27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต “เมื่อหัวใจปรารถนาจะไปที่ไหน แสดงว่าตรงนั้นคือดาวเหนือบอกทิศของหัวใจ” แด่ จาก สรรค์สร้าง สาระสู่สังคม
แปลจาก “ASHITA SHINU KAMO YO? JINSEI SAIGO NO HI NI WARATTE SHINERU 27 NO SHITSUMON” by Kotaro Hisui แปลโดย ธิดารัตน์ ซาโต้ ราคา 195 บาท
■ บรรณาธิการบริหาร สุกัญญา จารุการ หัวหน้ากองบรรณาธิการ แทนพร เลิศวุฒิภัทร บรรณาธิการเล่ม แสงเงิน นาคพัฒน์ ออกแบบปกและรูปเล่ม ภาณุพันธ์ โนวยุทธ, ดวงกมล แสงทองศรี ธุรการสำ นักพิมพ์ อังคณา อรรถพงศ์ธร ■ พิมพ์ที่ : บริษัท พิมพ์ดีการพิมพ์ จำ กัด จัดพิมพ์โดย สำ นักพิมพ์ ส.ส.ท. สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น) 5-7 ซอยสุขุมวิท 29 ถนนสุขุมวิท แขวงคลองเตยเหนือ เขตวัฒนา กรุงเทพฯ 10110 โทร. 0-2258-0320 (6 เลขหมายอัตโนมัติ), 0-2259-9160 (10 เลขหมายอัตโนมัติ) เสนองานเขียน • งานแปลได้ที่ www.tpa.or.th/publisher/new ติดต่อสั่งซื้อหนังสือได้ที่ www.tpabook.com จัดจำหน่ายโดย บริษัท ซีเอ็ดยูเคชั่น จำกัด (มหาชน) อาคารทีซีไอเอฟ ทาวเวอร์ ชั้น 19 เลขที่ 1858/87-90 ถนนบางนา-ตราด แขวงบางนา เขตบางนา กรุงเทพฯ 10260 โทร. 0-2739-8000, 0-2739-8222 โทรสาร 0-2739-8356-9 www.se-ed.com 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต by Kotaro Hisui แปลโดย ธิดารัตน์ ซาโต้ ข้อมูลทางบรรณานุกรมของสำนักหอสมุดแห่งชาติ ฮิซุย, โคทาโร. 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต.-- กรุงเทพฯ : สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น), 2557. 224 หน้า. 1. จิตวิทยาประยุกต์. I. ธิดารัตน์ ซาโต้, ผู้แปล. II. ชื่อเรื่อง. 158 ISBN 978-974-443-599-6 พิมพ์ครั้งที่ 1 ตุลาคม 2557 “ถ้าหนังสือมีข้อผิดพลาดเนื่องจากการพิมพ์ ให้นำ มาแลกเปลี่ยนได้ที่สมาคมฯ” โทร. 0-2258-0320 ต่อ 1560, 1570 ราคา 195 บาท MOHOU NO KEIEIGAKU written by Tatsuhiko Inoue Copyright © 2012 by Tatsuhiko Inoue. All rights reserved. Originally published in Japan by Nikkei Business Publications, Inc. สงวนลิขสิทธิ์ฉบับภาษาไทยโดยสมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น) “ASHITA SHINU KAMO YO? JINSEI SAIGO NO HI NI WARATTE SHINERU 27 NO SHITSUMON” Copyright © 2012 by Kotaro Hisui Original Japanese edition published by Discover 21, Inc., Tokyo, Japan Thai edition is published by arrangement with Discover 21, Inc. Illustrations by Natsuko Tatsumi Photographs by Chiyomi Noichi สงวนลิขสิทธิ์ฉบับภาษาไทยโดยสมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น)
เกี่ยวกับ ส�ำนักพิมพ์ ส.ส.ท. สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น) หรือ ส.ส.ท. ก่อตั้งอย่างเป็น ทางการในวันที่ 24 มกราคม พ.ศ.2516 จากความตั้งใจมุ่งมั่น ความร่วมมือร่วมใจ และความเสียสละ ทุ่มเทก�ำลังกายและก�ำลังใจของกลุ่มบุคคลที่เคยไปศึกษาและดูงาน โดยทุน ABK & AOTS ณ ประเทศญี่ปุ่น โดยมี ฯพณฯ สมหมาย ฮุนตระกูล เป็นประธานคณะกรรมการก่อตั้ง และส�ำเร็จด้วยความช่วยเหลืออย่างดีจาก อาจารย์ โงอิจิ โฮซูมิ อดีตประธานกรรมการ สมาคมความร่วมมือทางเศรษฐกิจ ญี่ปุ่น-ไทย (JTECS) ทั้งนี้โดยได้รับความช่วยเหลือทางด้านเงินทุนจากกระทรวง การค้าระหว่างประเทศและอุตสาหกรรม (METI) ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งไม่มีพันธะผูกพัน ใด ๆ เพื่อใช้จ่ายในการด�ำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ส�ำหรับ ส�ำนักพิมพ์ ส.ส.ท. จัดตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2516 พร้อม ๆ กับการ ก่อตั้งสมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น) โดยใช้ชื่อว่า โครงการต�ำรา เพื่อมุ่ง ส่งเสริมให้มีต�ำราภาษาไทยเกี่ยวกับเทคโนโลยีต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระดับ อาชีวศึกษา ซึ่งในขณะนั้นยังมีอยู่จ�ำกัด ให้แพร่หลายขึ้น เพื่อยกระดับมาตรฐาน การศึกษาในสายวิชาชีพซึ่งเป็นก�ำลังส�ำคัญในการพัฒนาอุตสาหกรรมไทย ในระยะ 4-5 ปี หลังจากการก่อตั้งสมาคมฯ โครงการต�ำราได้เปลี่ยนชื่อเป็น โครงการสนับสนุนเทคนิคอุตสาหกรรม และได้ขยายกิจกรรมเป็น ส่วนต�ำราสนับสนุน เทคนิคอุตสาหกรรม ในปี พ.ศ. 2539 พร้อม ๆ กับการขยายขอบข่ายหนังสือ ที่จัดพิมพ์ให้ครอบคลุมหนังสือด้านการบริหารจัดการธุรกิจ อุตสาหกรรม และ จิตวิทยา-การพัฒนาตนเอง รวมถึงคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ทั้งที่เป็นงานเขียน และงานแปล ภายใต้ชื่อ ส�ำนักพิมพ์ ส.ส.ท. โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อถ่ายทอดและ เผยแพร่ความรู้ในสาขาต่างๆ ให้แก่บุคลากรทั้งภาครัฐและเอกชน ตลอดจน นักเรียน นักศึกษา เยาวชน ซึ่งจะเป็นรากฐานส�ำคัญในการพัฒนาอุตสาหกรรม เศรษฐกิจ และสังคมไทยให้เติบโตได้อย่างยั่งยืนต่อไป ส�ำนักพิมพ์ ส.ส.ท. ใคร่ขอแสดงความขอบคุณเป็นอย่างยิ่งต่อผู้เขียนและ ผู้แปลทุกท่านที่มีส่วนส�ำคัญในความส�ำเร็จของส�ำนักพิมพ์ตั้งแต่เริ่มต้นจวบจนปัจจุบัน และหวังว่าหนังสือของ ส�ำนักพิมพ์ ส.ส.ท. จะมีส่วนช่วยในการพัฒนาบุคลากร อันจะน�ำไปสู่การสร้างสรรค์สังคมและเศรษฐกิจของประเทศให้ก้าวหน้าและยั่งยืน และหากท่านผู้อ่านมีข้อชี้แนะประการใด ขอได้โปรดแจ้งให้ทางส�ำนักพิมพ์ทราบด้วย จักเป็นพระคุณยิ่ง
ค�ำถามที่ 0 ในวันสุดท้ายของชีวิต เรื่องที่รู้สึกเสียดาย จนอยากร้องไห้คือเรื่องอะไร ? บทที่ 1 มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง ........................... 13 ค�ำถามท ี่ 1 เหลือเวลาอยู่ดูซากุระได้อีกกี่ครั้ง ? ค�ำถามที่ 2 คุณก�ำลังจ�ำกัดตัวเองเรื่องอะไรบ้าง ? ค�ำถามที่ 3 สมมุติว่าตอนที่คุณเกิด คุณเป็นคนเลือกเองว่าจะ มาเกิดเป็นลูกของพ่อแม่คุณ เหตุผลที่คุณเลือก ท่านคืออะไร ? บทน�ำ ในวันที่เป็นจุดจบของชีวิต ความรู้สึกแบบไหน เป็นความรู้สึกที่ยอดเยี่ยมที่สุดส�ำหรับคุณ ? 2 6 14 18 23 สารบัญ
ค�ำถามที่ 4 ถ้าก�ำหนดให้คะแนนเต็มของชีวิตเท่ากับ 100 คะแนน ตอนนี้ชีวิตของคุณได้กี่คะแนน ? ค�ำถามที่ 5 อะไรคือความสุขที่คุณอยากรู้สึกได้ ก่อนจะสูญเสียไป ค�ำถามที่ 6 5 สิ่งที่คุณไม่อยากสูญเสียที่สุดคืออะไร ? ค�ำถามที่ 7 เมื่อถึงวันสุดท้ายของชีวิต คุณจะยังเครียด เพราะเรื่องกังวลใจในตอนนี้อยู่หรือไม่ ? บทที่ 2 ท�ำความฝันให้เป็นจริง.................................................... 63 ค�ำถามท ี่ 8 ชีวิตในอุดมคติของคุณเป็นแบบไหน ? ค�ำถามท ี่ 9 คุณอยากให้คนจดจ�ำคุณได้จากเรื่องอะไร ? ค�ำถามท ี่ 10 สมมุติว่าต้องสลักค�ำพูดที่ป้ายหลุมศพ คุณจะสลักว่าอะไร ? 30 36 40 48 64 72 77
ค�ำถามที่ 11 คุณอยากให้ค�ำไว้อาลัยของคุณ ถูกเขียนว่าอย่างไร ? ค�ำถามท ี่ 12 คุณรู้ไหมว่าความฝันของเพื่อนคนส�ำคัญของคุณ คืออะไร ? ค�ำถามท ี่ 13 “สักวันหนึ่งจะท�ำ” แล้ว “สักวันหนึ่ง” ของคุณ คือเมื่อไร ? ค�ำถามท ี่ 14 10 เรื่องที่คุณอยากท�ำก่อนตายคืออะไร ? บทที่ 3 ท�ำภารกิจ (เจตนารมณ์) ให้เป็นจริง ......................... 107 ค�ำถามท ี่ 15 มีคนที่มีความสุข เพราะคุณมีชีวิตอยู่หรือไม่ ? ค�ำถามท ี่ 16 คุณอยากใช้ชีวิตนี้เพื่อสิ่งใด ? ค�ำถามท ี่ 17 คุณบอกชื่อคุณปู่คุณย่าได้แม่นรึเปล่า ? 92 96 100 108 116 126 85
ค�ำถามท ี่ 18 เรื่องอะไรบ้างที่ต้องเป็นคุณเท่านั้นที่ท�ำได้? ค�ำถามท ี่ 19 คุณคิดว่าหลังจากคุณตายไปแล้ว คุณจะอยู่ในความทรงจ�ำของใครบ้าง ? บทที่ 4 ใช้ชีวิตด้วยเสียงของหัวใจ (ความรู้สึกที่แท้จริง) ........ 151 ค�ำถามท ี่ 20 ตอนไหนบ้างที่คุณรู้สึกผ่อนคลาย สบายใจ ? ค�ำถามท ี่ 21 ถ้าอีกครึ่งปีคุณจะต้องตาย คุณจะยังท�ำงาน ที่ท�ำอยู่ในปัจจุบันหรือไม่ ? ค�ำถามท ี่ 22 คุณก�ำลังพยายามท�ำตัวเป็นแบบใครอยู่ ? ค�ำถามที่ 23 ถ้าวันนี้เป็นวันสุดท้ายของชีวิต คุณจะยังท�ำสิ่งที่ คิดว่าจะท�ำในวันนี้หรือไม่ ? ค�ำถามที่ 24 ถ้าคิดว่าชาที่ดื่มในวันนี้เป็นชาถ้วยสุดท้าย คุณคิดว่าจะแตกต่างจากที่ผ่านมาอย่างไร ? 152 157 162 167 171 136 131
ค�ำถามที่ 25 สมมุติว่าอะไร ๆ ก็เป็นไปได้ไม่มีปัญหา คุณอยากท�ำอะไร ? ค�ำถามที่ 26 ตลอดชีวิตที่ผ่านมาจนปัจจุบัน เรื่องที่คุณ มีความสุขมากที่สุดคืออะไร ? LAST MESSAGE ข้อความสุดท้าย .......................................... 189 ค�ำถามที่ 27 เปลี่ยนเป็นคนที่สมบูรณ์แบบตามอุดมคติของ ตัวเอง ถ้า “คุณในอนาคต” มาบอกข้อความกับ “คุณในปัจจุบัน” คุณคิดว่าเขาจะบอกอะไร ? บทส่งท้าย ................................................................................... 200 190 177 182
ตอนที่คุณเกิด คุณร้องไห้ ขณะที่คนรอบตัวคุณกลับยิ้มยินดีใช่ไหม ฉะนั้นวันที่คุณต้องตายจากไป วันนั้นขอให้คุณเป็นคนที่ยิ้ม แต่คนรอบข้างร้องไห้ ค�ำกล่าวของชนพื้นเมืองชาวอเมริกัน
2 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต ในวันที่เป็นจุดจบของชีวิต ความรู้สึกแบบไหน เป็นความรู้สึกที่ยอดเยี่ยมที่สุดส�ำหรับคุณ ? ชีวิตที่ท�ำสิ่งที่อยากท�ำจริง ๆ กับชีวิตที่ท�ำสิ่งที่ไม่ได้อยากท�ำจริง ๆ คุณจะเลือกแบบไหน ? คุณก็คงอยากจะเลือกชีวิตที่ท�ำสิ่งที่อยากท�ำจริง ๆ สินะ แต่ขอ บอกไว้ก่อนเลยว่า ถ้ายังใช้ชีวิตแบบนี้ต่อไป ในวันสุดท้ายของชีวิตมีโอกาส 90% ที่คุณจะต้องรู้สึกเสียใจภายหลังแน่นอน เมื่อส�ำรวจกลุ่มผู้สูงอายุที่อายุมากกว่า 90 ปี ด้วยแบบสอบถาม ที่ถามว่า “เมื่อย้อนมองชีวิต 90 ปีที่ผ่านมา 1 เรื่องที่คุณรู้สึกเสียใจ ภายหลังคือเรื่องอะไร ?” คือ...................................................................................................................................... ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. แบบสอบถาม ค�ำตอบที่ได้จากแบบสอบถามนี้ 90% ตอบเหมือนกันว่า…
บทน�ำ 3 “น่าจะได้ท�าอะไร ที่ท้าทายกว่านี้” แล้วถ้าคุณยังใช้ชีวิตเหมือนเดิมแบบนี้ต่อไปเรื่อย ๆ หลังจากนี้ 5 ปี คุณจะเป็นอย่างไร ? แล้วถ้าใช้ชีวิตแบบนี้ต่อไปเรื่อย ๆ 10 ปี ล่ะ จะเป็นอย่างไร ? แล้วถ้าใช้ชีวิตแบบนี้จนช่วงสุดท้ายของชีวิตมาถึง คุณจะไม่รู้สึก เสียดายภายหลังหรือ ? ในโลกใบนี้ ไม่มีอะไรที่เราจะเอาไปได้ทั้งนั้น ไม่ว่าจะเป็นเงิน เฟอร์นิเจอร์ตกแต่งบ้าน เสื้อผ้า หรือบ้าน ดังนั้นเมื่อทรัพย์สินสูญหาย ก็ไม่ใช่เรื่องโชคร้ายเลยสักนิดเดียว แล้วเรื่องโชคร้ายที่สุดในโลกนี้คืออะไร ? เรื่องโชคร้ายที่สุดคือ เมื่อถึงวันที่ความตายใกล้เข้ามา เพิ่งรู้สึก เสียใจกับชีวิตที่ผ่านมาของตัวเอง การเสียใจในช่วงก่อนตายนั้นเป็นเรื่องที่ โชคร้ายที่สุด แต่ยังมีวิธีหนึ่งที่จะหลีกเลี่ยงได้ เวลานี้ ณ ที่นี้ ให้คุณลองตั้งใจจินตนาการถึงการตายของตัวเอง การจ้องมองความตายอย่างจริงจังจะท�ำให้คุณเข้าใจ “เจตนารมณ์” (เสียง ของหัวใจ) ของตัวเองได้
4 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต ป้ายหินสลักหน้าหลุมศพของมาเซล ดูช็องป์ (Marcel Duchamp) จิตรกร สลักไว้ว่า มนุษย์มักจะคิดว่า “มีแต่ตัวเองที่ยังไม่ตาย” “คนที่ตายมักจะเป็นคนอื่นเสมอ” แต่เสียใจด้วย ความเป็นไปได้ที่พวกเราจะต้องตายคือ 100% นับตั้งแต่วันที่เราเกิดมาร้อง “อุแว้” ทุกวินาทีจนถึงขณะนี้ ความตาย ก็ก�ำลังใกล้ตัวเราเข้ามาเรื่อย ๆ ซามูไรในสมัยก่อนที่มีชีวิตอยู่ได้อย่างกล้าหาญ กระตือรือร้น เพราะ พวกเขาไม่เคยละเลยความจริงที่ว่า “สักวันหนึ่งตัวเองก็ต้องตาย” และ วางแผนในแต่ละวันว่า “จะใช้ชีวิตนี้เพื่อสิ่งใด” อย่ากลัวความตายอย่างไร้สาเหตุ ลองท�ำตามเหล่าซามูไรกันบ้าง ดีไหม ? ใช้ความตาย “สร้างประโยชน์” ความตายคือ “สวิตช์” พิเศษที่มีเพื่อเผาชีวิตให้มอดไหม้อย่าง สมบูรณ์ คนเราเมื่อตระหนักแล้วว่า สักวันหนึ่งตัวเองก็ต้องตาย ก็จะดึง ความรู้สึกที่แท้จริงของตัวเองกลับมาได้ ดอกบัวซึ่งได้ชื่อว่าเป็นดอกไม้ของพระโคตมพุทธเจ้า เป็นดอกไม้ ขนาดใหญ่ที่บานไม่ได้ในน�้ำสะอาด ยิ่งน�้ำในสระสกปรกแค่ไหน ดอกบัว ก็จะใหญ่และบานสวยงามยิ่งขึ้น
บทน�ำ 5 กลีบของดอกบัวจะร่วงโรยภายใน 3 วัน แม้มีชีวิตแค่เพียง 3 วัน ถ้าท�ำให้ดอกบาน เป็นตัวของตัวเองได้ ก็ถือว่าเป็นวิถีการด�ำเนินชีวิตที่งดงามอย่างยิ่ง ซึ่งสิ่งนี้เรียกว่าชีวิต ชีวิตคือการยอมรับสิ่งที่ตัวเองเป็น แล้วด�ำเนินชีวิตตามเจตนารมณ์ ของตัวเอง แม้มีชีวิตแค่เพียง 3 วัน ก็จะไม่รู้สึกเสียใจภายหลังเลย ตั้งแต่นี้ ขอให้เผชิญ “ความตาย” แล้วไปพบตัวตนที่แท้จริง (เจตนารมณ์) ของตัวเองกันเถอะ ในวันสุดท้ายของชีวิต คุณอยากรู้สึกอย่างไรมากที่สุด ? แล้วถ้ายังใช้ชีวิตแบบนี้ต่อไป จะท�ำให้วันนั้นเป็นอย่างที่คุณต้องการ ได้หรือไม่ ? ถ้าไม่ได้ คุณจะเปลี่ยนวิธีการใช้ชีวิตเมื่อไร ? หนังสือเล่มนี้ขอมอบค�ำถาม 27 ข้อที่จะท�ำให้คุณยิ้ม หัวเราะได้ ในวันสุดท้ายของชีวิต เป็นของขวัญแด่คุณ ชีวิตจะเป็นอย่างไรนั้นขึ้นอยู่กับว่าคุณจะถามตัวเองด้วยค�ำถาม แบบไหน เอาล่ะครับ ขอเชิญคุณไปสู่ “โลกแห่งความตาย” โคทาโร ฮิซุย (Kotaro Hisui)
6 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต ในวันสุดท้ายของชีวิต เรื่องที่รู้สึกเสียดายจนอยากร้องไห้ คือเรื่องอะไร ? 0 ค�ำถามที่ ขอให้ลองจินตนาการความรู้สึกของคุณในวันสุดท้ายของชีวิต วันนี้เป็นวันสุดท้ายของชีวิตคุณ และเป็นช่วงเวลาสุดท้าย (ต่อจากนี้ ขอให้นอนหงายที่พื้นแล้วอ่าน) ตอนนี้คุณใส่ชุดนอน ก�ำลังนอนบนเตียงในโรงพยาบาล แสงของ ดวงอาทิตย์ที่ก�ำลังจะลับขอบฟ้าส่องผ่านเข้ามาทางหน้าต่าง ในห้องผู้ป่วย มีแค่คุณอยู่คนเดียวเท่านั้น คุณก�ำลังนอนจ้อง แสงสลัว ๆ ของหลอดไฟนีออนบนเพดาน ทั้งชีวิตที่ผ่านมาของคุณเป็นชีวิตแบบไหน ? เป็นชีวิตที่คุณกล้า ยืนยันได้อย่างมั่นใจว่าเป็นชีวิตที่ไม่ว่าวันสุดท้ายจะมาถึงเมื่อไร ก็ไม่มีทาง รู้สึกเสียใจเรื่องอะไรภายหลังแน่นอนหรือเปล่า ? ตอนนี้ขอให้คุณลองนึกภาพว่า อีก 30 วินาที วิญญาณของคุณ ก�ำลังจะออกจากร่าง ร่างกายไม่มีน�้ำหนัก ราวกับดวงไฟที่ถูกปิดสวิตช์ ให้ดับลง
ค�ำถามที่ 0 7 อีก 20 วินาที คุณก�ำลังจะตาย ตาพร่า เริ่มมองไม่ค่อยเห็นแล้ว บรรยากาศเงียบสงัด ได้ยินเพียงเสียงแผ่วของเครื่องปรับอากาศ เท่านั้น อีก 10 วินาที คุณก�ำลังจะตาย ความรู้สึกเหมือนร่างกายถูกกลืน ในอากาศและก�ำลังจะสลายไป ตึก ตึก ตึก ตึก ตึก ตึก ตึก... เหมือนหัวใจก�ำลังจะหยุดเต้น สติที่ยังเหลือเพียงน้อยนิด เหมือน ก�ำลังถูกอะไรบางอย่างดึงออกไป
ครับ คุณตายแล้วเมื่อครู่นี้เอง
ค�ำถามที่ 0 9 ตอนนี้คุณตายแล้ว ให้คุณคิดว่าตัวเองตายแล้วจริง ๆ และจากนี้ ให้หลับตา อย่าขยับตัว นอนนิ่ง ๆ 5 นาที เมื่อครบ 5 นาทีแล้ว ค่อยเปิดอ่านหน้าถัดไป
10 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต คุณมีเรื่องที่ค้างคา ยังไม่ได้ท�ำหรือไม่ ? รู้สึกเจ็บใจ เสียใจหรือเปล่า ?
ค�ำถามที่ 0 11 ถ้าคุณปล่อยให้ชีวิตสิ้นสุดในสภาพแบบนี้ จะไม่รู้สึกเจ็บใจอะไร เลยเหรอ ? ชีวิตที่มีเพียงครั้งเดียว ถ้าสิ้นสุดแบบนี้ ไม่รู้สึกเจ็บใจจนแทบจะ ร้องไห้โฮออกมาเลยเหรอ ? เอาล่ะ ผมจะให้เวลาคุณอีก 5 นาที ช่วง 5 นาทีนี้ ให้คุณสะบัด แขน สะบัดขา แล้วตะโกนให้สุดเสียงเลยว่า “เจ็บใจ” ความรู้สึกเจ็บใจนั่นแหละ จะพาคุณไปสู่ประตูทางเข้าของโลกแห่ง ความท้าทายใบใหม่ ปีกของความเจ็บใจนั้นบินออกไปสู่ฟ้ากว้าง ตัวอักษรคันจิในภาษาญี่ปุ่นค�ำว่า ร้องไห้ คือ ประกอบ ด้วยเส้นที่หมายถึง น�้ำ อยู่ด้านข้างตัวอักษรที่มีความหมายว่า ยืน เปรียบ เหมือนเมื่อเราร้องไห้แล้วจะลุกขึ้นได้แน่นอน ! เอาเลยครับ ขอให้ร้องไห้เสียงดังๆ แสดง “ความเจ็บใจ” ออกมาเลย ทว่าครั้งนี้ คุณยังกลับไปเริ่มชีวิตใหม่ได้อีกครั้ง ! เพื่อให้คุณคนใหม่เกิด คุณคนเก่าก็จะต้องตายก่อน นับจากนี้ ขอให้คุณทิ้งสิ่งเก่า ๆ อคติต่าง ๆ ที่เคยมีให้หมด แล้วเป็นคนใหม่ ตอนนี้คุณเตรียมพร้อม เพื่อจบทุกสิ่งทุกอย่างของตัวคุณคนเก่า วันนี้คุณจึงถือหนังสือเล่มนี้ ตั้งแต่วันนี้ คุณเกิดเป็น คนใหม่แล้ว “คุณในอนาคต” มาบอกคุณว่า วันนี้เป็นวันที่เหมาะที่สุด ที่คุณจะเป็นคนใหม่
01 มีชีวิตอยู่ อย่างไม่ต้อง เสียใจภายหลัง
14 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต 1 เหลือเวลาอยู่ดูซากุระได้อีกกี่ครั้ง ? ค�ำถามที่ ถ้ามีชีวิตอยู่ถึงอายุ 80 ปี นับ 1 ปี เป็น 1 ครั้ง และถ้าตอนนี้ อายุ 30 ปี จะเหลือเวลาอยู่ดูซากุระได้เท่ากับ 80 - 30 = อีก 50 ครั้ง แม้ท้องฟ้ามืดครึ้มแค่ไหน เหนือก้อนเมฆก็ยังมีดวงอาทิตย์ฉายแสง อยู่ เหมือนคนเราที่แม้มีปัญหากลัดกลุ้มเป็นเมฆหมอกปกคลุมหัวใจ เราก็ ยังมีความเป็นพุทธะอยู่กลางใจ ซึ่งนั่นก็คือพระพุทธศาสนา เมื่อเปิดพจนานุกรมดู ค�ำว่า พุทธะ มีความหมายดังนี้ “พุทธะ คือ สิ่งที่ติดตัวสิ่งมีชีวิตมาตั้งแต่เกิด” ทั้งที่ทุกคนมีพุทธะอยู่ที่ก้นบึ้งหัวใจ แล้วท�ำไมมีทั้งคนที่ประสบ ความส�ำเร็จในสังคมและคนที่ไม่ประสบความส�ำเร็จ นี่เป็นข้อสงสัยของ ผู้ฝึกปฏิบัติธรรม “เพราะเหตุใดกัน ?” คุณล่ะคิดอย่างไร ? ผู้ฝึกธรรมจึงถามข้อสงสัยนี้กับท่านอาจารย์โดเก็น (Do–gen) ซึ่ง ท่านคือพระภิกษุผู้ก่อตั้งนิกายโซโตเซ็น (So–to– Zen) และค�ำตอบของท่านโดเก็นคือ
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 15 “ความแตกต่างอยู่ที่คนที่ประสบความส�ำเร็จคือคนที่เพียร พยายาม คนที่ไม่ประสบความส�ำเร็จคือคนที่ไม่พยายาม” สมกับเป็นท่านอาจารย์จริง ๆ แต่ในคืนนั้นศิษย์ท่านนั้นก็ยังเกิด ข้อสงสัยอีกว่า มนุษย์เรานั้น ทุกคนมีพุทธะอยู่ในใจ แต่ท�ำไมมีทั้งคนที่ พยายามและคนที่ไม่พยายาม วันรุ่งขึ้น ศิษย์จึงถามท่านโดเก็นอีกครั้ง ค�ำตอบของท่านโดเก็นคือ “คนที่เพียรพยายามนั้นมีความตั้งใจ คนที่ไม่เพียรพยายามนั้น ไม่มีความตั้งใจ และนั่นคือความแตกต่าง” เข้าใจแล้ว เป็นอย่างนี้นี่เอง ! ศิษย์ท่านนั้นเข้าใจและยอมรับ ค�ำตอบของท่านโดเก็น แต่ในคืนนั้นก็ยังเกิดข้อสงสัยอีก มนุษย์เรานั้น ทุกคนมีพุทธะอยู่ในใจ แต่ท�ำไมจึงมีทั้งคนที่มีความตั้งใจและคนที่ไม่มี ความตั้งใจ ศิษย์จึงถามอีกครั้ง ท่านโดเก็นตอบว่า “ความแตกต่างอยู่ที่คนที่มีความตั้งใจคือคนที่รู้ว่า ‘มนุษย์นั้น ถึงอย่างไรก็ต้องตาย’ คนที่ไม่มีความตั้งใจคือคนที่ไม่รู้ความหมายที่ แท้จริงว่า ‘มนุษย์นั้นถึงอย่างไรก็ต้องตาย’ ” ในโรมันโบราณ ก็มีการพูดถึงเรื่องความตายว่า ทุกครั้งที่กองทัพที่ไปรบชนะกลับมา จะจัดขบวนพาเหรด เพื่อให้ ประชาชนได้เข้าร่วมแสดงความชื่นชมยินดีกับกองทัพ และดูเหมือนจะต้อง พูดอะไรบางอย่างด้วย คุณคิดว่าเขาพูดว่าอะไร ?
16 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต เมื่อบรรดาทหารที่ชนะสงครามก�ำลังยินดีกันสุดขีดนั้น ค�ำพูดที่ กระซิบนั้นคือ “เมเมนโต โมริ” (memento mori) “จงระลึกถึงความตายไว้เสมอ” การระลึกเสมอว่าตัวเองจะตายเมื่อไรก็ได้นั้นจะท�ำให้เราตัดสิน เรื่องต่าง ๆ ได้อย่างถูกต้องเสมอ โดยไม่หลงปลาบปลื้มปิติยินดีกับสิ่งใด จนเกินไป ที่ฉากหลังแท่นบูชาในอาสนวิหารแห่งเมืองสทราซบูร์ (Strasbourg) ประเทศฝรั่งเศส มีภาพวาดแฝงคติเกี่ยวกับความตายเป็นรูป หัวกะโหลกด้วย เพื่อสื่อว่า “ในไม่ช้าคุณก็ต้องมีสภาพแบบนี้เช่นกัน ดังนั้นโปรดจดจ�ำฉัน (หัวกะโหลก) ไว้ให้แม่น จ้องมองมาที่ฉันสิ” เดิมสัญลักษณ์รูปหัวกะโหลกที่ถูกใช้ในแง่แฟชั่นนั้นก็เพื่อสื่อ ความหมายว่า “จงระลึกถึงความตายไว้เสมอ” อย่างจ�ำนวนคนที่ตายในวันนี้ รวมกันทั้งโลกน่าจะมีประมาณ 1 แสน 5 หมื่นคน อย่างไรก็ตาม วันสุดท้ายของชีวิตต้องมาถึงแน่ ๆ ใน สักวันหนึ่ง อย่างแน่นอนที่สุด สมมุติว่าคุณมีอายุช่วง 30 ปี คุณอาจจะได้ดูซากุระไม่ถึง 50 ครั้ง ก็ได้ ระหว่างที่โลกหมุนรอบดวงอาทิตย์ 50 รอบ ชีวิตก็อาจถูกฝังใน หลุมแล้ว ระหว่างช่วงเวลาที่โลกหมุนรอบดวงอาทิตย์ 50 รอบ และขณะที่ คุณอ่านมาถึงหน้านี้ก็เช่นกัน อายุขัยของคุณก็ลดลงแล้ว 10 นาที
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 17 มันคือความจริง อย่าหันหน้าหนีจากความจริงนี้ การตระหนัก เตรียมใจไว้ก่อนนี่แหละที่จะท�ำให้เกิด “ความแตกต่าง” มีค�ำกล่าวว่า “จงมีชีวิตอยู่ด้วยความตั้งใจอย่างเต็มที่” พวกเรา และทุก ๆ คนต่างก็พยายามกันสุดชีวิตตั้งแต่ตอนที่เกิด ขณะที่แคะขี้มูก เวลาของชีวิตเราก็สั้นลง ตอนที่แคะขี้มูกก็ตั้งใจ แคะอย่างเต็มที่ ดังนั้นตอนนี้คุณก็ก�ำลังตั้งใจอ่านหนังสือเล่มนี้ เรามามองความจริงกันเถอะ “เมเมนโต โมริ” จงระลึกถึงความตายไว้เสมอ
18 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต คุณก�ำลังจ�ำกัดตัวเอง เรื่องอะไรบ้าง ? 2 ค�ำถามที่ ผมขอแนะน�ำบทความ “ถ้าย้อนกลับไปแก้ไขการใช้ชีวิตได้” ของ Nadine Stair ที่เขียนในบั้นปลายชีวิต ขณะที่อายุ 85 ปี ถ้าแก้ไขชีวิตของตัวเองได้อีกครั้ง ครั้งนี้ฉันอยากลองล้มเหลว ผิดพลาดให้มากยิ่งขึ้นอีก ใช้ชีวิตอย่างปล่อยวาง ผ่อนคลาย และคราวนี้ฉันจะไม่แค่ออก เดินทางท่องเที่ยว แต่จะท�ำอะไรที่แปลก ๆ ให้มากขึ้น ฉันจะไม่คิดจริงจังมากจนเกินไป แล้วลองท�ำอะไรที่เสี่ยงท้าทาย ดูบ้าง ไปปีนเขา ไปว่ายน�้ำเล่นในแม่น�้ ำ กินไอศกรีมเยอะ ๆ กินถั่วให้น้อยลง อาจจะมีปัญหามากขึ้นก็ได้ แต่การกังวลล่วงหน้าว่าจะมีปัญหานั้น น่าจะลดลง ที่อยากท�ำแบบนี้ เพราะฉันเคยเป็นคนที่ใช้ชีวิตแต่ละวัน ทุกวัน อย่างมีสติปัญญา มีเหตุมีผลแล้ว แน่นอนว่าเรื่องแปลก ๆ ฉันก็เคยท�ำบ้าง
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 19 แต่ถ้าเกิดใหม่ได้ ฉันก็อยากท�ำเรื่องบ้า ๆ เพี้ยน ๆ ให้มากกว่าเดิม ใช้ชีวิตแค่ช่วงเวลาตรงหน้า แทนที่จะคิดเรื่องอีกหลายปีข้างหน้าที่ยังมา ไม่ถึง ปกติเวลาที่ฉันจะออกเดินทางไปไหนก็ต้องเตรียมตัวพร้อมเสมอ ไม่ว่าจะเป็นปรอทวัดไข้ ถุงน�้ำร้อน เสื้อกันฝน ร่มชูชีพ ถ้าไม่มีของพวกนี้ ฉันจะไม่ยอมไปไหนทั้งนั้น ถ้าฉันแก้ไขชีวิตได้ก็อยากเที่ยวแบบสบาย ๆ เบาตัว ถ้าย้อนกลับไปได้ เมื่อถึงฤดูใบไม้ผลิก็จะเริ่มออกเดินเท้าเปล่า แล้วเมื่อย่างเข้าฤดูใบไม้ร่วง ก็จะเดินเท้าเปล่าจนค�่ำมืด ออกไปเต้น ออกไปนั่งม้าหมุนเล่นเยอะ ๆ เด็ดดอกเดซี่เยอะ ๆ ฉันจะใช้เวลาแต่ละช่วงอย่างมีชีวิตชีวา การคิดเสียดายภายหลังว่า “น่าจะได้ท�ำเรื่องที่บ้าบอบ้าง” แสดงว่า เป็นคนที่เคยคิดว่า “ไม่ควรท�ำเรื่องอะไรที่บ้าบอ” การคิดเสียดายภายหลังว่า “น่าจะได้ออกไปเต้น” แสดงว่าเป็น คนที่เคยคิดว่า “จะมัวแต่สนุกร่าเริงไม่ได้” ถ้าตอนนี้คุณไม่ได้ใช้ชีวิตอย่างอิสระ ลองค้นหาว่าสิ่งที่คุณครุ่นคิด หรือสิ่งที่เป็นข้อจ�ำกัดคืออะไร เอาล่ะ ให้คุณอ่านออกเสียงประโยคต่อไปนี้
20 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต ๏ ไม่ต้องเหมือนคนอื่นก็ได้ ๏ จะต้องอายหรือถูกหัวเราะเยาะก็ไม่เห็นเป็นไร ๏ ซื่อสัตย์ต่อตัวเอง มีชีวิตอย่างยอมรับสิ่งที่ตัวเองเป็น ๏ ไม่ต้องเข้ากับคนอื่นได้ดีทุกคนก็ได้ ๏ รักใครก็บอกคนนั้นว่า “รัก” ๏ จะยืนกรานความคิดตัวเองก็ได้ ไม่เป็นไร ๏ แสดงจุดด้อยของตัวเองบ้างก็ไม่เห็นเป็นไร ๏ สิ่งไหนไม่ชอบก็ตัดมันออกไปเลย ๏ ร้องขอความช่วยเหลือจากคนอื่นบ้างก็ไม่เป็นไร ๏ ท�ำให้ชีวิตเพียบพร้อมก็ดี ๏ ให้ความส�ำคัญกับเรื่องสนุก ๆ เป็นอันดับแรกก็ดี ๏ จะมีความสุขก็ไม่ใช่ปัญหา ๏ รักตัวเอง เชื่อมั่นในตัวเองให้มากยิ่งขึ้น ๏ มีชีวิตแบบที่อยากมี (ขอให้อ่านออกเสียง ตั้งแต่ข้อแรกอีกครั้ง บอกให้ตัวเองฟังอย่าง นุ่มนวล) ตอนที่อ่านออกเสียงว่า “ไม่ต้องเหมือนคนอื่นก็ได้” แล้วเหมือนมี อะไรสะกิดใจ นั่นแสดงว่าเป็นไปได้ที่คุณจ�ำกัดตัวเองโดยไม่รู้ตัวว่า “ห้าม แตกต่างจากคนอื่น”
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 21 ถ้าอ่านประโยคไหนแล้วรู้สึกสะกิดใจ ตั้งแต่วันนี้ให้พูดประโยคนั้น กับตัวเองทุกวันก่อนนอน วันละ 6 ครั้ง เป็นเวลา 3 สัปดาห์ ผมตกใจมากที่รู้ว่าเพื่อนของผมเข้าร่วมวิ่งมาราธอนระยะทาง 100 ก.ม. เพราะตอนที่เขาเข้าร่วมวิ่งมาราธอนระยะทาง 42.195 ก.ม. พอวิ่ง ถึงเส้นชัย ก.ม. ที่ 42.195 เขาก็หมดแรงล้มฟุบทันที แต่ตอนที่เขาวิ่ง มาราธอน 100 ก.ม. เขากลับวิ่งผ่านระยะ 42.195 ก.ม. ไปได้ง่าย ๆ ตัวเรานี่แหละที่เป็นคนก�ำหนดขอบเขตเอง ใช่แล้วครับ ข้อจ�ำกัด ที่มัดคุณไว้ มันอยู่ในจิตใจคุณเอง ดังนั้นการหลุดพ้นจากข้อจ�ำกัดนั้น ขึ้นอยู่กับตัวคุณเอง ซึ่งไม่ใช่เรื่องยากเลย กลับมาที่ค�ำถามครับ ก่อนคุณจะตาย เรื่องอะไรที่คุณคิดเสียใจ ภายหลัง ? นั่นเพราะที่ผ่านมาคุณจ�ำกัดตัวเองเรื่องอะไรไว้บ้าง ? ขอให้คุณเขียนค�ำตอบในหน้าถัดไป
22 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต ก่อนคุณจะตาย เรื่องอะไรที่คุณคิดเสียใจภายหลัง ? นั่นเพราะที่ผ่านมาคุณจ�ำกัดตัวเองเรื่องอะไรไว้บ้าง ?
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 23 สมมุติว่าตอนที่คุณเกิด คุณเป็นคนเลือกเองว่าจะมาเกิดเป็น ลูกของพ่อแม่คุณ เหตุผลที่คุณเลือกท่านคืออะไร ? 3 ค�ำถามที่ วันหนึ่ง ผมคิดว่า ‘ซื้อเบียร์กลับไปให้พ่อดีกว่า’ ก็เลยแวะซื้อเบียร์ ที่ร้าน 1 ลัง แล้วเอากลับบ้านที่ต่างจังหวัด ตอนนั้นผมคิดว่าพ่อต้องดีใจ รีบชนแก้วกันทันทีแน่ แต่ปฏิกิริยา ของพ่อกลับไม่ใช่อย่างที่ผมคิดไว้ กลายเป็นพูดแค่ว่า “เอาไว้จะดื่มฉลองน�้ำใจพรุ่งนี้นะ” ‘อ้าว อะไรกัน ไม่ดื่มตอนนี้เลยเหรอ’ ผมคิด แล้ววันนั้นผมก็กลับ บ้านเลย วันต่อมาขณะที่ก�ำลังท�ำงาน เสียงโทรศัพท์ก็ดังขึ้น คนที่บ้าน ที่ต่างจังหวัดโทรมา “อะไรนะ พ่อเป็นมะเร็งกระเพาะอาหารระยะสุดท้าย ? มีชีวิตอยู่ได้ อีก 3 เดือน ?” มะเร็งลามถึงบริเวณกระเพาะอาหารส่วนปลาย ต้องให้อาหาร ทางสายยาง พ่อจึงต้องเข้าพักรักษาในโรงพยาบาล “ตายละ !” เป็นค�ำที่ผมพูดออกมาในวินาทีนั้น
24 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต เวลาของพ่อใกล้จะหมด ทั้ง ๆ ที่ผมยังไม่ทันได้ตอบแทนบุญคุณ แค่ค�ำว่า “ขอบคุณ” ก็ยังไม่ได้พูด ผมคิดไปเรื่อย เบียร์ที่ลูกชายซื้อให้ พ่อ ก็ยังไม่ได้ดื่มสักอึก แต่เวลานั้นมาถึงแล้วเหรอนี่ ตอนนี้ผมก็พูดออกมาได้แค่ว่า “ตายล่ะ !” พ่อเป็นคนจริงจังต่อหน้าที่ พ่อจากไปตรงเวลา ไม่ผิดจากที่หมอ คาดไว้ว่า “มีชีวิตได้อีก 3 เดือน” ช่วง 3 เดือนนั้น ผมไปอยู่ดูแลพ่อ แต่ก็ ไม่อาจดึงพ่อกลับมาได้ เผลอเพียงครู่เดียว ในที่สุดเราก็จากกันชั่วนิรันดร์ ในฐานะลูกชาย สิ่งที่ผมคิดไว้ว่า สักวันหนึ่งคงท�ำได้ สักวันหนึ่ง จะท�ำ เร็ว ๆ นี้จะท�ำ ผมกลับไม่ได้ท�ำเลยสักอย่าง แม้ร้องไห้ส�ำนึกผิดมากแค่ไหนหรือสวดอ้อนวอนพระเจ้ายังไงก็ท�ำ ไม่ได้อีกต่อไป เพราะมันคือ “ขีดจ�ำกัดของเวลา” “จะท�ำตอนไหนก็ได้” ไม่มีหรอกบนโลกใบนี้ ถ้าจะท�ำก็ต้องท�ำ “ตอนนี้” สิ่งที่ท�ำได้ก็มีแค่ “เวลาตอนนี้” ผมเรียนรู้สัจธรรมนี้ทั้งตัวและหัวใจด้วยความเจ็บปวด ตอนที่พ่อออกจากโรงพยาบาลครั้งสุดท้าย พ่อดื่มเบียร์ที่ผมซื้อ มาให้ ถึงจะจิบไปแค่นิดเดียว ผมแค่มองดูพ่อพูดว่า “รสชาติดีนะ” แค่พ่อพูดเพียงเท่านี้ ก็ท�ำให้ผมรู้สึกตื้นตัน ความรู้สึกที่เก็บกดไว้ ถูกปลดปล่อยจนน�้ำตาไหล ยูทากะ วาตาเบะ
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 25 ผมเคยได้รับอีเมลจากผู้อ่านท่านหนึ่ง ซึ่งเขียนว่าไม่มีเรื่องใดใน โลกนี้ที่จะ “ท�ำเมื่อไรก็ได้” ดังนั้นการบอกความรู้สึกจึงเป็นสิ่งที่ท�ำได้แค่ ตอนนี้เท่านั้น “ขอบคุณ” “ขอโทษ” “ยกโทษให้ด้วย” “รักนะ” ขอให้บอกความรู้สึกเหล่านี้กับพ่อแม่ตรง ๆ กันเถอะ ถ้าคุณยังไม่ค่อยได้บอกความรู้สึกเหล่านี้กับคนที่ส�ำคัญต่อคุณ ก็ บอกให้เขาได้รับรู้กันเถอะ ถ้าปล่อยไว้โดยไม่ได้บอกแบบนี้ เชื่อเถอะว่า วันหนึ่งคุณต้องรู้สึกเสียใจภายหลังแน่นอน เมื่อส�ำรวจด้วยแบบสอบถามที่ถามว่า “ถ้าตอนนี้ก�ำลังจะตาย มี เรื่องอะไรบ้างที่รู้สึกเสียดายที่ก่อนหน้านี้ไม่ได้ท�ำ?” (ส�ำรวจโดยสำ�นักพิมพ์ Chichi) ค�ำตอบที่ได้ เช่น “ไม่ได้ยกโทษให้พ่อที่เสียชีวิตไปแล้ว” (ชาย อายุ 49 ปี) “ไม่ได้สนใจความรักของพ่อแม่” (ชาย อายุ 37 ปี) “สมัยที่ลูก ๆ ยังเล็ก เพราะมัวคิดว่าตัวเองขาดอิสระ ก็เลยไม่รู้สึก ว่าการเลี้ยงดูลูกเป็นเรื่องสนุก” (หญิง อายุ 48 ปี) “ไม่กล้าพูดค�ำว่า ‘รัก’ กับภรรยา เพียงเพราะอาย” (ชาย อายุ 52 ปี) “ท�ำงานบริหารที่บริษัทอย่างสุดชีวิต แล้วท�ำให้ภรรยามีความสุข อย่างนั้นเหรอ” (ชาย อายุ 42 ปี)
26 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต ในหนังสือเรื่อง “Oya Ga Shinu Made Ni Shitai 55 No Koto” (สิ่งที่อยากท�ำ 55 ข้อ ก่อนพ่อแม่จะจากไป) มีเขียนบอกไว้ว่าเหลือเวลา ประมาณอีกกี่ชั่วโมงที่จะได้ใช้ชีวิตกับพ่อแม่ กรณีแยกกันอยู่ ค�ำนวณโดยก�ำหนดให้ใน 1 ปี ได้กลับบ้านไปหาพ่อแม่ 6 วัน คือ ช่วงปีใหม่และวันโอบง และให้ 1 วัน มีเวลาอยู่กับพ่อแม่ 11 ชั่วโมง และ พ่อแม่จะมีชีวิตตั้งแต่อายุ 60 จนถึง 80 ปี เขียนเป็นสูตรได้ดังนี้ อายุขัยที่เหลืออยู่ของพ่อแม่ (20 ปี) ĭ จ�ำนวนวันใน 1 ปี ที่ได้พบกัน (6 วัน) ĭ จ�านวน ชั่วโมงที่อยู่ด้วยกันใน 1 วัน (11 ชั่วโมง) = 1,320 ชั่วโมง ซึ่งเทียบเป็นวันได้เพียง แค่ 55 วัน “เหลือเวลา ของชีวิต 2 เดือน” ตอนที่คุณเกิด แม่ ให้นมและเปลี่ยน ผ้าอ้อมให้คุณ การ เปลี่ยนผ้าอ้อมให้ เด็กทารกเป็นเรื่อง ยุ่งยากกว่าที่เราคิดกัน ลองค�ำนวณว่าเปลี่ยน ผ้าอ้อมวันละ 7 ครั้ง ท�ำทุกวันจนคุณอายุ 2 ขวบกว่า จะเห็นว่าแค่เปลี่ยนผ้าอ้อมอย่างเดียว แม่ก็ท�ำให้ตั้ง 6 พันครั้ง
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 27 เมื่อคุณตื่นกลางดึก ร้องโยเย แม่ก็ขยี้ตาตัวเองทั้งที่ง่วงให้ตื่น แล้วกล่อมคุณอย่างอ่อนโยน เฝ้าดูแลเมื่อไม่สบายมีไข้ แม่ก็นอนไม่ได้ ท่านทุ่มเทความรักให้คุณถึงเพียงนี้ ท�ำทุกสิ่งทุกอย่าง ช่วงที่คุณ ยังเป็นเด็กน้อยไม่รู้เรื่องรู้ราวอะไร ดังนั้นคุณอยากจะบอกท่านว่า “ขอบคุณ ที่ท�ำให้เกิดมา” แล้วใช่ไหม ? คิดว่าคงมีคนที่รู้สึกอาย ไม่กล้าพูด ถ้าอย่างนั้นลองพูดค�ำพูด ธรรมดา แต่ใส่ความรู้สึกให้มากกว่าปกติ น่าจะดีไหม ? “กับข้าวอร่อยมาก ขอบคุณส�ำหรับอาหารมื้อนี้” “ขอบคุณที่ช่วยซักผ้าให้” “ขอบคุณที่ท�ำข้าวกล่องให้ อร่อยมากเลย” เอาล่ะ กลับมาที่ค�ำถามของหัวข้อนี้ ก่อนอื่นขอให้คุณบอกว่าคุณชอบอะไรในตัวคุณพ่อ คุณแม่ หรือ รู้สึกขอบคุณท่านเรื่องอะไรบ้าง เรื่องที่ท�ำให้คุณคิดว่า “โชคดีที่สุดที่ได้ เกิดเป็นลูกของพ่อกับแม่” ยกตัวอย่างมา 5 ข้อ อาจจะมีบางกรณีที่พ่อแม่มีบทบาทสะท้อนสิ่งไม่ดีที่ไม่ควรเอา เป็นเยี่ยงอย่างก็ได้ ในโลกของจิตวิญญาณ มีค�ำกล่าวว่า ความจริงแล้ว “การมาเกิด บนโลกใบนี้ ตัวเราเองเป็นผู้เลือกพ่อแม่ของเรา” ถ้าค�ำกล่าวนั้นเป็นจริง แล้วเหตุผลอะไรที่ท�ำให้คุณเลือกท่าน
28 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต ตอนนี้ คุณอยากบอกความรู้สึกอะไรให้พ่อกับแม่ได้รับรู้ มากที่สุด ? ต่อไปนี้ ขอให้บอกความรู้สึกนั้นให้ท่านได้รับรู้ ส่วนคนที่พ่อแม่ เสียชีวิตแล้วก็ให้กระซิบความรู้สึกนั้นกับท้องฟ้า แล้วตั้งแต่วันนี้ คุณก็ใช้ ชีวิตของคุณ ท�ำหน้าที่เหมือนเป็นไฟที่ส่องสว่างให้บริเวณโดยรอบ แค่นี้ ก็เป็นการตอบแทนบุญคุณของพ่อแม่ที่ยอดเยี่ยมที่สุดแล้ว
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 29 เรื่องที่ท�ำให้คุณคิดว่า “โชคดีที่สุดที่ได้เกิดเป็นลูกของพ่อกับแม่” มีอะไรบ้าง ? ยกตัวอย่างมา 5 ข้อ 1. 2. 3. 4. 5. สมมุติว่าคุณเป็นคนเลือกพ่อแม่เองตอนที่จะมาเกิดบนโลกใบนี้ เหตุผลอะไรที่ท�ำให้คุณเลือกท่าน ?
30 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต ถ้าก�ำหนดให้คะแนนเต็มของชีวิต เท่ากับ 100 คะแนน ตอนนี้ชีวิต ของคุณได้กี่คะแนน ? 4 ค�ำถามที่ ขอถามคุณที่ก�ำลังกลุ้มใจเรื่องชีวิตไม่เป็นอย่างที่คาดคิด การมีชีวิตอยู่เป็นเรื่องที่ล�ำบากยุ่งยากหรือเปล่า ? แน่นอนอยู่แล้ว เพราะเมื่อ 2,500 ปีก่อน พระโคตมพุทธเจ้า ตรัสไว้ว่า “ชีวิตมนุษย์เป็นเรื่องที่ยากล�ำบาก (ทุกข์คือสิ่งที่ไม่เป็นไปตามที่ คิดไว้)” ในชีวิตมนุษย์ ทุกสิ่งทุกอย่างที่เป็นเรื่องส�ำคัญ ทั้งการเกิด แก่ เจ็บ ตาย ล้วนแต่ไม่เป็นไปตามที่คิดไว้ แล้วถ้าทุกสิ่งเป็นอย่างที่เราคิดล่ะ สมมุติว่าคุณไม่เจ็บป่วยเลยและ มีเพียงแค่คุณเท่านั้นที่มีชีวิตอยู่จนอายุ 200 ปี ถึงตอนนั้น พ่อแม่ของคุณ ภรรยาหรือสามี คนรัก เพื่อน ลูก คนส�ำคัญทั้งหลาย ทุกคนตายจากไปแล้ว แบบนี้คุณคิดว่าตัวเองจะมี ความสุขหรือเปล่า ? ความจริง สิ่งต่าง ๆ ที่ไม่เป็นไปตามที่เราคิดนี่แหละ ท�ำให้ชีวิต สนุก น่าสนใจ
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 31 ฟุตบอลสนุกก็เพราะห้ามใช้มือ กอล์ฟน่าสนใจเพราะต้องหนีบ ลูกบอลไว้ในมือและห้ามใช้มือบิดหมุนลงไปในรู คุณรู้ไหมว่าท�ำไมการวิ่งมาราธอนเป็นเรื่องน่าประทับใจ ? เพราะ วิ่งระยะทาง 42.195 ก.ม. โดยห้ามใช้รถยนต์ จึงรู้สึกว่ามันเป็นเรื่องที่ สุดยอด ถ้าไปบอกใครว่าขับรถยนต์มาเป็นระยะทาง 42.195 ก.ม. เขา ก็คงตอบว่า “อ๋อ เหรอ” (หัวเราะ) ถ้ามีลานโยนโบว์ลิ่งแบบที่คุณคิดไว้ คือโยนไปที่ไหนตรงไหนก็ถือ ว่าสไตรค์หมด คุณจะไปไหม ? “คุณลูกค้าครับ ที่ลานโบว์ลิ่งแห่งนี้ ไม่ว่าคุณจะโยนลูกไปที่ไหน พินโบว์ลิ่งทั้งหมดจะล้มลงเอง ขอให้คุณโยนไปทางไหนก็ได้ ไม่มีปัญหา เลยครับ” คุณอยากเสียเงินไปเล่นที่ลานโบว์ลิ่งแบบนี้หรือเปล่า ? ถ้าทุกสิ่งเป็นไปตามที่เราคิดไว้ ก็จะมีแต่สิ่งที่ไม่น่าสนใจ เหมือน ก�ำลังเล่นเกมแค่ด่านเดียวซ�้ำ ๆ นั่นเอง การมีชีวิตอยู่เป็นเรื่องที่ยุ่งยากล�ำบากไหม ? ก็แน่นอนว่าเป็นเรื่องที่ยุ่งยากล�ำบากไม่ใช่เหรอ เพราะยุ่งยาก ล�ำบากนี่แหละ จึงสนุก น่าสนใจ เพราะยุ่งยากล�ำบากนี่แหละ มนุษย์จึง “เปลี่ยนแปลง” ได้ “มากมาย” ยังมีความจริงของชีวิตอีกเรื่องหนึ่งที่ผมอยากบอกให้คุณรู้ไว้ ผมกล้าพูดเลยว่า แม้วันข้างหน้าจะมีอุปสรรคที่ใหญ่หลวงแค่ไหน เกิดขึ้น ก็จะไม่มีปัญหาที่ผ่านไม่ได้เกิดขึ้นกับคุณ ผมจะอธิบายเหตุผลว่าเพราะอะไร
32 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต ผมเคยเรียนวิธีรักษาทางจิตใจจากอาจารย์โซอิชิ ยาโนะ (So - ichi Yano) ท่านบอกวิธีที่ช่วยผ่อนคลายเวลาที่รู้สึกกังวลใจ ยกตัวอย่างเช่น เมื่อรู้สึกกังวลใจว่า “เอ่อ คือว่าไม่เคยท�ำงาน แบบนั้นเลย จะท�ำได้หรือเปล่านะ ?” ให้ถามตัวเองว่า “กี่คะแนน ?” “ถ้าให้ความกังวลใจสูงสุดครั้งก่อน 10 คะแนน แล้วความกังวลใจครั้งนี้กี่คะแนน ?” ถ้าให้ความกังวลใจสูงสุดครั้งก่อน 10 คะแนน ความกังวลใจ ครั้งนี้ก็น่าจะ 8 คะแนน อย่างนี้ก็ยังพอรับไหวใช่ไหมละ ? ถ้าให้ความกังวลใจสูงสุดครั้งก่อน 10 คะแนน ความกังวลใจ ครั้งนี้ก็น่าจะ 6 คะแนน อย่างนี้ก็ยังพอรับไหวใช่ไหมละ ? เมื่อถามตัวเองว่า “กี่คะแนน ?” ภายใน 3 วินาที “ความกังวลใจ” จะเปลี่ยนเป็น “รับไหว” ถ้าลองเขียนออกมาก็จะได้แบบนี้ ความกังวลใจ → 3 → 2 → 1 รับไหว ไม่ต้องเขียนก็ได้เหรอครับ ? (หัวเราะ)
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 33 เมื่อเราแปลงความรู้สึกไม่ชอบให้เป็นรูปค่าตัวเลข เราก็จะมอง ความรู้สึกนั้นอย่างเป็นกลางและอยู่ห่างจากความรู้สึกนั้นตลอดไป พวกเราได้หลุดพ้นจากสุดยอดอุปสรรคมาแล้ว นั่นคือช่วงเวลา ที่เกิด เราเกิดมาโดยผ่านทางช่องก�ำเนิดแคบ ๆ ร่างกายเหมือนถูกดัน ด้วยแรงดันประมาณ 1.5 ตัน ซึ่งเรียกอาการนี้ว่า “ความเจ็บปวด ทางการคลอด” เมื่อเทียบกับวัวกระทิงสเปนที่หนักประมาณ 1 ตัน คงพอเข้าใจได้ ว่าแรงดัน 1.5 ตัน จะหนักหนาสาหัสขนาดไหน แต่ท�ำไมเราผ่านความ เจ็บปวดขนาดหัวกะโหลกแทบจะบิดเบี้ยว มุดออกมาจากช่องทางส�ำหรับ คลอดได้ และตอนนี้คงไม่มีความทุกข์ทรมานอะไรที่สาหัสถึงขนาด หัวกะโหลกแทบจะบิดเบี้ยวอีกแล้ว (หัวเราะ) ในชีวิตมนุษย์เกิดเรื่องยุ่งยากล�ำบากมากมาย แต่เรื่องที่ล�ำบาก ที่สุดเป็นอันดับที่ 1 นั้น เราก็ได้ผ่านพ้นมาแล้ว ถ้าให้คะแนนความเจ็บปวดทรมานตอนเกิด 10 คะแนน ทุกสิ่ง ทุกอย่างที่เกิดขึ้นหลังจากเราเกิดก็จะต�่ำกว่า 9 คะแนน ดังนั้นเราก็พอจะ ข้ามผ่านอุปสรรคต่าง ๆ นั้นไหวไม่ใช่เหรอ ? ปัญหาที่เราผ่านไม่ได้จะไม่มีทางเกิดขึ้น เพราะในโลกนี้ไม่มี อะไรที่ล�ำบากยิ่งกว่าการเกิดของเราอีกแล้ว ที่เหลือก็แค่ตั้งใจมีชีวิตอยู่ ต่อไป จนกว่าจะถึงวันสุดท้ายของชีวิต
34 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต เอาล่ะครับ ขอถามอีกครั้ง ถ้าให้คะแนนเต็มของชีวิตที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบันเป็น 100 คะแนน ตอนนี้ชีวิตของคุณได้กี่คะแนน ? 60 คะแนน ? 70 คะแนน ? แล้วสมมุติว่าถ้าเพิ่มให้อีก 10 คะแนนล่ะ คิดว่ามีอะไรที่แตกต่าง จากตอนนี้บ้าง ? ถ้าได้เพิ่มขึ้น 10 คะแนน คุณคิดว่าเพราะคุณท�ำอะไร ? มีวิธีใช้เวลาช่วงไหน ใส่ใจแบบไหน หรือท�ำอะไรเป็นประจ�ำ จน ท�ำให้คะแนนเพิ่มขึ้น ? ให้ลองคิดแล้วเขียนตอบค�ำถามทั้งหมดนี้
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 35 มาให้คะแนนชีวิตที่ผ่านมาของคุณกันเถอะ ------------------ คะแนน แล้วถ้าคะแนนเพิ่มขึ้นอีก 10 คะแนน คิดว่าอะไรที่น่าจะแตกต่าง จากปัจจุบัน ? ถ้าได้คะแนนเพิ่มอีก 10 คะแนน คุณคิดว่าเพราะท�ำอะไร ? (มีวิธีใช้เวลาช่วงไหน ใส่ใจแบบไหน หรือท�ำอะไรเป็นประจ�ำ จนท�ำให้คะแนนเพิ่มขึ้น 10 คะแนน ?)
36 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต อะไรคือความสุขที่คุณอยากรู้สึกได้ ก่อนจะสูญเสียไป ? 5 ค�ำถามที่ ชายหนุ่มที่ถูกหามขึ้นรถพยาบาลฉุกเฉินคนนั้น ได้รับการปั๊มหัวใจ อยู่นานหลายชั่วโมง ก่อนหน้านั้นเขานั่งท�ำงานตามปกติตั้งแต่เช้า อยู่ดี ๆ ก็ล้มลง และ ตอนนี้ก็ไม่หายใจแล้ว แต่ทุกคนก็ยังพยายามจะช่วยให้เขากลับมามีชีวิตอีก พยายามปั๊มหัวใจ ผายปอด ท�ำทุกวิธีไม่หยุดมือ เมื่อตรวจด้วยเครื่องซีทีสแกนจึงรู้ว่าเขามีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมอง เวลาผ่านไป 1 ชั่วโมง 2 ชั่วโมง ผู้ป่วยหัวใจหยุดเต้นและไม่หายใจแล้ว คนในครอบครัวของชายหนุ่มคนนี้วิ่งเข้ามาหา เป็นผู้หญิงที่อายุ ไม่มากและเด็กผู้หญิงตัวเล็ก ๆ วันนี้เขาท�ำเหมือนเดิมทุกวัน โบกมือลาก่อนออกไปท�ำงานตามปกติ แต่แล้วตอนนี้... ลูกสาววัยประมาณเด็กชั้นอนุบาลยังไม่รู้เรื่อง เดินยิ้มเข้ามา “ป๊ะป๋า ท�ำอะไรอยู่คะ ป๊ะป๋า !” พ่อไม่ตอบแต่ลูกสาวก็ยังคงยิ้ม เพราะคิดว่าพ่อก�ำลังแกล้งล้อเล่น อยู่ หลังจากผ่านไปหลายสิบวินาที ลูกสาวก็ร้องตะโกนออกมา
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 37 “ป๊ะป๋า !!! ป๊ะป๋า !!! ป๊ะป๋า !!!” ลูกสาวรู้แล้ว เข้าใจแล้วว่าพ่อไม่กลับมาจริง ๆ เป็นเรื่องที่ผมได้ฟังจากคุณหมอชูอิชิ โอสึ (Shuichi Ootsu) ซึ่ง เป็นแพทย์บรรเทาทุกข์ที่เชี่ยวชาญการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย ที่ผ่านมา คุณหมอได้ดูแลผู้ป่วยจนหมดลมหายใจมาแล้วประมาณ 1,000 คน คุณหมอโอสึเล่าว่า ตอนนั้นไม่ว่าอย่างไรก็อยากจะช่วยชีวิต ชายหนุ่มคนนั้น แต่ก็ท�ำไม่ได้ หลังจากแจ้งการเสียชีวิตของชายหนุ่มแล้ว คุณหมอก็เดินกลับมา ที่ห้อง ร้องไห้เสียใจและถามตัวเองว่า “การเป็นหมอคืออะไรกัน ? ผมมาเป็นหมอก็เพื่อจะได้ช่วยชีวิตคน ไม่ใช่เหรอ !?” คุณหมอโอสึบอกว่า “วันนี้ที่เรายังมีชีวิตอยู่นั้นคือความสุขแล้ว และถ้าพ่อแม่ของเรา ยังมีชีวิตอยู่แข็งแรงดี นั่นก็เป็นความสุข” มีเรื่องไหนที่สุขกว่าการเห็นคนที่เรารักยังมีชีวิตอยู่ มีไหม ? การมีชีวิตอยู่ก็คือการที่เรายังได้เจอคนที่เรารัก ไปหาคนคนนั้น ไปสัมผัสรับรู้ว่าเขายังมีตัวตน มีความสุขไหนที่สุขกว่าเรื่องนี้อีก ?
38 27 ค�ำถามค้นหาคุณค่าของชีวิต ตัวคุณเองก็เหมือนกัน แน่นอนว่าต้องมีคนที่เห็นคุณเป็นคนส�ำคัญ ส�ำหรับเขา และมีความสุขที่คุณยังมีชีวิตอยู่ แก่นแท้ของความสุขคือเขา คนนั้นยังมี “ตัวตน” นั่นเอง ถ้าให้เงิน 1 ร้อยล้านเยน แต่จากนี้จะไม่ได้พบเจอคนที่เรารัก ก็คง ไม่มีใครต้องการ มนุษย์มักจะรู้ซึ้งถึงความสุขก็ต่อเมื่อสูญเสียไปแล้ว แต่ตอนนี้คุณรู้สึกได้โดยที่ยังไม่สูญเสียมันใช่ไหมครับ ?
บทที่ 1 : มีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องเสียใจภายหลัง 39 อะไรคือความสุขที่คุณอยากรู้สึกได้ก่อนจะสูญเสียไป ?