223
International Labour Organization (ILO). (2016, May). How the ILO works. Retrieved from
https://www.ilo.org.
Jaffarj N., Abdul-Tharim A.H., Mohd-Kamar I.F., & Lop N.S. (2011). A Literature Review of
Ergonomics Risk Factors in Construction Industry. Procedia Engineering, 20, 89-
97.
Kaljun, J. & Dolšak, B. (2012). Ergonomic design knowledge built in the intelligent
decision support system. Int. J. Ind. Ergon, 42(1), 162-171.
Kazeem, B. S. & Mahbub, M. U. C. (2014). Occupational Skin Disorders. Ladou J. &
th
Harrison R. (Ed.), Current Occupational & Environmenttal Medicine 5 edition.
United States of America: the McGraw-Hill companies, 324-347.
King, J. & Lowery, D.R. (2017). Physiology, Cardiac Output. StatPearls [Internet]. Treasure
Island (FL): StatPearls Publishing.
Krause, T. R. (1996). The Behavior-based Safety Process. John Wiley & Sons.
Kuorinka, I. B. Jonsson, A. Kilbom, H. Vinterberg, Biering-Sørensen F., Andersson G.,
Jørgensen K.. (1987). Standardised Nordic questionnaires for the analysis of
musculoskeletal symptoms. Appl Ergon, 18(3), 233-237.
Kuschner, W. G. & Blanc P. D. (2014). Gas & Other Airborne Toxicants. Ladou J. & Harrison
th
R. (Ed.), Current Occupational & Environmenttal Medicine 5 edition. United
States of America: the McGraw-Hill companies, 557-572.
Lewis, R. & Kosnett, M. J. (2014). Metals. J Ladou J. & Harrison R. (Ed.), Current
Occupational & Environmenttal Medicine 5 edition. United States of America:
th
the McGraw-Hill companies, 463-485.
Lichty, P. D. (2014). Injuries Caused by Physical Harzards. Ladou J. & Harrison R. (Ed.),
th
Current Occupational & Environmenttal Medicine 5 edition. United States of
America: the McGraw-Hill companies, 169-195.
Lodish, H. F., Berk A., Zipursky S. L., Matsudaira P., Baltimore D., & Darnell J. (2000).
Molecular cell biology. (4th edition). New York: W.H. Freeman and Company.
Mäkinen, T. M. & Hassi, J. (2009). Health Problems in Cold Work. Ind health, 47(3). 207-20.
Mansdorf, S. Z. (2012). Section 4 Industrial Hygiene: Best Practices. In Haight J. M. (Ed.),
Technical Applications (Vol. II). USA: American Society of Safety Engineers - ASSE.
Marras, W.S. (2006). Biomechanical basis for ergonomics. In Marras, W.S. & Karwowsk, W.
(Eds.), Fundamentals and assessment tools for occupational ergonomics,
Second edition. New York: Taylor & Francis group.
5
Maslach, C., Schaudeli, W.B., & Leiter, M.P. (2001). Job burnout. Annu Rev Psychol, 2 ,
397-422.
224
McAtamney, L.N. & Corlett E. (1993). RULA: a survey method for the investigation of
work-related upper limb disorders. Appl Ergon, 24(2), 91-9.
Mcgraw-hill companies inc. (n.d.). Selective Permeability. Retrieved from https://www.
nausetschools.org/cms/lib/MA02212418/Centricity/Domain/204/Cell%20Memb
rane%20and%20Passive%20Transport%202017.pdf.
Mind the Graph. (n.d.). The human vertebral column. Retrieved from https://mind
thegraph.com/profile/renatonascimento/the-human-vertebral-column#/
Mitch medical. (2017). The Weber test. สืบค้นจาก https://www.mitchmedical.us/Physical
-diagnosis/the-weber-test.html.
National Fire Protection Association. (2005, July). NFPA 10 Portable Fire Extinguishers.
Retrieved from https:// www.nfpa. org/Assets/files/AboutTheCodes/ 0 / FI 0 -
1
1
2013.pdf.
National Institute for Occupational Safety and Health. (2018, January). Personal
Protective Equipment. Centers for Disease Control and Prevention. Retrieved
from https://www.cdc.gov/niosh/topics/ emres/ppe.html.
Nascimento, C., Faylough, S., Guruge, C., Struts, A., Brown, M. F. & Nesnas, N. (2015).
Synthesis of Deuterated-(C9)-11-cis-Retinal. Arizona: Department of Chemistry,
University of Arizona.
Netter, F.H. (2011). Atlas of human anatomy. Philadelphia, PA: Saunders/Elsevier.
NIOSH (2016). NIOSH criteria for a recommended standard: occupational exposure to
heat and hot environments. Ohio: U.S. Department of Health and Human
Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Institute for
Occupational Safety and Health.
Nuwayhid, I. A. Occupational Health Research in Developing Countries: A Partner for
Social Justice. Am J Public Health, 94(11), 1916 - 1921.
Occupational Safety and Health Administration (OSHA). (2002). Job Hazard Analysis.
U.S. Department of Labor. Washington, DC.
Occupational Safety and Health Administration. (2016; May). All About OSHA. Retrieved
from http://www.osha.org.
O’Malley, M. A. (2014). Pesticides. Ladou J. & Harrison R. (Ed.), Current Occupational &
Environmenttal Medicine 5 edition. United States of America: the McGraw-Hill
th
companies, 573-618.
OSHA. (2018, Feb). Factsheet E: Controlling Ergonomic Hazards. Retrieved from
https://www.osha.gov/sites/default/files/2018-12/fy11_sh-22240-1_ErgoHazards.pdf.
Paul Gillam. (2015). Thermoregulation: Grade 9 Understanding for IGCSE Biology 2.93.
Retrieved from https://pmgbiology.com/tag/thermoregulation/
225
Per-Olof, A., Kaare R., Hans, A. D., & Sigmund, B. S. (2003). Textbook of Work Physiology-
4th: Physiological Bases of Exercise (4th Edition). USA: Edward Brother.
Petersen, D. (1971). Techniques of safety management. New York: McGraw Hill.
Peter W. A. (1995). The Anatomy and Physiology of the Ear and Hearing in Occupational
Exposure to Noise: Evaluation, Prevention and Control. In Berenice Goelzer,
Colin H. Hansen & Gustav A. Sehrndt (eds). World Health Organization
Occupational and Environmental Health. Geneva: WHO Library Cataloguing-in-
Publication Data.
Rauch, S. D. (2008). Idiopathic Sudden Sensorineural Hearing Loss. NEJM. 359(8): 833-40.
Remel D M., Amirtharajah, M. & Descatha, A. (2014). Back & Lower Extremity Injuries.
.
Ladou J. & Harrison R. (Ed.), Current Occupational & Environmenttal Medicine
th
5 edition. United States of America: the McGraw-Hill companies, 97-119.
Salli. (n.d.). Rounding the back causes a risk for disks-sitting on a two-part saddle chair
keeps the spine in its natural position. Retrieved from http://www.mynewsdesk.
com/salli/news/back-pain-is-a-global-epidemic-301696.
SKC Catalog. (n.d.). Air sampling solution & Expertise. Retrieved from https://www.
skcinc.com/catalog/images/product_info.php.
Sonne, M. (2010). The Rapid Office Strain Assessment (ROSA): Validity of online worker
self-assessments and the relationship to worker discomfort. Electronic Theses
and Dissertations. 7174. Retrieved from https: https://scholar.uwindsor.ca/
etd/7174.
Stranks J. W. (2007). Human Factors and Behavioural Safety. Oxford: Butterworth-
Heinemann, Elsevier.
Stopafib.org. (2009). About the Heart. Retrieved from https://www.stopafib.org/
heart.cfm.
Tansey, E. A., & Johnson, C. D. (2015). Recent advances in thermoregulation. Advances
in Physiology Education, 39(3), 139-148. doi: 10.1152/advan.00126.2014.
Tawatsupa, B., Lim, L. L, Kjellstrom, T., Seubsman, S. A., & Sleigh, A. (2010). The Thai
Cohort Study Team the association between overall health, psychological
distress, and occupational heat stress among a large national cohort of 40,913
Thai workers. Glob Health Action, 3, 1-10.
Tawatsupa, B., Lim, L. L, Kjellstrom, T., Seubsman, S. A., & Sleigh, A. (2012). Thai Cohort
Study Team Association between occupational heat stress and kidney disease
among 37,816 workers in the Thai Cohort Study (TCS). J Epidemiol, 22, 251–60.
Terry M. S. & Curtis E. C. (2002). Mixmaster exposure to dust during mixing of wild and
fire retardant chemicals. Int J Wildland Fire, 2002, 11, 65–73.
226
The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). (2015, January).
Hierarchy of controls. CDC. Retrieved from https://www.cdc.gov/niosh/ topics/
hierarchy/ default.html.
United Nations. (2011). Globally Harmonized System of Classification and Labelling of
Chemical (GHS) Forth Revised Edition. New York and Geneva: United Nations.
U.S. Department of Labor, Occupational Safety and Health Administration (OSHA).
(2002). Ergonomics guildlines. Santa Monica: IEA press.
Volcanic Ash Impacts & Mitigation. (2015). Respiratory Effects. Retrieved from
https://volcanoes.usgs.gov/volcanic_ash/respiratory_effects.html.
Waldemar K. (2012). The discipline of human factors and ergonomics. In Gavriel
Salvendy (Eds.), Handbook of human factors and ergonomics, Forth edition.
New Jersey: John Wiley & Sons, Inc.
Walker, J. J. & Leanne, M. (2013). Audiometry Screening and Interpretation. Am Fam
Physician, 87(1), 41-47.
WHO. (1946). WHO definition of Health. Paper presented at the International Health
Conference, New York.
WHO. (1994). Declaration on Occupational Health For All. Geneva: WHO.
Winder, C. & Stacey N. (2004). Occupational toxicology. 2nd ed. Boca Raton: CRC Press.
wisita45794. (2016). การได้ยินและการทรงตัว (Sense of hearing and equilibrium). Retrieved
from https://sites.google.com/site/wisita 45794/ww-1/qq.
World Health Organization. (1994,October). Global strategy on occupational health for
all: the way to health at work. Paper presented at the recommendation of the
Second Meeting of the WHO Collaborating Centres in Occupational Health,
Beijing.
World Health Organization (WHO). (2004). Laboratory biosafety manual, Third edition.
Geneva: WHO Library Cataloguing-in-Publication Data.
Youssef P. N., Sheibani N. & Albert D. M. (2011). Retinal light toxicity. Eye, 25, 1–14.
227
ภาคผนวก ก
การสอนทางห้องปฏิบัติการ
การปฏิบัติการที่ 1 การตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างในการประกอบอาชีพด้วยลักซ์มิเตอร์
(Lux meter)
การปฏิบัติการที่ 2 การตรวจวัดเสียงด้วยเครื่องวัดความดังเสียง (Sound level meter)
การปฏิบัติการที่ 3 การตรวจวัดความร้อนด้วยเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat tress Monitor)
การปฏิบัติการที่ 4 การตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
การปฏิบัติการที่ 5 การใช้แบบประเมินทางการยศาสตร์
การปฏิบัติการที่ 6 การตรวจวัดการได้ยิน
ื่
การปฏิบัติการที่ 7 การวิเคราะห์งานเพอความปลอดภัย (Job Safety Analysis; JSA)
228
229
แผนบริหารการสอนทางห้องปฏิบัติการที่ 1
เนื้อหา
การตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างในการประกอบอาชีพด้วยลักซ์มิเตอร์ (Lux meter)
1. หลักการท างานของเครื่องตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างด้วยลักซ์มิเตอร์ (Lux meter)
2. หลักการตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างภายในอาคาร
3. ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการตรวจวัดระดับความเข้มของแสงสว่าง
4. ปฏิบัติการที่ 1 การตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างในการประกอบอาชีพด้วยลักซ์มิเตอร์
(Lux meter)
วัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
1. ผู้เรียนเข้าใจหลักการและวิธีการตรวจวัด และประเมินความเข้มของแสงสว่าง
2. ผู้เรียนสามารถก าหนดและวางแผนการ ตรวจวัดและประเมินความเข้มของแสงสว่างจาก
สภาพแวดล้อมในการท างานของสถานประกอบการ
3. ผู้เรียนสามารถจัดท ารายงานผลการตรวจวัด และวิเคราะห์สภาพแวดล้อมในการท างาน
เกี่ยวกับความเข้มของแสงสว่างในสถานประกอบการได
ื่
4. ผู้เรียนวิเคราะห์ข้อมูล และบูรณาการความรู้เพอให้ข้อเสนอแนะในการควบคุม ป้องกัน
และปรับปรุงแกไขปัญหาความเข้มของแสงสว่าง
กิจกรรมการเรียนการสอน
1. ทบทวนความรู้เกี่ยวกับอนตรายจากการประกอบอาชีพจากปัจจัยทางกายภาพ เรื่องแสง
ั
สว่าง โดยการสนทนา และอภิปรายกลุ่ม โดยให้นักศึกษาร่วมกนอภิปรายอย่างหลากหลาย และผู้สอน
ั
สรุป
2. บรรยายด้วย PowerPoint หัวข้อเกี่ยวกับ การตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างในการ
ประกอบอาชีพด้วยลักซ์มิเตอร์ (Lux meter)
3. แบ่งกลุ่มส ารวจ และการตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างด้วยลักซ์มิเตอร์ (Lux meter)
ตามกรณีศึกษาที่ก าหนด
4. ฝึกวางแผนการตรวจวัด การใช้เครื่องตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างด้วยลักซ์มิเตอร์ (Lux
meter) การประเมินสภาพการท างาน การวิเคราะห์และแปลผล ร่วมกันอภิปราย ซักถาม และผู้สอน
ให้ข้อเสนอแนะ และน าส่งผลการวิเคราะห์
5. ตอบค าถามท้ายบทท้ายบท
230
สื่อการเรียนการสอน
1. สื่อ PowerPoint หัวข้อ การตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างในการประกอบอาชีพด้วย
ลักซ์มิเตอร์ (Lux meter)
2. แบบบันทึกผลปฏิบัติการตรวจวัดความเขมของแสงสวาง
3. แหล่งข้อมูล
ุ
3.1 เอกสารวิชาการ เรื่อง การตรวจวัดทางสุขศาสตร์อตสาหกรรม ของสมาคมส่งเสริม
ความปลอดภัยและอนามัยในการท างาน (ประเทศไทย) ในพระราชูปถัมภ์ สืบค้นจาก
http://www.shawpat.or.th/ โดยใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
4. เอกสารประกอบการสอนรายวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย ส่วนปฏิบัติการของ
อาจารย์ ดร.สิวลี รัตนปัญญา
การวัดผล
1. การสังเกตการอภิปราย ความสนใจ และการมีส่วนร่วมในกระบวนการกลุ่มและการเรียน
การสอนในห้องเรียน
2. ผลการสรุปเนื้อหาจากการสืบเสาะหาความรู้ในแต่ละหัวข้อ
3. ผลการการใช้เครื่องมือทางด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย เกี่ยวกับ เครื่องตรวจวัด
แสงสว่าง ลักซ์มิเตอร์ (Lux meter) ตามโจทย์สถานการณ์ที่ก าหนด
4. การตรวจแบบฝึกหัดท้ายบท
231
การปฏิบัติการที่ 1
การตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างในการประกอบอาชีพ
ด้วยลักซ์มิเตอร์ (Lux meter)
ิ
ั
1. หลักการท างานของเครื่องตรวจวดความเข้มของแสงสวางด้วยลักซ์มเตอร์ (Lux meter)
่
(นาถยา ศิริทอง, 2557; พิรัชฎา มุสิกะพงศ์, 2555)
แสงสว่างในสถานที่ท างานมีความส าคัญทั้งต่อตัวผู้ปฏิบัติงาน และสถานประกอบการ การจัด
ั
ั
แสงสว่างให้เหมาะสมกบลักษณะการท างานจะท าให้ผู้ปฏิบัติงานเกิดความสบายสายตา ลดอนตรายที่
ุ
จะเกิดขึ้นกับดวงตา ลดอบัติเหตุจากการท างานอนเนื่องมาจากการมองเห็นไม่ชัดเจน ในส่วนของ
ั
สถานประกอบการสามารถเพมผลผลติจากเนื่องจากผู้ปฏิบัติงานสามารถท างานได้เต็มประสิทธิภาพ
ิ่
ั
นอกจากนี้ยังลดค่าใช้จ่ายจากความสูญเสียต่าง ๆ เช่น อุบัติเหตุจากการท างานอนเนื่องมาจากการมอง
ไม่เห็นอีกด้วย
่
หลักการท างานของเครื่องมือตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างชนิดอานค่าไดโดยตรง (Direct
reading) ที่เรียกว่า ลักซ์มิเตอร์ (Lux meter) คือเครื่องวัดที่ใช้วัดความสว่างของแสงในรูปของความ
เข้มแห่งการส่องสว่าง (Luminous intensity) หรือก าลังส่องสว่าง (Candlepower) ของแสงที่ตก
กระทบในหนึ่งหน่วยพื้นที่ที่ใช้งานอยู่นั้น มีหน่วยวัดเป็น ลูเมนต่อตารางฟุต (Foot-candle) หรือลูเมน
ต่อตารางเมตร หรือลักซ์ (Lux) แต่ที่นิยมใช้คือหน่วย ลักซ์ (Lux) โดยลักซมิเตอร์จะมีสวนประกอบ
ส าคัญ 2 สวน คือ
(1) เซลลรับแสง (Photocell)ท าด้วยแกว หรือพลาสติก ด้านในเคลือบสารที่มีความไวต่อ
แสงมาก เช่น สารซิลิกอน (Silicon) หรือเซเลเนียม (Selenium) ซีเซียม (Cesium) ท าหน้าที่เมื่อมี
้
ิ
แสงมาตกกระทบธาตุเหล่านี้จะท าให้เกิดแรงดันไฟฟาขนาดต่าง ๆ ขึ้นเรียกว่าโฟโตอมิสชั่น (photo
emission) ธาตุเหล่านี้จะจ่ายอเล็กตรอนออกไปตอนบนเป็นส่วนประกอบของโฟโตเซลล์ เมื่อต่อ
ิ
สายไฟจากขั้วลบและขั้วบวกของโฟโตเซลล์ไปเข้ากับไมโครแอมมิเตอร์ (Micro ammeter) จะท าให้
เกิดกระแสไฟฟา โดยถ้าความเข้มของแสงสว่างมาก พลังงานไฟฟาที่เกิดขึ้นจะมากตามไปเป็นสัดส่วน
้
้
ื่
ปกติเซลรับแสงจะถูกออกแบบให้โค้งนูนเล็กน้อย เพอให้แสงจากทิศทางต่าง ๆ ตกกระทบในมุม 90
องศา หรือใกล้เคียงที่สุดไดรอบด้าน
้
(2) มิเตอร Meter) สวนนี้จะรับพลังงานไฟฟาที่เกิดจากเซลรับแสง และแสดงค่าบน หน้าจอ
เป็นความเข้มของแสงสว่าง
232
เซลลรับแสง มิเตอร Meter)
(Photocell) (Photocell)
รูปที่ 9.1 แสดงเครื่องตรวจวัดระดับความเข้มแสงชนิด ลักซ์มิเตอร์ (Lux meter)
ั
2. หลักการตรวจวดความเข้มของแสงสวางภายในอาคาร (กองโรคจากการประกอบอาชีพ, ม.ป.ป;
่
ิ
พรัชฎา มุสิกะพงศ์, 2555) มี 2 วิธี คือ การวัดแบบจุด (Spot Measurement) และการวัดเฉลี่ยแบบ
พื้นที่ (Area Measurement)
ื
2.1 การวัดแบบจุด (Spot Measurement) เป็นการตรวจวัดความเข้มของแสงสว่าง เพ่อ
ต้องการทราบความเข้มของแสงสว่าง ณ จุดใด จุดหนึ่งในบริเวณที่ลูกจ้างแต่ละคนท างานอยู่ เป็น
การตรวจวัดที่ได้ค่าความเป็นจริงมากที่สุด เหมาะส าหรับใช้ประเมินจุดหน้างานที่มีบุคคลนั่ง
ปฏิบัติงานอยู่เป็นประจ า ผู้ตรวจจะต้องตรวจวัดในสภาพการท างานที่แท้จริง โดยวัดในจุดที่สายตา
กระทบชิ้นงานหรือจุดที่ท างานของคนงาน (Point of work) โดยวางเครื่องวัดแสงในแนวระนาบ
เดียวกับชิ้นงาน หรือพ้นผิวที่สายตาตกกระทบแล้วอ่านค่า และน าผลการตรวจวัดไปเปรียบเทียบ
ื
กับค่ามาตรฐานตามลักษณะงานนั้น ๆ
ื
2.2 การวัดเฉลี่ยแบบพ้นที่ (Area Measurement) ใช้ส าหรับการตรวจวัดความเข้มแสง
สว่างในบริเวณพ้นที่ทั่วไปภายในสถานประกอบกจิการ เช่น ทางเดิน ห้องประชุม ทางหนีไฟ เป็น
ื
ต้น มี 2 วิธี คือ
ื้
2.2.1 แบ่งพนที่ที่ทั้งหมดออกเป็น 2x2 ตารางเมตร โดยถือเซลล์รับแสงในแนวระนาบสูง
จากพื้น 30 นิ้ว แลวอ่านค่า
2.2.2 หากการติดตั้งหลอดไฟมีรูปแบบแน่นอนซ้ า ๆ กันสามารถวัดแสงในจุดที่เป็น
ตัวแทนของพนที่ต่าง ๆ ที่มีแสงตกกระทบในห้องนั้นได้ ตามวิธีการวัดแสงและการค านวณ คาเฉลี่ย
ื้
ของ IES Lighting ซึ่งจะไม่ได้กล่าวไว้ในบทนี้
233
่
ั
3. ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการตรวจวดระดับความเข้มของแสงสวาง (กองโรคจากการประกอบอาชีพ,
ม.ป.ป)
3.1 ด้านสภาพภูมิอากาศ ได้แก ่
ื้
3.1.1 ฤดูกาล ในฤดูร้อนแสงอาทิตย์ที่ส่องมายังพนที่ที่ท างานการตรวจวัดจะมีมากกว่าฤดูฝน
ดังนั้นควรจดบันทึกข้อมูลเหล่านี้ด้วย เช่น ในขณะท าการตรวจวัดมีเมฆฝน ฝนตกหนัก หรือไม่
3.1.2 ช่วงเวลาในการตรวจวัด ช่วงกลางวันหรือช่วงบ่ายจะมีปริมาณความเข้มแสงมากกว่าช่วง
เช้า หรือช่วงเย็น
ุ
ุ
ื้
ุ
3.1.3 อณหภูมิ พนที่ที่ก าลังตรวจวัดมีอณหภูมิเป็นอย่างไร มีอปกรณ์ให้ความร้อน หรือความ
เย็น ภายในห้องหรือไม่ เช่น หม้อไอน้ า ห้องเย็น และอณหภูมิมีผลต่อการท างานของเครื่องวัดความ
ุ
เข้มแสงหรือไม่
3.2 ลักษณะทางกายภาพของพื้นที่ที่ท าการตรวจวัด เช่น
3.2.1 สีของผนัง ฝ้า เพดาน พื้น รวมถึงความสะอาดด้วย
3.2.2 ช่องเปิดของอาคารที่ท าการตรวจวัด เช่น ประตู หน้าต่าง ช่องลม หลังคาโปร่งแสง ฯลฯ
3.2.3 ขนาด รูปร่างลักษณะของพื้นที่ เช่น ความกว้าง ความยาว ความสูงของห้อง
3.2.4 การจัดว่างวัสดุ อุปกรณ์ บดบังแสงไฟ หรือก่อให้เกิดเงาหรือไม่
3.3 ระบบแสงสว่าง ในบริเวณที่ท างานตรวจวัด มีชนิดของชุดโคมไฟ ชนิดของหลอดไฟฟาแบบใด
้
เช่น
3.3.1 ชนิดของหลอดไฟ เช่น หลอดฟลูออเรสเซนท์ ขนาด 40 วัตต์ จ านวน 2 หลอด ต่อ 1
ชุดโคมไฟ เป็นต้น
3.3.2 การวางผังของชุดโคมไฟ ระยะห่างของชุดโคมไฟแต่ละชุด ความสูงโคม ไฟถึงหน้างาน
(Working Area)
3.3.3 อายุการใช้งานของชุดโคมไฟ
3.3.4 การบ ารุงรักษาหลอดไฟ หลอดไฟ แผ่นกระจายไฟมีสิ่งสกปรกปรกคลุมหรือไม่
3.3.5 การใช้ระบบแสงสว่างเฉพาะที่เพื่อเพิ่มแสงสว่าง
3.3.6 แสงรบกวนจากภายนอก มีแสงจ้า (Glare) บริเวณที่ตรวจวัดหรือไม่ เกิดจากเหตุใด
เกิดจากแหล่งก าเนิดแสงโดยตรง (Direct Glare) หรือจากการสะท้อน (Reflected Glare)
3.4 สิ่งแวดล้อมและสภาวะการท างานในพื้นที่ที่ตรวจวัด
3.4.1 ลักษณะของการท างาน ซึ่งลักษณะงานที่แตกต่างกันมีความต้องการความเข้มแสงที่
แตกต่างกัน ดังนั้นผู้ตรวจวัดจ าเป็นต้องทราบลักษณะการท างานของผู้ปฏิบัติงานตลอดทั้งวันด้วย
3.4.2 ท่าทางในการท างาน การนั่งบังแสง เงาของผู้ปฏิบัติงานบังแสงหน้างาน เป็นต้น
234
้
ปฏิบัติการที่ 1 เรื่องการตรวจวัดความเขมของแสงสว่างในการประกอบอาชีพด้วยลักซ์
มิเตอร์ (Lux meter)
ุ
เครื่องมือและอปกรณ์
1. เครื่องวัดแสง (Lux meter) พร้อมถ่านอัลคาไลน์
2. ตลับเมตร
3. แบบบันทึกผลการตรวจวัด
4. แผนผังการตรวจวัด
วิธีปฏิบัติ
ู
1. ศึกษาคมือการใช้งานของเครื่องวัดความเข้มของแสงสว่าง
2. ส ารวจพื้นที่ที่ไดรับมอบหมายให้ตรวจวัดความเข้มของแสงสว่าง เราสามารถใช้วิธีการเดิน
ื่
ื้
ส ารวจ (Walk through survey) เพอให้ได้ข้อมูลเกี่ยวกับปัจจัยที่เกี่ยวข้อง เช่น ขนาดพนที่ สภาพ
สิ่งแวดล้อม ผังที่นั่ง/โต๊ะท างาน ผังหลอดไฟ ลักษณะการปฏิบัติงาน
3. ก าหนดวัตถุประสงค์ในการตรวจวัด
3.1 วัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิภาพของระบบแสงสว่างในพื้นที่ ใช้วิธีการตรวจการวัด
เฉลี่ยแบบพื้นที่ (Area Measurement)
ื่
3.2 วัตถุประสงค์เพอศึกษาปริมาณความเข้มของแสงสว่างตามลักษณะงาน ใช้วิธี การวัด
แบบจุด (Spot Measurement)
4. ท าการตรวจวัดตามจุดหรือบริเวณที่ก าหนดไว และบันทึกผลลงในแบบบันทึกผลการ
ตรวจวัด
4.1 ใส่ถ่าน และเปิดเครื่องลักซมิเตอร์ (Lux meter)
4.2 ท าการปรับศูนย์ (Zero adjustment) ทุกครั้งก่อนการน าตรวจวัดทุกจุด โดยการน า
ฝาครอบปิดส่วนเซลล์รับแสง (Photocell) ค่าที่อ่านได้ต้องเท่ากับ “0”
4.3 น าส่วนเซลล์รับแสง (Photocell) ว่างบริเวณที่ต้องการตรวจวัด โดยว่างไว้ในระนาบ
เดียวกับหน้างานของผู้ปฏิบัติงานนั้น ผู้ท าการตรวจวัดต้องระวังไม่ใหเงาของผู้ตรวจเองทอดไปบังบน
เซลรับแสง ซึ่งจะท าให้ค่าความเข้มแสงสว่างผิดจากความเป็นจริง
4.4 รอให้เซลลรับแสงรับแสง จนในมิเตอร์นิ่ง (โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 5-15 นาที) เป็น
ค่าแน่นอนทุกครั้ง จึงอ่านค่าความเข้มของแสงที่ปรากฏบนมิเตอร์ และบันทึกผลลงในแบบบันทึก
4.5 การตรวจวัดความเข้มของแสงสว่าง จะท าการตรวจวัดตามสภาพความเป็น จริง เช่น
หากปฏิบัติงานโดยไม่เปิดไฟ ใช้แต่แสงสว่างจากธรรมชาติก็ต้องท าการตรวจวัดตามสภาพจริงนั้น แต่
หากปกติการท างานนั้นเปิดไฟขณะท างาน ให้เปิดหลอดไฟฟาไว้อย่างน้อย 20 นาที ก่อนท าการ
้
ตรวจวัด เพื่ออุ่นหลอดไฟให้มีการส่องสว่างที่เต็มที่
4.6 ตองวัดแสงในขณะที่ผู้ปฏิบัติงานอยู่ในลักษณะการท างานจริง แม้การท างานนั้นจะ
ท าให้เกิดเงาในการวัดแสง
235
4.7 งานที่ปฏิบัติในเวลากลางวันต้องท าการตรวจวัดในตอนกลางวัน แต่ถ้างานที่ปฏิบัติ
นั้นเป็นเวลากลางคืนก็ต้องท าการตรวจวัดในเวลากลางคืน
5. น าผลการตรวจวัดเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐานตามลักษณะงาน ความละเอยดของงาน
ี
หรือ ลักษณะพื้นที่การใช้งานตามที่กฎหมายก าหนด
6. บันทึกผลการตรวจวัดแสงสว่างและปัจจัยแวดล้อมที่เกี่ยวข้อง
6.1 สภาพภูมิอากาศ เช่น ฤดูกาล ช่วงเวลาการตรวจวัด อุณหภูมิ
6.2 ลักษณะพนที่ที่ท าการตรวจวัด เช่น สีผนัง เพดาน พนผิว ขนาดช่องเปิด ประตู
ื้
ื้
หน้าต่าง มู่ลี่ ม่านบังแสง รูปลักษณะอาคาร หลังคา
6.3 ระบบแสงสว่าง เช่น ชนิดของหลอดไฟ โคมไฟ การวางผังหลอดไฟ ความสะอาดของ
ี่
หลอดไฟ ความถในการดูแล ท าความสะอาด อายุการใช้งาน การส่องสว่างของ หลอดไฟ ลักษณะการ
ติดตั้งกับต าแหน่งการใช้งาน การรบกวนจากแหล่งแสงภายนอก
236
แบบบันทึกผลปฏิบัติการตรวจวัดความเขมของแสงสวาง
บริเวณที่ตรวจวัด................................................................วันที่.............................เวลา......................น.
ลักษณะหอง สี.................................ขนาด กวาง............................ ยาว......................สูง.......................
เครื่องมือตรวจวัดยี่หอ.........................................................รุน................................................................
หมายเลขเครื่อง................................................. ปรับเทียบเครื่องมือวันที่..............................................
ผู้ท าการตรวจวัด
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
ขั้นตอนการใช้เครื่องมือ
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
จุดตรวจ ลักษณะงาน ความเข้มของแสงสว่าง (ลักซ์) หมายเหตุ
ค่าที่วัดได้ มาตรฐาน
ข้อเสนอแนะในการปรับปรุง
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
237
บทสรุป
ื่
การตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างด้วยลักซ์มิเตอร์ (Lux meter) สามารถใช้ตรวจวัดเพอ
ื้
ื้
ศึกษาประสิทธิภาพของระบบแสงสว่างในพนที่ ใช้วิธีการตรวจการวัดเฉลี่ยแบบพนที่ (Area
Measurement) และ ศึกษาประสิทธิภาพของระบบแสงสว่างในพื้นที่ ใช้วิธีการตรวจการวัดเฉลี่ยแบบ
ื้
พนที่ (Area Measurement) อย่างไรก็ตามในขณะการตรวจวัด ผู้ตรวจวัดต้องค านึงถึงคุณภาพของ
แสงสว่าง จากความพึงพอใจในการท างานของผู้ปฏิบัติงานร่วมด้วย
ค าถามท้ายบท
1. จงอธิบายหลักการท างานเครื่องมือวัดความเข้มของแสงสว่าง
2. จงอธิบายหลักการตรวจวัดความเข้มของแสงสว่างภายในอาคาร
ื้
3. จงอธิบายความแตกต่างของการวัดความเข้มแสงแบบวัดเฉลี่ยแบบพนที่ (Area
Measurement) และ การวัดเฉลี่ยแบบพื้นที่ (Area Measurement)
4. จงอธิบายปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการตรวจวัดระดับความเข้มของแสงสว่าง
5. การตรวจวัดความเข้มแสงสว่างขณะที่ท าการตรวจวัดควรมีการบันทึกข้อมูลใด จงยกตัวอย่าง
พรอมอธิบายเหตุผล
เอกสารอ้างอิง
กองโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม. (ม.ป.ป.). การประเมินแสงสว่างจากการท างาน.
สืบค้นจาก http://envocc.ddc.moph.go.th/uploads/Menu/rayong/light.pdf.
ั
นาถยา ศิริทอง, ศุภกร กตาธิการกุล, และ สุวิทย์ คงภักดี. (2557). การออกแบบและพฒนาเครื่องวัด
ความส่องสว่าง. วารสารมหาวิทยาลัยทักษิณ, 17(3) ฉบับพิเศษ, 44-50.
พิรัชฎา มุสิกะพงศ์. (2555). เอกสารประมวลสาระวิชา 618348: การเก็บและวิเคราะห์ตัวอย่างด้าน
สุขศาสตร์อุตสาหกรรม. นครราชสีมา: สาขาวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย ส านักวิชา
แพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.
238
239
แผนบริหารการสอนทางห้องปฏิบัติการที่ 2
เนื้อหา
การตรวจวัดเสียงด้วยเครื่องวัดความดังเสียง (Sound level meter)
1. หลักการท างานของเครื่องตรวจวัดความดังเสียง (Sound level meter)
2. หลักการตรวจวัดความดังของตรวจวัดความดังเสียง
3. ปฏิบัติการที่ 2 เรื่อง การตรวจวัดเสียงด้วยเครื่องวัดความดังเสียง (Sound level meter)
วัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
1. ผู้เรียนเข้าใจหลักการและวิธีการตรวจวัด และประเมินความดังเสียง
2. ผู้เรียนสามารถก าหนดและวางแผนการตรวจวัด และประเมินความดังเสียงจาก
สภาพแวดล้อมในการท างานของสถานประกอบการ
3. ผู้เรียนสามารถจัดท ารายงานผลการตรวจวัด และวิเคราะห์สภาพแวดล้อมในการท างาน
เกี่ยวกับความดังเสียงในสถานประกอบการได
ื่
4. ผู้ผู้เรียนวิเคราะห์ข้อมูล และบูรณาการความรู้เพอให้ข้อเสนอแนะในการควบคุม ป้องกัน
และปรับปรุงแกไขปัญหาความเข้มของเสียง
กิจกรรมการเรียนการสอน
1. ทบทวนความรู้เกี่ยวกับอนตรายจากการประกอบอาชีพจากปัจจัยทางกายภาพ เรื่องเสียง
ั
โดยการสนทนา และอภิปรายกลุ่ม โดยให้นักศึกษาร่วมกันอภิปรายอย่างหลากหลาย และผู้สอนสรุป
2. บรรยายด้วย PowerPoint หัวข้อเกี่ยวกับ การตรวจวัดเสียงด้วยเครื่องวัดความดังเสียง
(Sound level meter)
3. แบ่งกลุ่มส ารวจ และการตรวจวัดเสียงด้วยเครื่องวัดความดังเสียง (Sound level meter)
ตามกรณีศึกษาที่ก าหนด
4. ฝึกวางแผนการตรวจวัด การใช้เครื่องการตรวจวัดเสียงด้วยเครื่องวัดความดังเสียง (Sound
level meter) การประเมินสภาพการท างาน การวิเคราะห์และแปลผล ร่วมกันอภิปราย ซักถาม และ
ผู้สอนให้ข้อเสนอแนะ และน าส่งผลการวิเคราะห์
5. ตอบค าถามท้ายบทท้ายบท
240
สื่อการเรียนการสอน
1. สื่อ PowerPoint หัวข้อ การตรวจวัดเสียงด้วยเครื่องวัดความดังเสียง (Sound level
meter)
2. แบบบันทึกผลปฏิบัติการตรวจวัดเสียง
3. แหล่งข้อมูล
ุ
3.1 เอกสารวิชาการ เรื่อง การตรวจวัดทางสุขศาสตร์อตสาหกรรม ของสมาคมส่งเสริม
ความปลอดภัยและอนามัยในการท างาน (ประเทศไทย) ในพระราชูปถัมภ์ สืบค้นจาก
http://www.shawpat.or.th/ โดยใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
4. เอกสารประกอบการสอนรายวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย ส่วนปฏิบัติการของ
อาจารย์ ดร.สิวลี รัตนปัญญา
การวัดผล
1. การสังเกตการอภิปราย ความสนใจ และการมีส่วนร่วมในกระบวนการกลุ่มและการเรียน
การสอนในห้องเรียน
2. ผลการสรุปเนื้อหาจากการสืบเสาะหาความรู้ในแต่ละหัวข้อ
3. ผลการการใช้เครื่องมือทางด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย เกี่ยวกับ เครื่องวัดความ
ดังเสียง (Sound level meter) ตามโจทย์สถานการณ์ที่ก าหนด
4. การตรวจแบบฝึกหัดท้ายบท
241
การปฏิบัติการที่ 2
การตรวจวัดเสียงด้วยเครื่องวัดความดังเสียง (Sound level meter)
1. หลักการท างานของเครื่องตรวจวัดความดังเสียง (Sound level meter) (วันทนี พันธุ์ประสิทธิ์,
2557; พิรัชฎา มุสิกะพงศ์, 2555)
เสียง (Sound) หมายถึง พลังงานที่เกิดจากการสั่นสะเทือนของตัวกลางในลักษณะของการอัด
และขยายของโมเลกุลตัวกลางเป็นผลให้มีการเปลี่ยนแปลงความดันบรรยากาศ ท าให้เกิดการเคลื่อนที่
ของเสียงในลักษณะของคลื่น โดยจะมีค่าพารามิเตอร์ที่เกี่ยวข้องกับเสียงอยู่ 2 ตัว คือ ความดัง
(Sound intensity) หรือความดันเสียง (Sound level pressure) มีหน่วยเป็นเดซิเบล (dB) และ
ความถี่ (Frequency) วัดออกมาเป็นรอบต่อวินาที (Cycles per second) หรือ เฮรตซ์ (Hertz; Hz)
ิ
โดยช่วงความดันเสียงที่มนุษย์สามารถได้ยินอยู่ที่ 0-140 เดซิเบล และความถี่เสียงที่มนุษย์สามารถได้
ยินอยู่ที่ 20 – 20,000 Hz
เครื่องวัดระดับความดังเสียง (Sound Level meter, SLM) เป็นเครื่องมือส าหรับวัดความดัง
ของเสียง หลักการท างาน คือ ไมโครโฟนจะเปลี่ยนสัญญาณเสียงเป็นสัญญาณไฟฟาและท าการขยาย
้
สัญญาณโดยวงจรขยาย หลังจากนั้นสัญญาณจะถูกป้อนผ่านวงจรถ่วงน้ าหนัก (A, B, C and D
weightings) หรือวงจรกรองความถี่ ต่อมาจะท าการขยายสัญญาณอกครั้งเพอแสดงผลเป็นเครื่องมือ
ื่
ี
วัดระดับเสียง มีส่วนประกอบที่ส าคัญ ได้แก ่
1) ไมโครโฟน (Omnidirectional microphone) เป็นตัวรับพลังงานเสียง และแปลง
เป็นสัญญาณไฟฟ้า เพื่อส่งสัญญาณไฟฟ้าไปสู่ภาคขยายสัญญาณ (Amplifier) ต่อไป
2) ภาคขยายสัญญาณ (Pre-amplifier หรือ Attenuator) จะช่วยลดขนาดของ
สัญญาณเสียงที่แตกต่างกันให้มีขนาดเล็กลง เพื่อให้เครื่องสามารถรับรู้เสียงที่ผ่านเข้ามาได้ทั้งหมด
3) เวทติ้งเนทเวอร์ก (Weighting networks) เป็นการควบคุมการตอบสนองต่อการวัดเสียง
ที่มีความถี่แตกต่างกัน สามารถวัดระดับเสียงได ข่าย คือ A, B, C และ D ซึ่งมีความแตกต่างกันดังนี้
ั
ี่
A-weighted (สเกล A) เป็นตอบสนองต่อเสียงที่ความถตรงกบความรู้สึกของมนุษย์ ใช้เป็น
มาตรฐานในการประเมินอันตรายของเสียงต่อระบบการได้ยินของมนุษย์ หน่วย เดซิเบล เอ dB(A) เป็น
สเกลที่ใช้ตรวจวัดเสียงเพื่อประเมินอันตรายจากเสียงตามกฎหมายหรือ ตามมาตรฐานเสียง
B-weighted ใช้ในการตรวจวัดเสียงทางนิเวศวิทยา หน่วย เดซิเบล บี dB(B) จะตอบสนอง
ได้ดีในความถี่ระหว่าง 400–3000 Hz
C-weighted ไม่ค่อยมีการกรองเสียง ผลการวัดเสียงจึงใกล้เคียงกับความจริง ใช้ในการวัด
เสียงของเครื่องจักรเพื่อออกแบบการควบคุมเสียง หน่วย เดซิเบล ซี dB(C)
Z-weighted ใช้วัดเสียงจากการกระทบกระแทก การตอบสนองแบบ Linear หรือ
Unweighted
242
4) ภาคขยายสัญญาณ (Amplifier) จะขยายสัญญาณที่อยู่ในช่วงความถี่ระหว่าง 20 ถึง
20,000 Hz ซึ่งเป็นช่วงความถี่ที่มนุษย์สามารถรับรูได้
5) RMS Detector เมื่อสัญญาณผ่านเข้ามาจะท าการแปลผลระดับความดันที่เข้ามาทั้งบวก
และลบให้เป็นค่ารากที่สองของค่าก าลังสองเฉลี่ยของความดันเสียง ซึ่งในการแปลผลนั้นสามารถตั้ง
เวลาให้ช้าหรือเร็วได้ ดังนี้
S : Slow = 1 วินาที นิยมใช้ในทางสุขศาสตร์อุตสาหกรรม
F : Fast = 125 มิลลิวินาที ใช้ในกรณีที่เสียงนั้นเป็นเสียงต่อเนื่อง สม่ าเสมอ
I : Impact = 35 มิลลิวินาทีใช้ส าหรับเสียงกระแทก
6) Metering system (หน้าปัทม์แสดงค่า) เป็นส่วนที่จะแสดงผลของระดับเสียง
รูปที่ 10.1 แสดงเครื่องตรวจวัดความดังเสียง (Sound level meter)
2. หลักการตรวจวดความดังของตรวจวดความดังเสียง (สถาบันความปลอดภัยในการท างาน,
ั
ั
2545; สราวุธ สุธรรมาสา, 2547)
2.1 การเดินส ารวจเบื้องต้น (Walk through survey) เป็นการส ารวจสภาพการท างานใน
สถานการณ์จริง ในกรณีนี้ควรส ารวจหาบริเวณที่ผู้ปฏิบัติงานไม่สามารถสนทนา หรือสื่อสารกันได้ใน
ื้
ระดับเสียงปกติ บริเวณที่มีผู้ปฏิบัติงานหูออหลังเลิกงาน บริเวณที่มีการร้องเรียนจากผู้ปฏิบัติงานใน
ึ้
บริเวณที่สงสัยว่ามีระดับเสียงดังเกินมาตรฐาน ข้อมูลนี้เป็นเพียงการระบุว่ามีปัญหาเรื่องเสียงดังเกิดขน
ในบริเวณนั้นหรือไม่
243
2.2 การศึกษาข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับการตรวจวัดเสียง ดังนี้
2.2.1 ข้อมูลเกี่ยวกับตัวผู้ปฏิบัติงาน เช่น จ านวนผู้ปฏิบัติงานที่สัมผัสกับเสียงดังระยะเวลาใน
การรับสัมผัสของผู้ปฏิบัติงานแต่ละคน ระยะทางระหว่างผู้ปฏิบัติงานกับแหล่งก าเนิดเสียง ปัญหาและ
สมรรถภาพเกี่ยวกับการได้ยินของผู้ปฏิบัติงาน การใช้อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล เป็นต้น
ี
2.2.2 ข้อมูลเกี่ยวกับกระบวนการผลิตและเครื่องจักร เช่น รายละเอยดเกี่ยวกับขั้นตอนการ
ผลิต สภาพของเครื่องจักร อายุการใช้งาน การบ ารุงรักษา ก าลังในการใช้งานเครื่องจักรมาตรการ
ป้องกันที่มีอยู่ เป็นต้น
2.2.3 ข้อมูลด้านโครงสร้างอาคาร เช่น ขนาดและรูปร่างของบริเวณที่จะท าการตรวจวัด
ระดับเสียง แผนผังแสดงการติดตั้งเครื่องจักร วัสดุที่ใช้ในการสร้างอาคารบริเวณนั้น เป็นต้น
2.3 การปฏิบัติเบื้องต้นก่อนการตรวจวัดระดับเสียง
2.3.1 ตรวจสอบมาตรฐานหรือกฎหมายที่จะใช้ประเมินระดับเสียง
2.3.2 ตรวจสอบแบตเตอรี่ของเครื่องมือตรวจวัดระดับเสียง และเครื่องมือสอบเทียบ
2.3.3 ท าการปรับเทียบความถูกต้องของเครื่องมือตรวจวัดระดับเสียง
2.3.4 ก าหนดจุดที่จะท าการตรวจวัดพร้อมวางแผนผังแสดงจุดตรวจวัด
2.3.5 ก าหนดทิศทางและต าแหน่งของไมโครโฟนให้ถูกต้อง
2.3.6 เลือกตัวตอบสนอง และ Weighting Network ให้ถูกต้องตามรูปแบบการตรวจวัด
2.4 การด าเนินการเก็บตัวอย่างระดับเสียงในบริเวณที่ท างานโดยใช้เครื่องวัด Sound Level
Meter มีขั้นตอนดังนี้
2.4.1 ท าการตั้งค่าต่าง ๆ ดังนี้
1) ตั้งค่าเป็น Weighting Network A
2) การตอบสนองแบบช้า (Slow)
3) ช่วงการตรวจวัดสูง
4) อัตราที่พลังงานเสียงเพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า Energy Exchange rate ที่ 3
2.4.2 สวมฟองน้ ากันลม (Wind screen) ที่ไมโครโฟน แล้วท าการตรวจวัดโดยให้ไมโครโฟน
อยู่ที่ระดับสูงของผู้ปฏิบัติงานรัศมีไม่เกิน 30 เซนติเมตร หากท าการถือให้ยื่นเครื่องมือตรวจวัดออกไป
ในลักษณะเสียงห่างจากตัวมากที่สุดเพื่อป้องกันการสะท้อนของเสียง
2.4.3 ท าการอานค่า TWA ที่ตรวจวัดได้พร้อมทั้งบันทึกระยะเวลาท าการตรวจแล้วน าค่า
่
TWA ที่ได้ไปเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐานหรือกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ั
ิ
2.5 การแปลผลการตรวจวัด (พรัชฎา มุสิกะพงศ์, 2555; วันทนี พนธุ์ประสิทธิ์, 2557; ประกาศ
กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน, 2561)
ื้
ื้
2.5.1 กรณีที่ผู้ปฏิบัติงานท างานในพนที่ใดพนที่หนึ่งซึ่งมีระดับเสียงดังคงที่ ให้น าผลที่ได้ไป
เปรียบเทียบกับ ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่องมาตรฐานระดับเสียงที่ยอมให้ลูกจ้าง
ได้รับเฉลี่ยตลอดระยะเวลาการท างานในแต่ละวัน พ.ศ. 2561 โดยก าหนดว่าระดับเสียงที่ยอมให้
ลูกจ้างได้รับเฉลี่ยตลอดระยะเวลาการท างาน 8 ชั่วโมง จะต้องไม่เกิน 85 เดซิเบลเอ หรือหากไม่มีค่า
ในตารางให้ใช้สูตรค านวณเพื่อหาระยะเวลาที่สามารถท างานในพื้นที่ดังกล่าวได้จากสูตร
244
t = 8
2 (SPL-85)/3
โดย
t คือ ระยะเวลา (จ านวนชั่วโมง)ที่ยอมให้คนงานได้รับเสียงที่ระดับนั้น
SPL คือ ระดับเสียงเป็น dBA
ื้
2.5.2 ในกรณีที่คนงานท างานในพนที่ที่เสียงดังไม่คงที่ หรือท างานในพนที่ต่าง ๆ ที่มีระดับ
ื้
เสียงแตกต่างกันสามารถแปลผลได้ ดังนี้
ื้
1) ในกรณีที่คนงานท างานในพนที่ที่มีเสียงดังไม่คงที่ ให้ท าการตรวจวัดความดังเสียง ณ
ระดับต่าง ๆ และระยะเวลาของเสียงแต่ละความดังนั้น ๆ แล้วน ามาค านวณตามสูตรที่ 1
ื้
2) ในกรณีท างานในพนที่ต่าง ๆ (ท าหลายที่) ที่มีระดับเสียงแตกต่างกัน ให้ท าการ
่
ตรวจวัดระดับเสียงและบันทึกคาระดับเสียงในแต่ละพื้นที่การท างานของพนักงานที่เคลื่อนย้ายไป และ
ระยะเวลาการท างานที่สัมผัสเสียงในระดับนั้น ๆ มาค านวณตามสูตรที่ (1) และ สูตรที่ (2) ตามล าดับ
EM = C1 + C2 +…….. Cn ---- (1)
T1 T2 Tn
โดย
C คือ ระยะเวลา (จ านวนชั่วโมง) ที่คนงาน
ได้รับเสียงที่ระดับหนึ่ง
T คือ ระยะเวลา (จ านวนชั่วโมง) ที่ยอมให้
คนงานได้รับเสียงที่ระดับนั้น
EM > 1 แสดงว่าคนงานได้รับเสียงที่ระดับหนึ่ง
ถ้า EM = 1 คิดเป็น daily noise dose (D) = 100%
TWAeq = 90+16.61 log (D/100) ---- (2)
โดย
TWAeq คือระดับเสียงเป็น dBA ที่ได้รับใน 8 ชั่วโมง
D คือ Daily noise dose เป็น %
245
ปฏิบัติการที่ 2 เรื่อง การตรวจวัดเสียงด้วยเครื่องวัดความดังเสียง (Sound level
meter)
ุ
เครื่องมือและอปกรณ์
1. เครื่องวัดความดังเสียง (Sound level meter) ที่มีแบตเตอรี่เต็ม
2. อุปกรณ์ทใช้ในการปรับเทียบความถูกต้องของเครื่องวัด เสียง (Noise Calibrator)
ี่
3. ฟองน้ าป้องกันลง (Wind screen)
4. ขาตั้ง (Tripod)
5. ป้ายก าลังตรวจวัดห้ามเคลื่อนย้าย
6. แผนผังการตรวจวัด
7. ตลับเมตร
8. แบบบันทึกผลปฏิบัติการตรวจวัดเสียง
วิธีปฏิบัติ
2. นักศึกษาควรเข้ามาเตรียมชาร์ตแบตเตอรี่เครื่องวัดความดังเสียง (Sound level meter)
1 วัน ก่อนการตรวจวัด
3. ศึกษาคมือการใช้งานของเครื่องวัดความดังเสียง (Sound level meter)
ู
ื้
3. ส ารวจพนที่ที่ไดรับมอบหมายให้ตรวจวัดความดังเสียง เราสามารถใช้วิธีการเดินส ารวจ
(Walk through survey) เพอให้ได้ข้อมูลเกี่ยวกับตัวผู้ปฏิบัติงานกระบวนการผลิตและเครื่องจักร
ื่
ข้อมูลด้านโครงสร้างอาคาร
3. ก าหนดวัตถุประสงค์ในการตรวจวัด
3.1 วัตถุประสงค์เพื่อประเมินระดับความดังเสียงที่ผู้ปฏิบัติงานสัมผัส
ื่
3.2 วัตถุประสงค์เพอประเมินระดับความดังเสียงที่เป็นเหตุร าคาญในชุมชน ซึ่งจะมีการ
เทียบมาตรฐาน และ/หรือ กฎหมายที่แตกต่างกัน ในบทนี้เป็นเนื้อหารายวิชาอาชีวอนามัยและความ
ปลอดภัยจะมุ่งเน้นการประเมินส าหรับผู้ปฏิบัติงาน โดยเทียบกับประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครอง
แรงงาน เรื่องมาตรฐานระดับเสียงที่ยอมให้ลูกจ้างได้รับเฉลี่ยตลอดระยะเวลาการท างานในแต่ละวัน
พ.ศ. 2561 เท่านั้น
4. ท าการตรวจวัดตามจุดหรือบริเวณที่ก าหนดไว และบันทึกผลลงในแบบบันทึกผลการ
ตรวจวัด ในการตรวจวัดจะท าการเตรียมเครื่องมือดังนี้
4.1 เปิดเครื่องวัดความดังเสียง (Sound level meter)
4.2 ตั้งค่าวัน เวลา ของเครื่องให้ตรงกับปัจจุบัน
4.3 ตั้งค่า Weighting Network เป็น A, การตอบสนองแบบช้า (Slow), ช่วงการตรวจวัด
สูง, อัตราที่พลังงานเสียงเพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า Energy Exchange rate ที่ 3
246
4.4 ท าการปรับเทียบความถูกต้องของเครื่องมือตรวจวัดระดับเสียง ด้วยอุปกรณ์ที่ใช้ใน
ู
การปรับเทียบความถกต้องของเครื่องวัดเสียง (Noise Calibrator) โดยปรับเครื่องให้อยู่ใน mode
ของ “Calibrate” แล้วน า Noise Calibrator เสียบลงไปบริเวณไมโครโฟน อ่านค่าให้ตรงกับระดับ
ความดังเสียงที่ระบุไว้ที่ Noise Calibrator ในกรณีนี้จะเท่ากับ 94 dB
4.5 สวมฟองน้ าป้องกันลง (Wind screen) ไว้ที่บริเวณไมโครโฟน
4.6 น าเครื่องมือตรวจวัดระดับเสียงไปบริเวณที่ต้องการวัดได้ โดยติดตั้งไว้บนขาตั้งอย่าง
ระมัดระวัง หรือผู้ตรวจวัดถือไว้ก็ได้ อย่างไรก็ตามต้องจัดไมโครโฟนให้อยู่ในระดับหูของผู้ปฏิบัติงาน
เสมอ (Hearing zone) และสังเกตไม่ให้มีการสะท้อนของเสียงจาก เครื่องจักร ตัวผู้ตรวจวัดมาส่งผล
เครื่องวัดระดับเสียงควรห่างจากเครื่องจักร หรือตัวผู้ตรวจวัดประมาณ 0.5 เมตร และขณะตรวจวัด
ต้องไม่พูดคุยกัน
ื่
4.7 กดปุ่ม run เพอเริ่มเก็บข้อมูล และบันทึกผลลงในแบบบันทึก โดยให้นักศึกษาบันทึก
ค่าดังต่อไปนี้
4.7.1 ระดับความดันเสียงสมมูลย์ หรือระดับเสียงเฉลี่ย (Energy Equivalent Sound
Level: Leq) คือ ค่าระดับเสียงที่บอกการ เปลี่ยนแปลงของระดับพลังงานเสียงในช่วงเวลานั้น ๆ
4.7.2 ระดับความดันเสียงสูงสุด คือ ค่าสูงสุดของระดับความดันเสียง (Maximum
Sound Pressure Level, Lmax) ที่ซึ่งปรากฏในช่วงเวลาที่วัด จะขึ้นอยู่กับ frequency weighting
และ time weighting
4.7.3 ระดับความดันเสียงต่ าสุด (Minimum sound pressure level, Lmin) คือ ค่า
ต่ าสุดของระดับความดันเสียงที่ปรากฏในช่วงเวลาที่วัด
4.7.4 วัดเสียงสูงสุดของเสียงดังกระทบหรือกระแทก (Peak sound pressure level,
Lpeak) โดย peak เป็นค่าสูงสุดจริงของความดันเสียงในช่วงระยะเวลาการตรวจวัด ซึ่งไม่ใช้
weighting network ใช้ Linear หรือ Unweight
4.8 แขวนป้ายเครื่องก าลังตรวจวัด ห้ามเคลื่อนย้าย
247
แบบบันทึกผลปฏิบัติการตรวจวัดเสียง
บริเวณที่ตรวจวัด.......................................................วันที่...................................เวลา.........................น.
เครื่องมือตรวจวัดยี่หอ............................................................รุน............................................................
หมายเลขเครื่อง.......................................... ปรับเทียบเครื่องมือวันที่......................................................
ระดับเสียงการปรับเทียบกอนการตรวจวัด....................... dBA
ผู้ท าการตรวจวัด
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
ขั้นตอนการใช้เครื่องมือ
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
จุดที่ ระยะห่างจาก ค่าความดันเสียง (dBA) มาตรฐาน
แหล่งก าเนิดเสียง Leq Lmin Lmax Lpeak
ข้อเสนอแนะในการปรับปรุง
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
248
บทสรุป
การตรวจวัดความดังเสียงด้วยเครื่องวัดความดังเสียง (Sound level meter) สามารถใช้
ื่
ั
ตรวจวัดเพอประเมินอนตรายของเสียงที่ส่งผลกระทบต่อระบบการได้ยินของผู้ปฏิบัติงานในสถาน
ประกอบการ อีกทั้งยังสามารถช่วยจัดการข้อร้องเรียนเกี่ยวกับเหตุร าคาญในชุมชนได้อีกด้วย อย่างไรก็
ตาม การแปลผลการตรวจวัดขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ในการตรวจวัดว่าจะต้องน าผลไปเปรียบเทียบกับ
กฎหมายใดด้วย
ค าถามท้ายบท
6. จงอธิบายหลักการท างานเครื่องมือวัดความดังเสียง (Sound level meter)
7. จงอธิบายหลักการตรวจวัดความดังเสียงด้วย Sound level meter
8. จงอธิบายค่าดังต่อไปนี้
3.1 Leq 3.2 Lmax 3.3 Lmin 3.4 Lpeak
9. จงอธิบายการตั้งค่า Weighting Network เป็น “A” น าไปใช้ประโยชน์อย่างไร
10. จงอธิบายการตั้งค่า Weighting Network เป็น “C” น าไปใช้ประโยชน์อย่างไร
เอกสารอ้างอิง
ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง มาตรฐานระดับเสียงที่ยอมให้ลูกจ้างได้รับเฉลี่ย
ตลอดระยะเวลาการท างานในแต่ละวัน. 2561. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 135 ตอนพิเศษ 19 ง.
พรัชฎา มุสิกะพงศ์. (2555). เอกสารประมวลสาระวิชา 618348: การเก็บและวิเคราะห์ตัวอย่างด้าน
ิ
ุ
สุขศาสตร์อตสาหกรรม. นครราชสีมา: สาขาวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย ส านักวิชา
แพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.
ั
ุ
วันทนี พนธุ์ประสิทธิ์. (2557). สุขศาสตร์อตสาหกรรม: กลยุทธ์ ประเมิน ควบคุม และจัดการ.
กรุงเทพฯ: หจก.เบสท์ กราฟฟิค เพรส.
สถาบันความปลอดภัยในการท างาน. (2545). คูมือการตรวจวัด และประเมินสภาพแวดลอมดาน
ุ
กายภาพ. กรุงเทพฯ: กรมสวัสดิการและคมครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน.
สราวุธ สุธรรมาสา. (2547). การจัดการมลพษทางเสียงจาก อตสาหกรรม (Industrial Noise
ุ
ิ
Pollution Management). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
249
แผนบริหารการสอนทางห้องปฏิบัติการที่ 3
เนื้อหา
การตรวจวัดความร้อนด้วยเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor)
1. หลักการท างานของเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor)
2. หลักการตรวจวัดความร้อนของเครื่องวัดความร้อน
3. ปฏิบัติการที่ 3 เรื่อง การตรวจวัดความร้อนด้วยเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress
Monitor)
วัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
1. ผู้เรียนเข้าใจหลักการและวิธีการตรวจวัด และประเมินความความร้อน
2. ผู้เรียนสามารถกาหนดและวางแผนการตรวจวัด และประเมินความร้อนจากสภาพแวดล้อม
ในการท างานของสถานประกอบการ
3. ผู้เรียนสามารถจัดท ารายงานผลการตรวจวัด และวิเคราะห์สภาพแวดล้อมในการท างาน
เกี่ยวกับความร้อนในสถานประกอบการได
4. ผู้เรียนวิเคราะห์ข้อมูล และบูรณาการความรู้เพอให้ข้อเสนอแนะในการควบคุม ป้องกัน
ื่
และปรับปรุงแกไขปัญหาความร้อนในสถานประกอบการได
กิจกรรมการเรียนการสอน
1. ทบทวนความรู้เกี่ยวกับอนตรายจากการประกอบอาชีพจากปัจจัยทางกายภาพ เรื่อง
ั
ุ
อณหภูมิที่ผิดปกติ โดยการสนทนา และอภิปรายกลุ่ม โดยให้นักศึกษาร่วมกันอภิปรายอย่าง
หลากหลาย และผู้สอนสรุป
2. บรรยายด้วย PowerPoint หัวข้อเกี่ยวกับ การตรวจวัดความร้อนด้วยเครื่องวัดความร้อน
(WBGT Heat Stress Monitor)
3. แบ่งกลุ่มส ารวจ และการตรวจวัดความร้อนด้วยเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress
Monitor) ตามกรณีศึกษาที่ก าหนด
4. ฝึกวางแผนการตรวจวัด การใช้เครื่องการตรวจวัดความร้อน การประเมินสภาพการท างาน
การวิเคราะห์และแปลผล ร่วมกันอภิปราย ซักถาม และผู้สอนให้ข้อเสนอแนะ และน าส่งผลการ
วิเคราะห์
5. ตอบค าถามท้ายบทท้ายบท
250
สื่อการเรียนการสอน
1. สื่อ PowerPoint หัวข้อ การตรวจวัดความร้อนด้วยเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat
Stress Monitor)
2. แบบบันทึกผลปฏิบัติการตรวจวัดความร้อน
3. แหล่งข้อมูล
ุ
3.1 เอกสารวิชาการ เรื่อง การตรวจวัดทางสุขศาสตร์อตสาหกรรม ของสมาคมส่งเสริม
ความปลอดภัยและอนามัยในการท างาน (ประเทศไทย) ในพระราชูปถัมภ์ สืบค้นจาก
http://www.shawpat.or.th/ โดยใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
4. เอกสารประกอบการสอนรายวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย ส่วนปฏิบัติการของ
อาจารย์ ดร.สิวลี รัตนปัญญา
การวัดผล
1. การสังเกตการอภิปราย ความสนใจ และการมีส่วนร่วมในกระบวนการกลุ่มและการเรียน
การสอนในห้องเรียน
2. ผลการสรุปเนื้อหาจากการสืบเสาะหาความรู้ในแต่ละหัวข้อ
3. ผลการการใช้เครื่องมือทางด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย เกี่ยวกับ เครื่องวัดความ
ร้อน (WBGT Heat Stress Monitor) ตามโจทย์สถานการณ์ที่ก าหนด
4. การตรวจแบบฝึกหัดท้ายบท
251
การปฏิบัติการที่ 3
การตรวจวัดความร้อนด้วยเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor)
1. หลักการท างานของเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor) (วันทนี พันธุ์ประสิทธิ์,
2557; พิรัชฎา มุสิกะพงศ์, 2555)
ความร้อน (Heat) เป็นพลังงานรูปหนึ่งซึ่งเกิดจากการสั่นและการชนกันของโมเลกุลและ
อะตอมของสสาร พลังงานความร้อนจะอยู่ในรูปของพลังงานจลน์ ความร้อนเป็นพลังงานที่อาจ
้
เปลี่ยนแปลงมาจากพลังงานรูปอนได้ เช่น จากพลังเคมี พลังงานไฟฟา พลังงานแสงและพลังงานกล
ื่
(กองความปลอดภัยแรงงาน, ม.ป.ป. ) ในการท างานตัวผู้ปฏิบัติงาน และสิ่งแวดล้อมในการท างานจะมี
ข
การผลิตและแลกเปลี่ยนความร้อนซึ่งกนและกันอยู่เสมอ ดังสมการสมดุลของการแลกเปลี่ยนอุณหภูมิ
ั
คิดได้จากสมการ (NIOSH, 2016)
S = M ± R ± C± K - E± D
S = อัตราการสะสมความร้อน
M = อัตราการเมตาโบลิซึม
R = อัตราการแลกเปลี่ยนความร้อนเรเดียน
C = อัตราการแลกเปลี่ยนความร้อนจากการพาความร้อน
K = อัตราการแลกเปลี่ยนความร้อนจากการน าความร้อน
E = อัตราการสูญเสียความร้อนจากการระเหยของเหงื่อ
D = ความร้อนที่ถ่ายเทด้วยการน าความร้อน
ที่แสดงให้เห็นว่าอตราการสะสมความร้อนในร่างกายมนุษย์ มิได้ขึ้นอยู่กับอณหภูมิสิ่งแวดล้อมเพยง
ั
ี
ุ
อย่างเดียว หากแต่ต้องประกอบไปด้วย ความร้อนจากกระบวนการเผาผลาญสารอาหาร หรือ
ั
กระบวนการเมตาโบลิซึม (Metabolism) อตราการแลกเปลี่ยนความร้อนจากการแผ่รังสี หรือความ
ร้อนเรเดียน อัตราการแลกเปลี่ยนความร้อนจากการพาความร้อน อัตราการแลกเปลี่ยนความร้อนจาก
การน าความร้อน อตราการสูญเสียความร้อนจากการระเหยของเหงื่อ ความร้อนที่ถ่ายเทด้วยการน า
ั
ความร้อน จึงเป็นสาเหตุให้การวัดเพยงอณหภูมิของสิ่งแวดล้อมเพยงอย่างเดียวไม่เพยงพอต่อการ
ี
ี
ี
ุ
ั
ั
ประเมินผลกระทบต่อสุขภาพอนเกิดจากความร้อนได้ ดังนั้น ACGIH และ NIOSH จึงได้พฒนาดัชนีที่
ใช้มาตรฐานส าหรับความเครียดจากความร้อน ที่เรียกว่า Wet Bulb globe temperature: WBGT
ี
ขึ้นมาเพื่อประเมินอันตรายจากการอยู่ในสภาพแวดล้อมที่มอุณหภูมิสูงของผู้ปฏิบัติงาน
252
เครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor) เป็นเครื่องมือส าหรับวัดสภาพความร้อน
ในสิ่งแวดล้อมการท างาน มีหน่วยวัดเป็นองศาเซลเซียส หรือ องศาฟาเรนไฮต์ ซึ่งได้น าปัจจัยที่มี
ิ
ผลกระทบต่อความร้อนที่สะสมในร่างกายมาพจารณาได้แก่ ความร้อนที่เกิดขึ้นภายในร่างกายขณะ
ท างาน และความร้อนจากสิ่งแวดล้อมในการท างาน ซึ่งถ่ายเทมายังร่างกายของผู้ปฏิบัติงานได้ 3 วิธี
คือ การน า การพา และการแผ่รังสีความร้อน มีส่วนประกอบที่ส าคัญ (ส านักโรคจากการประกอบ
อาชีพและสิ่งแวดลอม, 2547; พิรัชฎา มุสิกะพงศ์, 2555) ได้แก ่
1) เทอร์โมมิเตอร์กระเปาะเปียก (Natural Wet bulb Thermometer) ประกอบด้วย
ผ้าฝ้ายสะอาดหุ้มที่กระเปาะเทอรโมมิเตอรสูงถึงจุดเหนือกระเปาะ ประมาณ 1 - 1 ½ นิ้ว และปลาย
ี
อกด้านหนึ่งจุ่มลงในภาชนะบรรจุน้ ากลั่นโดยส่วนกระเปาะจะอยู่เหนือน้ าประมาณ 1 นิ้ว ผ้าฝ้าย
ุ
สะอาดหุ้มที่กระเปาะ ตองแนบติดเทอรโมมิเตอร และเปียกตลอดเวลา อณหภูมิที่วัดได้ด้วย
ิ
้
เทอร์โมมิเตอร์ที่กระเปาะเปียก ใช้ส าหรับอางองอุณหภูมิผิวหนังเมื่อเกิดการสูญเสียความร้อนจากการ
ระเหยของเหงื่อ ณ ขณะนั้น
2) โกลบเทอร์โมมิเตอร์ (Globe Thermometer) ประกอบด้วย โกลบ ซึ่งท าจาก
โลหะทองแดงบางทรงกลมภายในกลวง มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 6 นิ้ว ผิวด้านนอกทาด้วยสีด าด้าน
ิ
และมีเทอรโมมเตอรเสียบเข้าไปในโกลบทรงกลม โดยให้อยู่กึ่งกลางของโกลบ มีช่วงการตรวจวัดตั้งแต่
-5 ถึง 100 องศาเซลเซียส อณหภูมิของอากาศที่วัดได้ด้วยโกลบเทอร์โมมิเตอร์ ใช้ส าหรับอางอง
้
ุ
ิ
อุณหภูมิจากการแผ่รังสีความร้อน ณ ขณะนั้น
3) เทอร์โมมิเตอร์กระเปาะแห้ง (Dry bulb Thermometer) เป็นเทอร์โมมิเตอร์ชนิด
ี
ปรอทที่มความละเอียดของสเกล 0.5 องศาเซลเซียส มีการก าบังป้องกันเทอรโมมิเตอรจากแสงอาทิตย์
และการแผ่รังสีความร้อน อณหภูมิของอากาศที่วัดได้ด้วยเทอร์โมมิเตอร์ชนิดปรอท ใช้ส าหรับอางอง
ิ
้
ุ
อุณหภูมิของอากาศ ณ ขณะนั้น
เทอร์โมมิเตอร์กระเปาะเปียก
โกลบเทอร์โมมิเตอร์
เทอร์โมมิเตอร์กระเปาะแห้ง
รูปที่ 11.1 แสดงเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor)
253
ั
ั
2. หลักการตรวจวดความร้อนของเครื่องวดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor) (ส านัก
โรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม, 2547; พิรัชฎา มุสิกะพงศ์, 2555)
2.1 การเดินส ารวจเบื้องต้น (Walk through survey) เป็นการส ารวจสภาพการท างานใน
สถานการณ์จริง ในกรณีนี้ควรส ารวจหาบริเวณที่ผู้ปฏิบัติงานต้องท างานและสัมผัสกับความร้อนที่สุด
หรือต้องท างานกับเครื่องมือ เครื่องจักรที่ผลิตความร้อนสูง เช่น เตาเผา หม้อไอน้ า เป็นต้น เพอเป็น
ื่
ข้อมูลในการวางแผนจุดตรวจวัดต่อไป
2.2 ประเมนภาระงาน (Work Load Assessment) ผู้ตรวจวัดสังเกตการท างานของ
ิ
ผู้ปฏิบัติงาน เพอประเมินปริมาณงาน หรือ ภาระงาน (Work Load) ที่ผู้ปฏิบัติงานต้องท า ซึ่งมีผลต่อ
ื่
ความร้อนจากกระบวนการเผาผลาญสารอาหาร หรือกระบวนการเมตาโบลิซึม (Metabolism) โดยผู้ที่
ท างานหนักย่อมมีความร้อนเกิดขึ้นในร่างกายสูงกว่าผู้ที่ท างานเบา โดยมาตรฐานตามกฎกระทรวง
ก าหนดมาตรฐานในการบริหารและการจัดการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อม
ในการท างานเกี่ยวกับความร้อน พ.ศ. 2559 ได้พจารณาปัจจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของการประเมินผล
ิ
ั
กระทบต่อสุขภาพอนเกิดจากความร้อนด้วย โดยจ าแนกความหนักเบาของงานกับระดับความร้อนที่
ได้รับ
2.3 ตรวจสอบอปกรณ์หรือเครื่องมือที่ใช้ในการตรวจวัดระดับความร้อน ให้มีคุณลักษณะตามที่
ุ
ก าหนด (ส านักโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม, 2547; พิรัชฎา มุสิกะพงศ์, 2555) ดังนี้
2.3.1 หัววัดอุณหภูมิชนิดกระเปาะเปียก ต้องมีคุณลักษณะดังนี้ ชุดหัววัดอุณหภูมิทั้งหมดต้อง
ถูกห่อหุ้มโดยปลอกหุ้มสีขาวท าจากผ้าหรือวัสดุที่ซึมซับน้ าได้ดี เช่น ผ้าฝ้าย เป็นต้น ปลอกผ้าต้องมี
ขนาดพอดีและต้องสะอาด ส่วนปลายสุดของปลอกผ้าจะต้องจุ่มอยู่ภายในกระเปาะน้ ากลั่นโดยมีส่วน
ปลอกผ้าที่สัมผัสอากาศระหว่าง 20 ถึง 30 มิลลิเมตร และปลอกผ้าต้องเปียกอยู่ตลอดเวลาขณะ
ตรวจวัด
2.3.2 หัววัดอุณหภูมิชนิดโกลบ มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 6 นิ้ว ผิวด้านนอกทาด้วยสีด าด้าน
และมีเทอรโมมิเตอรเสียบเข้าไปในโกลบทรงกลม โดยให้อยู่กึ่งกลางของโกลบ
2.3.3 หัววัดอุณหภูมิชนิดกระเปาะแห้ง มีการก าบังป้องกันเทอรโมมิเตอรจากแสงอาทิตย์และ
การแผ่รังสีความร้อน
2.4 การด าเนินการการตรวจวัดระดับความร้อน (พิรัชฎา มุสิกะพงศ์, 2555) โดยมีขั้นตอนดังนี้
2.4.1 ติดตั้งเทอรโมมิเตอร์กับตัวเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor)
2.4.2 ติดตั้งเครื่องมือหรือเครื่องมือกับขาตั้ง ความสูงระดับหน้าอกของผู้ปฏิบัติงาน ตั้งไว
อย่างน้อย 30 นาที
่
ุ
2.4.3 ท าการอานค่า อณหภูมิกระเปาะเปียก (Natural Wet bulb temperature: TNWB),
ุ
ุ
อณหภูมิโกลบเทอร์โมมิเตอร์ (Globe temperature: TGT), อณหภูมิกระเปาะแห้ง (Dry bulb
temperature: TDT) หรือ ค่าดัชนีที่ใช้มาตรฐานส าหรับความเครียดจากความร้อน (Wet bulb globe
temperature: WBGT) ที่ตรวจวัดได้พร้อมทั้งบันทึกระยะเวลาการท างานของพนักงานในจุดการ
ท างานนั้น ๆ และ ภาระงาน ไปเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐานหรือกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
254
่
2.5 การแปลผลการตรวจวัด ส าหรับอุปกรณ์การตรวจวัดสภาพความร้อนที่ไมสามารถคานวณคา
่
จากเครื่องมือโดยตรงให้น าค่าที่อานไดจากเทอรโมมิเตอรมาค านวณด้วยสูตรต่อไปนี้ (พรพมล กอง
ิ
ทิพย์, 2560; วันทนี พันธุ์ประสิทธิ์, 2557)
2.5.1 การค านวณค่า WBGT ส าหรับการท างานกับความร้อนในสภาพแวดล้อมที่มี
แสงอาทิตย์
WBGTin = 0.7NWB+0.3GT
เมื่อ
WBGTin คือ อุณหภูมิเวตบัลบ์โกลบส าหรับการท างานกับความร้อนใน
สภาพแวดล้อมที่มีแสงอาทิตย์
NWB คือ อุณหภูมิกระเปาะเปียก
GT คือ อุณหภูมิโกลบเทอร์โมมิเตอร์
2.5.2 การค านวณค่า WBGT ส าหรับการท างานกับความร้อนในสภาพแวดล้อมที่มี
แสงอาทิตย์
WBGTout = 0.7NWB+0.2GT+0.1DT
เมื่อ
WBGTin คือ อุณหภูมิเวตบัลบ์โกลบส าหรับการท างานกับความร้อนใน
สภาพแวดล้อมที่ไม่มีแสงอาทิตย์
NWB คือ อุณหภูมิกระเปาะเปียก
GT คือ อุณหภูมิโกลบเทอร์โมมิเตอร์
DT คือ อุณหภูมิกระเปาะแห้ง
2.5.3 การค านวณค่า WBGT เฉลี่ย ส าหรับการท างานกับความร้อน
Average WBGT = (WBGT1)(t1)+(WBGT2)(t2) .+(WBGTn)(tn)
(t1) + (t2) +…..+(tn)
เมื่อ
Average WBGT คือ อุณหภูมิเวตบัลบ์โกลบเฉลี่ยตลอดระยะเวลาการท างาน
WBGT1,2,3,..,n คือ อุณหภูมิเวตบัลบ์โกลบในช่วงเวลาที่ t1, t2, t3,…..,t n
t1, t2, t3,…..,tn คือ ระยะเวลาที่เก็บอุณหภูมิเวตบัลบ์โกลบในแต่ละช่วง
255
การประเมินอนตรายท าได้โดยท าการตรวจวัดอณหภูมิ WBGT แล้วเปรียบเทียบกับ
ุ
ั
กฎกระทรวง ก าหนดมาตรฐานในการบริหารและการจัดการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และ
สภาพแวดล้อมในการท างาน พ.ศ. 2559 หมวดที่ 1 ความร้อน (ภาคผนวก) ที่ก าหนดให้ นายจ้าง
ควบคุมและรักษาระดับความร้อนภายในสถานประกอบกิจการที่มีลูกจ้างท างานอยู่มิให้เกินมาตรฐาน
ดังต่อไปนี้
ุ
(1) งานที่ลูกจ้างท าในลักษณะงานเบาต้องมีมาตรฐานระดับความร้อนไม่เกินค่าเฉลี่ยอณหภูมิ
เวตบัลบ์โกลบ 34 องศาเซลเซียส
(2) งานที่ลูกจ้างท าในลักษณะงานปานกลางต้องมีมาตรฐานระดับความร้อนไม่เกินค่าเฉลี่ย
อุณหภูมิเวตบัลบ์โกลบ 32 องศาเซลเซียส
(3) งานที่ลูกจ้างท าในลักษณะงานหนักต้องมีมาตรฐานระดับความร้อนไม่เกินค่าเฉลี่ย
อุณหภูมิเวตบัลบ์โกลบ 30 องศาเซลเซียส
256
ปฏิบัติการที่ 3 เรื่อง การตรวจวัดความร้อนด้วยเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat
Stress Monitor)
ุ
เครื่องมือและอปกรณ์
1. เครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor) ที่มีแบตเตอรี่เต็ม ประกอบไปด้วย
1.1 เทอร์โมมิเตอร์กระเปาะเปียก
1.2 โกลบเทอร์โมมิเตอร์
1.3 เทอร์โมมิเตอร์กระเปาะแห้ง
2. ขาตั้ง (Tripod)
3. ปลอกผ้าฝ้าย
4. น้ ากลั้น พร้อมขวดบรรจุ
5. ป้ายก าลังตรวจวัดห้ามเคลื่อนย้าย
6. แผนผังการตรวจวัด
7. แบบบันทึกผลปฏิบัติการตรวจวัดความร้อน
วิธีปฏิบัติ
1. นักศึกษาควรเข้ามาเตรียมชาร์ตแบตเตอรี่เครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress
Monitor) 1 วัน ก่อนการตรวจวัด
2. ศึกษาคมือการใช้งานของเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor)
ู
3. ส ารวจพนที่ที่ไดรับมอบหมายให้ตรวจวัดความร้อน เราสามารถใช้วิธีการเดินส ารวจ
ื้
(Walk through survey) เพื่อให้ได้ข้อมูลเกี่ยวกับสภาพสิ่งแวดล้อมในการท างาน และภาระงาน
3. ก าหนดวัตถุประสงค์ในการตรวจวัด
3.1 วัตถุประสงค์เพื่อประเมินระดับความร้อนในสภาพการท างานแบบเฉลี่ยพื้นที่
3.2 วัตถุประสงค์เพื่อประเมินระดับความร้อนในสภาพการท างานแบบเฉพาะตัวบุคคล
4. ท าการตรวจวัดตามจุดหรือบริเวณที่ก าหนดไว และบันทึกผลลงในแบบบันทึกผลการ
ตรวจวัด ในการตรวจวัดจะท าการเตรียมเครื่องมือดังนี้
4.1 ติดตั้งเทอร์โมมิเตอร์ทั้ง 3 ชนิดบนตัวเครื่อง น าตัวเครื่องติดตั้งบนขาตั้ง เทอร์โมมิเตอร์
ทั้ง 3 อยู่ในระดับอกของผู้ปฏิบัติงาน และให้อยู่ในบริเวณที่จะตรวจวัด โดยไม่ขัดขว้างการท างานของ
ผู้ปฏิบัติงาน
ี
4.2 หยดน้ ากลั่นลงบนผ้าที่หุ้มกระเปาะเทอรโมมิเตอรกระเปาะเปียก โดยปลายอกด้าน
หนึ่งของผ้าอยู่ในน้ ากลั่นตลอดระยะเวลาการตรวจวัด
4.3 เปิดเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor)
4.4 ตั้งเครื่องมือไวอย่างน้อย 30 นาที ก่อนอ่านค่า
4.5 แขวนป้ายเครื่องก าลังตรวจวัด ห้ามเคลื่อนย้าย
ื่
4.6 กดปุ่ม run เพอเริ่มเก็บข้อมูล และบันทึกผลลงในแบบบันทึก โดยให้นักศึกษาบันทึก
ค่าดังต่อไปนี้
257
4.6.1 อุณหภูมิกระเปาะเปียก (Natural Wet bulb temperature: TNWB)
4.6.2 อุณหภูมิโกลบเทอร์โมมิเตอร์ (Globe temperature: TGT)
4.7.3 อุณหภูมิกระเปาะแห้ง (Dry bulb temperature: TDT)
4.7. ค านวณค่าดัชนีความเครียดจากความร้อน (Wet bulb globe temperature: WBGT)
4.8 น าค่าดัชนีความเครียดจากความร้อน (Wet bulb globe temperature: WBGT) ที่
ค านวณได้ และภาระงาน (Work Load) ที่สังเกต หรือค านวณได เปรียบเทียบกับมาตรฐานในการ
บริหารและการจัดการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการท างาน พ.ศ. 2559
หมวดที่ 1 ความร้อน
258
แบบบันทึกผลปฏิบัติการตรวจวัดความร้อน
บริเวณที่ตรวจวัด............................................................วันที่.............................เวลา.........................น.
เครื่องมือตรวจวัดยี่หอ...........................................................รุน............................................................
หมายเลขเครื่อง............................................. ปรับเทียบเครื่องมือวันที่.................................................
ผู้ท าการตรวจวัด
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
ขั้นตอนการใช้เครื่องมือ
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
จุดที่ ลักษณะงาน ภาระงาน ผลการตรวจวัด ( C) WBGT มาตรฐาน
๐
๐
๐
DT WBT GT ( C) ( C)
ข้อเสนอแนะในการปรับปรุง
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
259
บทสรุป
การตรวจวัดค่าดัชนีความเครียดจากความร้อน (Wet bulb globe temperature: WBGT)
ั
เป็นการตรวจวัดที่ประเมินการรับสัมผัสความร้อนของผู้ปฏิบัติงานโดยคิดถึงอตราความร้อนสะสมโดย
ั
ื่
แท้จริง สามารถใช้ตรวจวัดเพอประเมินอนตรายของความร้อนที่ส่งผลกระทบต่อร่างกายของ
ผู้ปฏิบัติงานในสถานประกอบการ การแปลผลการตรวจวัดเปรียบเทียบกับมาตรฐานขึ้นอยู่กับ
ื้
ื่
วัตถุประสงค์ในการตรวจวัดว่าต้องการตรวจวัดเพอหาค่าเฉลี่ยความร้อนแบบพนที่ หรือเฉพาะบุคคล
โดยการแปลผลต้องค านึงถึงภาระงานของผู้ปฏิบัติงานด้วย
ค าถามท้ายบท
11. จงอธิบายหลักการท างานเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor)
12. จงอธิบายหลักการตรวจวัดความร้อนด้วยเครื่องวัดความร้อน (WBGT Heat Stress Monitor)
13. จงอธิบายสมการสมดุลของการแลกเปลี่ยนอุณหภูมิ
14. จงอธิบายหลักการท างานของเทอร์โมมิเตอร์ทั้ง 3 ชนิด
เอกสารอ้างอิง
กฎกระทรวงกาหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และด าเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย
และสภาพแวดล้อมในการท างานเกี่ยวกับความร้อน แสงสว่าง และเสียง พ.ศ. 2559.
ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 133 ตอนที่ 91 ก.
พิรัชฎา มุสิกะพงศ์. (2555). เอกสารประมวลสาระวิชา 618348: การเก็บและวิเคราะห์ตัวอย่างด้าน
สุขศาสตร์อุตสาหกรรม. นครราชสีมา: สาขาวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย ส านักวิชา
แพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.
ั
วันทนี พนธุ์ประสิทธิ์. (2557). สุขศาสตร์อตสาหกรรม: กลยุทธ์ ประเมิน ควบคุม และจัดการ.
ุ
กรุงเทพฯ: หจก.เบสท์ กราฟฟิค เพรส.
สถาบันความปลอดภัยในการท างาน. (2545). คูมือการตรวจวัด และประเมินสภาพแวดลอมดาน
กายภาพ. กรุงเทพฯ: กรมสวัสดิการและคมครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน
ุ
ส านักโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม. (2547). คูมือการใชเครื่องมืออาชีวสุขศาสตร
พื้นฐาน. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
NIOSH (2016). NIOSH criteria for a recommended standard: occupational exposure to
heat and hot environments. Ohio: U.S. Department of Health and Human
Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Institute for
Occupational Safety and Health.
260
261
แผนบริหารการสอนทางห้องปฏิบัติการ 4
เนื้อหา
การตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
1. แนวคิดการพัฒนากระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส
2. วัตถุประสงค์และประโยชน์ของการตรวจหาระดับโคลีนเอสเตอเรสในเลือด
3. ปฏิบัติการที่ 4 การตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
วัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
1. ผู้เรียนเข้าใจเกี่ยวกับหลักการตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
2. ผู้เรียนมีทักษะในการเจาะเลือดปลายนิ้วได้อย่างถูกต้อง และมั่นใจ
3. ผู้เรียนมีทักษะในการตรวจ และแปลผลระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือดอย่างถูกต้อง
ื่
4. ผู้เรียนวิเคราะห์ข้อมูล และบูรณาการความรู้เพอให้ค าแนะน าการปฏิบัติตัวส าหรับ
เกษตรกร และประชาชน ที่มีผลระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือดที่แตกต่างกันได้
กิจกรรมการเรียนการสอน
1. ทบทวนความรู้เกี่ยวกับอันตรายจากการประกอบอาชีพจากปัจจัยทางเคมี โดยการสนทนา
และอภิปรายกลุ่ม โดยให้นักศึกษาร่วมกันอภิปรายอย่างหลากหลาย และผู้สอนสรุป
2. บรรยายด้วย PowerPoint หัวข้อเกี่ยวกับ การตรวจรดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
3. จับคู่ สลับกันเป็นผู้ตรวจ และผู้ถูกตรวจ
4. ฝึกการวิเคราะห์ผลระดับโคลีนเอสเตอเรสในเลือด การให้สุขศึกษา และค าแนะน า ร่วมกัน
อภิปราย ซักถาม และผู้สอนให้ข้อเสนอแนะ และน าส่งผลการวิเคราะห์
5. ตอบค าถามท้ายบทท้ายบท
สื่อการเรียนการสอน
1. สื่อ PowerPoint หัวข้อ การตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
2. แบบบันทึกผลการตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
3. เอกสารประกอบการสอนรายวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย เล่มปฏิบัติการของ
อาจารย์ ดร.สิวลี รัตนปัญญา
262
การวัดผล
1. การสังเกตการอภิปราย ความสนใจ และการมีส่วนร่วมในกระบวนการกลุ่มและการเรียน
การสอนในห้องเรียน
2. ผลการสรุปเนื้อหาจากการสืบเสาะหาความรู้ในแต่ละหัวข้อ
3. ผลการการใช้เครื่องมือทางด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย เกี่ยวกับ การตรวจระดับ
โคลีนเอสเตอเรสในเลือด การให้สุขศึกษา ตามโจทย์สถานการณ์ที่ก าหนด
4. การตรวจแบบฝึกหัดท้ายบท
263
การปฏิบัติการที่ 4
การตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
1. แนวคิดการพัฒนากระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส (ส านักโรคจากการประกอบอาชีพและ
สิ่งแวดล้อม, 2558)
กระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส (Cholinesterase reactive paper) เป็นเทคโนโลยีที่ถูก
ื่
พฒนามาจากวิธีวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการเพอมาใช้ในการตรวจภาคสนามในการตรวจวิเคราะห์
ั
เอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสส าหรับการตรวจคัดกรองความเสี่ยงของเกษตรกรจากการได้รับสัมผัสสารเคมี
ก าจัดศัตรูพชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมต โดยกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรสมีหลักการ
ื
ดังนี้
เมื่อสารเคมีก าจัดศัตรูพืชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมต เมื่อเข้าสู่ร่างกายจะยับยั้งการ
ท างานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสในเม็ดเลือดแดงและในพลาสม่า ซึ่งในภาวะปกติเอนไซม์นี้จะท า
หน้าที่สลายสารอะซีติลโคลีน (Acetylcholine) เป็นกรดอะซิติค (Acetic acid) และโคลีน (Choline)
ดังสมการเคมีที่ 1
สมการเคมีที่ 1
Cholineesterase
Acetylcholine Acetic acid + Choline
Hydrolyse (กระดาษเปลี่ยนสีตามความเข้มข้น
ของกรดที่เกิดขึ้น)
แต่ถ้าในภาวะที่ร่างกายได้รับสารออร์กาโนฟอสเฟต การท างานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสจะถูก
ิ
ยับยั้งท าให้ไม่เกดปฏิกิริยา จึงไม่เกิดกรดอะซิติค ดังสมการเคมีที่ 2 หลักการของกระดาษทดสอบโคลีน
ํ
เอสเตอเรสใช้คุณสมบัติของกรดอะซิติค ที่เกิดข้นท าให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ความเป็น กรด - ด่าง
ิ
(pH) ดังนั้น ถ้าสารผสม ระหว่างเลือดหรือพลาสม่า และสารเคมี คือ อะซีติลโคลีน และอนดิเคเตอร์
ื่
(ซึ่งอาจจะใช้สาร Bromthymol blue หรือ สารอน ๆ) การเปลี่ยนแปลงความเป็น กรด – ด่าง ที่
เกิดขึ้นสามารถตรวจได้โดยการเปลี่ยนสีของอนดิเคเตอร์ บนกระดาษทดสอบ ที่ชุบสารเคมีไว้เทียบ
ิ
่
สัดส่วนกรดอะซิติคที่เกิดจากการท างานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสได้ การอานและแปลผลการ
ํ
ํ
ตรวจใช้แผ่นเทียบสีมาตรฐานท่จ าลองสีท่เกิดจากสารละลายกรดอะซิติคที่ความเข้มข้นต่าง ๆ ท า
ปฏิกิริยากับอินดิเคเตอร์
264
สมการเคมีที่ 2
Acetylcholine + Organophosphate ไม่เกิดปฏิกิริยา
(กระดาษไม่เปลี่ยนสี)
ได้มีการทดสอบความไว (sensitivity) และความจ าเพาะ (specificity) ของการตรวจปริมาณ
เอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสของกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส โดยเปรียบเทียบกับการตรวจโดยวิธี
ทางห้องปฏิบัติการ (Bigg’s method) ในภาคสนามพบว่า มีความไว (sensitivity) ร้อยละ 77.04
ความเฉพาะเจาะจง (specificity) ร้อยละ 90.01 และ ความถูกต้อง (positive predicted value)
ร้อยละ 90.38
2. วัตถุประสงค์และประโยชน์ของการตรวจหาระดับโคลีนเอสเตอเรสในเลือด
ื่
2.1 เพอการคัดกรองความเสี่ยงในกลุ่มเกษตรกร และผู้บริโภคที่มีการสัมผัสสารเคมี ก าจัด
ศัตรูพืชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตและกลุ่มคาร์บาเมตจากการประกอบอาชีพเกษตรกรรม และการบริโภค
ผักผลไม้ที่มีการปนเปื้อน
2.2 เป็นการสร้างความตระหนักให้เห็นความส าคัญว่าสารเคมีอาจส่งผลให้เกิดปัญหาสุขภาพ
2.3 เป็นข้อมูลที่จะน าไปสู่การพฒนากระบวนการแก้ปัญหาในชุมชน เช่น การให้สุขศึกษา
ั
การน าข้อมูลไปเสนอเครือข่ายในชุมชน การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้สารเคมีก าจัดศัตรูพชที่
ื
ถูกต้องหรือเหมาะสมต่อไป
265
ปฏิบัติการที่ 4 การตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
ุ
เครื่องมือและอปกรณ์
1. กระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส และแผ่นเทียบสีมาตรฐาน
2. แผ่นกระจก (slide) เข็มเจาะเลือดแบบใบมีด (Lancet) หรือ เข็มเบอร์ 26 หรือ เข็มปากกา
3. หลอดฮมาโตคริตชนิดที่เคลือบสารกันเลือดแข็ง (หลอดที่มีแถบสีแดง) (hematocrit
ี
capillary tube)
4. อับส าลี และส าลีที่ผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว
์
5. 70% แอลกอฮอล
6. ปากคีบ (forceps)
7. ดินน้ ามัน
8. ถุงมือ
9. กล่องส าหรับทิ้งเข็ม และถุงขยะติดเชื้อ
10. เครื่องปั่นฮีมาโตคริต
11. นาฬิกาจับเวลา
12. เอกสารบันทึกผลการตรวจ
13. อปกรณ์เสริมอน ๆ เพอความสะดวกในการทดสอบ เช่น ตะแกรงส าหรับวางหลอดเลือด
ุ
ื่
ื่
ี
(rack) อุปกรณ์ในการเป่าดันพลาสม่าออกจากหลอดฮมาโตคริต
วิธีปฏิบัติ
1. การตรวจสอบคุณภาพของกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส
1.1 การตรวจสอบวันหมดอายุของกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรสชุดตรวจและการอ่านข้อก าหนด
ทุกครั้งเมื่อเปิดใช้งาน
ี่
1.2 การทดสอบโคลีนเอสเตอเรสที่เสื่อมคุณภาพสามารถดูได้จากสีเหลืองของกระดาษทไม่สม่ าเสมอ
หรือเปลี่ยนจากสีเหลืองเป็นสีอื่น ไม่ชื้น ไม่บวม
2. เทคนิควิธีการเจาะเลือด
2.1 ผู้เจาะเลือดล้างมือให้สะอาดก่อนเจาะเลือดทุกครั้งสวมถุงมือ
2.2 ให้เกษตรกรล้างมือให้สะอาดก่อนเจาะเลือดทุกครั้ง
2.3 เตรียมเข็มเจาะ กรณีใช้เข็มปากกาให้ประกอบเข็มดังนี้
2.3.1 เตรียมเข็ม และตัวปากกา
266
2.3.2 เปิดบริเวณหัวปากกา และน าเข็มสวมให้ลงล็อค
2.3.3 ถอดปลอกเข็มออก
2.3.4 สวมหัวปากกาเข้าสู่ที่เดิม และปรับระดับความลึกของเข็ม โดย 1 จะเป็นระดับตื่นที่สุด และ
5 จะเป็นระดับที่ลึกที่สุด (เลือกตามสภาพผิวหนังบริเวณนิ้วที่จะเจาะ)
2.3.5 กดบริเวณปลายปากกา เพื่อขึ้นไก พร้อมเจาะ
267
2.4 ผู้เจาะ เตรียมคีบส าลีปราศจากเชื้อชุบ 70% แอลกอฮอล์ 1 ก้อน และส าลีแห้ง 1 ก้อนไว้ในอุ้ง
มือ
2.5 เลือกนิ้วที่จะเจาะ นิ้วที่ใช้ในการเจาะเลือดควรเป็นนิ้วกลางหรือนิ้วนาง เนื่องจากแต่ละนิ้วมี
ั
็
เยื่อหุ้มเอนที่ไม่ต่อเนื่องกันหากเกิดการอกเสบหรือติดเชื้อจึงมักเป็นที่นิ้วใดนิ้วหนึ่ง ไม่ลามไปยังนิ้วอน
ื่
และเป็นนิ้วที่ใช้งานน้อยกว่านิ้วอื่นซึ่งเป็นนิ้วที่เหมาะสมในการเจาะเลือดปลายนิ้วและนวดคลึงบริเวณ
ปลายนิ้วเพื่อให้เลือดไหลเวียนดี ๆ (โรงพยาบาลสวรรค์ประชารักษ์, 2555)
2.6 ใช้ส าลีปราศจากเชื้อชุบ 70% แอลกอฮอล์เช็ดบริเวณที่จะท าการเจาะเลือดแล้วรอให้แห้ง
2.7 ใช้เข็มหรืออุปกรณ์ส าหรับเจาะเลือดเจาะด้านข้างของปลายนิ้ว
2.8 เช็ดเลือดหยดแรกออกก่อนด้วยส าลีแห้งเพราะอาจมีเนื้อเยื่อและสิ่งปนเปื้อนและท าการ
ี
ทดสอบในเลือดหยดที่ 2 โดยน าหลอดฮมาโตคริตที่เคลือบสารกันเลือดแข็งแตะบริเวณหยุดเลือด
ี
เตรียมท ามุม 45 องศาเพอให้เลือดไหลเข้าสู่หลอดฮมาโตคริตได้ง่าย ใส่เลือดในปริมาณ 3 ใน 4 ของ
ื่
หลอด
268
2.9 น าหลอดที่มีเลือด จิ้มลงก้อนดินน้ ามันเพื่อให้ดินน้ ามันอุดปลายหลอดด้านหนึ่ง
2.10 น าส าลีแห้งกดบริเวณแผลที่ปลายนิ้วจนเลือดหยุด
2.11 ติดชื่อสกุลล าดับของผู้รับการตรวจคัดกรองที่ตัวอย่างเลือดให้ชัดเจน
3. เทคนิคการปั่นแยกพลาสม่าและเม็ดเลือดแดง
ี
น าหลอดฮมาโตคริตที่บรรจุเลือดไปปั่นด้วยเครื่องปั่นฮมาโตคริตความเร็ว 15,000 รอบต่อนาที
ี
นานประมาณ 5 นาทีแรงเหวี่ยงจะท าให้เม็ดเลือดแดงและ Plasma แยกตัวออกจากกันโดยเม็ดเลือด
ี
แดงจะตกอยู่ทางด้านล่างของหลอดเลือดและ Plasma รออยู่ชั้นบน กรณีไม่มีเครื่องปั่นฮมาโตคริต
สามารถตั้งหลอดในแนวดิ่งทิ้งไว้ประมาณ 0.5 ถึง 1 ชั่วโมงเพื่อให้เกิดการแยกตัวของเม็ดเลือดแดงและ
Plasma ได้
269
3
2
1
4. การทดสอบระดับโคลีนเอสเตอเรสในพลาสม่า
ใช้ปากคีบ คีบกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส 1 แผ่นวางลงบนสไลด์ ผู้ตรวจท าการหักหลอด
เลือดเพื่อน าส่วนของพลาสมามาหยดลงบนกระดาษทดสอบ เกลี่ยให้สม่ าเสมอและทั่วแผ่น ปิดทับด้วย
cover slip จับเวลา 4-7 นาทีจึงอ่านผล
อุณหภูมิสิ่งแวดล้อม 25 องศาเซลเซียสให้รอเวลา 7 นาทีเพื่ออ่านผล
อุณหภูมิสิ่งแวดล้อม 35 องศาเซลเซียสให้รอเวลา 6 นาทีเพื่ออ่านผล
อุณหภูมิสิ่งแวดล้อม 40 องศาเซลเซียสให้รอเวลา 5 นาทีเพื่ออ่านผล
อุณหภูมิสิ่งแวดล้อม 45 องศาเซลเซียสให้รอเวลา 4 นาทีเพื่ออ่านผล
5. การอ่านและแปลผล การแปลผลกระดาษทดสอบเทียบกับแผ่นสีมาตรฐานแบ่งได้ 4 ระดับ
5.1 สีเหลืองแสดงระดับปกติหรือเทียบระดับการท างานของโคลีนเอสเตอเรสมีค่ามากกว่าหรือ
เท่ากับ 100 หน่วยต่อมิลลิลิตร
5.2 สีเหลืองอมเขียว แสดงระดับปลอดภัยหรือเทียบระดับการท างานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอ
เรสมีค่ามากกว่าหรือเท่ากับ 80 7.5 แต่ไม่ถึง 100 หน่วยต่อมิลลิลิตร
5.3 สีเขียวแสดงระดับมีความเสี่ยงหรือเทียบการท างานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสมีค่า
มากกว่าหรือเท่ากับ 75 แต่ไม่ถึง 87.5 หน่วยต่อมิลลิลิตร
5.4 สีเขียวเข้มแสดงระดับไม่ปลอดภัยหรือเทียบระดับการท างานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสมี
ค่าน้อยกว่า 75 หน่วยต่อมิลลิลิตร
270
6. การให้สุขศึกษาและค าแนะน าแก่เกษตรกรและประชาชน
6.1 ผลปกติหรือปลอดภัย ควรแนะน าให้หลีกเลี่ยงหรือลดการใช้สารเคมี หลักการใช้สารเคมีอย่าง
ถูกต้อง การใช้อุปกรณ์ป้องกันอนตรายส่วนบุคคลที่ถูกต้องและเหมาะสม และการตรวจประเมินระดับ
ั
เอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสเป็นประจ าทุกปี
6.2 ผลมีความเสี่ยงหรือไม่ปลอดภัยควรแนะน าให้หลีกเลี่ยงหรือลดการใช้สารเคมี หลักการใช้
สารเคมีอย่างถูกต้อง การใช้อปกรณ์ป้องกันอนตรายส่วนบุคคลที่ถูกต้องและเหมาะสม ติดตามเยี่ยม
ุ
ั
เพอประเมินพฤติกรรมการใช้สารเคมีของเกษตรกรและประชาชน และ ท าการตรวจประเมินระดับ
ื่
เอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสซ้ าภายใน 1 เดือน หากผลไม่ดีขึ้นแนะน าให้หยุดใช้สารเคมี
7. บันทึกผล
ใบบันทึกผล
ผู้เจาะเลือด ..............................................................................................
ผู้รับการเจาะเลือด .....................................
ผลการตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด สี.................. แปลผล...............................
ค าแนะน า
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
271
บทสรุป
การตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือดด้วยกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส และแผ่นเทียบ
สีมาตรฐานเป็นที่ยอมรับในงานทางด้านสาธารณสุขระดับปฐมภูมิ ในการช่วยคัดกรองเกษตรกร และ
ื
ประชาชนผู้บริโภค ถึงการรับสัมผัสสารเคมีก าจัดศัตรูพชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต และคาร์เบต ซึ่งเป็น
สารก าจัดศัตรูพืชที่มีการใช้มากที่สุดในประเทศ เป็นวิธีที่สะดวกส าหรับการลงพื้นที่ และไม่รบกวนผู้ถูก
ื่
ตรวจมากนัก เพอให้นักวิชาการสาธารณสุขน าผลที่ได้ไปเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ ในการให้สุขศึกษา
และค าแนะน าการปฏิบัติตนในการใช้สารเคมีก าจัดศัตรูพืชต่อไป
ค าถามท้ายบท
1. จงอธิบายหลักการของการตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
2. จงอธิบายจุดประสงค์ของการตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
3. จงอธิบายการแปลผลการตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
4. จงอธิบายค าแนะน าส าหรับเกษตรกร และประชาชนทั่วไป ส าหรับผลการตรวจในแต่ละ
ระดับ
5. จงอธิบายข้อควรระวังในการตรวจระดับโคลีสเอสเตอเรสในเลือด
เอกสารอ้างอิง
โรงพยาบาลสวรรค์ประชารักษ์. (2555). คู่มือการเก็บและน าส่งสิ่งส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ.
์
นครสวรรค์: กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลสวรรค์ประชารักษ.
ส านักโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม. (2558). องค์ความรู้เกี่ยวกับการตรวจคัดกรองความ
เสี่ยงจากการสัมผัสสารเคมีก าจัดศัตรูพชโดยกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส ส าหรับ
ื
เจ้าหน้าที่สาธารณสุขในหน่วยบริการสุขภาพปฐมภูมิ. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวง
สาธารณสุข.
272
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search