยุกระจายเสียง โดย สํานัก
บรกิ ารวิชาการ ม.บรู พา. สบื ค้นเม่ือ 8 กรกฎาคม 2563 จาก http://www.uniserv.buu.ac.th
/forum2/post.asp?method=TopicQuote&TOPIC_ID=6283&FORUM_ID=6

กรกมล ชูช่วย. (2559). ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม. สืบค้นเม่ือ 2 พฤศจิกายน 2563, จาก
http://www.eledu.ssru.ac.th/kornkamol/pluginfile.php/208/mod_resource/content/3/cha
pter%201.pdf

กรมควบคุมมลพิษ. (มปป.) ข้อมูลดชั นีคุณภาพอากาศ สบื ค้นเม่อื ๒๐ ตลุ าคม 63 จาก http://air4thai.pcd.
go.th/webV2/aqi_info.php

________. (2551). ค่มู ือแนวทางการลด คดั แยก และใชป้ ระโยชน์ขยะมลู ฝอย สาหรับอาสาสมัครพิทักษ์
ทรพั ยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมหมู่บ้าน. สบื ค้นเม่ือ ๕ พฤศจิกายน 2563, จาก https://www.
taisamphao.go.th/datacenter/doc_download/a_140617_145416.pdf

กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝ๎่ง. (2561). คู่มือความรู้การกัดเซาะชายฝ่ัง. สืบค้นเมื่อ ๕ พฤศจิกายน 2563,
จาก http://www.tei.or.th/file/events/190208-book_177.pdf

กรมปุาไม้. (2551). การป่าไม้ในประเทศไทย. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2563, จาก
http://forprod.forest.go.th/forprod/ebook/การปาุ ไม้ในประเทศไทย/Forest%20in%20thailand
%20thai%20.pdf

________. (ม.ป.ป.). เทพทาโร ไม้มงคลมหัศจรรย์. สืบคน้ เม่อื ๒๗ มกราคม ๒๕๖๔ จาก http://forprod.
forest.go.th/forprod/nana/PDF/9.pdf

กรมส่งเสริมคณุ ภาพสง่ิ แวดลอ้ ม. (2561). คมู่ อื การเรยี นรสู้ ารวจชุมชน. (พิมพ์ครั้งที่ 3). (ม.ป.พ.)
________. (2563). คู่มือกิจกรรมส่ิงแวดล้อมศึกษา การเปล่ียนแปลงสภาพภูมิอากาศ Climate ใคร made

Change. ม.ป.ท.
________. (๒๕๖๓). ประกาศราชกิจจาฯปลดล็อค ‘ไม้หวงห้าม’ แล้ว ปลูกท่ีดินกรรมสิทธ์ิ-ตัดขายได้ นิรโทษคดี

เก่า” สบื ค้นเมอื่ ๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๓, จาก https://scpdatacenter.deqp.go.th/newsdetail.
php?id=633
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ปุา และพันธ์ุพืช. (ม.ป.ป.). สาเหตุการเกิดไฟป่า. สืบค้นเม่ือ ๓ พฤศจิกายน 2563, จาก
https://www.dnp.go.th/forestfire/FIRESCIENCE/lesson%201/lesson1_6.htm
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม. (2546). แนวทางการฟ้ืนฟูทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม.
สบื คน้ เม่ือ 2 พฤศจกิ ายน 2563, จาก http://lib.mnre.go.th/lib/book/nawtangkarnfunfoo46.pdf
กระทรวงสาธารณสุข และองค์กรภาครัฐ - เอกชน. (2559). แผนแม่บทแห่งชาติ ว่าด้วยการพัฒนาสมุนไพรไทย ฉบับ
ท๑ี่ พ.ศ. 2560-2564. สืบค้นเมือ่ 4 พฤศจกิ ายน 2563, จาก https://www.dtam.moph.go.th/
images/download/dl0021/MasterPlan-Thaiherb.pdf

๒๖๑

กรีน สไตล์. (2๕๖๑). การจัดนิทรรศการให้ความรู้อย่างเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม. สืบค้นเม่ือ ๒๘ ตุลาคม 2563
จากhttp://greenstylethailand.com/?p=3758

การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (ม.ป.ป.). [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2563, จาก
http://www.phetchabun.go.th/download_pmqa/book_file/1327407278_a25kmk72.pdf

เครือข่ายสมัชชาสุขภาพ. (2560). ประเภทของชุมชน. [เฟสบุ๊ค]. สืบค้นเม่ือ ๕ พฤศจิกายน ๒๕๖๓, จาก
https://www.facebook.com/HealthAssembly/photos/ประเภทของชุมชนในทางสังคมวิทยาแบ่ง
ชมุ ชนออกเปน็ -2-แบบ-คือ-ชมุ ชนชนบท-rural-และเมอื ง/1779427755416672/

ณัฏฐวุฒิ ทรัพย์อุปถัมภ์. (2559). ทฤษฎีและหลักการพัฒนาชุมชน Theory and Principle of Community
Development (วิทยานพิ นธส์ าขาวชิ าการพัฒนาชมุ ชน คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัย
ราชภัฏราํ ไพพรรณ, 2559), หนา้ 65

นรู ล์ ี มเู น๊าะ. (๒๕๕๙). คูม่ ือการปฏบิ ัติงานการจัดทาแผนปฏิบัติราชการประจาปี. สืบคน้ เม่ือ 2 พฤศจิกายน
2563 จาก มหาวทิ ยาลัยราชภัฏยะลา file:///C:/Users/User/Downloads/20210122212
023.pdf

บดนิ ทร์ ชาตะเวท.ี (2560). หลกั การใชส้ มุนไพรให้ปลอดภยั . สืบคน้ เม่ือ 4 พฤศจกิ ายน 2563, จาก http.//
www.ttmed.psu.ac.th/blog.php?p=218

ประเสรฐิ ศลี รตี นา. (2549). การออกแบบนทิ รรศการ กรงุ เทพฯ: สปิ ประภา
พิมพ์ชนก ศรเพชร (2558). ผักปลอดภัย กินได้ ดูอย่างไรดี. สืบค้นเม่ือ ๒๐ ตุลาคม 2563 จาก สํานักงาน

กองทุนสนับสนุนการสรา้ งเสริมสุขภาพ (สสส.) https://www.thaihealth.or.th/Content/2921.html
ภาคภูมิ เหล่าตระกูล. (16 กันยายน 2558). การทาแผนที่. สืบค้นเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2563, จาก

https://www.gistda.or.th/main/th/node/926
เมดไทย (Medthai). (๒๕๖๐). 8 สรรพคุณประโยชน์ของต้นหนุมานน่ังแท่น ! (ว่านหนุมานนั่งแท่น). สืบค้นเม่ือ

๒๗ มกราคม ๒๕๖๔ จาก https://medthai.com/.
________. (๒๕๖๐). ตาลึง สรรพคุณและประโยชน์ของตาลึง 44 ข้อ. สืบค้นเม่ือ ๒๗ มกราคม ๒๕๖๔ จาก

https://medthai.com/%E0%B8%95%E0%B8%B3%E0%B8%A5%E0%B8%B6%E0%B8%87/
________. (๒๕๖๐). บวั บก สรรพคุณและประโยชน์ของใบบัวบก 86 ข้อ. สืบค้นเมื่อ ๒๗ มกราคม ๒๕๖๔ จาก

https://medthai.com/%E0%B9%83%E0%B8%9A%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0
%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%81/
________. (๒๕๖๐). ผักบุ้งทะเล สรรพคุณและประโยชน์ของผักบุ้งทะเล 22 ข้อ. สืบค้นเม่ือ ๒๗ มกราคม
๒๕๖๔ จาก https://medthai.com/%E0%B8%9C%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%
9A%E0%B8%B8%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B8%B0%E0%B9%80%E
0%B8%A5/
________. (๒๕๖๐). ไพล สรรพคุณและประโยชน์ของไพล 42 ข้อ. สืบค้นเม่ือ ๒๗ มกราคม ๒๕๖๔ จาก
https://medthai.com/%E0%B9%84%E0%B8%9E%E0%B8%A5/

๒๖๒

________. (๒๕๖๐). หเู สือ สรรพคุณและประโยชน์ของตน้ หเู สือ 28 ขอ้ ! (เนียมหูเสือ). สืบค้นเมื่อ ๒๗ มกราคม
๒๕๖๔ จาก https://medthai.com/%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%B5%E
0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%B9%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8
%B7%E0%B8%AD/

วิชัย สุขสวัสดิ์. (2561) .การจัดการน้าเสียโดยชุมชน (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพมหานคร : สถาบันพัฒนาองค์กร
ชุมชน (องค์การมหาชน)

วิทยาลัยเทคโนโลยีดอนบอสโก. (ม.ป.ป.). แบบฟอร์มการเขียนโครงการ. สืบค้นเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2563, จาก
http://dbqao.donboscobkk.ac.th/upload/file_doc/file_doc_BMLw.pdf

สวนผักคนเมือง. (2562). [ออนไลน]์ . สืบคน้ เมื่อวนั ท่ี 2 พฤศจิกายน 2563, จาก http://www.thaicityfarm.
com/2019/06/17/กล่องหมักป฻ุย/

สํานกั งานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.). (๒๕๖๐). วิธีทานผักผลไม้ให้ปลอดสาร. สืบค้นเม่ือ ๒๐
ตุลาคม 2563 จาก https://www.thaihealth.or.th/Content/38420.html

สํานักส่งเสริมและฝึกอบรม มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. (มปป.). การปลูกผักปลอดภัยจากสารพิษ. สืบค้นเม่ือ ๔
กรกฎาคม 2563. จากhttp://www.eto.ku.ac.th/neweto/e-book/plant/herb_gar/save_veg.pdf

สุจริต คูณธนกุลวงศ์ และคณะ. (2556). แนวคิดความม่ันคงด้านทรัพยากรน้า - ประเทศไทยกับนานาชาติ -.
กรุงเทพมหานคร: คณะวิศวกรรมศาสตร์ จฬุ าลงกรณ์มหาวิทยาลยั .

สุภาภรณ์ ศิริโสภนา. (2549). วิทยาศาสตร์ส่ิงแวดล้อมสาหรับครูวิทยาศาสตร์. เอกสารประกอบการสอน
รายวชิ า วท 272, กรงุ เทพมหานคร : มหาวทิ ยาลยั ศรนี ครินทรวิโรฒ.

เสรี วรพงษ์. (2561). สิ่งแวดล้อมกับการพัฒนาที่ย่ังยืน Environmental and Sustainable Development.
วารสารคณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. หน้า 162 – 176. สืบค้นเมื่อ 2
พฤศจิกายน 2563, จาก https://www.tci-thaijo.org/index.php/isshmu/article/download/14
5918/107656/

องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก. (2554). คู่มือศักยภาพของพรรณไม้ สาหรับส่งเสริมภายใต้โครงการ
กลไกการพัฒนาทส่ี ะอาดภาคปา่ ไม้. สบื ค้นเมอ่ื ๕ พฤศจิกายน 2563, จาก http://ghgredu
ction.tgo.or.th/download-tver/68-2017-11-28-06-43-22.html

องค์การบริหารส่วนตําบลวัดจันทร์. (2561) .การจัดการขยะเปียกครัวเรือน. [ออนไลน์]. สืบค้นเม่ือวันท่ี 2
พฤศจกิ ายน 2563, จาก http://www.khuanlang.go.th/networknews/detail/126202/data.html

อัจฉรา สโรบล. (2551). ชุมชนกับการพัฒนา. เอกสารประกอบการสอนภาควิชามนุษยสัมพันธ์ คณะ
มนษุ ยศาสตร์, เชียงใหม่ : มหาวิทยาลยั เชียงใหม่.

เอ็มไทย (MThai). (๒๕๖๒). 4 สมุนไพรพ้ืนบ้าน แก้เวียนศีรษะ หน้ามืด เป็นลม ได้ผลชะงัดนัก. สืบค้นเม่ือ ๒๗
มกราคม ๒๕๖๔, จาก https://mthai.com/health/44545.html

๒๖๓

๒๖๙

๒๗๐