แผนการจัดการเรียนรู้ เทอม ๑ เล่ม ๑

232 แผนผังและตัวอย่าง โคลงกระทู้ ๓ คำ ป่าพึ่งเรือ หมู่ไม้ มากมูล เรือพึ่งพาย พายูร ยาตรเต้า นายพึ่งบ่าว บริบูรณ์ ตามติด มากแฮ เจ้าพึ่งข้า ค่ำเช้า ช่วยสิ้นเสร็จงานฯ (ประถมมาลา) ๘.๒.๓ นักเรียนบอกความเหมือและความแตกต่างระหว่างโคลงสี่สุภาพกับโคลงกระทู้ (แนวคำตอบ โคลงสี่สุภาพเหมือนกับโคลงกระทู้ทุกประการ คือ คณะ สัมผัส คำเอก คำโท คำสร้อย แต่ต่างกันที่คำขึ้นต้นในแต่ละบาทของโคลงกระทู้จะเป็นข้อความ (กระทู้) เมื่ออ่านแต่ละกระทู้เรียง กันจากบาทที่ ๑ ถึงบาทที่ ๔ จะได้ความหมาย) ๘.๓ ขั้นสรุปบทเรียน ๘.๓.๑ นักเรียนรับฟังคำชี้แจงเกี่ยวกับใบงาน ๒.๒ รูปแบบและลักษณะคำประพันธ์โคลงโลกนิติ ๘.๓.๒ นักเรียนและครูร่วมกันสรุป วิเคราะห์รูปแบบคำประพันธ์โคลงโลกนิติ (โคลงโลกนิติ แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทโคลงสี่สุภาพและมีบางบทเป็นโคลงกระทู้โคลงสี่ สุภาพเหมือนกับโคลงกระทู้ทุกประการ คือ คณะ สัมผัส คำเอก คำโท คำสร้อย แต่ต่างกันที่คำขึ้นต้นในแต่ละ บาทของโคลงกระทู้จะเป็นข้อความ (กระทู้) เมื่ออ่านแต่ละกระทู้เรียงกันจากบาทที่ ๑ ถึงบาทที่ ๔ จะได้ ความหมาย) ๙. สื่อการเรียนรู้ / แหล่งการเรียนรู้ ๙.๑ สื่อการเรียนรู้ ๙.๑.๑ ประเภทสื่อ - เอกสารประกอบการสอนเรื่อง โคลงโลกนิติ - ใบงาน ๒.๒ รูปแบบและลักษณะคำประพันธ์โคลงโลกนิติ - Power Point รูปแบบและลักษณะคำประพันธ์โคลงโลกนิติ

233 ๙.๑.๒ วัสดุอุปกรณ์ - ๙.๒ แหล่งเรียนรู้ - หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐานภาษาไทย วรรณคดีวิจักษ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ กลุ่มสาระ การเรียนรู้ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ - อินเทอร์เน็ต - แหล่งข้อมูลสารสนเทศ ๑๐. วิธีการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้ วิธีการวัดผล เครื่องมือ เกณฑ์การประเมินผล ๑. นักเรียนสามารถ ยกตัวอย่างรูปแบบและ ลักษณะคำประพันธ์ พร้อมบอกเหตุผล ประกอบได้ ๑. นักเรียนยกตัวอย่าง รูปแบบและลักษณะคำ ประพันธ์พร้อมบอก เหตุผลประกอบได้ ๑. การถาม-ตอบในชั้นเรียน นักเรียนผ่านเกณฑ์ร้อย ละ ๗๐ ขึ้นไป ๒. นักเรียนสามารถแต่ง คำประพันธ์ประเภท โคลงได้ถูกต้องตามฉันท ลักษณ์ ๒. นักเรียนแต่งคำ ประพันธ์ประเภทโคลงได้ ถูกต้องตามฉันทลักษณ์ ๒. ใบงาน ๒.๒ รูปแบบและ ลักษณะคำประพันธ์โคลง โลกนิติ ๓. นักเรียนสามารถนำ ความรู้และข้อคิดไปปรับ ใช้ในชีวิตประจำวันได้ ๓. สังเกตพฤติกรรมของ ผู้เรียนในระหว่างเรียน ๓. แบบสังเกตพฤติกรรม ระหว่างเรียน นักเรียนมีการแสดงออก ของพฤติกรรมอยู่ใน ระดับดี (เชิงบวก)

234 ๑๑. แบบบันทึกหลังจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ๑๑.๑ ผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ............................................................................................................................. ................................................. ...................................................................................................................................... ........................................ .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ๑๑.๒ ปัญหาและอุปสรรคในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ๑๑.๓ ข้อเสนอแนะและแนวทางการแก้ไข ............................................................................................................................. ................................................. ....................................................................................................................................................... ....................... ............................................................................................................ .................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................................. ................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ลงชื่อ............................................................... (นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม) วันที่ .......... เดือน ............... พ.ศ. ................

235 ความคิดเห็นของครูพี่เลี้ยง ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................................ .................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .................................................................................................................................. ............................................ .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ลงชื่อ.................................................................... (..................................................................) ตำแหน่ง............................................................... วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. .................. ความคิดเห็นของผู้บริหารสถานศึกษาหรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย ............................................................................................................................. ................................................. ................................................................................................................................. ............................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ลงชื่อ.................................................................... (..................................................................) ตำแหน่ง............................................................... วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. ..................

236 แบบสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล ชั้นมัธยมศึกษาปีที่..................... สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้วันที่.......................เดือน........................พ.ศ................... ลำดับที่ ชื่อ – สกุล พฤติกรรม ความสนใจ การแสดง ความคิดเห็น การตอบ คำถาม การรับฟัง ความคิดเห็น ทำงาน ตามที่ได้รับ มอบหมาย รวม ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๒๐ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ๑๐ ๑๑ ๑๒ ๑๓ ๑๔ ๑๕ ๑๖ ๑๗ ๑๘ ๑๙ ๒๐ -๒๑ ๒๒ ๒๓ ๒๔ ๒๕ ๒๖

237 ๒๗ ๒๘ ๒๙ ๓๐ ๓๑ ๓๒ ๓๓ ๓๔ ๓๕ ลงชื่อ……………….......……………….............ผู้สังเกต (นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม) วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. .................. เกณฑ์การให้คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมอย่างสม่ำเสมอ = ดีมาก ให้ ๔ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมบ่อยครั้ง = ดี ให้ ๓ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมบางครั้ง = พอใช้ ให้ ๒ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมน้อยครั้ง = ปรับปรุง ให้ ๑ คะแนน เกณฑ์การตัดสินคุณภาพ ช่วงคะแนน ระดับคุณภาพ ๑๗ - ๒๐ ดีมาก ๑๓ - ๑๖ ดี ๙ - ๑๒ พอใช้ ๕ - ๘ ปรับปรุง เกณฑ์การสรุปผลการประเมิน นักเรียนที่ได้ระดับคุณภาพพอใช้ขึ้นไป ถือว่า ผ่าน

238 คำชี้แจง: ให้นักเรียนอ่านวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ แล้ววิเคราะห์ตามประเด็นที่กำหนด ๑. รูปแบบวรรณดีเรื่อง โคลงโลกนิติพร้อมยกตัวอย่างวรรณคดีที่มีรูปแบบเดียวกัน .............................................................................................................. ........................................... ............................................................................................................................. ............................ ............................................................................................................................. ............................ ............................................................................................................................. ............................ ...................................................................................................... ................................................... ............................................................................................................................. ............................ ......................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. ............................ ............................................................................................................................. ............................ ......................................................................................................................................................... ๒. ลักษณะคำประพันธ์วรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ ............................................................................................................................. ............................ ................................................................................................................................. ........................ .......................................................................................................... ............................................... ............................................................................................................................. ............................ ......................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. ............................ ............................................................................................................................... .......................... ........................................................................................................ ................................................. ............................................................................................................................. ............................ ชื่อ..................................................................................ชั้น.................................เลขที่.................... ใบงานที่ ๒.๒ รูปแบบและลักษณะคำประพันธ์โคลงโลกนิติ

239 คำชี้แจง: ให้นักเรียนอ่านวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ แล้ววิเคราะห์ตามประเด็นที่กำหนด ๑. รูปแบบวรรณดีเรื่อง โคลงโลกนิติพร้อมยกตัวอย่างวรรณคดีที่มีรูปแบบเดียวกัน ตอบ โคลงโลกนิติ จัดเป็นวรรณคดีคำสอนที่มีมาตั้งแต่สมัยโบราณ มีเนื้อหาเป็นคำสอนประเภท ต่าง ๆ ทั้งทางโลกและทางธรรม ตัวอย่างวรรณคดีที่เป็นคำสอนเหมือนกับวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ คือ สุภาษิตพระร่วง สุภาษิตสอนหญิง เพลงยาวถวายโอวาท อิศรญาณภาษิต ๒. ลักษณะคำประพันธ์วรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ ตอบ โคลงโลกนิติแต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทโคลงสี่สุภาพ บางบทเป็นโคลงกระทู้ คือ โคลงสี่ สุภาพที่มีการตั้งข้อความหรือหัวข้อ (กระทู้) ไว้หน้าโคลงทั้ง ๔ บท แล้วแต่งถ้อยคำต่อไปให้มี เนื้อความอธิบาย หรือขยายความกระทู้ให้ชัดเจนยิ่งขึ้น ในโคลงที่ ๔๑ และ ๖๙ เป็นกระทู้เดียว ส่วนโคลงที่ ๔๐๓ เป็นโคลงกระทู้ ๒ คำ ชื่อ..................................................................................ชั้น.................................เลขที่.................... เฉลย ใบงานที่ ๒.๒ รูปแบบและลักษณะคำประพันธ์โคลงโลกนิติ

240 แผนการจัดการเรียนรู้ที่ ๒๐ กลุ่มสาระการเรียนรู้ ภาษาไทย โรงเรียนมัธยมเทศบาล ๖ นครอุดรธานี รายวิชาภาษาไทยพื้นฐาน รหัสวิชา ท๒๑๑๐๑ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ โคลงโลกนิติ เวลาเรียน ๑๔ ชั่วโมง หน่วยการเรียนรู้ย่อยเรื่อง การอ่านวิเคราะห์โคลงโลกนิติ เวลาเรียน ๑ ชั่วโมง ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ ภาคเรียนที่ ๑ ปีการศึกษา ๒๕๖๖ ครูผู้สอน นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม วันที่สอน วันพฤหัสบดี ที่ ๒๙ เดือน มิถุนายน พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๓.๕๐-๑๔.๔๐ น. ห้อง ๑/๗ วันพฤหัสบดี ที่ ๒๙ เดือน มิถุนายน พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๔.๔๐-๑๕.๓๐ น. ห้อง ๑/๖ วันศุกร์ ที่ ๓๐ เดือน มิถุนายน พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๐.๕๕-๑๑.๔๕ น. ห้อง ๑/๕ วันศุกร์ ที่ ๓๐ เดือน มิถุนายน พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๓.๐๐-๑๓.๕๐ น. ห้อง ๑/๓ ๑. มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด มาตรฐาน ท ๕.๑ เข้าใจและแสดงความคิดเห็น วิจารณ์วรรณคดีและวรรณกรรมไทยอย่างเห็น คุณค่าและนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง ตัวชี้วัด ท ๕.๑ ม.๑/๒ วิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมที่อ่านพร้อมยกเหตุผลประกอบ ๒. จุดประสงค์การเรียนรู้ ๑. นักเรียนสามารถบอกรายละเอียดและอธิบายเนื้อหาของโคลงโลกนิติได้ ๒. นักเรียนสามารถอ่านและวิเคราะห์โคลงโลกนิติได้ถูกต้อง ๓. นักเรียนสามารถนำความรู้และข้อคิดไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้ ๓. สาระสำคัญ โคลงโลกนิติฉบับสมเด็จฯ กรมพระยาเดชาดิศร ทรงชำระนี้มีทั้งหมด ๕๙๓ บท เป็นคำสอนที่ให้ข้อคิด เตือนใจ และให้ข้อแนะนำที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมของคนในสังคม มุ่งสอนให้เป็นคนดีและปฏิบัติตนได้อย่าง ถูกต้องในสังคม สอนให้นำความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวัน และให้อยู่ร่วมกันในสังคมอย่างมีความสุข ๔. สาระการเรียนรู้ ๑. ความเป็นมาของโคลงโลกนิติ ๒. ประวัติผู้แต่ง ๓. ลักษณะคำประพันธ์

241 ๕. สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน ๑. ความสามารถในการสื่อสาร ๒. ความสามารถในการคิด ๓. ความสามารถในการแก้ปัญหา ๖. คุณลักษณะอันพึงประสงค์ ๑. มีวินัย ๒. ใฝ่เรียนรู้ ๓. มุ่งมั่นในการทำงาน ๗. ชิ้นงาน หรือภาระงาน ๑. ใบงาน การอ่านวิเคราะห์โคลงโลกนิติ ๘. การจัดกิจกรรมการเรียนรู้(cippa model) ๘.๑ ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน ขั้นที่ ๑ การทบทวนความรู้เดิม ๘.๑.๑ นักเรียนและครูกล่าวสวัสดีทักทายกัน ทบทวนความรู้จากชั่วโมงที่แล้วเกี่ยวกับลักษณะของ การประพันธ์โคลงโลกนิติ ๘.๑.๒ นักเรียนตอบคำถาม และครูยกตัวอย่างโคลงสี่สุภาพ ๑ บทบนกระดาน แล้วครูถามว่าเคยได้ ยินหรือเห็นโคลงบทนี้หรือไม่ จากนั้นให้นักเรียนอ่านโคลงสี่สุภาพพร้อมกัน นาคีมีพิษเพี้ยง สุริโย เลื้อยบ่ทันเดโช แช่มช้า พิษน้อยยิ่งโยโส แมลงป่อง ชูแต่หางเองอ้า อวดอ้างฤทธี ๘.๑.๓ นักเรียนและครูร่วมกันอภิปรายเกี่ยวกับบทประพันธ์ และร่วมกันแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับ โคลงโลกนิติ ครูเชื่อมโยงเข้าสู่บทเรียน ๘.๒ ขั้นกิจกรรมการเรียนรู้ ขั้นที่ ๒ การแสวงหาความรู้ใหม่ ๘.๒.๑ นักเรียนและครูร่วมกันอธิบายเกี่ยวกับเนื้อหาในโคลงโลกนิติ โคลงโลกนิติฉบับสมเด็จฯ กรมพระยาเดชาดิศร ทรงชำระนี้มีทั้งหมด ๕๙๓ บท เป็นคำสอนที่ ให้ข้อคิดเตือนใจ และให้ข้อแนะนำที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมของคนในสังคม มุ่งสอนให้เป็นคนดีและปฏิบัติตน ได้อย่างถูกต้องในสังคม สอนให้นำความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวัน และให้อยู่ร่วมกันในสังคมอย่างมีความสุข

242 ขั้นที่ ๓ การศึกษาทำความเข้าใจข้อมูล ๘.๒.๒ นักเรียนและครูร่วมกันอ่านโคลงโลกนิติในหนังสือเรียนวรรณคดีวิจักษ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ หน้า ๔๑-๔๕ พร้อม ๆ กัน และร่วมกันวิเคราะห์เนื้อหาในโคลงแต่ละบท ขั้นที่ ๔ การแลกเปลี่ยนความรู้ความเข้าใจกับกลุ่ม ๘.๒.๓ นักเรียนแบ่งเป็น ๒ กลุ่มเพื่อทำกิจกรรมในชั้นเรียน โดยให้แต่งนิทาน จากเค้าโครงของสุภาษิต ในโคลงโลกนิติบทใดบทหนึ่ง ๘.๒.๔ นักเรียนเลือกโคลงโลกนิติบทที่นักเรียนเห็นว่ามีความเปรียบเทียบที่คมคายและอธิบายว่า กวี เปรียบอะไรไว้บ้างและอธิบายว่าชอบเพราะเหตุใด ๘.๓ ขั้นสรุปบทเรียน ขั้นที่ ๕ การสรุปและจัดระเบียบความรู้ ๘.๓.๑ นักเรียนและครูร่วมกันสรุป การอ่านบทวิเคราะห์ โคลงโลกนิติ โคลงโลกนิติฉบับสมเด็จฯ กรมพระยาเดชาดิศร ทรงชำระนี้มีทั้งหมด ๕๙๓ บท เป็นคำสอนที่ให้ข้อคิด เตือนใจ และให้ข้อแนะนำที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมของคนในสังคม มุ่งสอนให้เป็นคนดีและปฏิบัติตนได้อย่าง ถูกต้องในสังคม สอนให้นำความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวัน และให้อยู่ร่วมกันในสังคมอย่างมีความสุข ขั้นที่ ๖ การปฎิบัติ ให้นักเรียนสมาชิกกลุ่มเดิมร่วมกันแสดงบทบาทสมมุติจากนิทานที่ตนเองแต่งเพื่อสื่อให้เห็นถึงความเข้าใจใน บทกลอนและยังเป็นการแสดงความคิดสร้างสรรค์ของนักเรียน ขั้นที่ ๗ ประยุกต์ใช้ความรู้ ๘.๓.๒ นักเรียนรับฟังคำชี้แจงเกี่ยวกับใบงาน การอ่านวิเคราะห์ โคลงโลกนิติ ๙. สื่อการเรียนรู้ / แหล่งการเรียนรู้ ๙.๑ สื่อการเรียนรู้ ๙.๑.๑ ประเภทสื่อ - เอกสารประกอบการสอนเรื่อง การอ่านวิเคราะห์ โคลงโลกนิติ - ใบงาน การอ่านวิเคราะห์ โคลงโลกนิติ - Power Point การอ่านวิเคราะห์ โคลงโลกนิติ ๙.๑.๒ วัสดุอุปกรณ์ - ๙.๒ แหล่งเรียนรู้ - หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐานภาษาไทย วรรณคดีวิจักษ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ กลุ่มสาระ การเรียนรู้ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ - อินเทอร์เน็ต - แหล่งข้อมูลสารสนเทศ

243 ๑๐. วิธีการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้ วิธีการวัดผล เครื่องมือ เกณฑ์การประเมินผล ๑. นักเรียนสามารถบอก รายละเอียดและอธิบาย เนื้อหาของโคลงโลกนิติ ได้ ๑. นักเรียนบอก รายละเอียดและอธิบาย เนื้อหาของโคลงโลกนิติ ได้ ๑. การถาม-ตอบในชั้นเรียน นักเรียนผ่านเกณฑ์ร้อย ละ ๗๐ ขึ้นไป ๒. นักเรียนสามารถอ่าน และวิเคราะห์โคลงโลก นิติได้ถูกต้อง ๒. นักเรียนอ่านและ วิเคราะห์โคลงโลกนิติได้ ถูกต้อง ๒. ใบงาน การอ่านวิเคราะห์ โคลงโลกนิติ ๓. กิจกรรมแสดงบทบาท สมมุติจากโคลงโลกนิติ ๓. นักเรียนสามารถนำ ความรู้และข้อคิดไปปรับ ใช้ในชีวิตประจำวันได้ ๓. สังเกตพฤติกรรมของ ผู้เรียนในระหว่างเรียน ๔. แบบสังเกตพฤติกรรม ระหว่างเรียน นักเรียนมีการแสดงออก ของพฤติกรรมอยู่ใน ระดับดี (เชิงบวก)

244 ๑๑. แบบบันทึกหลังจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ๑๑.๑ ผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ๑๑.๒ ปัญหาและอุปสรรคในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ............................................................................................................................. ................................................. .......................................................................................................................................... .................................... .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ................................................................................................................................ .............................................. .............................................................................................................................................................................. ๑๑.๓ ข้อเสนอแนะและแนวทางการแก้ไข ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .................................................................................................................................................................... .......... ......................................................................................................................... ..................................................... ............................................................................................................................. ................................................. ......................................................................................................................................................... ..................... ............................................................................................................. ................................................................. ลงชื่อ............................................................... (นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม) วันที่ .......... เดือน ............... พ.ศ. ................

245 ความคิดเห็นของครูพี่เลี้ยง .......................................................................................................................... .................................................... ............................................................................................................................. ................................................. ........................................................................................................................................................... ................... ................................................................................................................ .............................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ................................................................................................................................................ .............................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ................................................................................................................................... ........................................... ลงชื่อ.................................................................... (..................................................................) ตำแหน่ง............................................................... วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. .................. ความคิดเห็นของผู้บริหารสถานศึกษาหรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ลงชื่อ.................................................................... (..................................................................) ตำแหน่ง............................................................... วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. ..................

246 แบบสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล ชั้นมัธยมศึกษาปีที่..................... สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้วันที่.......................เดือน........................พ.ศ................... ลำดับที่ ชื่อ – สกุล พฤติกรรม ความสนใจ การแสดง ความคิดเห็น การตอบ คำถาม การรับฟัง ความคิดเห็น ทำงาน ตามที่ได้รับ มอบหมาย รวม ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๒๐ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ๑๐ ๑๑ ๑๒ ๑๓ ๑๔ ๑๕ ๑๖ ๑๗ ๑๘ ๑๙ ๒๐ -๒๑ ๒๒ ๒๓ ๒๔ ๒๕ ๒๖

247 ๒๗ ๒๘ ๒๙ ๓๐ ๓๑ ๓๒ ๓๓ ๓๔ ๓๕ ลงชื่อ……………….......……………….............ผู้สังเกต (นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม) วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. .................. เกณฑ์การให้คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมอย่างสม่ำเสมอ = ดีมาก ให้ ๔ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมบ่อยครั้ง = ดี ให้ ๓ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมบางครั้ง = พอใช้ ให้ ๒ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมน้อยครั้ง = ปรับปรุง ให้ ๑ คะแนน เกณฑ์การตัดสินคุณภาพ ช่วงคะแนน ระดับคุณภาพ ๑๗ - ๒๐ ดีมาก ๑๓ - ๑๖ ดี ๙ - ๑๒ พอใช้ ๕ - ๘ ปรับปรุง เกณฑ์การสรุปผลการประเมิน นักเรียนที่ได้ระดับคุณภาพพอใช้ขึ้นไป ถือว่า ผ่าน

248 คำชี้แจง ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้ให้ถูกต้อง ๑. โลกนิติ แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทใด ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ๒. โลกนิติถูกจารึกไว้เพื่อสอนให้คนนำไปปฏิบัติ ณ ที่ใด ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ๓. นักเรียนสรุปย่อความเป็นมาและประวัติผู้แต่งโคลงโลกนิติ ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ๔. นักเรียนอธิบายสัมผัสจากแผนผังโลงสี่สุภาพ ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ๕. โคลงโลกนิติ มุ่งสอนคนในด้านใด ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ชื่อ........................................................................ชั้น........................เลขที่............................. ใบงานที่ ๒.๓ เรื่อง การอ่านวิเคราะห์บทเรียน

249 คำชี้แจง ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้ให้ถูกต้อง ๑. โลกนิติ แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทใด ตอบ แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทโคลงสี่สุภาพ (ประเภทโคลงสุภาษิต) ๒. โลกนิติถูกจารึกไว้เพื่อสอนให้คนนำไปปฏิบัติ ณ ที่ใด ตอบ ทรงปฏิสังขรณ์ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารตั้งแต่ พ. ศ. ๒๓๗๔ และมีพระ ราชประสงค์ให้จารึกสุภาษิตคำสอนลงบนแผ่นศิลาประดับไว้ภายในวัดพระเชตุพนฯ เพื่อให้ผู้คนจดจำข้อคิดที่ดี งามและนำไปปฏิบัติให้เกิดผล ๓. นักเรียนสรุปย่อความเป็นมาและประวัติผู้แต่งโคลงโลกนิติ ตอบ โคลงโลกนิติ แปลว่า ระเบียบแบบแผนของโลก มีเนื้อหาเป็นคำสอนทั้งทางโลกและทางธรรม เนื้อหาเป็นคำสอนทั้งทางโลกและทางธรรม เนื้อหามาจากคาถาบาลีที่ปรากฏในคัมภีร์ ต่าง ๆ เดิมนักปราชญ์ สมัยก่อนแปลโคลงโลกนิติเป็นร้อยแก้ว ก่อนแต่งเป็นโคลงสี่สุภาพ รัชกาลที่ ๓ ทรงมีรับสั่งให้สมเด็จพระเจ้า บรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร รวบรวมโคลงโลกนิติของเก่ามาชำระ แล้วนำทูลเกล้า ถวาย เพื่อจารึกไว้บน แผ่นศิลา ประดับศาลาทิศทั้ง ๔ โดยรอบมณฑป สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร มีพระนาม ว่า พระองค์เจ้าชายมั่ง เป็นพระราชโอรสในรัชกาลที่ ๒ กับจอมเจ้ามารดานิ่ม ธิดาเจ้าพระยาพระคลัง (หน) งานพระนิพนธ์ที่ปรากฏ ได้แก่โคลงโลกนิติ โคลงนิราศเสด็จไปทัพเวียงจันทน์ ฉันท์สังเวยพระมหาเศวตฉัตร และฉันท์ดุษฎีสังเวยต่าง ๆ ๔. นักเรียนอธิบายสัมผัสจากแผนผังโลงสี่สุภาพ ตอบ สัมผัสในโคลงสี่สุภาพเป็นสัมผัสสระ กกำหนดไว้ดังนี้ คำที่ ๗ ของบาทที่ ๑ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๕ ของบาทที่ ๒ และบาทที่ ๓ และคำที่ ๗ ของบาทที่ ๒ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๕ ของบาทที่ ๔ ๕. โคลงโลกนิติ มุ่งสอนคนในด้านใด ตอบ โคลงโลกนิติสอนให้รู้จักความดีความชั่ว การที่เราได้รับผลอย่างไรย่อมมีเหตุจากการกระทำของ เราทั้งสิ้น ผู้ทำดีย่อมได้รับผลดีตอบแทน ส่วนผู้ทำชั่ว ผลที่เกิดจากการทำชั่วนั้น ย่อมกัดกร่อนใจซึ่งเปรียบได้ กับสนิมกัดกร่อนเนื้อเหล็กให้ผุพังไป ดังที่ว่า ... กินกัดเนื้อเหล็กจน กร่อนขร้ำ บาปเกิดแต่ตนคน เป็นบาป ชื่อ........................................................................ชั้น........................เลขที่............................. เฉลย ใบงานที่ ๒.๓ เรื่อง การอ่านวิเคราะห์บทเรียน

250 แผนการจัดการเรียนรู้ที่ ๒๑ กลุ่มสาระการเรียนรู้ ภาษาไทย โรงเรียนมัธยมเทศบาล ๖ นครอุดรธานี รายวิชาภาษาไทยพื้นฐาน รหัสวิชา ท๒๑๑๐๑ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ โคลงโลกนิติ เวลาเรียน ๑๔ ชั่วโมง หน่วยการเรียนรู้ย่อยเรื่อง วิเคราะห์และอธิบายคุณค่าด้านเนื้อหา โคลงโลกนิติ เวลาเรียน ๑ ชั่วโมง ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ ภาคเรียนที่ ๑ ปีการศึกษา ๒๕๖๖ ครูผู้สอน นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม วันที่สอน วันศุกร์ ที่ ๓๐ เดือน มิถุนายน พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๓.๕๐-๑๔.๔๐ น. ห้อง ๑/๗ วันจันทร์ ที่ ๓ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๐๘.๒๕-๐๙.๑๕ น. ห้อง ๑/๖ วันจันทร์ ที่ ๓ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๐.๐๕-๑๐.๕๕ น. ห้อง ๑/๕ วันจันทร์ ที่ ๓ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๓.๐๐-๑๓.๕๐ น. ห้อง ๑/๓ ๑. มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด มาตรฐาน ท ๕.๑ เข้าใจและแสดงความคิดเห็น วิจารณ์วรรณคดีและวรรณกรรมไทยอย่างเห็น คุณค่าและนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง ตัวชี้วัด ท ๕.๑ ม.๑/๑ สรุปเนื้อหาวรรณคดีและวรรณกรรมที่อ่าน ม.๑/๒ วิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมที่อ่านพร้อมยกเหตุผลประกอบ ม.๑/๓ อธิบายคุณค่าของวรรณคดีและวรรณกรรมที่อ่าน ม.๑/๔ สรุปความรู้และข้อคิดจากการอ่านเพื่อประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง ๒. จุดประสงค์การเรียนรู้ ๑. นักเรียนสามารถอธิบายคุณค่าด้านเนื้อหาในโคลงโลกนิติได้ ๒. นักเรียนสามารถวิเคราะห์คุณค่าด้านเนื้อหาของ โคลงโลกนิติ พร้อมยกเหตุผลประกอบได้ ๓. นักเรียนสามารถนำความรู้และข้อคิดไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้ ๓. สาระสำคัญ โคลงโลกนิติเป็นโคลงสุภาษิตที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อสอนให้ทุกคนในสังคมเป็นคนดี ปฏิบัติตนได้อย่าง ถูกต้องเหมาะสมในทุกโอกาสและสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข นอกจากนี้โคลงโลกนิติยังมีศิลปะการ ประพันธ์ที่ดีเด่นด้านความเปรียบที่คมคายและมีเนื้อหาที่เป็นคติสอนใจ จากบทที่คัดมาให้ศึกษา สามารถ วิเคราะห์คุณค่าด้านเนื้อหาและด้านวรรณศิลป์ได้ คุณค่าด้านเนื้อหา โคลงโลกนิติ มีเนื้อหาที่สะท้อนให้เห็นความเชื่อ ค่านิยม จริยธรรม ที่ผู้คนในสังคม ยึดถือเป็นอุดมคติและเป็นหลักในการปฏิบัติตนสืบต่อมาช้านาน หากผู้อ่านพิจารณาให้ลึกซึ้ง จะทำให้เข้าใจถึง สัจธรรมของชีวิตมากยิ่งขึ้นและสามารถนำข้อคิดไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้

251 ๔. สาระการเรียนรู้ ๑. คุณค่าด้านเนื้อหาในโคลงโลกนิติ ๒. การนำโคลงโลกนิติไปปรับใช้ในชีวิตประจำวัน ๕. สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน ๑. ความสามารถในการสื่อสาร ๒. ความสามารถในการคิด ๓. ความสามารถในการแก้ปัญหา ๖. คุณลักษณะอันพึงประสงค์ ๑. มีวินัย ๒. ใฝ่เรียนรู้ ๓. มุ่งมั่นในการทำงาน ๗. ชิ้นงาน หรือภาระงาน ๑ ใบงาน การวิเคราะห์คุณค่าโคลงโลกนิติ ๘. การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ๘.๑ ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน ๘.๑.๑ นักเรียนและครูทักทายกัน ครูทบทวนความรู้จากชั่วโมงที่แล้วเกี่ยวกับเนื้อหาในโคลงโลกนิติ ๘.๑.๒ นักเรียนตอบคำถาม นักเรียนยกตัวอย่างสำนวนสุภาษิตที่ตนคุ้นเคย คนละ ๑ สำนวน พร้อม อธิบายความหมาย ๘.๑.๓ นักเรียนและครูร่วมกันอภิปรายเกี่ยวกับส่วนที่คล้ายกันระหว่างสำนวนสุภาษิตและโคลงโลก นิติ ครูเชื่อมโยงเข้าสู่บทเรียน ๘.๒ ขั้นกิจกรรมการเรียนรู้ ๘.๒.๑ นักเรียนและครูร่วมกันอธิบายเกี่ยวกับเนื้อหาในโคลงโลกนิติ โคลงโลกนิติเป็นโคลงสุภาษิตที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อสอนให้ทุกคนในสังคมเป็นคนดี ปฏิบัติตนได้ อย่างถูกต้องเหมาะสมในทุกโอกาสและสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข สามารถวิเคราะห์คุณค่าด้าน เนื้อหา ได้ดังนี้ ๑. สอนให้ยึดมั่นในความดี ๒. สอนให้มีไมตรีจิต ๓. สอนให้คิดกตัญญู ๔. สอนให้รู้รักษาความสัตย์ ๕. สอนให้หัดเลือกคบคน ๖. สอนให้สนใจการศึกษา ๗. สอนให้พึ่งพาตนเอง

252 ๘. สอนให้รู้จักเป็นผู้ประมาณตน ๙. สอนให้เป็นคนตั้งใจจริง ๑๐. สอนให้ละทิ้งความโอ้อวด ๘.๒.๒ นักเรียนและครูร่วมกันอ่านโคลงโลกนิติที่ให้คุณค่าด้านเนื้อหาพร้อม ๆ กัน (เนื้อหาในใบความรู้) ๘.๒.๓ นักเรียนแบ่งกลุ่มเป็น ๑๐ กลุ่ม กลุ่มละเท่า ๆ กัน เพื่อทำกิจกรรม โคลงโลกนิติคิดคุณค่า ให้ นักเรียนแต่ละกลุ่มส่งตัวแทนออกมาจับสลากเลือกโคลงโลกนิติที่ให้คุณค่าด้านเนื้อหากลุ่มละ ๑ หัวข้อ ๘.๒.๔ นักเรียนแต่ละกลุ่มลงมือทำกิจกรรม โดยให้นักเรียนค้นหาสำนวนสุภาษิตที่มีความคล้ายคลึง กับโคลงโลกนิติตามหัวข้อกลุ่มของตน กลุ่มละ ๓ สำนวน แล้วให้อธิบายการนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวัน นักเรียนมีเวลากลุ่มละ ๑๐ นาที เมื่อเสร็จแล้วให้ออกมานำเสนอทีละกลุ่มเรียงตามหัวข้อที่ครูกำหนดให้ ๘.๓ ขั้นสรุปบทเรียน ๘.๓.๑ นักเรียนและครูร่วมกันสรุป การวิเคราะห์คุณค่าด้านเนื้อหาในโคลงโลกนิติ ๘.๓.๒ นักเรียนรับฟังคำชี้แจงเกี่ยวกับใบงาน การวิเคราะห์คุณค่าโคลงโลกนิติ ๙. สื่อการเรียนรู้ / แหล่งการเรียนรู้ ๙.๑ สื่อการเรียนรู้ ๙.๑.๑ ประเภทสื่อ - เอกสารประกอบการสอนเรื่อง การวิเคราะห์คุณค่าโคลงโลกนิติ - ใบงาน การวิเคราะห์คุณค่าโคลงโลกนิติ - Power Point การวิเคราะห์คุณค่าโคลงโลกนิติ ๙.๑.๒ วัสดุอุปกรณ์ - กระดาษ - ปากกาไวท์บอร์ด ๙.๒ แหล่งเรียนรู้ - หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐานภาษาไทย วรรณคดีวิจักษ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ กลุ่มสาระการเรียนรู้ ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ - หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐานภาษาไทย วรรณคดีและวรรณกรรม กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ - อินเทอร์เน็ต - แหล่งข้อมูลสารสนเทศ

253 ๑๐. วิธีการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้ วิธีการวัดผล เครื่องมือ เกณฑ์การประเมินผล ๑. นักเรียนสามารถ อธิบายคุณค่าด้านเนื้อหา ในโคลงโลกนิติได้ ๑. นักเรียนอธิบายคุณค่า ด้านเนื้อหาในโคลงโลก นิติได้ ๑. การถาม-ตอบในชั้นเรียน นักเรียนผ่านเกณฑ์ร้อย ละ ๗๐ ขึ้นไป ๒. นักเรียนสามารถ วิเคราะห์คุณค่าด้าน เนื้อหาของ โคลงโลกนิติ พร้อมยกเหตุผล ประกอบได้ ๒. นักเรียนวิเคราะห์ คุณค่าด้านเนื้อหาของ โคลงโลกนิติ พร้อมยก เหตุผลประกอบได้ ๒. ใบงาน การวิเคราะห์ คุณค่าโคลงโลกนิติ ๓. กิจกรรม โคลงโลกนิติคิด คุณค่า ๓. นักเรียนสามารถนำ ความรู้และข้อคิดไปปรับ ใช้ในชีวิตประจำวันได้ ๓. สังเกตพฤติกรรมของ ผู้เรียนในระหว่างเรียน ๔. แบบสังเกตพฤติกรรม ระหว่างเรียน นักเรียนมีการแสดงออก ของพฤติกรรมอยู่ใน ระดับดี (เชิงบวก)

254 ๑๑. แบบบันทึกหลังจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ๑๑.๑ ผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ............................................................................................................................. ................................................. ...................................................................................................................................... ........................................ .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ๑๑.๒ ปัญหาและอุปสรรคในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ .................................................................................................................. ............................................................ ............................................................................................................................. ................................................. ................................................................................................................................................... ........................... ........................................................................................................ ...................................................................... ............................................................................................................................. ................................................. ........................................................................................................................................ ...................................... ๑๑.๓ ข้อเสนอแนะและแนวทางการแก้ไข .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................................................................. . ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ................................................................................................................................................................. ............. ลงชื่อ............................................................... (นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม) วันที่ .......... เดือน ............... พ.ศ. ................

255 ความคิดเห็นของครูพี่เลี้ยง ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ลงชื่อ.................................................................... (..................................................................) ตำแหน่ง............................................................... วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. .................. ความคิดเห็นของผู้บริหารสถานศึกษาหรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย ............................................................................................................................. ................................................. ....................................................................................................................................................... ....................... ............................................................................................................ .................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................................. ................................. .............................................................................................................................................................................. ลงชื่อ.................................................................... (..................................................................) ตำแหน่ง............................................................... วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. ..................

256 แบบสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล ชั้นมัธยมศึกษาปีที่..................... สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้วันที่.......................เดือน........................พ.ศ................... ลำดับที่ ชื่อ – สกุล พฤติกรรม ความสนใจ การแสดง ความคิดเห็น การตอบ คำถาม การรับฟัง ความคิดเห็น ทำงาน ตามที่ได้รับ มอบหมาย รวม ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๒๐ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ๑๐ ๑๑ ๑๒ ๑๓ ๑๔ ๑๕ ๑๖ ๑๗ ๑๘ ๑๙ ๒๐ -๒๑ ๒๒ ๒๓ ๒๔ ๒๕ ๒๖

257 ๒๗ ๒๘ ๒๙ ๓๐ ๓๑ ๓๒ ๓๓ ๓๔ ๓๕ ลงชื่อ……………….......……………….............ผู้สังเกต (นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม) วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. .................. เกณฑ์การให้คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมอย่างสม่ำเสมอ = ดีมาก ให้ ๔ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมบ่อยครั้ง = ดี ให้ ๓ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมบางครั้ง = พอใช้ ให้ ๒ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมน้อยครั้ง = ปรับปรุง ให้ ๑ คะแนน เกณฑ์การตัดสินคุณภาพ ช่วงคะแนน ระดับคุณภาพ ๑๗ - ๒๐ ดีมาก ๑๓ - ๑๖ ดี ๙ - ๑๒ พอใช้ ๕ - ๘ ปรับปรุง เกณฑ์การสรุปผลการประเมิน นักเรียนที่ได้ระดับคุณภาพพอใช้ขึ้นไป ถือว่า ผ่าน

258 โคลงโลกนิติเป็นโคลงสุภาษิตที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อสอนให้ทุกคนในสังคมเป็นคนดี ปฏิบัติตนได้อย่าง ถูกต้องเหมาะสมในทุกโอกาสและสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข สามารถวิเคราะห์คุณค่าด้านเนื้อหา ได้ ดังนี้ ๑. สอนให้ยึดมั่นในความดี โคลงโลกนิติมีคำสอนเรื่องการยึดมั่นในศีลธรรมหรือความดี และเชื่อในเรื่องกฎแห่งกรรม คือ การทำดีย่อมได้รับผลเป็นความดี การทำความชั่วย่อมได้รับผลเป็นความชั่ว และความชั่วนั้นย่อมกัดกร่อนจิตใจ และให้ผลร้ายแก่คนที่กระทำความชั่วเช่นเดียวกับสนิมที่กัดเนื้อเหล็กให้กร่อน ใช้การไม่ได้ และผุพังไปในที่สุด ดังบทที่ว่า (๑๐๑) สนิมเหล็กเกิดแต่เนื้อ ในตน กินกัดเนื้อเหล็กจน กร่อนขร้ำ บาปเกิดแต่ตนคน เป็นบาป บาปย่อมทำโทษซ้ำ ใส่ผู้บาปเอง นอกจากนี้ โคลงโลกนิติ ยังกล่าวถึงความชั่วและความดี โดยเปรียบเทียบว่าวัวควายเมื่อตายไปก็ยัง เหลือเขาและหนังซึ่งยังเป็นประโยชน์ แต่คนเราเมื่อตายแล้ว ย่อมสูญสลายทุกอย่าง คงเหลือแต่คพกล่าวขาน ถึงความดีและความชั่วที่ได้กระทำไว้เมื่อยังมีชีวิต ดังความที่ว่า (๓๐๘) โคควายวายชีพได้ เขาหนัง เป็นสิ่งเป็นอันยัง อยู่ไซร้ คนเด็ดดับสูญสัง- ขารร่าง เป็นซื่อเป็นเสียงได้ แต่ร้ายกับดี ๒. สอนให้มีไมตรีจิต ดังโคลงที่กล่าวว่า ในโลกนี้มีสิ่งใดที่สามารถผูกใจหมู่ซนทั้งหลายได้ แม้จะใช้เหล็กที่มีขนาด ใหญ่เท่าลำตาลมัดตรึงไว้ก็ไม่แน่นหนาหรือจะใช้เวทมนตร์คาถานานเข้าก็เสื่อมหาย แต่หากผูกใจผู้คนทั้งหลาย ด้วยไมตรีย่อมยั่งยืนอย่างไม่เสื่อมคลาย (๕๐๑) โครซักผูกโลกแม้ รัดตรึง เหล็กเท่าลำตาลตรึง ไป่หมั้น มนตร์ยาผูกนานหึง หายเสื่อม ผูกเพื่อไมตรีนั้น แน่นเท้าวันตาย ใบความรู้ คุณค่าด้านเนื้อหาในโคลงโลกนิติ

259 ๓. สอนให้คิดกตัญญู โคลงโลกนิติมีคำสอนเรื่องความกตัญญูและการรู้สำนึกในพระคุณของบิดามารดา และครู อาจารย์โดยกล่าวเปรียบเทียบว่าพระคุณของมารดานั้นยิ่งใหญ่ เปรียบได้กับแผ่นดิน พระคุณของบิดาก็ กว้างขวางราวกับท้องฟ้าหรืออากาศ พระคุณของพี่นั้นก็สูงราวกับยอดเขาพระสุเมรุและพระคุณของครูก็ล้ำลึก และกว้างขวางราวกับแม่น้ำหรือมากมายราวกับน้ำในแม่น้ำ (๒๓๑) คุณแม่หนาหนักเพี้ยง พสุธา คุณบิดรดุจอา- กาศกว้าง คุณพี่พ่างศิขรา เมรุมาศ คุณพระอาจารย์อ้าง อาจสู้สาคร นอกจากนี้ยังมีโคลงอีกบทหนึ่งซึ่งกล่าวถึงความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณโดยเฉพาะบิดามารดา ถ้าบุคคล ใดละทิ้งหรือไม่ดูแลยามที่ท่านแก่ชรา อันเป็นการกระทำที่ปราศจากความกตัญญูชีวิตของผู้นั้นย่อมพานพบ แต่สิ่งไม่ดี (๒๑๔) คนใดละพ่อทั้ง มารดา อันทุพพลชรา- ภาพแล้ว ขับไล่ไป่มีปรา- ณีเนตร คนดั่งนี้ฤาแคล้ว คลาดพ้นไภยัน ๔) สอนให้รู้รักษาความสัตย์ โคลงโลกนิติบทหนึ่งกล่าวถึงการรักษาความสัตย์ไว้ว่าเป็นสิ่งสำคัญมากที่สุด นอกเหนือจาก การรักษาศักดิ์ศรีและการแสวงหาความรู้แม้จะต้องสละชีวิตก็อย่ายอมเสียความสัตย์เป็นอันขาด (๖๙) เสียสินสงวนศักดิ์ไว้ วงศ์หงส์ เสียศักดิ์สู้ประสงค์ สิ่งรู้ เสียรู้เร่งดำรง ความสัตย์ไว้นา เสียสัตย์อย่าเสียสู้ ชีพม้วยมรณา ๕) สอนให้หัดเลือกคบคน โคลงโลกนิติสอนให้รู้จักการพิจารณาและไม่ประมาทในการเลือกคบคนโดย เปรียบเทียบว่ามหาสมุทรแม้จะลึกเพียงใด ยังอาจใช้สายดิ่งวัดได้หรือภูเขาจะสูงเพียงใดก็ยังวัดระยะความสูง ได้ แต่จิตใจของคนนั้นยากที่จะหยั่งถึงหรือเข้าใจได้ดังนั้นจึงไม่ควรไว้วางใจหรือเชื่อใจใครง่าย ๆ ดังโคลงบท ที่ว่า

260 (๗๗) พระสมุทรสุดลึกล้น คณนาหยั่งได้ สายดิ่งทิ้งทอดมา หยั่งได้ เขาสูงอาจวัดวา กำหนด จิตมนุษย์นี้ไซร้ ยากแท้หยั่งถึง ๖) สอนให้สนใจการศึกษา คือสอนให้เห็นความสำคัญของการเรียน มีความขยันหมั่นเพียรในการศึกษา เนื่องจากวิชาความรู้มีคุณค่ายิ่งกว่าทรัพย์สมบัติทั้งหลายและคงอยู่ติดตัวไปจนตาย ไม่มีใครมาแย่งชิงไปได้ดัง โคลงบทที่ว่า (๑๗๗) ความรู้ดูยิ่งล้ำ สินทรัพย์ คิดค่าควรเมืองนับ ยิ่งไซร้ เพราะเหตุจักอยู่กับ กายอาต-มานา โจรจักเบียนบ่ได้ เร่งรู้เรียนเอา ๗) สอนให้พึ่งพาตนเอง ซึ่งตรงกับพุทธศาสนสุภาษิตที่ว่า อัตตาหิอัตโนนาโถ หมายถึง ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน แม้เราจะตกอยู่ในภาวะอับจน แต่ก็ต้องรู้จักนำพาตนเองให้หลุดพ้นจากภาวะดังกล่าว โดยไม่เที่ยวไป เบียดเบียนหรือขอความช่วยเหลือผู้อื่น แต่ควรพึ่งพาตนเองเป็นอันดับแรก (๒๘๘) ถึงจนทนสู้กัด กินเกลือ อย่าเที่ยวแล่เนื้อเถือ พวกพ้อง อดอยากเยี่ยงอย่างเสือ สงวนศักดิ์ โซก็เสาะใส่ท้อง จับเนื้อกินเอง ๘) สอนให้เป็นผู้รู้จักประมาณตน โดยกล่าวเปรียบเทียบกับนกในธรรมชาติว่านกจะหากินและทำรัง แต่พอตัวเองและครอบครัว ดังนั้น มนุษย์ก็ควรดำเนินชีวิตด้วยความพอดีอันเป็นวิถีทางที่สอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร (๒๔) นกน้อยขนน้อยแต่ พอตัว รังแต่งจุเมียผัว อยู่ได้ มักใหญ่ย่อมคนหวัว ไพเพิด ทำแต่พอตัวไซร้ อย่าให้คนหยัน

261 ๙) สอนให้เป็นคนตั้งใจจริง การทำสิ่งใดก็ตาม ให้ท้าด้วยความตั้งใจ โดยเฉพาะในเรื่องการเรียนและการทำงาน เพราะ หากละเลยหรือไม่เอาใจใส่ในสิ่งที่ทำย่อมไม่มีวันที่จะเกิดความชำนาญและประสบความสำเร็จได้ ดังโคลงโลกนิติในบทที่ว่า (๙๘) เจ็ดวันเว้นดีดซ้อม ดนตรี อักขระห้าวันหนี เนิ่นช้า สามวันจากนารี เป็นอื่น วันหนึ่งเว้นล้างหน้า อับเศร้าศรีหมอง ๑๐) สอนให้ละทิ้งความโอ้อวด โคลงโลกนิติบทหนึ่งสอนถึงเรื่องความโอ้อวดไว้โดยเปรียบเทียบกับกิริยาหรือธรรมชาติของ สัตว์อย่างงูและแมงป่อง เนื่องจากงูเป็นสัตว์ที่มีพิษ แต่โดยปกติมักเคลื่อนไหวหรือเลื้อยอย่างเชื่องช้า และเรา ไม่อาจเดาได้ว่างูตัวนั้นมีพิษมากน้อยเพียงใด ต่างไปจากแมงป่องซึ่งมีพิษน้อยกว่างูแต่กลับชูหางข่มขู่ศัตรูหรือ สัตว์ที่เข้าใกล้ดังนั้นในฐานะที่เราเป็นมนุษย์จึงควรมีความอ่อนน้อมถ่อมตน ไม่ควรโอ้อวดสรรพคุณของตนเอง เพราะไม่มีใครอยากจะอยู่ใกล้กับคนที่ชอบโอ้อวด นอกจากนี้ความโอ้อวด อาจทำให้เราอับอายได้ในภายหลัง หากไม่มีความรู้หรือความสามารถดังที่เคยโอ้อวดไว้ (๒๓) นาคีมีพิษเพี้ยง สุริโย เลื้อยบ่ทำเดโช แช่มช้า พิษน้อยหยิ่งโยโส แมลงป่อง ชูแต่หางเองอ้า อวดอ้างฤทธิ์ * ในที่นี้หมายถึง แมงป่อง ในทางกีฏวิทยา แมลงใช้กับสัตว์ที่มี ๖ขา และมีปีกบิน

262 คำชี้แจง: ให้นักเรียนอ่านวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ แล้ววิเคราะห์และอธิบายตามประเด็นที่กำหนด ๑. สภาพสังคมที่ปรากฏในวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ๒. คำสอนที่ปรากฏในวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ๓. ค่านิยมที่ปรากฏในวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... ใบงานที่ ๒.๔ การวิเคราะห์คุณค่าโคลงโลกนิติ ชื่อ..........................................................................................ชั้น..............................เลขที่..............................

263 คำชี้แจง: ให้นักเรียนอ่านวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ แล้ววิเคราะห์และอธิบายตามประเด็นที่กำหนด ๑. สภาพสังคมที่ปรากฏในวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ ตอบ สภาพสังคมที่ปรากฏในวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ คือ สังคมที่กำลังเริ่มต้นใหม่ บ้านเมืองสงบสุข ราษฎรมีความสุข ไม่เดือดร้อนกับการทำสงคราม กวีจึงสอนให้คนเป็นคนดี มีคุณธรรม จริยธรรม เห็นความสำคัญของการศึกษาเล่าเรียน รู้จักการคิดพิจารณาในสิ่งที่เป็นคุณแก่ชีวิตนำไปประพฤติปฏิบัติตาม ละเว้นในสิ่งที่เป็นโทษ ๒. คำสอนที่ปรากฏในวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ ตอบ ๑) สอนให้ยึดมั่นในความดี ดังปรากฏในโคลงบทที่ ๑๓๑ ๒) สอนให้มีไมตรีจิต ดังปรากฏในโคลงบทที่ ๑๐๑ ๓) สอนให้มีความกตัญญู ดังปรากฏในโคลงบทที่ ๒๓๑ ๔) สอนให้รักษาความสัตย์ ดังปรากฏในโคลงบทที่ ๖๙ ๕) สอนให้รู้จักเลือกคบคน ดังปรากฏในโคลงบทที่ ๗๗ ๖) สอนให้ตั้งใจศึกษาเล่าเรียน ดังปรากฏในโคลงบทที่ ๑๑๗ ๗) สอนให้รู้จักพึ่งพาตนเอง ดังปรากฏในโคลงบทที่ ๒๘๘ ๘) สอนให้รู้จักประมาณตน ดังปรากฏในโคลงบทที่ ๑๘๖ ๙) สอนให้เป็นคนตั้งใจจริง ดังปรากฏในโคลงบทที่ ๙๘ ๑๐) สอนให้เป็นคนที่ไม่โอ้อวด ดังปรากฏในโคลงบทที่ ๒๓ ๓. ค่านิยมที่ปรากฏในวรรณคดีเรื่อง โคลงโลกนิติ ตอบ ๑) การเป็นคนเก่ง คนเก่งต้องตั้งใจศึกษาเล่าเรียน มีความขยันหมั่นเพียรศึกษาหาความรู้ ๒) การเป็นคนดีมีคุณธรรม เช่น เป็นผู้ที่มีความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ การรักษาความสัตย์ยึดมั่น การทำความดี ๓) การเป็นคนที่มีความเชื่อมั่นในตนเอง ความตั้งใจจริง รู้จักพึ่งพาตนเองไม่หวังพึ่งผู้อื่น และ รู้จักประมาณตน ไม่หลงตน ไม่เป็นคนชอบโอ้อวด ๔) การเป็นคนที่มีเกียรติยศ ต้องรักษาชื่อเสียงของตน เฉลย ใบงานที่ ๒.๔ การวิเคราะห์คุณค่าโคลงโลกนิติ ชื่อ..........................................................................................ชั้น..............................เลขที่..............................

264 แผนการจัดการเรียนรู้ที่ ๒๒ กลุ่มสาระการเรียนรู้ ภาษาไทย โรงเรียนมัธยมเทศบาล ๖ นครอุดรธานี รายวิชาภาษาไทยพื้นฐาน รหัสวิชา ท๒๑๑๐๑ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ โคลงโลกนิติ เวลาเรียน ๑๔ ชั่วโมง หน่วยการเรียนรู้ย่อยเรื่อง วิเคราะห์และอธิบายคุณค่าด้านวรรณศิลป์ โคลงโลกนิติ เวลาเรียน ๑ ชั่วโมง ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ ภาคเรียนที่ ๑ ปีการศึกษา ๒๕๖๖ ครูผู้สอน นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม วันที่สอน วันอังคาร ที่ ๔ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๐๘.๒๕-๐๙.๑๕ น. ห้อง ๑/๖ วันอังคาร ที่ ๔ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๐.๕๕-๑๑.๔๕ น. ห้อง ๑/๗ วันพุธที่ ที่ ๕ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๓.๕๐-๑๔.๔๐ น. ห้อง ๑/๕ วันพฤหัสบดี ที่ ๖ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๐.๐๕-๑๐-๕๕ น. ห้อง ๑/๓ ๑. มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด มาตรฐาน ท ๕.๑ เข้าใจและแสดงความคิดเห็น วิจารณ์วรรณคดีและวรรณกรรมไทยอย่างเห็น คุณค่าและนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง ตัวชี้วัด ท ๕.๑ ม.๑/๒ วิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมที่อ่านพร้อมยกเหตุผลประกอบ ๒. จุดประสงค์การเรียนรู้ ๑. นักเรียนสามารถอธิบายคุณค่าด้านวรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติได้ ๒. นักเรียนสามารถวิเคราะห์คุณค่าด้านวรรณศิลป์ของ โคลงโลกนิติ พร้อมยกเหตุผลประกอบได้ ๓. นักเรียนสามารถนำความรู้และข้อคิดไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้ ๓. สาระสำคัญ โคลงโลกนิติเป็นโคลงสุภาษิตที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อสอนให้ทุกคนในสังคมเป็นคนดี ปฏิบัติตนได้อย่าง ถูกต้องเหมาะสมในทุกโอกาสและสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข นอกจากนี้โคลงโลกนิติยังมีศิลปะการ ประพันธ์ที่ดีเด่นด้านความเปรียบที่คมคายและมีเนื้อหาที่เป็นคติสอนใจ จากบทที่คัดมาให้ศึกษา สามารถ วิเคราะห์คุณค่าด้านเนื้อหาและด้านวรรณศิลป์ได้ คุณค่าด้านวรรณศิลป์โคลงโลกนิติเป็นวรรณคดีที่มีความดีเด่นในด้านถ้อยคำและสำนวนโวหารที่เข้าใจ ง่าย แต่มีความหมายลึกซึ้งและมีความไพเราะสละสลวย เนื่องด้วยกวีมีกลวิธีในการประพันธ์ ๔. สาระการเรียนรู้ ๑. คุณค่าด้านวรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติ ๒. การนำโคลงโลกนิติไปปรับใช้ในชีวิตประจำวัน

265 ๕. สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน ๑. ความสามารถในการสื่อสาร ๒. ความสามารถในการคิด ๓. ความสามารถในการแก้ปัญหา ๖. คุณลักษณะอันพึงประสงค์ ๑. มีวินัย ๒. ใฝ่เรียนรู้ ๓. มุ่งมั่นในการทำงาน ๗. ชิ้นงาน หรือภาระงาน ๑ ใบงาน การวิเคราะห์คุณค่าด้านวรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติ ๘. การจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้(กระบวนการสืบเสาะหาความรู้) ๘.๑ ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน ๘.๑.๑ นักเรียนและครูทักทายกัน ครูทบทวนความรู้จากชั่วโมงที่แล้วเกี่ยวกับคุณค่าด้านเนื้อหาใน โคลงโลกนิติ ขั้นที่ ๑ สร้างความสนใจ ๘.๑.๒ นักเรียนเลือกโคลงโลกนิติที่ตนเองชื่นชอบคนละ ๑ บท (สามารถซ้ำกันได้) ๘.๑.๓ นักเรียนสังเกตบทประพันธ์ที่ตนเลือก ว่ามีความไพเราะอย่างไร แล้วให้ทุกคนนำเสนอสั้น ๆ คนละ ๑ นาที ๘.๑.๔ นักเรียนและครูร่วมกันแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับบทประพันธ์ ว่าแต่ละบทประพันธ์ที่นักเรียน เลือกมีความไพเราะอย่างไร ครูนำเข้าสู่บทเรียน ๘.๒ ขั้นกิจกรรมการเรียนรู้ ขั้นที่ ๒ สำรวจและค้นหา ๘.๒.๑ นักเรียนและครูร่วมกันอธิบายเกี่ยวกับคุณค่าด้านวรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติ คุณค่าด้านวรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติเป็นวรรณคดีที่มีความดีเด่นในด้านถ้อยคำและสำนวนโวหารที่ เข้าใจง่าย แต่มีความหมายลึกซึ้งและมีความไพเราะสละสลวย เนื่องด้วยกวีมีกลวิธีในการประพันธ์ดังนี้ ๑. การใช้ภาพพจน์ ๒. การใช้ภาษาสร้างจินตภาพ

266 ๓. การเล่นเสียง ๔. การเล่นคำ ๕. การนำธรรมชาติและสิ่งใกล้ตัวมาใช้เป็นความเปรียบ ๖. ใช้คู่เปรียบตรงข้าม ๗. ใช้คำที่เข้าใจง่าย ๘.๒.๒ นักเรียนและครูร่วมกันอ่านโคลงโลกนิติที่ให้คุณค่าด้านวรรณศิลป์พร้อม ๆ กัน (เนื้อหาในใบความรู้) ขั้นที่ ๓ อธิบายและลงข้อสรุป ๘.๒.๓ นักเรียนแบ่งกลุ่มเป็น ๕ กลุ่ม กลุ่มละเท่า ๆ กัน เพื่อทำกิจกรรม วรรณศิลป์อินโคลงโลกนิติ ขั้นที่๔ ขยายความรู้ ๘.๒.๔ นักเรียนแต่ละกลุ่มเลือกโคลงโลกนิติกลุ่มละ ๑ บท(ห้ามซ้ำกันและห้ามซ้ำกับที่ครูนำมาเป็นตัวอย่าง) แล้วให้นักเรียนแต่ละกลุ่มวิเคราะห์ความไพเราะในบทที่ตนเองเลือก เมื่อเสร็จแล้วให้ออกมานำเสนอทีละกลุ่ม กลุ่มใดใช้เวลาน้อยที่สุดและวิเคราะห์ได้ครบเหมาะสมกับเนื้อหา รับรางวัลจากครูผู้สอน ๘.๓ ขั้นสรุปบทเรียน ขั้นที่๕ ประเมิน ๘.๓.๑ นักเรียนและครูร่วมกันสรุป การวิเคราะห์คุณค่าด้านวรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติ ๘.๓.๒ นักเรียนรับฟังคำชี้แจงเกี่ยวกับใบงาน การวิเคราะห์คุณค่าด้านวรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติ ๙. สื่อการเรียนรู้ / แหล่งการเรียนรู้ ๙.๑ สื่อการเรียนรู้ ๙.๑.๑ ประเภทสื่อ - เอกสารประกอบการสอนเรื่อง การวิเคราะห์คุณค่าด้านวรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติ - ใบงาน การวิเคราะห์คุณค่าด้านวรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติ - Power Point การวิเคราะห์คุณค่าด้านวรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติ ๙.๑.๒ วัสดุอุปกรณ์ - กระดาษ - ปากกาไวท์บอร์ด ๙.๒ แหล่งเรียนรู้ - หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐานภาษาไทย วรรณคดีวิจักษ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ กลุ่มสาระ การเรียนรู้ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑

267 - หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐานภาษาไทย วรรณคดีและวรรณกรรม กลุ่มสาระการเรียนรู้ ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ - อินเทอร์เน็ต - แหล่งข้อมูลสารสนเทศ ๑๐. วิธีการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้ วิธีการวัดผล เครื่องมือ เกณฑ์การประเมินผล ๑. นักเรียนสามารถ อธิบายคุณค่าด้าน วรรณศิลป์ในโคลงโลก นิติได้ ๑. นักเรียนอธิบายคุณค่า ด้านวรรณศิลป์ในโคลง โลกนิติได้ ๑. การถาม-ตอบในชั้นเรียน นักเรียนผ่านเกณฑ์ร้อย ละ ๗๐ ขึ้นไป ๒. นักเรียนสามารถ วิเคราะห์คุณค่าด้าน วรรณศิลป์ของ โคลงโลก นิติ พร้อมยกเหตุผล ประกอบได้ ๒. นักเรียนวิเคราะห์ คุณค่าด้านวรรณศิลป์ ของ โคลงโลกนิติ พร้อม ยกเหตุผลประกอบได้ ๒. ใบงาน ๒.๕ การ วิเคราะห์คุณค่าด้าน วรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติ ๓. กิจกรรม วรรณศิลป์อิน โคลงโลกนิติ ๓. นักเรียนสามารถนำ ความรู้และข้อคิดไปปรับ ใช้ในชีวิตประจำวันได้ ๓. สังเกตพฤติกรรมของ ผู้เรียนในระหว่างเรียน ๔. แบบสังเกตพฤติกรรม ระหว่างเรียน นักเรียนมีการแสดงออก ของพฤติกรรมอยู่ใน ระดับดี (เชิงบวก)

268 ๑๑. แบบบันทึกหลังจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ๑๑.๑ ผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ............................................................................................................................. ................................................. ...................................................................................................................................... ........................................ .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ๑๑.๒ ปัญหาและอุปสรรคในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ .................................................................................................................. ............................................................ ............................................................................................................................. ................................................. ................................................................................................................................................... ........................... ........................................................................................................ ...................................................................... ............................................................................................................................. ................................................. ........................................................................................................................................ ...................................... ๑๑.๓ ข้อเสนอแนะและแนวทางการแก้ไข .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................................................................. . ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ................................................................................................................................................................. ............. ลงชื่อ............................................................... (นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม) วันที่ .......... เดือน ............... พ.ศ. ................

269 ความคิดเห็นของครูพี่เลี้ยง ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ลงชื่อ.................................................................... (..................................................................) ตำแหน่ง............................................................... วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. .................. ความคิดเห็นของผู้บริหารสถานศึกษาหรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย ............................................................................................................................. ................................................. .................................................................................................................................................. ............................ ....................................................................................................... ....................................................................... ............................................................................................................................. ................................................. ........................................................................................................................................ ...................................... .............................................................................................................................................................................. ลงชื่อ.................................................................... (..................................................................) ตำแหน่ง............................................................... วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. ..................

270 แบบสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล ชั้นมัธยมศึกษาปีที่..................... สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้วันที่.......................เดือน........................พ.ศ................... ลำดับที่ ชื่อ – สกุล พฤติกรรม ความสนใจ การแสดง ความคิดเห็น การตอบ คำถาม การรับฟัง ความคิดเห็น ทำงาน ตามที่ได้รับ มอบหมาย รวม ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๑ ๒ ๓ ๔ ๒๐ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ๑๐ ๑๑ ๑๒ ๑๓ ๑๔ ๑๕ ๑๖ ๑๗ ๑๘ ๑๙ ๒๐ -๒๑ ๒๒ ๒๓ ๒๔ ๒๕ ๒๖

271 ๒๗ ๒๘ ๒๙ ๓๐ ๓๑ ๓๒ ๓๓ ๓๔ ๓๕ ลงชื่อ……………….......……………….............ผู้สังเกต (นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม) วันที่ .............. เดือน ............... พ.ศ. .................. เกณฑ์การให้คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมอย่างสม่ำเสมอ = ดีมาก ให้ ๔ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมบ่อยครั้ง = ดี ให้ ๓ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมบางครั้ง = พอใช้ ให้ ๒ คะแนน ปฏิบัติหรือแสดงพฤติกรรมน้อยครั้ง = ปรับปรุง ให้ ๑ คะแนน เกณฑ์การตัดสินคุณภาพ ช่วงคะแนน ระดับคุณภาพ ๑๗ - ๒๐ ดีมาก ๑๓ - ๑๖ ดี ๙ - ๑๒ พอใช้ ๕ - ๘ ปรับปรุง เกณฑ์การสรุปผลการประเมิน นักเรียนที่ได้ระดับคุณภาพพอใช้ขึ้นไป ถือว่า ผ่าน

272 คุณค่าด้านวรรณศิลป์โคลงโลกนิติเป็นวรรณคดีที่มีความดีเด่นในด้านถ้อยคำและสำนวนโวหารที่เข้าใจ ง่าย แต่มีความหมายลึกซึ้งและมีความไพเราะสละสลวย เนื่องด้วยกวีมีกลวิธีในการประพันธ์ดังนี้ ๑) การใช้ภาพพจน์ ด้วยการใช้ความเปรียบว่าสิ่งหนึ่งเหมือนกับสิ่งหนึ่งหรืออุปมาเป็นการเปรียบเทียบกับสิ่งใกล้ ตัวเพื่อให้เห็นจริง กลวิธีนี้เป็นการนำสิ่งใกล้ตัวที่ผู้อ่านพบเห็นหรือรู้จักมาใช้เป็นคติเตือนใจทำให้ผู้อ่านเกิด ความเข้าใจมากขึ้น ดังบทที่กล่าวถึงผลมะเดื่อเมื่อสุกจะมีสีแดงสวยงาม แต่ภายในกลับมีหนอนแมลงวัน มากมายเปรียบเทียบกับคนที่ภายนอกดูดี แต่กลับมีจิตใจชั่วร้าย (๗) ผลเพื่อเมื่อสุกไซร้ มีพรรณ ภายนอกแดงดูฉัน ซาดบ้าย ภายในย่อมแมลงวัน หนอนบ่อน ดุจดั่งคนใจร้าย นอกนั้นดูงาม ๒) การใช้ภาษาสร้างจินตภาพ เป็นศิลปะการประพันธ์ที่พบมากในโคลงโลกนิติทำให้เนื้อความลึกซึ้งและสร้างจินตนาการได้ อย่างแจ่มชัด เช่นโคลงที่กล่าวถึงการไม่ทำอะไรเกินความพอดีที่ว่า (๖๐) จระเข้คับน่านน้ำ ไฉนหา ภักษ์เฮย รถใหญ่กว่ารัถยา ยากแท้ เสือใหญ่กว่าวนา ไฉนอยู่ ได้แฮ เรือเชื่องคับซเลแล้ แล่นไล้ไปไฉน โคลงบทนี้เน้นใช้คำว่า “คับ” ซึ่งแปลว่ามีลักษณะหรือปริมาณเกินพอดีและ “กว่า” ซึ่งแปลว่า เกิน อันเป็นคำที่ทำให้รู้สึกหรือนึกถึงเรื่องของ ขนาด เพื่อแสดงให้เห็นว่าการขาดความพอตีหรือความเหมาะสมจะ ส่งผลเสียอย่างไร โดยอาศัยการเปรียบเทียบคำที่สื่อความหมายเข้าคู่กันได้ตามการรับรู้ของคนทั่วไป ได้แก่ จระเข้กับแม่น้ำ จระเข้หากมีขนาดใหญ่กว่าแม่น้ำ ย่อมหาเหยื่อได้ยาก รถกับถนน รถ หากมีขนาดใหญ่กว่าถนน ย่อมสัญจรติดขัด เสือกับป่า เสือ หากมีขนาดใหญ่กว่าป่า ย่อมมีชีวิตอยู่อย่างลำบาก เรือกับทะเล เรือ หากมีขนาดใหญ่กว่าทะเลคงแล่นไปไหนไม่ได้ จุดมุ่งหมายของโคลงบทนี้คือสอนให้ทุกคนดำรงตนหรือดำเนินชีวิตให้พอเหมาะกับสภาพแวดล้อม และฐานะความเป็นอยู่ ใบความรู้ คุณค่าด้านเนื้อหาในโคลงโลกนิติ

273 ๓) การเล่นเสียง เป็นการใช้สัมผัสสระหรือสัมผัสอักษรในวรรคเดียวกัน ช่วยทำให้เกิดความไพเราะ มีลีลา จังหวะและเสียงของคำกลมกลืนกัน ดังในโคลงบทที่กล่าวว่า (๓๑๙) สูงสารสี่เท้าย่าง เหยียบหยัน บางคาบเซี่ยวไปพลัน พลวกพลั้ง นักรู้ร่ำเรียนธรรม์ ถึงมาก ก็ดี กล่าวดั่งน้ำผลั้งผลั้ง พลาดถ้อยทางความ โคลงบทนี้ใช้การเล่นเสียงสัมผัสอักษรเพื่อเน้นเนื้อความซึ่งเป็นการเปรียบเทียบกันระหว่างสัตว์สี่เท้า คือ ช้าง และสัตว์สองเท้าคือ คน ซึ่งในที่นี้ได้แก่ นักปราชญ์ว่าช้างแม้สูงใหญ่และใช้เท้าถึงสี่ข้างในการเดิน บางครั้งหากรีบร้อนก็อาจทำให้เดินหรือก้าวพลาดได้เช่นเดียวกับนักปราชญ์แม้จะมีความรู้ แต่หากรีบร้อน โดยเฉพาะในเรื่องของการ พูด คือ ขาดความระมัดระวังในการพูด ก็อาจพูดผิดหรือพูดในสิ่งที่ก่อให้เกิดความ เสียหายและไม่เป็นประโยชน์ได้ ๔) การเล่นคำ โดยใช้การซ้ำคำเพื่อช่วยด้านเสียงและเน้นย้ำความหมาย ดังเช่น โคลงบทที่ ๔๑ ๕๖ และ โคลงบทที่ ๒๕ ซึ่งใช้คำซ้ำต้นวรรคด้วยคำเดียวกันว่า ห้าม (๔๑) ห้ามเพลิงไว้อย่าให้ มีควัน ห้ามสุริยแสงจันทร์ ส่องไซร้ ห้ามอายุให้หัน คืนเล่า ห้ามฝั่งนี้ไว้ได้ จึ่งห้ามนินทา ๕. นำธรรมชาติและสิ่งใกล้ตัวมาใช้เป็นความเปรียบ ทำให้เข้าใจง่าย เช่น นำก้านบัวที่สามารถบอกความลึกของน้ำ และหย่อมหญ้าที่สามารถบอก สภาพของดินมาเปรียบกับการบอกกิริยามารยาทของคนเรา ที่สามารถพิจารณาได้จากการอบรมเลี้ยงดูของ ครอบครัว ผู้ที่ได้รับการอบรมมาดีย่อมมีกิริยามารยาทงดงาม ต่างกับผู้ที่ไม่ได้รับการอบรมสั่งสอนซึ่งมี กิริยามารยาทไม่เรียบร้อย (๒๘๒) ก้านบัวบอกลึกตื้น ชลธาร มารยาทส่อสันดาน ชาติเชื้อ โฉดฉลาดเพราะคำขาน ควรทราบ หย่อมหญ้าเหี่ยวแห้งเรื้อ บอกร้ายแสลงดิน

274 ๖. ใช้คู่เปรียบตรงข้าม ทำให้เห็นความหมายที่แตกต่างกันอย่างเด่นชัด เช่น รักกันอยู่ขอบฟ้า เขาเขียว เสมออยู่หอแห่งเดียว ร่วมห้อง ซึ่งกันบ่แลเหลียว ตาต่อ กันนา เหมือนขอบฟ้ามาป้อง ป่าไม้มาบัง บทนี้ใช้คำที่มีความหมายตรงกันข้าม คือ รัก-ชัง มากล่าวให้เห็นภาพว่า ถ้าคนเรารักกันแม้จะอยู่ ห่างไกลก็รู้สึกเหมือนอยู่บ้านหลังเดียวกันได้ แต่ถ้าชังกันแล้วก็เหมือนมีขอบฟ้ามาขวางกั้นมีป่าไม้ทั้งป่ามา กั้นบังไว้ การกล่าวเปรียบเทียบด้วยคำตรงกันข้ามนี้ทำให้เข้าใจความหมายและเข้าถึงสาระคำสอนได้อย่าง ชัดเจน ๗. ใช้คำที่เข้าใจง่าย ถ้อยคำที่ใช้ในโคลงโลกนิติไม่ค่อยมีศัพท์ยาก ทำให้เข้าใจเนื้อหาคำสอนได้รวดเร็ว ดังที่ว่า รู้น้อยว่ามากรู้ เริงใจ กลกบเกิดอยู่ใน สระจ้อย ไป่เห็นชเลไกล กลางสมุทร ชมว่าน้ำบ่อน้อย มากล้ำลึกเหลือ บทนี้ใช้คำง่าย ๆ ที่อ่านแล้วเข้าใจได้ทันทีว่าเป็นคำกล่าวตำหนิคนที่มีความรู้น้อย แต่หลงระเริงว่าตนมี ความรู้มาก ซึ่งเปรียบได้กับกบที่อยู่ในสระเล็ก ๆ และไม่เคยเห็นทะเลสาบใหญ่ จึงหลงคิดว่าสระที่ตนอยู่นั้น กว้างใหญ่ไพศาล โคลงบางบทมีลักษณะเป็นโคลงกระทู้ดังที่ว่า เพื่อนกิน สิ้นทรัพย์แล้ว แหนงหนี หาง่าย หลายหมื่นมี มากได้ เพื่อนตาย ถ่ายแทนชี- วาอาตม์ หายาก ฝากผีไข้ ยากแท้จักหา บทนี้แสดงให้เห็นลักษณะของโคลงกระทู้ที่ตั้งคำแยกออกจากคำอื่นในวรรคเดียวกันให้เห็นชัดเจน สามารถอ่านเป็นกระทู้ได้ว่า “เพื่อนกินหาง่าย เพื่อนตายหายาก” ขณะเดียวกันในแต่ละวรรคก็ให้ความหมาย ได้อย่างลึกซึ้งดังในบาทแรกที่ว่า “เพื่อนกินสินทรัพย์แล้ว แหนงหนี” คือเพื่อนที่คบกันหากเป็นเพียงเพื่อนกิน เมื่อเราสิ้นทรัพย์เขาก็จะเลิกคบกับเรา เพื่อนแบบนี้มีอยู่มากมาย ส่วนเพื่อนตายนั้นสามารถสละชีวิตเพื่อเราได้ เพื่อนแท้เช่นนี้ย่อมหาได้ยากยิ่ง

275 คำชี้แจง: ให้นักเรียนวิเคราะห์และอธิบายคุณค่าด้านวรรณศิลป์จากบทประพันธ์ที่กำหนด ............................................................................................................................. ......................................... ...................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. ......................................... ............................................................................................................................. ......................................... ............................................................................................................................. ......................................... ...................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. ......................................... ...................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. ......................................... ใบงานที่ ๒.๕ คุณค่าด้านวรรณศิลป์โคลงโลกนิติ ๑. ผลเดื่อเมื่อสุกไซร้ มีพรรณ ภายนอกแดงดูฉัน ชาดบ้าย ภายในย่อมแมลงวัน หนอนบ่อน ดุจดั่งคนใจร้าย นอกนั้นดูงาม ๒. นกน้อยขนน้อยแต่ พอตัว รังแต่งจุเมียผัว อยู่ได้ มักใหญ่ย่อมคนหวัว ไพเพิด ทำแต่พอตัวไซร้ อย่าให้คนหยัน ๓. เสีย สินสงวนศักดิ์ไว้ วงศ์หงส์ เสีย ศักดิ์สู้ประสงค์ สิ่งรู้ เสีย รู้เร่งดำรง ความสัตย์ ไว้นา เสีย สัตย์อย่าเสียสู้ ชีพม้วยมรณา ชื่อ.............................................................................................ชั้น.............................เลขที่.................

276 คำชี้แจง: ให้นักเรียนวิเคราะห์และอธิบายคุณค่าด้านวรรณศิลป์จากบทประพันธ์ที่กำหนด ตอบ เป็นการใช้ภาพพจน์ ในการเปรียบเทียบว่าสิ่งหนึ่งเหมือนกับอีกสิ่งหนึ่ง หรือใช้อุปมาโวหาร เปรียบเทียบกับสิ่งที่ใกล้ตัวเพื่อให้เข้าใจง่ายขึ้น ตอบ เป็นการใช้ภาษาสร้างจินตภาพ ทำให้เนื้อความลึกซึ้งสร้างจินตนาการได้อย่างชัดเจน โดยกล่าวถึงการทำการต่าง ๆ อย่างเหมาะสม ทำตามพอดี ไม่ควรทำเกินกำลังที่ตนเองทำได้ ตอบ เป็นการเล่นคำโดยการซ้ำคำว่า เสีย เพื่อช่วยด้านเสียง และเน้นย้ำความหมายของคำ ให้เด่นชัดมากขึ้น เฉลย ใบงานที่ ๒.๕ คุณค่าด้านวรรณศิลป์โคลงโลกนิติ ๑. ผลเดื่อเมื่อสุกไซร้ มีพรรณ ภายนอกแดงดูฉัน ชาดบ้าย ภายในย่อมแมลงวัน หนอนบ่อน ดุจดั่งคนใจร้าย นอกนั้นดูงาม ๒. นกน้อยขนน้อยแต่ พอตัว รังแต่งจุเมียผัว อยู่ได้ มักใหญ่ย่อมคนหวัว ไพเพิด ทำแต่พอตัวไซร้ อย่าให้คนหยัน ๓. เสีย สินสงวนศักดิ์ไว้ วงศ์หงส์ เสีย ศักดิ์สู้ประสงค์ สิ่งรู้ เสีย รู้เร่งดำรง ความสัตย์ ไว้นา เสีย สัตย์อย่าเสียสู้ ชีพม้วยมรณา ชื่อ.............................................................................................ชั้น.............................เลขที่.................

277 แผนการจัดการเรียนรู้ที่ ๒๓ กลุ่มสาระการเรียนรู้ ภาษาไทย โรงเรียนมัธยมเทศบาล ๖ นครอุดรธานี รายวิชาภาษาไทยพื้นฐาน รหัสวิชา ท๒๑๑๐๑ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ โคลงโลกนิติ เวลาเรียน ๑๔ ชั่วโมง หน่วยการเรียนรู้ย่อยเรื่อง เสียงในภาษาไทย (เสียงสระ) เวลาเรียน ๑ ชั่วโมง ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ ภาคเรียนที่ ๑ ปีการศึกษา ๒๕๖๖ ครูผู้สอน นางสาวธนาพร ศรีพละธรรม วันที่สอน วันพฤหัสบดี ที่ ๖ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๓.๕๐-๑๔.๔๐ น. ห้อง ๑/๗ วันพฤหัสบดี ที่ ๖ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๔.๔๐-๑๕.๓๐ น. ห้อง ๑/๖ วันศุกร์ ที่ ๗ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๐.๕๕-๑๑.๔๕ น. ห้อง ๑/๕ วันศุกร์ ที่ ๗ เดือน กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๖ เวลา ๑๓.๐๐-๑๓.๕๐ น. ห้อง ๑/๓ ๑. มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด มาตรฐาน ท ๔.๑ เข้าใจธรรมชาติของภาษาและหลักภาษาไทย การเปลี่ยนแปลงของภาษาและ พลังของภาษา ภูมิปัญญาทางภาษา และรักษาภาษาไทยไว้เป็นสมบัติของชาติ ตัวชี้วัด ท ๔.๑ ม.๑/๑ อธิบายลักษณะของเสียงในภาษาไทย ๒. จุดประสงค์การเรียนรู้ ๑. นักเรียนสามารถอธิบายลักษณะเสียงสระ ในภาษาไทยได้ ๒. นักเรียนสามารถจำแนกเสียงสระได้ ๓. นักเรียนเห็นคุณค่าของการออกเสียงภาษาไทยได้ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ของภาษา ๓. สาระสำคัญ สระในภาษาไทย มีทั้งหมด ๒๑ รูป ๒๑ หน่วยเสียง แบ่งเป็น ๑. สระเดี่ยว ๑๘ หน่วยเสียง ได้แก่ อะ อา อิ อี อึ อื อุ อู เอะ เอ แอะ แอ โอะ โอ เอาะ ออ เออะ เออ (สระทั้งหมด ๙ คู่จะออกเป็นเสียงสั้น ๙ เสียง และเสียงยาว ๙ เสียง รวม ๑๘ เสียง เมื่อสังเกตเวลา ออกเสียง ลิ้นและปากจะอยู่ในท่าเดิมตลอดมีเพียงลิ้นส่วนใดส่วนหนึ่งที่เคลื่อนที่ จึงเรียกสระทั้ง ๑๘ ตัวนี้ว่า สระแท้ หรือสระเดี่ยว ๒. สระประสม ๓ หน่วยเสียง ได้แก่ เอีย เอือ อัว หมายเหตุ : ปัจจุบันนักภาษาศาสตร์กำหนดให้สระประสมมี ๓ เสียง เพราะไม่ว่าเสียงสั้น หรือเสียงยาวความหมายก็ไม่เปลี่ยน การปรากฏคำที่ประกอบด้วยสระเสียงสั้นนั้นพบเฉพาะในคำยืมหรือคำ เลียนเสียง ไม่ปรากฏในคำไทยแท้ลักษณะเสียงที่ประสมกัน มีดังนี้

278 อี + อา = เอีย อือ + อา = เอือ อู + อา = อัว ๔. สาระการเรียนรู้ ๑. กำเนิดเสียงในภาษาไทย ๒.ชนิดและลักษณะของเสียงในภาษาไทย ๒.๑ เสียงสระ ๕. สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน ๑. ความสามารถในการสื่อสาร ๒. ความสามารถในการคิด ๓. ความสามารถในการแก้ปัญหา ๖. คุณลักษณะอันพึงประสงค์ ๑. มีวินัย ๒. ใฝ่เรียนรู้ ๓. มุ่งมั่นในการทำงาน ๗. ชิ้นงาน หรือภาระงาน - ใบงาน เสียงในภาษาไทย (เสียงสระ) ๘. การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ๘.๑ ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน ๘.๑.๑ นักเรียนและครูกล่าวทักทายกัน นักเรียนสังเกตบัตรคำศัพท์ที่ครูฉายบนหน้าจอ ๘.๑.๒ นักเรียนอ่านออกเสียงพร้อมกัน ทีละคำ ๘.๑.๓ นักเรียนสังเกตคำทั้ง ๖ คำ ว่ามีการออกเสียงอะไรบ้าง (เสียงสระ เสียงพยัญชนะ และเสียงวรรณยุกต์) ด่าน เลี้ยง กึ๋น กลอง ตุ๊ก ๆ โป้ง

279 ๘.๑.๔ นักเรียนและครูร่วมกันอภิปรายทีละคำ ได้แก่ ด่าน เสียงสระคือ เสียงสระอา เสียงพยัญชนะคือ เสียง ด เสียงวรรณยุกต์คือ เสียงเอก เลี้ยง เสียงสระคือ เสียงสระเอีย เสียงพยัญชนะคือ เสียง ล เสียงวรรณยุกต์คือ เสียงโท กึ๋น เสียงสระคือ เสียงสระอึ เสียงพยัญชนะคือ เสียง ก เสียงวรรณยุกต์คือ จัตวา กลอง เสียงสระคือ เสียงสระออ เสียงพยัญชนะคือ เสียง กล เสียงวรรณยุกต์คือ ไม่มี โป้ง เสียงสระคือ เสียงสระโอ เสียงพยัญชนะคือ เสียง ป เสียงวรรณยุกต์คือ เสียงโท ๘.๑.๕ นักเรียนและครูร่วมกันอธิบายว่าเสียงในภาษาไทยมี ๓ เสียง ได้แก่ เสียงสระ เสียงพยัญชนะ และเสียงวรรณยุกต์ ๘.๑.๖ นักเรียนอ่านออกเสียงพร้อมกันอีก ๑ รอบพร้อมกับสังเกตว่า เวลาอ่านมีอวัยวะส่วนใด เกี่ยวข้องกับการออกเสียงบ้าง และครูเชื่อมโยงเข้าสู่บทเรียน ๘.๒ ขั้นกิจกรรมการเรียนรู้ ๘.๒.๑ นักเรียนและครูร่วมกันอภิปรายเกี่ยวกับอวัยวะที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการออกเสียง ครูอธิบาย ความหมายเสียงในภาษาไทย เสียงในภาษาไทย หมายถึง เสียงของมนุษย์ที่เปล่งออกมาเพื่อใช้ในการสื่อสาร เสียงใน ภาษาไทยประกอบด้วยเสียงสระ เสียงพยัญชนะและเสียงวรรณยุกต์ อวัยวะที่ใช้ออกเสียงได้แก่ ปอด หลอดลม และกล่องเสียงที่ลำคอ เมื่อลมผ่านเส้นเสียงจะทำให้เส้นเสียงสะบัดเกิดเป็นเสียงก้องถ้าไม่สะบัดมากเสียงก็จะ ไม่ก้อง จากนั้นลมก็จะถูกปล่อยผ่านไปทางช่องปาก แล้วไปกระทบกับส่วนต่าง ๆ ของปาก เช่น ลิ้นไก่ ลิ้น ริม ฝีปาก ฟัน ปุ่มเหงือก เพดานแข็ง เพดานอ่อน ทำให้เสียงถูกกัก กั้นลมด้วยอวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่งในช่องปาก หรือถูกกักลม ลักษณะของเสียงในภาษาไทย เสียงในภาษาไทยมี ๓ ชนิด คือ เสียงสระ เสียงพยัญชนะ และเสียงวรรณยุกต์ โดยมีลักษณะ ดังนี้ - เสียงสระ มีทั้งหมด ๒๑ รูป ๒๑ หน่วยเสียง แบ่งเป็น สระเดี่ยว ๑๘ หน่วยเสียง ได้แก่ อะ อา อิ อี อึ อื อุ อู เอะ เอ แอะ แอ โอะ โอ เอาะ ออ เออะ เออ สระประสม ๓ หน่วยเสียง ได้แก่ เอีย เอือ อัว - เสียงพยัญชนะ มี ๔๔ รูป จำนวน ๒๑ หน่วยเสียง ซึ่งเสียงพยัญชนะจะแบ่งเป็น พยัญชนะต้น ได้แก่ พยัญชนะเดี่ยว พยัญชนะควบกล้ำ และอักษรนำ พยัญชนะท้าย ได้แก่ กง กน กม เกย เกอว กก กด กบ (มาตราตัวสะกดทั้ง ๘ แม่) - เสียงวรรณยุกต์ มีทั้งหมด ๔ รูป ๕ เสียง ได้แก่ เสียงสามัญ เสียงเอก เสียงโท เสียงจัตวา

280 ๘.๒.๒ นักเรียนรับฟังคำชี้แจงว่าวันนี้จะเรียนเรื่อง เสียงสระ ในภาษาไทย สระในภาษาไทย มีทั้งหมด ๒๑ รูป ๒๑ หน่วยเสียง แบ่งเป็น ๑. สระเดี่ยว ๑๘ หน่วยเสียง ได้แก่ อะ อา อิ อี อึ อื อุ อู เอะ เอ แอะ แอ โอะ โอ เอาะ ออ เออะ เออ (สระทั้งหมด ๙ คู่จะออกเป็นเสียงสั้น ๙ เสียง และ เสียงยาว ๙ เสียง รวม ๑๘ เสียง เมื่อสังเกตเวลาออกเสียง ลิ้นและ ปากจะอยู่ในท่าเดิมตลอดมีเพียงลิ้นส่วนใดส่วนหนึ่งที่เคลื่อนที่ จึง เรียกสระทั้ง ๑๘ ตัวนี้ว่า สระแท้ หรือสระเดี่ยว ๒. สระประสม ๓ หน่วยเสียง ได้แก่ เอีย เอือ อัว หมายเหตุ : ปัจจุบันนักภาษาศาสตร์กำหนดให้สระประสมมี ๓ เสียง เพราะไม่ว่าเสียงสั้น หรือเสียงยาวความหมายก็ไม่เปลี่ยน การปรากฏคำที่ประกอบด้วยสระเสียงสั้นนั้นพบเฉพาะในคำยืมหรือคำ เลียนเสียง ไม่ปรากฏในคำไทยแท้ ลักษณะเสียงที่ประสมกัน มีดังนี้ อี + อา = เอีย อือ + อา = เอือ อู + อา = อัว ๓. รูป อำ ไอ ใอ เอา ฤ ฤา ฦ ฦๅ รูปเหล่านี้มีการออกเสียงประสมกันระหว่างเสียงสระกับ เสียงพยัญชนะ ดังนี้ อำ มีเสียง อะ + ม ใอ มีเสียง อะ + ย ไอ มีเสียง อะ + ย เอา มีเสียง อะ + ว ฤ มีเสียง ร + อึ ฤา มีเสียง ร + อือ ฦ มีเสียง ล + อึ ฦๅ มีเสียง ล + อือ ดังนั้น รูป อำ ไอ ใอ เอา ฤ ฤา ฦ ฦๅ ไม่นับว่าเป็นเสียงสระเพราะมีเสียงสระที่เป็นสระแท้ ประสมอยู่แล้ว จับนับว่าเป็นสระของพยางค์ การใช้รูปสระแทนเสียงสระ ตัวอักษรที่ใช้แทนเสียงสระมี ๒๑ รูป (ตามตำราของพระยาอุปกิตศิลปะสาร) มีชื่อเรียกดังนี้ -ะ วิสรรชนีย์ โ– ไม้โอ -ั ไม่หันอากาศหรือไม้ผัด ใ– ไม้ม้วน –็ ไม้ไต่คู้ ไ– ไม้มลาย –า ลากข้าง –อ ตัวออ

281 –ิ พินทุ์ อิ –ว ตัววอ –่ ฝนทอง –ย ตัวยอ –ํ นฤคหิต หรือ หยาดน้ำค้าง ฤ รึ " ฟันหนู ฤา รือ –ุตีนเหยียด ฦ ลึ –ู ตีนคู้ ฦๅ ลือ เ– ไม้หน้า ๘.๒.๓ นักเรียนเล่นเกม “ลูกเต๋ากระเป๋าคำ” ๘.๒.๔ นักเรียนรับฟังกติกาการเล่นเกมจากครู กติกาในการเล่นเกม “สระแผ่นป้ายขยายคำ” ๑. นักเรียนแบ่งกลุ่มเป็น ๔ กลุ่มเท่า ๆ กัน โดยแบ่งกลุ่มแข่งรอบละ ๒ ทีม ๒. ผู้เข้าแข่งขันต้องฟังสัญญาณจากครูเท่านั้น แต่ละทีมเป่ายิงชุบกันเพื่อ เลือกผู้เริ่ม เกมก่อน เมื่อครูบอกเริ่มเกมได้ให้ผู้ที่เป่ายิงชุบชนะเริ่มเกมก่อน ๓. แต่ละรอบ ผู้เข้าแข่งขันจะมีเพียง ๒ ทีมสลับกันหยิบแผ่นป้ายสระ เมื่อผู้ เข้าแข่งขันหยิบ แผ่นป้ายสระแล้วให้บอกคำ ๑ คำแล้วบอกเสียงสระของคำนั้นด้วย เมื่อ ตอบถูกจึงจะได้ คะแนน (เช่น นักเรียนหยิบสระอีขึ้นมาแล้วบอกว่า หวี สระอี) ๔. การแข่งขันแต่ละรอบจะใช้เวลารอบละ ๓ นาที ๕. ในการแข่งขัน ครูจะนำผู้ชนะของแต่ละทีมมาแข่งกันอีก ๑ รอบเพื่อหาผู้ชนะ เพียง ๑ เดียว อุปกรณ์ในการเล่นเกม ๑. แผ่นป้ายสระ ๔๔ ป้าย ๘.๒.๕ นักเรียนและครูร่วมกันอภิปรายเกี่ยวกับคำที่นักเรียนตอบมาในเกม ๘.๓ ขั้นสรุปบทเรียน ๘.๓.๑ นักเรียนและครูร่วมกันสรุปและอภิปรายเกี่ยวกับเสียงในภาษาไทย ลักษณะของเสียงในภาษาไทย ๑. เสียงในภาษาไทยมี ๓ ชนิด คือ เสียงสระ เสียงพยัญชนะ และเสียงวรรณยุกต์ - เสียงสระ มีทั้งหมด ๒๑ รูป ๒๑ หน่วยเสียง แบ่งเป็น สระเดี่ยว ๑๘ หน่วยเสียง สระประสม ๓ หน่วยเสียง - เสียงพยัญชนะ มี ๔๔ รูป จำนวน ๒๑ หน่วยเสียง ซึ่งเสียงพยัญชนะจะแบ่งเป็น พยัญชนะต้น ได้แก่ พยัญชนะเดี่ยว พยัญชนะควบกล้ำ และอักษรนำ พยัญชนะท้าย (มาตราตัวสะกดทั้ง ๘ แม่)