วิธีวิจัยทางธุรกิจ

วิธวี ิจยั ทางธรุ กิจ

BUSINESS RESEARCH METHODS

ผชู้ ่วยศาสตราจารย์ ดร.พรเลศิ อาภานุทตั

วท.บ., พบ.ม., บธ.ม. Ph.D. (Development Administration)

วิธวี จิ ัยทางธุรกจิ

ผู้เขยี น : ผู้ชว่ ยศาสตราจารย์ ดร. พรเลศิ อาภานุทัต

© สงวนลขิ สทิ ธ์ิ โดย พรเลิศ อาภานทุ ตั
การคัดลอก ลอกเลียน หรอื ผลติ ซ้าส่วนในสว่ นหนง่ึ หรือท้ังหมดของหนงั สือเล่มน้ี ไม่วา่ ในรปู แบบใด ๆ โดย
ไมไ่ ด้รบั อนุญาตจากเจ้าของลิขสทิ ธิ์ มคี วามผิดตามพระราชบัญญัตลิ ขิ สทิ ธิ์ พ.ศ. 2537

พิมพค์ รั้งท่ี 1
จา้ นวน 400 เลม่
ปที ่พี มิ พ์ : 2558
จัดท้าโดย : พรเลิศ อาภานทุ ัต
สถานทพี่ ิมพ์ : โรงพิมพ์มหาวทิ ยาลัยราชภัฏพระนคร

เลขท่ี 9 ถนนแจ้งวฒั นะ แขวงหลักส่ี เขตบางเขน กรงุ เทพฯ 10400
โทร. 02-972-9655

ข้อมูลทางบรรณานกุ รม
พรเลิศ อาภานุทตั

วิธวี ิจยั ทางธรุ กจิ – กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลยั ราชภฏั พระนคร, 2558.
354 หน้า
1. วจิ ยั . I. ชือ่ เร่อื ง

คานา

วิธีวิจัยเป็นเครื่องมือท่ีสาคัญในการแสวงหาความรู้ ความจริงซ่ึงเป็นองค์ประกอบท่ีสาคัญ
ในการพฒั นาศาสตรใ์ นทกุ สาขาวชิ า วธิ วี จิ ยั เปน็ กระบวนทางวทิ ยาศาสตร์ ความรู้ที่ได้จากกระบวนการวิจัย
ท่ียึดวิธีวิจัยจึงเป็นความรู้ท่ีน่าเชื่อถือ การวิจัยธุรกิจเป็นการศึกษาค้นหาคาตอบที่เป็นจริงเกี่ยวกับ
ธุรกิจด้วยวิธีการอย่างเป็นระบบเพ่ือนาไปใช้ประกอบการตัดสินใจในการดาเนินกิจกรรมด้านต่าง ๆ
อยา่ งเหมาะสมเพื่อใหเ้ กดิ ผลประโยชน์สงู สดุ ต่อธุรกจิ วิธวี จิ ยั จงึ มคี วามสาคญั อย่างยงิ่ ในการวจิ ัยธุรกจิ

ผู้เขียนมีโอกาสได้สอนวิชาวิจัยธุรกิจและเป็นท่ีปรึกษางานวิทยานิพนธ์ให้กับนักศึกษา
ทั้งในระดับปริญญาตรีและบัณฑิตศึกษาของมหาวิทยาลัยหลายแห่ง ประกอบกับได้ทางานวิจัย
หลายเรื่องในหลายปีท่ีผ่านมา ทาให้คิดว่าน่าจะได้เรียบเรียงหนังสือวิธีวิจัยทางธุรกิจข้ึนเพ่ือให้เกิด
ประโยชน์แกน่ กั ศกึ ษาและบุคคลทว่ั ไปทีส่ นใจได้ใช้อ่านประกอบการในการทาวิจัย

เน้ือหาของหนังสือประกอบด้วย 17 บท ครอบคลุมท้ังการวิจัยเชิงปริมาณและการวิจัย
เชิงคณุ ภาพ ตั้งแตเ่ ร่ิมกระบวนการวิจัยจนถึงการเขียนรายงานการวิจัยโดยได้พยายามยกตัวอย่างประกอบ
เป็นจานวนมากเพ่ือให้เกิดความเข้าใจได้ง่ายขึ้น ค้นคว้าจากหนังสือและเอกสารท้ังภาษาไทยและ
ภาษาอังกฤษ ในบทแรกเป็นการอธิบายถึงความรู้ท่ัวไปเกี่ยวกับการวิจัย บทท่ีสองจะกล่าวถึงกระบวนวิจัย
ที่เร่ิมต้ังแต่การเลือกหัวข้อเรื่องการวิจัย การกาหนดประเด็นปัญหาการวิจัย การทบทวนวรรณกรรม
ท่ีเก่ียวข้อง การกาหนดสมมติฐานการวิจัย และการเลือกแบบวิจัย ในส่วนของบทที่เหลือถัดมา
ยงั คงกล่าวถึงกระบวนการวิจัยและความรทู้ ่ีเกยี่ วกบั กระบวนการวิจัยที่ต่อเนื่องจากบทท่ีสอง ซ่ึงได้แก่
การกาหนดประชากรและการเลือกกลุ่มตัวอย่าง ความรู้เบ้ืองต้นเก่ียวกับการวัด เคร่ืองมือในการเก็บข้อมูล
คณุ ภาพเครอื่ งมือ การจดั การข้อมลู สถิตทิ ่ีใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล และบทสุดท้ายเป็นเร่ืองการเขียน
ข้อเสนอโครงการวิจยั และการเขียนรายงานการวิจัย

ขอขอบพระคุณทุกท่านที่ให้การสนับสนุนและกรุณาให้คาช้ีแนะจนทาให้หนังสือน่าอ่าน
และเข้าใจง่าย อย่างไรก็ตามหากท่านผู้อ่านมีข้อเสนอแนะเพ่ิมเติมประการใด ขอได้โปรดแจ้งให้ทราบด้วย
จักขอบคุณย่ิง

พรเลศิ อาภานทุ ตั
เมษายน 2558

ข

สารบัญ

หนา้
คานา ................................................................................................................................................ ก
สารบัญ ............................................................................................................................................. ข
สารบัญตาราง ................................................................................................................................... ช
สารบญั ภาพ ...................................................................................................................................... ซ
บทที่ 1 ความรู้ทั่วไปเก่ียวกับการวจิ ัยธุรกิจ ...............................................................................1

1.1 ความหมายของการวิจัย.........................................................................................2
1.2 ความหมายและรปู แบบการวิจยั ธุรกิจ ....................................................................2
1.3 ผ้บู ริหารกบั การวิจัยธรุ กิจ.......................................................................................3
1.4 เม่อื ไรจึงจาเปน็ ต้องทาวิจัยธุรกจิ ............................................................................5
1.5 การวจิ ยั ธรุ กจิ ในศตวรรษที่ 21 ...............................................................................5
1.6 ประเภทของการวิจัย..............................................................................................6
1.7 ลกั ษณะของงานวิจยั ที่ดี ...................................................................................... 10
1.8 ทักษะที่เป็นของนักวจิ ัย....................................................................................... 12
1.9 จริยธรรมการวิจัย................................................................................................ 14
1.10 กระบวนการวิจยั ทางธุรกจิ ................................................................................ 15
สรุป........................................................................................................................... 18
เอกสารอ้างอิง............................................................................................................ 18
บทท่ี 2 ตรรกวิทยาของการวิจัย ............................................................................................. 20
2.1 วิธกี ารแสวงหาความรู้ ......................................................................................... 20
2.2 กระบวนทศั น์การวิจัย ......................................................................................... 24
2.3 ฐานคตขิ องกระบวนทัศน์การวิจยั ........................................................................ 26
2.4 กระบวนทัศน์การวจิ ัยแนวคิดใหม่ ....................................................................... 28
2.5 ทฤษฎีกับการวจิ ัย ............................................................................................... 30
2.6 ความสัมพนั ธ์ระหว่างทฤษฎี สมมตฐิ าน และการวิจยั .......................................... 33
สรปุ ........................................................................................................................... 34
เอกสารอา้ งอิง............................................................................................................ 35
บทท่ี 3 การเลอื กหวั ข้อ และกาหนดปญั หาการวิจัย................................................................ 37
3.1 การเลือกหวั ข้อการวจิ ัย....................................................................................... 37
3.2 การกาหนดปญั หาการวิจัย .................................................................................. 42
3.3 การตั้งคาถามการวิจยั ......................................................................................... 44
3.4 การตัง้ ช่อื เร่ืองการวิจยั ........................................................................................ 46
สรุป........................................................................................................................... 46
เอกสารอา้ งอิง............................................................................................................ 47

ค

หน้า
บทที่ 4 การทบทวนวรรณกรรม.............................................................................................. 49

4.1 ความหมายและแนวคดิ ของการทบทวนวรรณกรรม ............................................49
4.2 ประเภทของวรรณกรรม......................................................................................50
4.3 แหล่งของวรรณกรรมท่นี ิยมใช้.............................................................................52
4.4 ประโยชนข์ องการทบทวนวรรณกรรม .................................................................54
4.5 การทบทวนวรรณกรรม.......................................................................................54
4.6 ขน้ั ตอนการทบทวนวรรณกรรม...........................................................................56
4.7 การสบื ค้นข้อมูลสารสนเทศผา่ นอินเทอร์เน็ต.......................................................58
4.8 การเขียนทบทวนวรรณกรรม...............................................................................62
4.9 การลอกเลียนงานวชิ าการและวรรณกรรมโดยมชิ อบ...........................................64
สรปุ ...........................................................................................................................64
เอกสารอ้างอิง ............................................................................................................ 65
บทที่ 5 การออกแบบการวจิ ัย................................................................................................. 67
5.1 ความหมายของการออกแบบการวิจัย..................................................................67
5.2 องค์ประกอบของการออกแบบการวจิ ัย ...............................................................68
5.3 หลักเกณฑ์ในการเลือกแบบการวิจัย....................................................................75
สรุป ...........................................................................................................................76
เอกสารอ้างองิ ............................................................................................................77
บทที่ 6 ตวั แปร สมมติฐาน และกรอบแนวคิดในการวจิ ยั ........................................................ 79
6.1 ความหมายของตวั แปร........................................................................................79
6.2 ชนิดของตัวแปร...................................................................................................80
6.3 ความสัมพนั ธ์ระหว่างตวั แปร...............................................................................82
6.4 ความสัมพนั ธ์เทยี ม ..............................................................................................83
6.5 รปู แบบและทิศทางของความสมั พันธร์ ะหว่างตัวแปร...........................................86
6.6 สมมติฐานการวิจยั ...............................................................................................88
6.7 กรอบแนวคิดในการวจิ ัย......................................................................................90
สรปุ ...........................................................................................................................92
เอกสารอ้างองิ ............................................................................................................93
บทที่ 7 การวจิ ัยเชงิ ทดลอง .................................................................................................... 95
7.1 ลกั ษณะสาคญั ของการวจิ ัยเชิงทดลอง .................................................................95
7.2 ความเท่ียงตรงของการวิจัยเชิงทดลอง.................................................................99
7.3 ประเภทของการวจิ ัยเชิงทดลอง ........................................................................104
7.4 ขน้ั ตอนในการวจิ ัยเชงิ ทดลอง............................................................................105
7.5 แบบแผนการวิจยั เชงิ ทดลอง .............................................................................107
7.6 จริยธรรมในการวิจัยเชิงทดลอง .........................................................................114

ง

หนา้
สรปุ ......................................................................................................................... 115
เอกสารอา้ งอิง.......................................................................................................... 115
บทท่ี 8 การวิจัยเชิงสารวจ ................................................................................................... 117
8.1 ลกั ษณะของการวจิ ยั เชงิ สารวจ ......................................................................... 117
8.2 ประเภทของการวิจัยเชิงสารวจ......................................................................... 118
8.3 ขัน้ ตอนการวิจัยเชิงสารวจ................................................................................. 119
8.4 ความคลาดเคล่ือนในการวิจัยเชิงสารวจ............................................................ 120
8.5 จรยิ ธรรมของการวิจยั เชิงสารวจ ....................................................................... 123
สรุป......................................................................................................................... 124
เอกสารอ้างอิง.......................................................................................................... 125
บทที่ 9 แนวความคิดเร่อื งการวดั และมาตรวดั ...................................................................... 126
9.1 ความหมายของการวัด ...................................................................................... 126
9.2 ประเภทของตวั แปรกบั การวัด........................................................................... 127
9.3 กระบวนการวดั ................................................................................................. 128
9.4 มาตรวดั และระดับมาตราการวัด....................................................................... 133
9.5 ทศั นคติและการวดั ทัศนคติ ............................................................................... 136
9.6 มาตรวดั ทัศนคติ................................................................................................ 138
สรุป......................................................................................................................... 145
เอกสารอ้างองิ .......................................................................................................... 146
บทที่ 10 คุณภาพของเครือ่ งมือวัด.......................................................................................... 148
10.1 ความเช่อื มัน่ ................................................................................................... 148
10.2 ความเที่ยงตรง ................................................................................................ 157
10.3 ความคลาดเคลือ่ นในการวัด............................................................................ 161
10.4 ความยากงา่ ย.................................................................................................. 162
10.5 ความมีอานาจจาแนก ..................................................................................... 163
สรุป ........................................................................................................................ 166
เอกสารอา้ งองิ .......................................................................................................... 166
บทที่ 11 เคร่อื งมอื ในการเก็บรวบรวมขอ้ มูล........................................................................... 167
11.1 ความหมายและประเภทของข้อมลู ................................................................. 167
11.2 ลกั ษณะท่ดี ีของข้อมลู ..................................................................................... 169
11.3 แบบสอบถาม.................................................................................................. 169
11.4 การสมั ภาษณ์.................................................................................................. 184
11.5 การสมั ภาษณ์เชงิ ลึก........................................................................................ 187
11.6 การสนทนากลมุ่ .............................................................................................. 191
11.7 การสังเกต....................................................................................................... 194

จ

หน้า
สรปุ .........................................................................................................................197
เอกสารอา้ งอิง..........................................................................................................198
บทท่ี 12 การกาหนดกลุ่มตัวอย่าง .......................................................................................... 201
12.1 ความสาคัญของการกาหนดกลมุ่ ตัวอย่าง.........................................................201
12.2 ประชากร........................................................................................................202
12.3 หนว่ ยวิเคราะห์................................................................................................202
12.4 การเลือกตวั อยา่ ง ............................................................................................205
12.5 ขนาดตัวอยา่ ง .................................................................................................208
12.6 วิธีการเลอื กตัวอย่าง ........................................................................................212
12.7 การเลือกกลุ่มตัวอยา่ งในการวจิ ัยเชิงคณุ ภาพ ..................................................223
สรุป .........................................................................................................................224
เอกสารอา้ งองิ ..........................................................................................................225
บทที่ 13 สถติ ิและการวเิ คราะห์ข้อมลู เชงิ ปริมาณ ................................................................... 227
13.1 ประเภทของสถิติ.............................................................................................227
13.2 การวิเคราะห์เชงิ พรรณนา ...............................................................................228
13.3 การวเิ คราะหข์ ้อมลู ด้วยสถติ อิ า้ งอิง..................................................................236
13.4 สถติ ิในการทดสอบสมมตฐิ าน..........................................................................241
สรปุ .........................................................................................................................256
เอกสารอา้ งอิง..........................................................................................................256
บทที่ 14 การวิเคราะหข์ อ้ มูลดว้ ยโปรแกรมคอมพิวเตอร์......................................................... 258
14.1 การจดั เตรยี มขอ้ มูล.........................................................................................258
14.2 แนะนาโปรแกรม SPSS...................................................................................269
14.3 การวเิ คราะห์เชิงพรรณนา ...............................................................................270
14.4 การทดสอบสมมตฐิ าน.....................................................................................275
14.5การวิเคราะหค์ วามเชื่อม่ัน.................................................................................289
สรุป .........................................................................................................................289
เอกสารอา้ งอิง..........................................................................................................290
บทท่ี 15 การวิจยั เชิงคุณภาพ................................................................................................. 291
15.1 การเลือกใชก้ ารวิจยั เชงิ คุณภาพ ......................................................................291
15.2 แบบแผนการวิจยั เชิงคุณภาพ..........................................................................292
15.3 การวเิ คราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ .......................................................................296
15.4 การยนื ยันความถกู ต้องของผลท่ีไดจ้ ากการวิเคราะห์ขอ้ มูลเชงิ คุณภาพ............302
สรุป .........................................................................................................................303
เอกสารอา้ งอิง..........................................................................................................304

ฉ

หนา้
บทท่ี 16 การเขียนขอ้ เสนอโครงการวิจยั และรายงานการวิจัย ................................................ 306

16.1 การเขียนข้อเสนอโครงการวิจัย....................................................................... 306
16.2 การเขียนรายงานการวิจัย ............................................................................... 315
สรุป......................................................................................................................... 317
เอกสารอา้ งอิง.......................................................................................................... 318
บทที่ 17 การเขียนอ้างอิงและบรรณานกุ รม............................................................................ 320
17.1 การเขยี นอ้างอิงแทรกในเนอื้ หา ...................................................................... 320
17.2 การเขียนเอกสารอ้างองิ หรือบรรณานกุ รม ...................................................... 324
สรุป......................................................................................................................... 329
เอกสารอ้างอิง.......................................................................................................... 329
บรรณานุกรม ................................................................................................................................ 331
ภาคผนวก ก พน้ื ท่ีใตโ้ ค้งแห่งการแจกแจงปกติ ............................................................................. 341
ภาคผนวก ข ค่าวกิ ฤตของการทดสอบไคว์สแควร์......................................................................... 342
ภาคผนวก ค คา่ วกิ ฤตของการทดสอบ t (Distribution of t)....................................................... 343
ภาคผนวก ง คา่ วิกฤตของ F......................................................................................................... 344
ภาคผนวก จ ตารางเลขสมุ่ ........................................................................................................... 348
ดัชนคี าศัพท์ ................................................................................................................................ 349

ช

สารบญั ตาราง

ตารางที่ หน้า

2.1 กระบวนทศั น์ปฏฐิ านนยิ มและกระบวนทัศน์คตนิ ิยมแนวการตคี วาม ...............................26

3.1 ตวั อยา่ งหัวข้อการวิจัย ปัญหาการวจิ ยั และคาถามการวิจยั .............................................45

4.1 ตวั อยา่ งรายชื่อหนว่ ยงาน เวบ็ ไซต์ และเนอ้ื หาข้อมลู .......................................................59

4.2 คาเชอื่ มในการสืบค้นข้อมลู บนอนิ เทอร์เนต็ ตามเทคนิค Boolean...................................61

5.1 ความแตกต่างของการวจิ ยั เชงิ ปรมิ าณกับการวจิ ยั เชิงคณุ ภาพ .........................................71

5.2 กระบวนทัศน์ วิธีการวจิ ยั และแบบแผนวิจยั ...................................................................75

9.1 ความแตกตา่ งของลักษณะตวั แปรในแต่ละระดบั มาตราการวดั ......................................136

9.2 ตวั อยา่ งการใหค้ ะแนนแสดงระดบั ความคดิ เหน็ .............................................................139

9.3 ตวั อย่างมาตราการวดั แบบลเิ คอรท์ ลักษณะตา่ ง ๆ.........................................................140

9.4 ตัวอยา่ งผลการเปรียบเทียบของผลการเลือกของผู้ตอบท้งั หมดเปน็ รายคู่ ......................144

12.1 ขนาดของกลมุ่ ตัวอยา่ งของเครจซี่และมอร์แกนทรี่ ะดับความเช่ือมนั่ 95% ....................211

12.2 ตารางเลขสุ่ม.................................................................................................................217

12.3 การสมุ่ ตวั อยา่ งแบบชน้ั ภมู ชิ นิดเปน็ สัดส่วนและชนดิ ไม่เป็นสดั สว่ น................................220

13.1 สถติ ิท่ีใชใ้ นการวเิ คราะห์เชิงพรรณนา............................................................................229

13.2 ตารางแจกแจงความถ่แี ละร้อยละของจานวนพนกั งาน ..................................................230

13.3 ตารางแจกแจงความถแ่ี ละร้อยละของคะแนนสอบ........................................................231

13.4 เปรียบเทียบปจั จัยท่ีใชใ้ นการตดั สนิ ใจซื้อสินค้าจาแนกตามเพศ.....................................236

13.5 ความผดิ พลาดทีเ่ กดิ จากการตัดสนิ ใจ ............................................................................240

13.6 การวเิ คราะห์ความแปรปรวน ........................................................................................249

14.1 ตวั อย่างค่มู ือการลงรหสั ................................................................................................265

14.2 ตวั อย่างการลงรหัส........................................................................................................268

14.3 ผลการแจกแจงความถ่ี ..................................................................................................271

14.4 ตัวอย่างผลการวเิ คราะหค์ ่าเฉล่ยี และส่วนเบ่ียงเบนมาตรฐาน ........................................272

14.5 ค่าสถิติพรรณนาของตวั แปรความผูกพนั ต่อองคก์ าร......................................................273

14.6 ตวั อย่างผลการทาตารางไขว้..........................................................................................275

14.7 ผลการวเิ คราะหก์ ารทดสอบสมมตฐิ านด้วยการใช้ One sample t-test.......................276

14.8 ผลการวิเคราะห์การทดสอบสมมติฐานด้วยการใช้ Independent sample t-test.......278

14.9 ผลการวิเคราะหก์ ารทดสอบสมมตฐิ านด้วยการใช้ Paired sample t-test...................279

14.10 ผลการวิเคราะหก์ ารทดสอบสมมติฐานด้วยการใช้ ANOVA...........................................281

14.11 ผลการวิเคราะห์การทดสอบสมมตฐิ านเกยี่ วกับความสมั พนั ธ์ระหว่างตวั แปร.................283

14.12 ผลการวิเคราะห์การทดสอบสมมตฐิ านเกีย่ วกับสัมประสิทธ์ิสหสัมพนั ธ์..........................285

14.13 ผลการวิเคราะห์การถดถอย...........................................................................................287

14.14 ผลการวิเคราะห์ความเช่ือมัน่ เชงิ ความสอดคล้องภายในด้วยค่า Cronbach's alpha ....289

ซ

สารบัญภาพ

ภาพที่ หน้า
1.1 ทักษะความรู้ของนกั วิจัย................................................................................................. 13
1.2 โครงสรา้ งเน้อื หาของหนังสือ........................................................................................... 17
2.1 การวิจยั ตามกระบวนการทางวิทยาศาสตร์...................................................................... 33
3.1 ตัวอยา่ งแผนภมู ติ ้นไมส้ มั พนั ธ์ ......................................................................................... 40
3.2 ตวั อยา่ งแผนท่ีความคดิ การวจิ ยั ...................................................................................... 41
3.3 ตัวอยา่ งแผนที่ความคิดการสรรหาและคดั เลือก .............................................................. 41
4.1 ประเภทของวรรณกรรมตามแหล่งทม่ี าของวรรณกรรม................................................... 51
5.1 องค์ประกอบของการออกแบบการวิจยั (onion research)............................................ 69
5.2 ทางเลือกวธิ ีการวจิ ยั ........................................................................................................ 73
6.1 ตวั อยา่ งตัวแปรอิสระและตวั แปรตาม.............................................................................. 80
6.2 ตัวอยา่ งตัวแปรสอดแทรก............................................................................................... 81
6.3 ตวั อยา่ งตวั แปรที่มาก่อน................................................................................................. 81
6.4 ตัวอย่างตัวแปรกากับ...................................................................................................... 82
6.5 ตัวอยา่ งความสมั พนั ธ์เทยี ม ............................................................................................. 84
6.6 ตวั อยา่ งความสมั พันธ์เทียมระหว่างการสบู บหุ ร่กี ับการเปน็ มะเร็งที่เปน็ ผลจากตัวแปรเพศ

และถ่นิ พานักอาศยั ......................................................................................................... 85
6.7 ความสมั พันธ์แบบทศิ ทางเดยี ว........................................................................................ 86
6.8 ความสมั พันธ์แบบสวนกลบั ............................................................................................. 87
6.9 ทิศทางความสมั พนั ธ์ทางบวกและทางลบ........................................................................ 87
6.10 ความสัมพันธ์ระหว่างการทบทวนวรรณกรรม ตัวแปร สมมติฐาน และกรอบแนวคดิ

การวจิ ัย .......................................................................................................................... 91
6.11 ตัวอย่างกรอบแนวคิดในการวิจัย..................................................................................... 91
7.1 ข้ันตอนการกาหนดตัวอย่างเข้ากลุ่มด้วยวธิ ีการส่มุ .......................................................... 98
7.2 ตัวอย่างผลกระทบจากประวัติในการวิจยั เชิงทดลอง..................................................... 100
7.3 ตวั อย่างผลกระทบจากวุฒิภาวะในการวิจยั เชิงทดลอง .................................................. 101
7.4 การทดลองในหอ้ งทดลองกบั การทดลองภาคสนาม....................................................... 104
7.5 ข้นั ตอนในการวจิ ยั เชิงทดลอง........................................................................................ 106
7.6 การจาแนกรูปแบบการวจิ ัยเชิงทดลอง .......................................................................... 107
7.7 แบบแผนการทดลองท่มี ีกลมุ่ ควบคมุ โดยเก็บข้อมูลทงั้ กอ่ นและหลังการจดั สภาพ

ตัวแปรอิสระ ................................................................................................................. 108
7.8 แบบแผนการทดลองท่ศี กึ ษาหลายปจั จัยและมีกลุม่ ควบคมุ โดยเก็บข้อมูลทั้งก่อน

และหลงั การจดั สภาพตวั แปรอสิ ระ ............................................................................... 109
7.9 แบบแผนการทดลองทีม่ ีกลุ่มควบคมุ โดยเกบ็ ข้อมลู เฉพาะหลังการจัดสภาพตัวแปร

อิสระ ............................................................................................................................ 109

ฌ

ภาพที่ หน้า
7.10 แบบแผนการทดลองแบบสก่ี ลุม่ ของโซโลมอน ...............................................................110
7.11 แบบแผนการทดลองแบบ 2 X 3 แฟคตอเรยี ล..............................................................111
7.12 แบบแผนกึ่งการทดลองแบบมีกลมุ่ ควบคมุ ท่ไี ม่เหมือนกลุ่มทดลอง ................................113
7.13 แบบแผนกึ่งการทดลองแบบอนุกรมเวลา.......................................................................114
8.1 ความคลาดเคล่ือนในการวจิ ยั เชงิ สารวจ ........................................................................121
9.1 การนิยามเชงิ มโนทัศน์และการนิยามเชิงปฏิบัตกิ าร .......................................................132
9.2 การเปรยี บเทียบการใหบ้ รกิ ารของสายการบนิ 3 สาย ด้วยมาตรวัดแบบใช้คา

ทมี่ ีความหมายตรงกันข้าม.............................................................................................142
10.1 คณุ ภาพของเครื่องมือวัด ...............................................................................................149
10.2 ความสัมพนั ธ์ระหวา่ งความเช่ือม่ัน ความเทีย่ งตรง และความคลาดเคลื่อนจากการวดั ...161
11.1 ประเภทของแบบสอบถาม.............................................................................................171
11.2 ตัวอยา่ งการเขียนคาชี้แจงการตอบแบบสอบถาม ..........................................................180
11.3 ตัวอยา่ งการเขียนจดหมายนาส่ง....................................................................................181
11.4 ประเภทของการสัมภาษณ์.............................................................................................185
12.1 ขนั้ ตอนของการเลอื กตวั อยา่ ง........................................................................................206
12.2 เทคนิคการเลอื กตัวอย่าง ...............................................................................................212
12.3 การเลือกตวั อย่างแบบแบง่ ชน้ั ภมู ิ ..................................................................................220
12.4 การสุ่มตวั อยา่ งแบบแบ่งกลุม่ .........................................................................................222
13.1 ความสัมพันธ์ระหวา่ งประชากรกล่มุ ตวั อยา่ งและการใช้สถติ ิ..........................................228
13.2 แผนภมู ิฮิสโตแกรมแสดงจานวนนกั ศึกษาจาแนกตามช่วงคะแนนสอบ ..........................231
13.3 แผนภูมิวงกลมแสดงร้อยละของจานวนนกั ศึกษาตามชว่ งคะแนน ..................................232
13.4 การกระจายข้อมูลทส่ี มมาตร.........................................................................................234
13.5 ตวั อย่างการทดสอบสมมติฐานแบบทิศทางขวา ณ ระดับนัยสาคญั ทางสถิตทิ ี่ .05.........237
13.6 ตวั อยา่ งการทดสอบสมมตฐิ านแบบทิศทางซา้ ย ณ ระดบั นัยสาคญั ทางสถิตทิ ่ี .05.........238
13.7 ตวั อย่างการทดสอบสมมตฐิ านแบบสองทาง ณ ระดับนัยสาคญั ทางสถติ ทิ ่ี .05..............238
13.8 ขัน้ ตอนการทดสอบสมมตฐิ าน.......................................................................................239
13.9(ก) ตัวแปร X และตัวแปร Y มีความสมั พันธก์ ันอยา่ งสมบูรณ์ทางบวก ................................253
13.9(ข) ตัวแปร X และตวั แปร Y มคี วามสัมพันธ์กนั อย่างสมบูรณ์ทางลบ ..................................253
14.1 ข้นั ตอนการจัดเตรยี มข้อมลู และการวิเคราะห์ข้อมลู ......................................................259
14.2 ปจั จัยทีส่ ่งผลต่อความผกู พนั ต่อองค์การ........................................................................271
14.3 Histogram ของความผูกพันต่อองค์การ........................................................................273
15.1 กระบวนการวิจยั แบบสรา้ งทฤษฎจี ากข้อมลู ..................................................................294
15.2 ความสัมพนั ธข์ องขัน้ ตอนการวเิ คราะห์ข้อมลู เชงิ คุณภาพ ..............................................299

บทที่ 1

ความรทู้ ั่วไปเกยี่ วกับการวิจัยธรุ กจิ

คาว่า “การวิจัย” หรือ “research” เป็นคาที่มาจากคาในภาษาฝรั่งเศสที่ว่า“recherché”
ซึ่งหมายถึง การค้นคว้าเพื่อหาข้อมูลอย่างถ่ีถ้วนตามหลักวิชา (ราชบัณฑิตยสถาน, 2555) และ
เมื่อกล่าวถึงคาว่า “การวิจัย” หลายคนอาจจะนึกถึงภาพนักวิทยาศาสตร์ที่กาลังทาการทดลอง
ในห้องทดลอง บางคนอาจนึกถึงภาพนักศึกษากาลังเก็บข้อมูลในการทาวิทยานิพนธ์ และบางคน
อาจนกึ ถึงการรายงานผลการสารวจความคิดเห็น (โพล) ของหน่วยงานวิจัยต่าง ๆ เป็นต้น ถึงแม้ภาพ
ของคาวา่ “การวิจัย” จะมีความแตกตา่ งกนั ดูเปน็ หลักเปน็ การ และมีความยงุ่ ยาก แต่โดยแท้จริงแล้ว
ตามความหมายอยา่ งกวา้ งของการวิจัยน้นั การวจิ ัยเปน็ เพยี งกระบวนการค้นหาคาตอบด้วยการศึกษา
และวเิ คราะหข์ ้อมลู ท่ีเกยี่ วข้องเพ่ือนาไปใช้แก้ปัญหาใดปัญหาหนง่ึ (Sekaran, 2003: 3)

การวิจัยธุรกิจ (business research) เป็นการศึกษาค้นหาคาตอบที่เป็นจริงเกี่ยวกับธุรกิจ
ดว้ ยวิธกี ารอยา่ งเปน็ ระบบเพอื่ นาไปใช้ประกอบการตัดสินใจในการแก้ปัญหาหรือดาเนินกิจกรรมด้าน
ต่าง ๆ อย่างเหมาะสมเพื่อให้เกิดผลประโยชน์สูงสุดต่อธุรกิจ (Cooper and Schindler, 2014: 4;
Sekaran, 2003: 5) การวิจัยธุรกิจไม่ได้เป็นการแสวงหาคาตอบเพ่ือแก้ปัญหาในทางธุรกิจอย่างเดียว
แต่ยังเป็นการสร้างองค์ความรู้และความเข้าใจใหม่ ๆ ในทางธุรกิจและการจัดการ (Saunders,
Thornhill and Lewis, 2009: 6)

การวิจยั ธรุ กิจมีขอบเขตท่กี วา้ งครอบคลมุ ในหลายศาสตร์ ไดแ้ ก่ บญั ชี การเงิน การตลาด
ทรัพยากรมนุษย์ การผลิต และเศรษฐศาสตร์ เช่น ผู้จัดการฝ่ายการเงินอาจต้องการทราบว่าสถานการณ์
ของเงินทุนระยะยาวของบริษัทในอีกสองปีข้างหน้าจะเป็นเช่นไร ผู้จัดการฝ่ายทรัพยากรมนุษย์อาจ
ตอ้ งการทราบวา่ รูปแบบการฝึกอบรมสาหรับพนักงานสายการผลิตควรเป็นเช่นไร หรือ อัตราการออกของ
พนกั งานท่ีสงู ข้ึนมีสาเหตุมาจากอะไร และผู้จัดการฝ่ายการตลาดอาจต้องการทราบว่าพฤติกรรมผู้บริโภค
ที่มีต่อสินค้าของบริษัทเป็นอย่างไร เป็นต้น อย่างไรก็ตามการวิจัยธุรกิจไม่ได้จากัดเฉพาะกับองค์กร
ธุรกิจแต่ยังครอบคลุมองค์กรท่ีไม่แสวงหากาไรและหน่วยงานของรัฐ เช่น สานักงานคณะกรรมการ
อาหารและยาต้องการท่ีจะศึกษาพฤติกรรมของประชาชนในการใช้ ยาหรือการบริโภคอาหารบาง
ประเภท เป็นต้น การวิจัยจะเป็นเครื่องมือที่สาคัญที่จะช่วยให้ได้ข้อมูลท่ีเป็นคาตอบต่อคาถาม
เหล่าน้ัน และถึงแม้การวิจัยธุรกิจจะมีความหลากหลายและศึกษาปรากฏการณ์ในเรื่องที่แตกต่าง
กัน แต่ทุกงานวิจัยจะมีวิธีดาเนินการวิจัยและเป้าหมายที่เหมือนกัน คือ การวิจัยธุรกิจเป็นการค้นหา
ความจริงด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ซึ่งต้องมีการดาเนินการอย่างถูกต้องตามระเบียบวิธีวิจัย
และมีเป้าหมายเพื่อให้ได้ข้อมูลที่เป็นคาตอบท่ีมีความแม่นยาและน่าเช่ือถือที่สามารถนาไปใช้ในการ
ตัดสินใจในแก้ปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพหรือช่วยลดความเส่ียงของการตัดสินใจที่ผิดพลาดให้กับ
ผบู้ ริหาร (Zikmund, Babin, Carr and Griffin, 2010: 6)

เพื่อให้ผู้อ่านมีความเข้าใจถึงหลักการและแนวคิดของการวิจัยธุรกิจ ในบทแรกนี้จะขอ
กล่าวถงึ ความหมายของการวจิ ยั การวจิ ัยธรุ กิจ ผ้บู ริหารกับการวจิ ยั ธรุ กิจ เมื่อไรจงึ จาเปน็ ต้องทาวิจัย

2

ธรุ กจิ การวิจยั ธุรกิจในศตวรรษท่ี 21 ประเภทของการวิจยั ลักษณะของงานวิจัยที่ดี ทักษะจาเป็นของ
นกั วิจัย จรยิ ธรรมการวิจัย และกระบวนการวิจัยทางธุรกจิ

1.1 ความหมายของการวิจัย

เพ่ือเป็นพ้ืนฐานในการทาความเข้าใจเก่ียวกับการวิจัยธุรกิจ จะขอเริ่มต้นด้วยการนาเสนอ
ความหมายของคาวา่ “การวิจยั ” ได้มผี ู้ให้ความหมายของคาว่า “การวิจัย” ไว้แตกต่างกัน แต่ต่างก็มี
ความหมายทส่ี อดคล้องกนั ดงั ตัวอยา่ งเชน่

การวิจัย หมายถึง วิธีการแก้ปัญหาท่ีมีระบบแบบแผนที่เชื่อถือได้ เพื่อก่อให้เกิดความรู้
ทเ่ี ช่ือถือได้ (พจน์ สะเพยี รชัย, 2516: 10)

การวิจัย หมายถึง การค้นคว้า หรือการศึกษาหาคาตอบอย่างละเอียดรอบคอบต่อประเด็น
ที่กาหนดข้ึนไวก้ ่อน (สุจิตรา บุณยรตั พันธุ์, 2535: 1)

การวิจัย หมายถึง การศึกษาค้นคว้าหาความรู้ใหม่ ๆ และข้อเท็จจริงที่กาลังเป็นปัญหา
อย่างมหี ลักเกณฑ์ ด้วยการวเิ คราะห์ปญั หาดว้ ยวธิ ีการทางวทิ ยาศาสตร์ (เพ็ญแข แสงแก้ว, 2541: 1)

การวิจัย หมายถึง การศึกษาค้นคว้าเพื่อพิสูจน์หรือหาคาตอบหรือข้อเท็จจริงอะไรบางอย่าง
ทอี่ าจจะยังไมม่ ีการคน้ พบในเรอ่ื งนั้น ๆ มาก่อน หรอื อาจจะมีการค้นพบมาแล้ว แต่เมื่อเวลาเปล่ียนไป
กต็ ้องการค้นหาใหมอ่ ีกครง้ั หนงึ่ ก็ได้ (เทยี นฉาย กีระนันทน์, 2541: 2-3)

การวิจยั หมายถงึ กระบวนการแสวงหาความรู้ความเขา้ ใจทถี่ ูกต้องในสิ่งที่ต้องการศึกษา
มีการเก็บรวบรวมข้อมูล จัดระเบียบข้อมูล การวิเคราะห์และการตีความหมายผลที่ได้จากการวิเคราะห์
ทง้ั นเ้ี พื่อให้ได้มาซึง่ คาตอบที่ถกู ต้อง (สชุ าติ ประสิทธ์ิรัฐสนิ ธ,ุ์ 2550: 1)

การวิจัย หมายถึง กระบวนการค้นคว้าหาความรู้ความจริงด้วยวิธีการอย่างมีระบบ
แบบแผน และมีจดุ หมายทีแ่ นน่ อน เพอ่ื ใหไ้ ด้มาซงึ่ ความรทู้ ่ีเชอื่ ถือได้ (วาโร เพง็ สวสั ดิ์, 2551: 31)

การวิจัย หมายถึง กระบวนการแสวงหาและการสืบเสาะอย่างเป็นระบบและอย่างมี
ระเบยี บวธิ ีเพอ่ื เพิ่มพนู ความรู้ (Hussey and Hussey, 1997: 1)

การวิจัยมีลักษณะที่สาคัญ คือ 1) มีเป้าหมายในการแสวงหาความรู้หรือคาตอบต่อ
ปัญหาท่ีชัดเจน 2) มีการเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ เช่น จะเก็บข้อมูลจากใครบ้าง และจานวนที่เก็บ
เทา่ ไร และ 3) มกี ารตีความหรอื วิเคราะห์ขอ้ มูลอยา่ งเปน็ ระบบ (Neuman, 2007: 9)

จะเห็นได้ว่ามีผู้ให้ความหมายของการวิจัยไว้แตกต่างกัน และยังไม่มีข้อสรุปที่แน่ชัดว่า
ความหมายของการวจิ ัยควรเปน็ เชน่ ไร แต่จากนิยามความหมายต่าง ๆ เหล่าน้ีอาจสรุปได้ว่า การวิจัย
หมายถึง “กระบวนการแสวงหาความรู้หรือค้นหาคาตอบต่อปัญหาที่ชัดเจนอย่างมีระเบียบวิธีและ
เปน็ ระบบเพื่อให้ไดค้ วามรู้ใหมห่ รอื คาตอบท่เี ชอ่ื ถอื ได้”

1.2 ความหมายและรปู แบบการวิจัยธรุ กจิ

จากความหมายของคาว่า “การวิจัย” ดังกล่าวข้างต้น ประกอบกับเป้าหมายของการ
ดาเนินธุรกิจ อาจให้ความหมายของการวิจัยธุรกิจได้ว่าหมายถึง การศึกษาค้นหาคาตอบท่ีเป็นจริง
เก่ียวกับธุรกิจด้วยวิธีการอย่างเป็นระบบเพื่อนาไปใช้ประกอบการตัดสินใจในการดาเนินกิจกรรม
ด้านต่าง ๆ อย่างเหมาะสม เพ่ือให้เกิดผลประโยชน์สูงสุดต่อธุรกิจ การวิจัยธุรกิจเป็นสหสาขาวิชา

3

ที่เกี่ยวข้องกับหลายศาสตร์ เช่น คณิตศาสตร์ จิตวิทยา สังคมวิทยา เศรษฐศาสตร์ การเมือง และภาษา
เป็นต้น และการวิจัยธุรกิจได้ถูกนาไปใช้ในการศึกษาในหลายลักษณะและหลากหลายสาขา
(Sekaran, 2003: 6) ไดแ้ ก่

1. การวิจัยทางการจัดการ (management research) เช่น การศึกษาทัศนคติและ
พฤติกรรมการทางานของพนักงาน ความพึงพอใจในการทางาน ภาวะผู้นา ความจงรักภักดีต่อองค์กร
และความผูกพนั ของพนักงานตอ่ องคก์ ร เปน็ ต้น

2. การวจิ ยั ทางการบริหารทรัพยากรมนุษย์ (human resource management research)
เช่น การสรรหาคัดเลือกพนักงาน การพัฒนาและฝึกอบรมพนักงาน การประเมินผลการปฏิบัติงาน
ของพนักงาน และการจ่ายคา่ ตอบแทนและสวัสดิการ เปน็ ต้น

3. การวิจัยทางการบัญชี (accounting research) เช่น การคิดต้นทุนสินค้า การคิด
คา่ เสอ่ื มราคา การกาหนดมูลค่าทางการบัญชี การปนั สว่ นต้นทนุ และการวางแผนภาษอี ากร เป็นตน้

4. การวิจัยทางการเงิน (finance research) เช่น การศึกษาผลการดาเนินงานของ
สถาบันการเงิน การวิเคราะห์อัตราส่วนทางการเงิน การควบรวมและเข้าซื้อกิจการ ความเส่ียงทาง
การเงิน พฤตกิ รรมของนักลงทนุ และการจดั การลงทุน เปน็ ต้น

5. การวิจัยทางการตลาด (marketing research) เช่น การศึกษาเกี่ยวกับ
ภาพลักษณ์ผลิตภัณฑ์การส่งเสริมการขาย ช่องทางการจัดจาหน่าย การบริการหลังการขาย
พฤติกรรมผบู้ รโิ ภค การพัฒนาผลติ ภณั ฑ์ ความภกั ดีตอ่ ตราสินค้า และตาแหน่งของผลติ ภัณฑ์ เปน็ ต้น

6. การวิจัยทางบริหารการผลิต (production management research) เช่น การเลือก
ทาเลที่ตง้ั อาคารโรงงาน ระบบการติดต่อภายในโรงงาน การควบคุมการผลิต การกาหนดวิธีการผลิต
การกาหนดเวลาและอัตราการผลติ การจดั สายงาน และการบรหิ ารสินคา้ คงคลงั เปน็ ตน้

7. การวิจัยทางเศรษฐศาสตร์ (economic research) เช่น การพยากรณ์อุปสงค์ในสินค้า
ความยืดหยนุ่ ของราคาสนิ ค้า และนโยบายเก่ยี วกับงบประมาณเงนิ ทุน เป็นต้น

8. การวิจัยอื่น ๆ ท่ีเกี่ยวข้องกับธุรกิจ เช่น ความสัมพันธ์ระหว่างธุรกิจและการเมือง
รายได้ประชาชาติ และอัตราการจ้างงาน เปน็ ต้น

1.3 ผู้บรหิ ารกบั การวจิ ยั ธรุ กจิ

ผู้บริหารในหน่วยงานต่าง ๆ ท้ังหลายต่างย่อมต้องเผชิญกับปัญหาต่าง ๆ ท่ีหลากหลาย
อยู่เป็นประจา และเมือ่ มีปญั หาใดปัญหาหนงึ่ เกิดขึ้น ผู้บริหารก็จะพยายามศึกษาหาสาเหตุของปัญหา
และตัดสินใจเลือกแนวทางท่ีดีที่สุดในการแก้ปัญหานั้น และหากมีปัญหาเช่นนั้นเกิดขึ้นอีก ผู้บริหาร
ก็จะสามารถนาแนวทางที่ค้นพบว่าดีที่สุดนั้นมาแก้ปัญหาได้ทันที บางปัญหาอาจเป็นปัญหาที่ง่าย
ไม่ยุง่ ยากสลับซับซ้อน การแก้ไขปัญหาก็จะไม่สลับซับซ้อน เช่น ปัญหาเครื่องจักรในสายการผลิตเสีย
หรือหยุดทางาน ผู้จัดการฝ่ายซ่อมบารุงที่มีประสบการณ์ก็อาจจะสามารถแก้ไขได้ทันทีอย่างรวดเร็ว
แต่บางปัญหาอาจเป็นปัญหาที่สลับซับซ้อนที่ต้องใช้เวลาในการศึกษาหาแนวทางที่เหมาะสม
ในการแก้ไข เช่น ปัญหาการขาดงานของพนักงาน ปัญหาของยอดขายที่ลดลง หรือบางปัญหาอาจมี
ความสลับซับซ้อนมากเกินกว่าที่ผู้บริหารจะสามารถหาแนวทางในการแก้ปัญหาเองได้ ก็จาเป็นต้องจ้าง
ผู้เชี่ยวชาญภายนอกช่วยเสนอแนะแนวทางในการแก้ปัญหาให้ อย่างไรก็ตามในการแก้ไขปัญหาแต่ละคร้ัง

4

หากผู้บริหารตัดสินใจเลือกแนวทางท่ีถูกต้องมาใช้ในการแก้ปัญหาก็จะทาให้สามารถแก้ไขปัญหานั้น
สาเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี แต่ในทางตรงกันข้ามหากผู้บริหารตัดสินใจผิดพลาดก็จะทาให้ไม่สามารถ
แก้ไขปัญหานั้นได้หรืออาจกลับทาให้ปัญหามีความรุนแรงมากขึ้น ผู้บริหารจานวนไม่น้อยคิดว่า
ประสบการณ์ สามัญสานึก และโชคชะตา เปน็ สิง่ ท่ีชว่ ยเขาในการตัดสนิ ใจเลือกแนวทางการแก้ปัญหา
แต่โดยแท้จริงแล้วมีส่ิงอ่ืน ๆ ท่ีสาคัญกว่าท่ีช่วยให้ผู้บริหารสามารถตัดสินใจเลือกแนวทางที่ถูกต้อง
ในการแก้ไขปัญหาได้อย่างแม่นยามากขึ้น เช่น ความเข้าใจและความชัดเจนของปัญหา การมีข้อมูล
ที่เกี่ยวข้องที่ครบถ้วนและน่าเช่ือถือ ความสามารถในการประมวลผลและวิเคราะห์ข้อมูล ความสามารถ
ในการสรุปผลที่จะเป็นแนวทางท่ีจะนาไปใช้ในการแก้ไขปัญหา รวมถึงความสามารถในการนาแนวทาง
การแกไ้ ขปัญหาไปสู่การปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพ สิ่งต่าง ๆ ดังกล่าวเหล่าน้ันล้วนเป็นส่วนประกอบ
ของการวิจัย (Sekaran, 2003: 3) การตัดสินใจด้วยสามัญสานึกโดยปราศจากข้อมูลจากการวิจัย
เปรยี บเสมือนการเส่ยี งโชคซง่ึ อาจมีเพียงบางคร้ังบางคราวเท่าน้ันที่ตัดสินใจได้ถูกต้อง แต่ก็มีโอกาสไม่น้อย
ท่ีจะผิดพลาดและอาจนาไปสู่ความเสียหายท่ีมากขึ้นต่อหน่วยงาน การวิจัยจะช่วยเปลี่ยนวิธีการ
ตัดสินใจด้วยการใช้สามัญสานึกมาเป็นการตัดสินใจด้วยการใช้ข้อมูลท่ีมีความน่าเชื่อถือที่ได้จาก
การเก็บรวบรวมมาอย่างเป็นระบบ (Zikmund et al., 2010: 5) จึงอาจกล่าวสรุปได้ว่า ข้อมูลที่มี
ความน่าเช่ือถือจากการวิจัยจะช่วยให้ผู้บริหารสามารถตัดสินใจและกาหนดแนวทางใน การแก้ปัญหา
ได้ตรงประเด็นอยา่ งมีประสิทธิภาพ

ผู้บริหารที่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการวิจัยจะมีความได้เปรียบเหนือกว่าผู้บริหาร
ที่ขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการวิจัย ถึงแม้ผู้บริหารจะไม่ได้มีหน้าท่ีในการทาการวิจัยโดยตรง
หากแต่ภารกิจหลักของผู้บริหารคือการตัดสินใจ ซึ่งข้อมูลที่ได้จากการวิจัยเป็นสิ่งจาเป็นและ
มีความสาคัญย่ิงต่อการตัดสินใจของผู้บริหาร ความรู้ความเข้าใจในวิธีการวิจัยจะช่วยให้ผู้บริหาร
สามารถทาความเข้าใจปัญหาหรือเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในกิจการได้อย่างเป็นระบบและเป็นเหตุ
เป็นผล ซึ่งจะทาให้สามารถคาดเดาเหตุการณ์ต่าง ๆ ท่ีจะเกิดข้ึนได้และนาไปสู่การตัดสินใจท่ีมี
ประสทิ ธภิ าพ ปญั หาบางปัญหาผู้บริหารสามารถตัดสินใจแก้ปัญหาเองได้ด้วยข้อมูลจากการทาวิจัยของ
กิจการเอง แต่บางปัญหาที่มีความซับซ้อน กิจการอาจจาเป็นต้องว่าจ้างบริษัทท่ีปรึกษาช่วยทาวิจัยให้
ผู้บริหารที่มีความรู้เก่ียวกับการวิจัยจะสามารถช่วยเสนอแนะและกาหนดโจทย์ปัญหาท่ีชัดเจนให้กับ
บริษัทที่ปรึกษาได้ รวมถึงจะสามารถประเมินได้ว่าผลการวิจัยมีความน่าเช่ือถือหรือไม่มากน้อย
เพียงใดและมีความเหมาะสมท่นี าไปปฏบิ ัติได้หรือไม่

นอกจากนี้ ในปัจจุบันมีวารสารทางธุรกิจจานวนมากท่ีตีพิมพ์เผยแพร่ผลงานวิจัยทางธุรกิจ
ผลงานวิจัยหนึ่ง ๆ เหล่าน้ันจะสามารถนาไปประยุกต์ใช้ได้เพียงเฉพาะกับบางกิจการหรือในบางสถานการณ์
เทา่ น้ัน ทั้งน้ีขน้ึ อยูก่ ับการออกแบบการวิจยั ของงานวิจัยน้นั ดงั นัน้ ผบู้ ริหารที่จะนาผลงานวิจัยจากการ
ตีพิมพ์เผยแพร่ไปใช้จะต้องมีความรู้เกี่ยวกับการวิจัยจึงจะสามารถเลือกผลงานวิจัยท่ีเห มาะสม
ไปประยุกต์ใชใ้ นกจิ การ

5

1.4 เม่ือไรจึงจาเป็นตอ้ งทาวิจยั ธรุ กิจ

แม้ว่าข้อมูลจากการวิจัยจะมีประโยชน์อย่างมากต่อการตัดสินใจของผู้บริหาร แต่การ
ตัดสินใจในบางกรณีหรือในบางสถานการณ์ผู้บริหารอาจตัดสินใจเร่ืองใดเร่ืองหนึ่งโดยไม่จาเป็น
ตอ้ งทาการวิจัย ข้อท่ีควรพิจารณาในการตัดสินใจว่าควรจะต้องทาวิจัยเพ่ือแก้ปัญหาทางธุรกิจหรือไม่
(Zikmund et al., 2010: 11) ได้แก่

1.4.1 ความเรง่ ดว่ นของปัญหา

การวิจัยที่เป็นระบบเพ่ือให้ได้ข้อมูลท่ีน่าเช่ือถือท่ีจะนาไปใช้ในการตัดสินใจต้องใช้เวลา
พอสมควรในการศึกษา บางครั้งผู้บริหารจาเป็นต้องตัดสินใจเรื่องใดเรื่องหนึ่งอย่างเร่งด่วน
การตัดสินใจแก้ปัญหาในเร่ืองลักษณะดังกล่าวอาจไม่จาเป็นต้องทาการวิจัยเนื่องจากไม่สามารถ
รอขอ้ มูลจากการวิจยั ได้

1.4.2 การเกบ็ ข้อมูล

หากกิจการมีข้อมูลท่ีเพียงพอแล้วสาหรับการตัดสินใจ กิจการก็ไม่จาเป็นต้องทาวิจัย
แต่ถ้ามีข้อมูลยังไม่เพียงพอก็อาจจาเป็นต้องหาข้อมูลเพิ่มเติมจากการทาวิจัย โดยอาจพิจารณาว่า
จะเก็บข้อมูลได้หรือไม่จากแหล่งใด และค่าใช้จ่ายในการเก็บข้อมูลเป็นอย่างไร ซ่ึงหากไม่สามารถ
เกบ็ ขอ้ มลู ไดห้ รือมีค่าใชจ้ า่ ยทส่ี ูงเกินไปกอ็ าจพิจารณาหาวธิ ีการอ่นื ในการหาข้อมูลแทนการวิจยั

1.4.3 ประเด็นเร่อื งท่จี ะศึกษาเพ่ือใช้ในการตดั สนิ ใจ

ความจาเป็นหรือคุณค่าของงานวิจัยขึ้นอยู่กับว่าข้อมูลท่ีได้จากการวิจัยจะถูกนาไปใช้
ในการตัดสินใจในเร่ืองท่ีเป็นประโยชน์หรือที่มีความสาคัญต่อธุรกิจมากน้อยเพียงใด ดังนั้น
การตัดสินใจในเรื่องบางเร่ือง เช่น เรื่องที่เป็นงานประจาหรือเร่ืองที่ไม่เก่ียวข้องกับการลงทุน
อาจไมจ่ าเปน็ ต้องอาศัยข้อมลู จากการวิจยั

1.4.4 ความคุ้มค่า

การวิจัยเป็นต้นทุนอย่างหน่ึง การวิจัยต้องใช้งบประมาณ จานวนงบประมาณจะข้ึนอยู่กับ
ขนาดของการวิจัย ผู้บริหารต้องพิจารณาถึงความคุ้มค่าของงบประมาณกับข้อมูลท่ีได้ว่าจะนาไปใช้
ใหเ้ กิดประโยชน์ไดม้ ากนอ้ ยและคมุ้ คา่ หรือไม่เพยี งใด

1.5 การวิจยั ธรุ กิจในศตวรรษท่ี 21

ทิศทางและแนวโน้มของการวิจัยธุรกิจย่อมเปล่ียนแปลงไปตามการเปล่ียนแปลงของธุรกิจ
ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการบริหารธุรกิจในศตวรรษที่ 21 (Zikmund et al., 2010: 13) ได้แก่
1) พัฒนาการและการเติบโตอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีสารสนเทศ และ 2) กระแสโลกาภิวัตน์
สองปัจจัยดังกล่าวทาให้ธุรกิจต้องเผชิญกับสภาพแวดล้อมที่มีความหลากหลาย ซับซ้อน และผันผวน
มากข้ึน และธุรกิจจะต้องสามารถตอบสนองต่อสภาพแวดล้อมดังกล่าวนั้นได้อย่างรวดเร็ว ดังน้ัน
ธุรกจิ จาเปน็ ต้องมีขอ้ มลู ทหี่ ลากหลายและเพียงพอเพื่อการตัดสินใจทางธรุ กิจ

6

พัฒนาการของเทคโนโลยีสารสนเทศในปัจจุบันทาให้การสื่อสาร การแลกเปลี่ยนข้อมูล
ข่าวสาร รวมถึงการรับรู้และเขา้ ถึงข้อมลู ข่าวสารสามารถทาได้สะดวก รวดเร็ว และง่ายขึ้นกว่าในอดีต
ที่ผ่านมาอย่างมาก ระยะทางไม่ใช่อุปสรรคในการดาเนินธุรกิจอีกต่อไป ประชาชนและธุรกิจสามารถ
ติดต่อถึงกันได้ตลอด 24 ชั่วโมง ข้อมูลข่าวสารท่ัวโลกต่างรับรู้ได้ในเวลาเดียวกัน ดังที่ Thomas L.
Friedman ได้เขียนเปรียบเปรยไว้ในหนังสือท่ีเขาเขียนช่ือ “The World is Flat” (Freidman, 2006)
การเปลี่ยนแปลงท่ีรวดเร็วของเทคโนโลยีดังกล่าวรวมถึงการเพ่ิมขึ้นของการใช้สมาร์ทโฟน (smartphone)
แท็บเล็ต (tablet) และอนิ เทอรเ์ น็ตของคนรนุ่ ใหมไ่ ด้ทาให้ธรุ กิจหลีกเลี่ยงไม่ได้ท่ีจะต้องนาเทคโนโลยี
ที่มีความทันสมัยและเท่าทันเข้ามาใช้ในการดาเนินธุรกิจเพิ่มมากขึ้นรวมถึง ในก าร วิจัย ท างธุร กิจ
(Cooper and Schindler, 2014: 4) เทคโนโลยีสารสนเทศช่วยทาให้การดาเนินการวิจัยทาได้ง่าย
และรวดเร็วมากข้ึน เช่น การสืบค้นข้อมูลทางอินเทอร์เน็ตสามารถทาได้จากท่ีใดก็ได้ไม่จาเป็นต้องไป
ที่ห้องสมุด การเก็บข้อมูลแบบออนไลน์สามารถทาได้รวดเร็วและประหยัดกว่าการส่งแบบสอบถาม
ทางไปรษณีย์ การวิเคราะห์ข้อมูลทางสถิติที่มีซับซ้อนสามารถทาได้ง่ายและรวดเร็วมากขึ้นด้วย
โปรแกรมคอมพวิ เตอร์ เป็นตน้

กระแสโลกาภิวัตน์อันเป็นผลพวงจากพัฒนาการของเทคโนโลยีสารสนเทศได้ส่งผล
กระทบต่อเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองในระดับโลก เกิดการค้าการลงทุนระหว่างประเทศ
การรวมกลุ่มกันทางเศรษฐกิจ เช่น ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน ทาให้ลูกค้าหรือผู้บริโภคของธุรกิจ
รวมถึงพนักงานลูกจ้างในธุรกิจมีความหลายหลายมากขึ้น ทั้งเชื้อชาติ ศาสนา และวัฒนธรรม
ผู้ประกอบกิจการธุรกิจในปัจจุบันจะต้องเข้าใจถึงสิ่งต่าง ๆ เหล่านั้นเพื่อสามารถผลิตสินค้าได้ตรงกับ
ความต้องการของผู้บริโภคแต่ละกลุ่ม และปรับวิธีการทางานของพนักงานที่มีความหลากหลาย
ให้สามารถทางานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังน้ันการวิจัยธุรกิจจะมีลักษณะเป็นการวิจัยข้ามชาติ
หรอื ขา้ มวัฒนธรรมมากขน้ึ

1.6 ประเภทของการวิจัย

การวิจัยโดยท่ัวไปมีหลายประเภทและสามารถจาแนกได้หลายแบบ เช่น จาแนกตาม
วตั ถปุ ระสงค์การวจิ ัย ตามการนาไปใช้ประโยชน์ หรอื แบบวจิ ัย แต่ละประเภทแต่ละแบบก็จะมีจุดเด่น
และข้อจากัดรวมถึงลักษณะการดาเนินการวิจัยที่แตกต่างกัน การที่ผู้วิจัยเข้าใจถึงจุดเด่น ข้อจากัด
และลักษณะของการวิจัยแต่ละประเภท จะทาให้สามารถเลือกประเภทของการวิจัยได้อย่างเหมาะสม
กบั งานวิจัยนั้น ๆ ไดม้ ผี ูจ้ าแนกประเภทการวิจยั ไว้หลายลกั ษณะดังนี้

1.6.1 จาแนกตามวตั ถปุ ระสงคข์ องการวิจยั

งานวิจัยหนึ่ง ๆ ย่อมมีวัตถุประสงค์ที่แตกต่างกัน เช่น เพื่อบุกเบิก สารวจ หรือค้นหา
(explore) สิ่งใหม่ ๆ เพื่อบรรยาย (describe) ปรากฏการณ์ใดปรากฏการณ์หนึ่งว่าเป็นอย่างไร
เพื่ออธิบาย (explain) หรือเพ่ือหาสาเหตุและผล (cause) ว่าเหตุการณ์หน่ึงเกิดขึ้นได้อย่างไรหรือ
เกิดข้ึนจากสาเหตุใด หรือเพื่อพยากรณ์ (predict) ว่าจะเกิดเหตุการณ์อะไรข้ึนอย่างไรในอนาคต
การวิจัยจึงอาจจาแนกตามวตั ถุประสงค์การวจิ ยั ไดเ้ ปน็ 4 ประเภท คอื

7

1.6.1.1 การวิจัยเชิงบุกเบิก (exploratory research) เป็นการวิจัยในประเด็น
ปัญหาที่ยังมีผู้ศึกษาอยู่น้อยหรือยังไม่มีผู้ใดศึกษามาก่อน วัตถุประสงค์ของการวิจัยประเภทนี้ก็เพื่อ
สร้างตัวแบบ แนวคิด หรือสมมติฐาน มากกว่าการทดสอบสมมติฐาน เป็นการวิจัยที่มุ่งเน้นการเพิ่มพูน
ความเข้าใจ สร้างความคุ้นเคยกับส่ิงที่ศึกษา รวมถึงสร้างความชัดเจนของสถานการณ์เพ่ือแสวงหา
โอกาส เช่น โอกาสทางธุรกิจ ซ่ึงมักจะเป็นการตอบคาถาม “อะไร (what)” ดังน้ันผลของการวิจัยมักจะ
ยงั ไม่สามารถตอบคาถามต่อประเดน็ ปัญหาได้ชัดเจน แต่จะได้เป็นเพียงแนวทางหรือเป็นข้อมูลเพื่อใช้
ในการศึกษาเพิ่มเติมในข้ันต่อไป การวิจัยเชิงบุกเบิกเป็นการวิจัยท่ีค่อนข้างยากเพราะไม่ค่อยมีข้อมูล
และกรอบทชี่ ัดเจน การวจิ ัยเชิงบุกเบิกเปรียบเหมือนการเดินทางท่องเที่ยว (Adams and Schvaneveldt,
1991) ข้ันตอนการวิจัยและทิศทางการวิจัยไม่มีความชัดเจนแน่นอนและอาจเปลี่ยนแปลงไปตาม
ข้อมูลหรือจากความเข้าใจใหม่ ๆ ที่ได้รับระหว่างการวิจัยได้ตลอดเวลา แต่ไม่ได้หมายความว่า
การวิจัยเชิงบุกเบิกไม่มีทิศทางการวิจัย หากแต่ทิศทางการวิจัยจะชัดเจนเพ่ิมมากขึ้นตามความก้าวหน้า
ของงานวิจัย การวิจัยเชิงบุกเบิกจึงมีประโยชน์อย่างมากในการพัฒนาเพ่ือสร้างโอกาสทางธุรกิจ
เพ่ือสร้างความชัดเจนในสถานการณ์หรือสิ่งยังไม่เข้าใจ ตัวอย่างเช่น การวิจัยพัฒนาเทคโนโลยี
หุ่นยนต์ของโซนี่และฮอนด้าในยุคแรก ๆ ส่ิงที่โซนี่และฮอนด้าวิจัยเป็นการสร้างโอกาสทางธุรกิจ
เป็นการวิจัยเชิงบุกเบิกเพื่อหารูปแบบ โครงสร้างรวมถึงคุณลักษณะของหุ่นยนต์ที่ควรจะเป็น
หรือตวั อย่างเช่น การศึกษาวิจัยเกี่ยวกับโรคเอดส์ (AIDS) ในช่วงปี 2523 ซ่ึงในช่วงนั้นยังไม่มีใครรู้จัก
โรคเอดส์ ยังไมร่ ู้แมแ้ ตว่ ่ามันเปน็ โรคชนิดหน่ึง ไม่รู้ว่ามันแพร่กระจายหรือติดต่อกันได้อย่างไร และไม่รู้ว่า
สาเหตุเกิดจากอะไร เพียงแต่พบว่ามีผู้ป่วยเข้ามารับการรักษาด้วยอาการท่ีไม่เคยพบมาก่อน ไม่รู้จะ
รักษาอย่างไรและผู้ป่วยเสียชีวิตอย่างรวดเร็ว ผู้วิจัยต้องทาการวิจัยเชิงบุกเบิกทั้งทางการแพทย์และ
ทางสังคมศาสตร์จานวนมากมายก่อนท่ีจะมีความเข้าใจเก่ียวกับโรค และวิจัยต่อเพ่ือพัฒนาผลิตภัณฑ์ยา
และแนวทางในการรักษา หรือตัวอย่างเช่น บริษัทข้ามชาติท่ีกาลังจะไปลงทุนในประเทศพม่าต้องทราบ
วัฒนธรรมการทางานของคนในประเทศพม่า เน่ืองจากบริษัทมีข้อมูลเก่ียวกับประเทศพม่าน้อยมาก
โดยเฉพาะข้อมูลเกี่ยวกับวัฒนธรรมการทางานซึ่งเป็นเรื่องใหม่และมีความสาคัญกับการเข้าไปลงทุน
บริษัทก็อาจจะทาการวิจัยเชิงบุกเบิกเพื่อค้นหาความรู้เก่ียวกับวัฒนธรรมการทางานในพม่า เป็นต้น
เทคนิควิธีท่ีนิยมใช้วิจัยเชิงบุกเบิก (Saunders et al., 2009: 140) ได้แก่ การค้นคว้าจากวรรณกรรม
การสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญในด้านน้ัน ๆ และการประชุมกลุ่มย่อย รวมถึงการเฝ้าสังเกต การศึกษา
เฉพาะกรณี หรือใช้แบบสอบถามแบบไม่มีโครงสร้างเพื่อความยืดหยุ่นเปิดกว้างในการรวบรวมข้อมูล
และใช้การเลือกตัวอย่างแบบไม่คานึงถึงความน่าจะเป็นเพื่อให้เกิดความคล่องตัวและความสะดวก
ในการเก็บรวบรวมขอ้ มูล

1.6.1.2 การวิจัยเชิงพรรณนา (descriptive research) เป็นการวิจัยพ้ืนฐาน
ท่ีมุ่งเสนอรายละเอียดท่ีเฉพาะเจาะจงเกี่ยวกับบุคคล ปรากฏการณ์ หรือความสัมพันธ์ต่าง ๆ ที่มีอยู่
หรือที่เป็นอยู่ เป็นการวิจัยท่ีมีขอบเขตการวิจัยท่ีไม่ค่อยชัดเจนเช่นเดียวกับการวิจัยเชิงบุกเบิก
การวิจัยเชิงพรรณนามักเริ่มจากผู้วิจัยสนใจสิ่งใดส่ิงหนึ่ง จึงศึกษาวิจัยเพื่อพรรณนาหรือบรรยาย
รายละเอียดของสิ่งเหล่านั้น การวิจัยเชิงพรรณนามักเก็บข้อมูลเป็นเชิงปริมาณและใช้สถิติในการสรุป
ข้อมูลการวิจัยจึงเป็นการตอบคาถามทั้ง “อะไร (what)” “อย่างไร (how)” “ที่ไหน (where)” “เมื่อไร
(when)” และ “ใคร (who)” หรืออาจกล่าวได้ว่าการวิจัยเชิงพรรณนาเป็นการวิจัยที่ต้องการ

8

ทราบว่ามีปรากฏการณ์อะไรเกิดขึ้น ปรากฏการณ์นั้นเป็นอย่างไร เกิดขึ้นท่ีไหน เม่ือไร หรือ มีใคร
เกี่ยวข้องบ้าง (Zikmund et al., 2010: 55) การวิจัยเชิงพรรณนาที่ทุกคนอาจจะคุ้นเคยและมี
ส่วนร่วม ได้แก่การสารวจสามโนประชากร (population census) ที่มีการเก็บข้อมูลตัวช้ีวัดต่าง ๆ
ทางสังคม และข้อมูลทางเศรษฐกิจ เช่น รายจ่ายครัวเรือน การจ้างงาน และ สถิติอาชญากรรม เป็น
ตน้

การวิจัยเชิงพรรณนาสามารถศึกษาได้ท้ังส่ิงที่เป็นรูปธรรมหรือส่ิงที่เป็นนามธรรม
การวิจัยเชิงพรรณนาส่ิงท่ีเป็นรูปธรรม ตัวอย่างเช่น การพรรณนาลักษณะส่วนบุคคลของพนักงาน
(อายุ เพศ ระดับการศึกษา ระยะเวลาการทางาน ตาแหน่งงาน) ค่าใช้จ่ายในการฝึกอบรมพนักงาน
หรือ ผลตอบแทนจากการลงทุน ว่าเป็นอย่างไร เป็นต้น การวิจัยเชิงพรรณนาส่ิงที่เป็นนามธรรม
ตัวอย่างเช่น การพรรณนาพฤติกรรมผู้บริโภค ความผูกพันต่อองค์กร หรือ ขวัญและกาลังใจในการทางาน
ของพนักงานวา่ เป็นอย่างไร เปน็ ตน้ ผลการวจิ ยั เชิงพรรณนานอกจากจะทาให้เห็นภาพของสิ่งท่ีเกิดข้ึนแล้ว
อาจสามารถนาไปใช้เป็นข้อมูลในการแก้ไขปัญหาส่ิงที่เกิดขึ้นได้ด้วย เช่น การศึกษาค่าใช้จ่ายในการ
ฝึกอบรมพนักงานเพ่ือประโยชน์ในการควบคุมการใช้งบประมาณให้เป็นไป อย่าง มีป ระสิท ธิภ า พ
การศึกษาความต้องการของผู้บริโภคหรือขนาดของตลาดจะเป็นประโยชน์ในการวางแผนทางการตลาด
และการลงทุน การศึกษาความพึงพอใจของลูกค้าจะเป็นประโยชน์ในการปรับปรุงการให้บริการ
เปน็ ตน้

ความถูกต้องแม่นยาของผลการวิจัยเชิงพรรณนามีความสาคัญอย่างย่ิง
เน่ืองจากผลการวิจัยท่ีคลาดเคลื่อนจะนาไปสู่การตัดสินใจท่ีผิดพลาดได้ เช่น ผลการศึกษาที่พบว่า
ความต้องการของผู้บริโภคมีมาก แต่ในความเป็นจริงแล้วความต้องการของผู้บริโภคมีน้อยกว่า
ผลการวิจัยเป็นจานวนมาก หากกิจการลงทุนขยายกิจการหรือวางแผนการตลาดตามผลการวิจัย
กอ็ าจทาให้เกดิ ความเสยี หายได้

1.6.1.3 การวิจัยเชิงอธิบาย (explanatory research) หรือ การวิจัยเชิงสาเหตุ
และผล (causal research) เปน็ การวจิ ยั ทมี่ ุ่งตอบคาถาม “ทาไม (why)” เป็นการหาคาตอบเพื่ออธิบายว่า
ทาไมส่ิงต่าง ๆ หรือปรากฏการณ์ต่าง ๆ ถึงได้เกิดขึ้น หรือเกิดข้ึนเพราะสาเหตุอะไร เป็นการศึกษาวิจัย
ในส่ิงที่ผู้วิจัยพอมีความรู้ความเข้าใจในสิ่งนั้น และมักเป็นการวิจัยที่ต่อเนื่องมาจากการวิจัยเชิงพรรณนา
กล่าวคือผลการวิจัยเชิงพรรณนาบางเร่ืองมักท้าทายให้อยากรู้หรือต้องการคาอธิบายต่อไปว่า “ทาไม”
สิ่งต่าง ๆ จึงเป็นเช่นน้ัน เช่น เม่ือผลการวิจัยเชิงพรรณนาพบว่าอัตราการขาดงานของพนักงานสูงขึ้น
กจ็ ะเกิดความอยากรู้ตอ่ ไปวา่ การขาดงานของพนักงานน้นั มาจากสาเหตใุ ดดว้ ยการทาวิจัยเชงิ อธิบาย

1.6.1.4 การวิจัยเชิงพยากรณ์ (predictive research) เป็นการวิจัยเพ่ือคาดการณ์
ว่าปรากฏการณ์หน่ึง ๆ จะเกิดขึ้นหรือไม่อย่างไร เช่น การศึกษาว่าการเพ่ิมแรงจูงใจจะช่วยลด
การขาดงานของพนกั งานได้หรือไม่อย่างไร

1.6.2 จาแนกตามการนาไปใชป้ ระโยชน์

ผลการวจิ ัยตา่ ง ๆ สามารถนาไปใช้ให้เกิดประโยชน์ได้แตกต่างกัน เช่น นาไปพัฒนาหรือ
เพ่ิมพูนองค์ความรู้ หรือนาไปใช้ประโยชน์ในการแก้ปัญหาเป็นการเฉพาะ การวิจัยจึงสามารถจาแนก
ตามประโยชน์การนาไปใช้ได้เปน็ 2 ประเภท คือ

9

1.6.2.1 การวิจัยพ้ืนฐาน (basic research) เป็นการวิจัยที่แสวงหาความรู้หรือ
ข้อเท็จจริง เพ่ือหาข้อโต้แยง้ (refute) หรอื ขอ้ สนับสนนุ (support) ตลอดจนเพ่ืออธิบายความสัมพันธ์
ระหว่างข้อเท็จจริงหรือสาเหตุของการเกิดและการเปล่ียนแปลงของปรากฏการณ์ต่าง ๆ อันนาไปสู่
ความเขา้ ใจพน้ื ฐานของความจริงท่ีถูกตอ้ ง ซง่ึ จะเปน็ การพัฒนาองค์ความรู้และทฤษฎีใหม่ ๆ การวิจัย
พ้ืนฐานอาจเป็นได้ท้ังการวิจัยเชิงบุกเบิก การวิจัยเชิงพรรณนา หรือการวิจัยเชิงอธิบาย แต่ส่วนใหญ่แล้ว
มักเป็นการวจิ ัยเชิงบุกเบกิ

1.6.2.2 การวิจัยประยุกต์ (applied research) เป็นการวิจัยที่แสวงหาคาตอบ
เพ่ือนาไปใช้ในการแก้ไขปัญหาใดปัญหาหน่ึง ผู้ใช้ประโยชน์จากการวิจัยประยุกต์ส่วนใหญ่จึงเป็น
ผู้บริหารท่ีต้องการนาผลการวิจัยไปใช้ในการตัดสินใจแก้ไขปัญหาหรือกาหนดนโยบาย การวิจัย
ประยุกต์อาจเปน็ การวิจยั เชงิ พรรณนาหรือการวจิ ยั เชงิ อธิบาย แต่ลักษณะสาคัญของการวิจัยประยุกต์
คือ เป็นการนาความรู้จากการวิจัยพ้ืนฐานมาประยุกต์ใช้และข้อค้นพบท่ีได้จากการศึกษาจะต้อง
สามารถนาไปปฏิบัติหรือนาไปแก้ปัญหาได้ การวิจัยประยุกต์จะใช้ระยะเวลาที่ไม่ยาวนานเพราะต้อง
สามารถนาไปใชไ้ ดท้ ันการณ์

ในทางธุรกิจ การวิจัยพ้ืนฐานไม่ได้มีเป้าหมายที่จะให้นาผลการวิจัยไปใช้แก้ปัญหา
ในหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งเป็นการเฉพาะ แต่เป็นการสร้างองค์ความรู้ท่ัว ๆ ไป และองค์ความรู้ท่ีได้
จากการวิจัยพ้นื ฐานจะเปน็ พน้ื ฐานสาคญั สาหรับการวิจัยประยุกต์ต่อไป ผู้ศึกษาวิจัยพื้นฐานส่วนใหญ่จะ
เปน็ นกั วชิ าการ ตัวอย่างเชน่ นักวชิ าการได้ศึกษาวิจัยเกย่ี วกับปัญหาการขาดงานของพนักงานแล้วพบว่า
ปัจจัยท่ีส่งผลต่อการขาดงานได้แก่ การขาดขวัญและกาลังใจ การไม่ได้รับการฝึกอบรมอย่างเพียงพอ
และความไมย่ ดื หย่นุ ของชั่วโมงการทางาน ผลการศึกษาน้ีเป็นความรู้พ้ืนฐานทั่ว ๆ ไปในเรื่องเก่ียวกับ
ปัญหาการขาดงาน ซ่ึงเม่ือใดที่หน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งมีปัญหาการขาดงานของพนักงาน
ผู้บริหารหน่วยงานน้ันก็สามารถนาความรู้จากการวิจัยนั้นมาเป็นพื้นฐานในการศึกษาเพ่ือดูว่าปัจจัย
ตา่ ง ๆ เหล่าน้ันปัจจัยใดบ้างที่ส่งผลต่อการขาดงานของพนักงานของบริษัทของเขาหรือไม่อย่างไร
หรือตัวอย่างเช่น องค์ความรู้จากการวิจัยพื้นฐานทางคณิตศาสตร์ที่เป็นพ้ืนฐานท่ีนาไปประยุกต์ใช้ใน
การวิจัยพฒั นาด้านคอมพิวเตอร์ เป็นต้น

1.6.3 จาแนกตามแบบการวจิ ยั

การดาเนินการวิจัยในการวิจัยหนึ่ง ๆ ย่อมแตกต่างตามลักษณะของคาถามการวิจัย
ดงั นั้นผู้วิจัยจะต้องพจิ ารณาเลือกแบบการวิจัยให้เหมาะสมกับคาถามการวิจัย (Neuman, 2007: 20)
เราสามารถจาแนกการวิจัยตามแบบการวิจยั หรอื วิธกี ารวจิ ัยไดเ้ ปน็ 2 ประเภทหลกั ๆ คอื

1.6.3.1 การวิจัยเชิงปริมาณ (quantitative research) ได้แก่ การวิจัยเชิง
ทดลอง และการวิจัยเชิงสารวจ เป็นต้น (ดูรายละเอียดในบทที่ 7 และ 8)

1.6.3.2 การวิจัยเชิงคุณภาพ (qualitative research) ได้แก่ การวิจัยเชิง
ชาตพิ ันธว์ุ รรณนา การวิจยั แบบสร้างทฤษฎีจากข้อมูล และการศึกษาเฉพาะกรณี เป็นต้น (ดูรายละเอียด
ในบทที่ 15)

การวิจัยเชิงปริมาณและการวิจัยเชิงคุณภาพมีลักษณะการดาเนินการวิจัย
ที่แตกต่างกันค่อนข้างมากและต่างมีข้อดีและข้อจากัด ทาให้การใช้แบบวิจัยแบบใดแบบหน่ึงอาจไม่

10

สามารถตอบคาถามการวิจัยได้สมบูรณ์ ผู้วิจัยจานวนมากจึงใช้วิธีการวิจัยท้ังสองแบบในการวิจัย
หนง่ึ ๆ เราเรียกการวจิ ยั ท่ีใช้การวจิ ัยทั้งสองแบบนี้ว่า “การวิจัยแบบผสม (mixed methods)”

1.6.4 จาแนกตามมิตขิ องเวลา

การวจิ ัยอาจจาแนกออกตามมิติของเวลาได้ 2 ประเภท คือ
1.6.4.1 การวจิ ัยแบบตดั ขวาง (cross-sectional research) เป็นการวิจัยที่มี

การเก็บข้อมูลเกี่ยวกับตัวแปรในบริบทที่ต่างกัน แต่อยู่ในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่งเพียงคร้ังเดียว แล้วนา
ข้อมูลมาวิเคราะห์หาความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปร ตัวแปรที่ศึกษาในการวิจัยแบบนี้จึง ต้องมี
ความผันแปรมากพอท่ีจะสามารถวัดระดับความสัมพันธ์ที่มีต่อกันระหว่างตัวแปรในเชิงสถิ ติ
ตัวอย่างเช่น ต้องการศึกษาขวัญและกาลังใจของพนักงานกับประสิทธิภาพในการทางาน ผู้วิจัย
ต้องเลือกศึกษากลุ่มพนักงานท่ีมีขวัญและกาลังใจ หรือมีประสิทธิภาพในการทางานแตกต่างกัน
เปน็ ต้น

การวิจัยแบบตัดขวาง เป็นการวจิ ัยทเ่ี หมาะกับสถานการณ์ท่ีมีข้อจากัดด้านเวลา
และทรัพยากร เนื่องจากมีค่าใช้จ่ายไม่สูง (Hussey and Hussey, 1997: 60) แต่มีข้อจากัดในประเด็น
ที่เกี่ยวกับความสามารถในการพิสูจน์ความสัมพันธ์ในเชิงเหตุและผลระหว่างสองตัวแปร และ
ความสามารถในการได้มาซึ่งผลสรุปท่ีถูกต้องจะขึ้นกับความถูกต้องในการเลือกตัวอย่าง เพราะหาก
กลุ่มตัวอย่างที่ชักมาไม่ได้เป็นตัวแทนอย่างแท้จริงของประชากร ผลสรุปท่ีได้จากการวิจัยจะไม่
สามารถสะทอ้ นสภาพความเป็นจริงของประชากร

1.6.4.2 การวิจัยแบบตามยาว (longitudinal research) เป็นการวิจัยเพ่ือศึกษา
การเปล่ียนแปลง หรือการเคล่ือนไหวของปัญหา หรือสถานการณ์ โดยการเก็บข้อมูลจากสิ่งที่ศึกษา
มากกว่าหน่ึงคร้ัง หรือเก็บข้อมูลในเรื่องเดียวกันเป็นระยะ ๆ เช่น ทุก 6 เดือน หรือ 1 ปี หรือ 2 ปี
เป็นต้น แล้วนาข้อมูลที่เก็บได้แต่ละคร้ังมาศึกษาเปรียบเทียบว่าตัวแปรต่าง ๆ มีการเปลี่ยนแปลง
หรือไม่อย่างไรตามกาลเวลา ดังนั้นการวิจัยแบบนี้จึงไม่ควรมีการเปลี่ยนแปลงวิธีการเก็บข้อมูล
รวมถงึ แบบสอบถาม

การวิจัยแบบตามยาว มีข้อจากัดในประเด็นเรื่องการสูญเสียประชากรในกลุ่ม
ตัวอย่างในการเก็บข้อมูลแต่ละครั้ง ซ่ึงอาจเกิดจากการย้ายถ่ินที่อยู่ การเบื่อหน่ายและไม่ยอมให้
ความรว่ มมอื เป็นต้น

1.7 ลักษณะของงานวจิ ยั ท่ดี ี

งานวิจัยที่มีการดาเนินงานอย่างถูกต้องเหมาะสมจะสร้างข้อมูลที่มีความน่าเชื่อถือและ
เป็นประโยชน์ต่อการนาไปใช้ในการตัดสินใจได้อย่างมั่นใจ ลักษณะของงานวิจัยท่ีดี (Cooper and
Schindler, 2014: 15-18) มดี งั น้ี

1.7.1 มีเป้าหมายการวิจัยท่ีชดั เจน

งานวิจัยท่ีดีควรมีการกาหนดเป้าหมายไว้อย่างชัดเจน ไม่กากวม เป้าหมายท่ีชัดเจนจะ
เป็นประโยชน์อย่างมากกับท้ังตัวผู้วิจัยเองและผู้ที่จะนาผลการวิจัยไปใช้ เป้าหมายการวิจัยอาจต้อง

11

รวมถงึ การกาหนดขอบเขตของงานวิจัย ข้อจากัดงานวิจัย และนิยามความหมายของคาหลักสาคัญ ๆ
ในงานวิจัย ซ่งึ ต้องมกี ารระบุไวอ้ ยา่ งชัดเจน

1.7.2 มรี ายละเอียดของกระบวนการวิจัย

งานวิจัยท่ีดีควรแสดงรายละเอียดของกระบวนการวิจัยอย่างเพียงพอที่ผู้วิจัยคนอ่ืน
สามารถนาไปดาเนินการซ้าได้ เช่น การเลือกกลุ่มประชากร การเลือกตัวอย่าง และการเก็บรวบรวม
ขอ้ มลู เป็นต้น นอกจากน้ีรายละเอียดของกระบวนการวิจัยท่ีครบถ้วนยังจะช่วยสร้างความน่าเชื่อมั่น
และน่าเชอ่ื ถือในผลงานวจิ ยั

1.7.3 มีการออกแบบและวางแผนการวิจัยอย่างรัดกุม

แบบการวิจัยมีหลายแบบ ผู้วิจยั จะต้องเลอื กแบบวิจยั ทเ่ี หมาะสมและวางแผนดาเนินการ
วิจัยอย่างรัดกุม เช่น การเลือกแหล่งข้อมูลท่ีมีความน่าเชื่อถือ การเลือกเครื่องมือในการเก็บข้อมูล
ท่ีเหมาะสม การควบคุมสภาพแวดล้อมท่ีรัดกุมในการวิจัยเชิงทดลองเพ่ือลดปัญหาความเท่ียงตรง
ภายในและความเท่ียงตรงภายนอกของการทดลอง และการบันทึกข้อมูลทันทีที่เสร็จสิ้นการสังเกต
ในการเก็บขอ้ มูลเชงิ คณุ ภาพ เป็นตน้

1.7.4 มจี ริยธรรมในการดาเนนิ การวจิ ัย

ผู้วิจัยต้องพิจารณาอย่างรอบคอบไม่ให้การดาเนินใด ๆ ในการวิจัยส่งผลกระทบต่อ
บคุ คลทงั้ ทางร่างกายและจติ ใจ ไม่ละเมิดสทิ ธิส่วนบุคคล และทาลายศกั ดศ์ิ รีผอู้ ืน่

1.7.5 มกี ารเปิดเผยข้อจากดั งานวจิ ัยอย่างตรงไปตรงมา

มีงานวิจัยจานวนน้อยมากท่ีจะมีการออกแบบและดาเนินการได้อย่างสมบูรณ์ งานวิจัย
โดยท่ัวไปย่อมมีข้อผิดพลาดอย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้นซ่ึงอาจส่งผลต่อความเที่ยงตรงและความเชื่อมั่น
ของขอ้ มูลและต่อผลงานวิจัยโดยรวม ผวู้ จิ ยั ควรจะตอ้ งทราบและสามารถคาดการณ์ข้อผิดพลาดท่ีเป็น
ข้อจากัดของงานวิจัยท่ีเกิดข้ึนน้ันได้ ซ่ึงผู้วิจัยจะต้องเปิดเผยรายละเอียดข้อจากัดเหล่านั้นในรายงาน
การวิจยั เพ่อื ให้ผ้ทู ี่จะนาผลงานวิจัยไปใชไ้ ด้ทราบและใช้ประกอบการตดั สินใจในการนาไปใช้

1.7.6 มีการวเิ คราะห์ขอ้ มูลอยา่ งเพยี งพอสาหรบั นาไปใชใ้ นการตัดสินใจ

งานวิจัยท่ีดีควรมีการตรวจสอบความเท่ียงตรงและความเช่ือม่ันของข้อมูล รวมถึง
เลือกใช้เทคนิควิธีการวิเคราะห์ข้อมูลที่เหมาะสม และดาเนินการอย่างรอบคอบเพ่ือให้ได้ข้อมูลหรือ
สาระสาคญั ทีเ่ พยี งพอที่จะสามารถนาไปใชใ้ นการตัดสนิ ใจ

1.7.7 มีการนาเสนอผลการวจิ ยั ที่ชัดเจน

งานวิจัยที่ดีควรมีนาเสนอข้อมูลและผลการวิจัยที่ชัดเจน เข้าใจง่าย มีเหตุมีผล พร้อมที่
จะให้ผู้ทีส่ นใจสามารถนาไปใช้

12

1.7.8 มีการสรปุ ผลการวจิ ยั อย่างรอบคอบสมเหตสุ มผล

งานวิจัยท่ีดีควรมีการสรุปผลการวิจัยอย่างรอบคอบสมเหตุสมผล ข้อสรุปจากการวิจัย
ควรมาจากสิง่ ที่คน้ พบ ผวู้ ิจยั ไม่ควรสอดแทรกความเห็นหรอื ประสบการณข์ องผ้วู ิจัยส่วนตัวมากเกินไป
จนทาให้งานวจิ ยั ขาดความเปน็ วัตถุวิสยั (objectivity) ซง่ึ จะทาใหผ้ ลงานวิจยั มีความนา่ เชือ่ ถือลดลง

1.7.9 มีข้อมลู ประสบการณข์ องผวู้ จิ ัย

ในรายงานการวิจัยควรแสดงประวตั แิ ละประสบการณ์ของผ้วู จิ ยั เพือ่ ช่วยสรา้ งความมั่นใจ
ในผลของวิจัย โดยเฉพาะเมื่อมีผู้วิจัยท่ีเป็นผู้มีความเชี่ยวชาญและมีประสบการณ์สูงในสาขาน้ัน ๆ
และเปน็ ท่ยี อมรบั ในแวดวงวิชาการ

1.8 ทกั ษะทเี่ ป็นของนกั วจิ ัย

นอกเหนือจากทักษะความรู้ความเข้าใจในเร่ืองที่เก่ียวกับการวิจัยแล้ว นักวิจัยจาเป็น
ต้องมีทักษะและคุณลักษณะอ่ืน ๆ บางประการท่ีจะช่วยเพ่ิมประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการทา
วิจัย ได้แก่ ทักษะด้านการสื่อสาร ทักษะด้านสติปัญญา ทักษะด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ทักษะด้าน
บริหารจัดการ การมีแรงจงู ใจ ความสามารถในการพึ่งตนเอง และความวิริยะอุตสาหะ (Hussey and
Hussey, 1997: 2-8) (ดงั ภาพท่ี 1.1) ตามรายละเอยี ดดงั ต่อไปน้ี

1.8.1 ทกั ษะดา้ นการสือ่ สาร

นกั วจิ ยั จาเป็นตอ้ งมีทกั ษะด้านการส่ือสาร (communication skill) ท้ังในด้านการเขียน
การพดู และการสอ่ื สารให้ผ้อู ่านหรอื ผู้ฟังได้เข้าใจเพ่ือสามารถ

1.8.1.1 นาเสนอโครงการวิจยั เพอื่ ขอทนุ สนบั สนุนการวจิ ัย
1.8.1.2 ปรกึ ษาหารอื และการสอบป้องกนั งานวจิ ยั กบั ผู้ควบคุมงานวิจยั
1.8.1.3 เก็บรวบรวมข้อมลู เชน่ การสัมภาษณ์ การประชมุ กล่มุ ยอ่ ย
1.8.1.4 ออกแบบแบบสอบถาม
1.8.1.5 เขยี นรายงานการวจิ ยั และตีพิมพเ์ ผยแพรผ่ ลงาน
1.8.1.6 นาเสนอผลงานการวิจัยทัง้ ท่ีเปน็ รายงานและการนาเสนอด้วยวาจา

1.8.2 ทกั ษะดา้ นสติปญั ญา

นักวิจัยจาเป็นต้องมีทักษะด้านสติปัญญา (intellectual skills) หมายถึง ความสามารถ
ในการคดิ และใช้เหตุผล ได้แก่

1.8.2.1 ความรู้หรือความจา (knowledge or memory) หมายถึง ความสามารถ
ในการจา การจาแนก และการคานวณอย่างงา่ ย ๆ

1.8.2.2 ความเข้าใจ (comprehension) หมายถึง ความสามารถในการทา
ความเข้าใจกับข้อมลู ในรูปแบบตา่ ง ๆ รวมถึงสามารถตคี วามขอ้ มลู ได้

1.8.2.3 การประยุกต์ (application) หมายถึง ความสามารถในการนาความรู้
ประสบการณ์และทกั ษะมาประยกุ ตใ์ ช้

13

1.8.2.4 การวเิ คราะห์ (analysis) หมายถึง ความสามารถในการแยกแยะข้อมูล
1.8.2.5 การสงั เคราะห์ (synthesis) หมายถงึ ความสามารถในการสร้างข้อมูล
ข้นึ มาใหม่จากข้อมลู ที่มอี ยู่
1.8.2.6 การประเมิน (evaluation) หมายถึง ความสามารถในการประเมิน
ทง้ั เชงิ คุณภาพ และเชิงปรมิ าณ และสามารถที่จะหาขอ้ ยุติของขอ้ โต้แย้งอย่างมีเหตุผล

ภาพที่ 1.1 ทักษะความรู้ของนกั วจิ ัย
ทม่ี า: ดัดแปลงจาก Hussey and Hussey (1997: 3)

1.8.3 ทักษะดา้ นเทคโนโลยสี ารสนเทศ

นักวิจัยจาเป็นต้องมีทักษะด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ (information technology skills)
ได้แก่ ความสามารถในการใช้อินเทอร์เน็ตในการค้นหาข้อมูลและการใช้โปรแกรมสาเร็จรูปต่าง ๆ
ได้แก่ โปรแกรมประมวลผลคา (word processing) เช่น Microsoft Word โปรแกรมตารางงาน
(spread sheet) เช่น Microsoft Excel โปรแกรมทางสถิติ (statistical package) เช่น SPSS, Minitab
และโปรแกรมจัดการฐานข้อมูล (data management) เช่น Microsoft Access รวมถึงโปรแกรม
สาเร็จรูปอ่ืน ๆ ที่ช่วยในการทาวิจัย เช่น EndNote, Zotero ท่ีช่วยจัดการข้อมูลทางบรรณานุกรม
และ ATLAS.ti, NVivo ทใี่ ชใ้ นการวิเคราะห์ขอ้ มูลเชงิ คณุ ภาพ เปน็ ตน้

14

1.8.4 ทกั ษะดา้ นการบริหารจัดการ

นักวิจัยควรต้องมีทักษะด้านการบริหารจัดการ (management skill) โดยเฉพาะอย่างย่ิง
ในเรื่องการบริหารเวลาที่ต้องวางแผน จัดตารางเวลาของแต่ละกิจกรรมให้เหมาะสมเพื่อให้งานวิจัย
เสร็จสิ้นตามกาหนด นอกจากนี้นักวิจัยจะต้องสามารถจัดการงานเอกสารได้อย่างเป็นระบบเพื่อให้
สามารถอ้างองิ และคน้ หาไดส้ ะดวก

1.8.5 การมีแรงจงู ใจ

การได้รับแรงจูงใจหรือการจูงใจ (motivation) นับเป็นปัจจัยสาคัญต่อความสาเร็จ
นักวิจัยต้องค้นหาว่ามีเหตุผลที่สาคัญอะไรที่จูงใจให้ตนเองต้องการทางานวิจัยน้ีให้สาเร็จ เหตุผล
ของแต่ละคนย่อมแตกต่างกัน เช่น ต้องการได้รับชื่อเสียงจากผลงานวิจัย ต้องการให้สาเร็จการศึกษา
รักและช่ืนชอบการทาวิจัย หรือเพื่อความก้าวหน้าในอาชีพ เป็นต้น สาหรับนักศึกษาสิ่งที่จะช่วยเพิ่ม
ให้เกิดแรงจูงใจในการทาวิทยานิพนธ์ได้เป็นอย่างดี คือ การเลือกหัวข้อการวิจัยท่ีตนเองชอบหรือ
สนใจ

1.8.6 ความสามารถในการพง่ึ ตนเอง

นักวิจัยจะต้องมีความสามารถในการพ่ึงตนเอง (independence) ต้องสามารถทางานเองได้
โดยอสิ ระจนบรรลุผลสาเรจ็ ได้ด้วยตนเอง

1.8.7 ความวิรยิ ะอุตสาหะ

นักวิจัยจะต้องมีความวิริยะอุตสาหะ (perseverance) หมายถึงว่านักวิจัยต้องมีความเพียร
และมีมานะบากบ่ันในการทางานวิจัย รวมถึงไม่ย่อท้อต่อปัญหาและอุปสรรคต่าง ๆ ที่อาจเกิดข้ึน
ระหว่างการทาวิจัย ความมีวิริยะอุตสาหะจะช่วยผลักดันให้นักวิจัยมีความมุ่งมั่นท่ีจะพัฒนาตนเอง
ให้มีทักษะและความสามารถต่าง ๆ ข้างต้นเพื่อสามารถทางานวิจัยให้สาเร็จ จึงนับเป็นคุณลักษณะหลัก
ท่สี าคญั ทีส่ ุดของนักวจิ ัยท่ีตอ้ งมี

1.9 จรยิ ธรรมการวจิ ัย

จริยธรรม หมายถึง บรรทัดฐานหรือมาตรฐานของพฤติกรรมที่เป็นตัวกาหนดศีลธรรม
จรรยาของบุคคลและความสัมพันธ์ของบุคคลกับผู้อื่น (Cooper and Schindler, 2014: 28)
จริยธรรมการวิจัย (research ethic) เป็นส่ิงท่ีสาคัญอย่างมากท่ีจะเป็นหลักในการควบคุมให้นักวิจัย
ประพฤติปฏิบัติเกี่ยวกับการทาวิจัยไปในทางท่ีถูกต้อง เท่ียงธรรม และด้วยความรับผิดชอบ ในการ
วิจัยทางสังคมศาสตร์ สมาคมจิตวิทยาของสหรัฐอเมริกาได้กาหนดหลักจริยธรรมในการทาวิจัย
ไว้อย่างชัดเจน แต่ในการวิจัยทางธุรกิจยังไม่มีผู้ใดกาหนดหลักจริยธรรมในการทาวิจัยทางธุรกิจ
ไว้อย่างชัดเจน (Hussey and Hussey, 1997: 37) อย่างไรก็ตามสานักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
(2547: 370-375) ได้เสนอจรยิ ธรรมนักวิจัยที่สามารถใช้ครอบคลมุ ได้กบั นกั วิจัยในทกุ สาขาดังนี้

1. นักวิจัยต้องซื่อสัตย์และมีคุณธรรมในทางวิชาการและการจัดการ ไม่ลอกเลียนหรือ
นาผลงานของผู้อื่นมาเป็นของตน ต้องให้เกียรติด้วยการอ้างถึงบุคคลหรือแหล่งท่ีมาของข้อมูลที่

15

นามาใชใ้ นงานวจิ ยั ตอ้ งซอื่ ตรงตอ่ การแสวงหาทุนวจิ ยั และมคี วามเป็นธรรมเกี่ยวกับผลประโยชน์ที่ได้
จากการวิจัย

2. นักวจิ ยั ตอ้ งตระหนักถึงพนั ธกรณใี นการทางานวจิ ยั ตามขอ้ ตกลงท่ีทาไว้กับหน่วยงาน
ที่สนับสนุนการวิจัยและต่อหน่วยงานที่ตนสังกัด ต้องอุทิศเวลาทางานวิจัยให้ได้ผลดีที่สุด และเป็นไป
ตามกาหนดเวลา มคี วามรับผดิ ชอบ ไม่ละท้งิ งานระหว่างดาเนนิ การ

3. นักวิจัยต้องมีพื้นฐานความรู้ ความชานาญหรือมีประสบการณ์ในสาขาวิชาการที่ทา
วจิ ยั อยา่ งเพียงพอ เพ่ือสามารถทางานได้อย่างมีคุณภาพ รวมถึงสามารถวิเคราะห์ ตีความหรือสรุปผลได้
ไมผ่ ิดพลาดอนั อาจกอ่ ให้เกิดความเสยี หายต่องานวจิ ยั

4. นักวิจัยต้องมีความรับผิดชอบต่อสิ่งที่ศึกษาวิจัย โดยต้องดาเนินการวิจัยด้วยความ
รอบคอบ ระมัดระวัง และเท่ยี งตรง ไม่ก่อให้เกดิ ความเสียหาย ไมว่ ่าจะเป็นสิง่ ทีม่ ชี วี ติ หรอื ไมม่ ชี ีวติ

5. นักวิจัยต้องเคารพศักดิ์ศรีและสิทธิของมนุษย์ที่ใช้เป็นตัวอย่างในการวิจัย ต้องถือ
เป็นภาระหน้าที่ของนักวิจัยท่ีจะต้องอธิบายจุดมุ่งหมายและข้ันตอนของการวิจัยรวมถึงความเส่ียง
และ/หรือผลประโยชน์ที่อาจจะเกิดขึ้นแก่บุคคลท่ีเป็นกลุ่มตัวอย่างโดยไม่หลอกลวงหรือบีบบังคับ
และไมล่ ะเมดิ สทิ ธิสว่ นบคุ คล

6. นักวจิ ัยต้องมพี นั ธะสญั ญาว่าจะปกปดิ ความลับและปกป้องความเป็นส่วนตัวของผู้ให้
ขอ้ มูล เน่ืองจากการเปิดเผยข้อมูลท่ีเป็นความลับอาจก่อให้เกิดความอับอายหรือเสี่ยงต่อการเสียหาย
ทัง้ จิตใจ สงั คม และเศรษฐกจิ

7. นักวิจัยต้องมีอิสระทางความคิด ต้องปราศจากอคติในทุกขั้นตอนของการทาวิจัย
และไม่มีความลาเอียงทางวิชาการที่อาจส่งผลให้มีการบิดเบือนข้อมูลและข้อค้นพบทางวิชาการ
อนั เปน็ เหตุให้เกิดผลเสียหายตอ่ งานวจิ ัย

8. นกั วิจัยพึงนาผลงานวิจัยตามข้อค้นพบไปเผยแพร่เพื่อให้เกิดประโยชน์ในทางท่ีชอบ
และไมใ่ ช้ผลงานวจิ ยั ไปใช้ในทางทม่ี ชิ อบ

9. นักวิจัยพึงเคารพความคิดเห็นทางวิชาการของผู้อ่ืน พร้อมท่ีจะเปิดเผยข้อมูลและ
ขั้นตอนการวิจัย ยอมรับฟังเหตุผลทางวิชาการของผู้อ่ืนและพร้อมท่ีจะปรับปรุงแก้ไขงานวิจัยของตน
ให้ถูกตอ้ ง

10. นักวิจัยพึงมีความรับผิดชอบต่อสังคมทุกระดับ ต้องอุทิศกาลังสติปัญญาในการทา
วจิ ัยเพอ่ื ความก้าวหน้าทางวชิ าการ เพ่ือความเจรญิ และประโยชนส์ ุขของสงั คมและมวลมนุษยชาติ

1.10 กระบวนการวจิ ัยทางธุรกจิ

การวิจัยเป็นกระบวนการในการค้นหาคาตอบท่ีเป็นจริงเพ่ือสร้างความรู้ใหม่ที่ถูกต้อง
และเชื่อถือได้ด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ การดาเนินการวิจัยจะต้องปฏิบัติตามขั้นตอนหรือยึด
ระเบียบวิธีวิจัยอย่างเคร่งครัดเพ่ือให้ผลการวิจัยมีความเชื่อมั่นและความเที่ยงตรง ขั้นตอนต่าง ๆ
ในการวิจัยมีความเกี่ยวข้องกันอย่างใกล้ชิดและต่อเน่ืองกันอย่างเป็นเหตุเป็นผล แต่อย่างไรก็ตาม
ไม่ได้หมายความว่าเม่ือผู้วิจัยดาเนินการในขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่งเสร็จแล้ว จะไปดาเนินการใน
ข้ันตอนต่อไปโดยไม่สนใจขั้นตอนท่ีผ่านมา ในบางคร้ังผู้วิจัยอาจต้องดาเนินการหลายข้ันตอนพร้อมกัน
หรือการดาเนินการในข้ันตอนหลังอาจนาไปสู่การต้องกลับไปพิจารณาทบทวนการดาเนินการในขั้นตอน

16

ที่ผ่านมา ข้อบกพร่องของการดาเนินการวิจัยในขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่งย่อมส่งผลกระทบต่อการ
ดาเนินการวิจัยในขั้นตอนอื่น ๆ นอกจากนี้การวิจัยไม่ได้สิ้นสุดจบลงท่ีการเขียนรายงานผลการวิจัย
แตผ่ ลการวิจัยจะเปน็ ส่ิงที่กระต้นุ ให้เกดิ การวจิ ยั ในประเด็นใหมอ่ ่ืน ๆ ตอ่ ไป

มีนักวิชาการแบ่งขั้นตอนของกระบวนการวิจัยไว้หลากหลายแตกต่างกัน ในหนังสือเล่มนี้
จะขอเสนอกระบวนการวิจัยสาหรับการวิจัยทางธุรกิจไว้เปน็ 9 ขนั้ ตอนดังต่อไปน้ี

1. การเลือกหัวข้อ และกาหนดปญั หาการวิจยั (บทที่ 3)
2. การทบทวนวรรณกรรม (บทที่ 4)
3. การออกแบบการวจิ ยั (บทท่ี 5, 7 และ 8)
4. การกาหนดตวั แปร สมมตฐิ าน และกรอบแนวคิดการวจิ ัย (บทท่ี 6)
5. การวัดตวั แปร (บทท่ี 9 และ 10 )
6. การออกแบบเครื่องมอื ในการเกบ็ ขอ้ มูล (บทที่ 11)
7. การกาหนดกลมุ่ ตวั อย่าง (บทที่ 12)
8. การดาเนนิ การกับขอ้ มลู และวเิ คราะห์ข้อมลู (บทที่ 13 14 และ 15)
9. การสรุปและรายงานผลการวิจัย (บทที่ 16 และ 17)

กระบวนการวิจัยเปรียบเสมือนกับแผนท่ีการเดินทางที่แสดงเส้นทางการเดินทางไปสู่
จุดหมายปลายทาง ซ่ึงเส้นทางการเดินทางอาจมีหลายเส้นทาง การจะเลือกใช้เส้นทางใดย่อมข้ึนอยู่กับ
ปจั จยั ต่าง ๆ เช่น เวลา และงบประมาณ เป็นต้น การวิจัยก็เปรียบเสมือนการเดินทางที่มีหลายเส้นทาง
หากมีเวลาจากัดผู้วิจัยก็จาเป็นต้องใช้เส้นทางท่ีส้ันท่ีสุด หากมีงบประมาณและบุคลากรที่เพียงพอ
ทางเลอื กการวจิ ัยก็จะมีมากข้นึ กจ็ ะมีโอกาสทีจ่ ะเลือกทางเลือกที่ดที ี่ดีกว่าได้

ภาพที่ 1.2 แสดงภาพโครงสร้างของหนังสือเล่มน้ี โดยสองบทแรกจะเป็นการนาเสนอ
ความรู้ท่ัวไปเกี่ยวการวิจัยทางธุรกิจและปรัชญาเกี่ยวกับการวิจัย ส่วนบทท่ีเหลือจะเป็นเน้ือหา
ทีเ่ ก่ียวกบั กระบวนการวจิ ยั ทางธรุ กจิ

17

ความรทู้ วั่ ไปเกีย่ วกบั การวจิ ยั ธุรกจิ (บทที่ 1)

ตรรกวทิ ยาของการวจิ ยั (บทท่ี 2)

กระบวนการวจิ ยั ธุรกจิ การเลือกหวั ข้อและกาหนดปญั หาการวจิ ยั (บทที่ 3)

การทบทวนวรรณกรรม (บทท่ี 4)

การออกแบบการวจิ ยั (บทท่ี 5)

การวจิ ยั เชงิ การวจิ ยั เชงิ
ปริมาณ คณุ ภาพ

ตวั แปร สมมติฐาน และกรอบแนวคดิ การวจิ ัย
(บทที่ 6)

การวจิ ยั เชิงทดลอง การวจิ ยั เชงิ สารวจ
(บทที่ 7) (บทท่ี 8)

แนวความคดิ เร่อื งการวดั และมาตรวดั (บทท่ี 9)

คุณภาพของเครอื่ งมือวัด (บทที่ 10)

เครอ่ื งมือในการเก็บขอ้ มลู (บทท่ี 11)

การกาหนดกลมุ่ ตัวอยา่ ง (บทที่ 12)

สถิตแิ ละการวเิ คราะหข์ ้อมูลเชิงปรมิ าณ (บทท่ี 13) การวิจยั เชิงคุณภาพ (บทที่ 15)

การวเิ คราะหข์ อ้ มลู ดว้ ยโปรแกรมสาเร็จรูป (บทท่ี 14)

การเขียนข้อเสนอโครงการวจิ ยั และ
การเขยี นรายงานการวจิ ยั

และการเขียนอา้ งองิ และบรรณานกุ รม
(บทท่ี 16-17)

ภาพท่ี 1.2 โครงสร้างเนอ้ื หาของหนงั สอื

18

สรุป

การวิจัย หมายถึง กระบวนการในการแสวงหาความรู้หรือค้นหาคาตอบต่อปัญหา
ทช่ี ัดเจนอย่างมีระเบียบวิธีและเป็นระบบเพื่อให้ได้ความรู้ใหม่หรือคาตอบท่ีเชื่อถือได้ การวิจยั ธุรกจิ
หมายถึง การศึกษาค้นหาคาตอบที่เป็นจริงเก่ียวกับธุรกิจด้วยวิธีการอย่างเป็นระบบ เพ่ือนาไปใช้
ประกอบการตัดสินใจในการดาเนินกิจกรรมด้านต่าง ๆ อย่างเหมาะสมเพ่ือให้เกิดผลประโยชน์สูงสุดต่อ
ธรุ กิจ การวิจัยธุรกิจมีขอบเขตที่กว้างครอบคลุมในหลายศาสตร์ เช่น เศรษฐศาสตร์ ทรัพยากรมนุษย์
การตลาด การผลิต และการเงิน เปน็ ตน้

ผู้บริหารที่มีความรู้ความเข้าใจในวิธีการวิจัยจะสามารถเลือกและนาผลการวิจัยท่ีเหมาะสม
มาประยกุ ตใ์ ช้ได้อย่างเปน็ ระบบและเป็นเหตเุ ปน็ ผล ซง่ึ จะทาให้สามารถคาดเดาเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่จะ
เกิดขึ้นได้และนาไปสู่การตัดสินใจท่ีมีประสิทธิภาพ การเติบโตอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีสารสนเทศ
ในศตวรรษที่ 21 ช่วยให้การดาเนนิ การวิจยั ทาได้งา่ ยและรวดเรว็ มากขึ้น และกระแสโลกาภิวัตน์ทาให้
การวิจยั ธรุ กิจมีลกั ษณะเปน็ การวจิ ัยข้ามชาติหรอื ข้ามวฒั นธรรมมากขนึ้

การวิจัยสามารถจาแนกเป็นประเภทต่าง ๆ ได้หลายแบบ โดยแต่ละแบบการวิจัย
จะมีจุดเด่นและข้อจากัดรวมถึงลักษณะการดาเนินการวิจัยท่ีแตกต่างกัน ผู้วิจัยจะต้องเลือกแบบของ
การวิจยั ให้เหมาะสมกับงานวจิ ยั

งานวิจัยที่ดีมีควรมีเป้าหมายท่ีชัดเจน มีรายละเอียดของกระบวนการวิจัย มีการออกแบบ
และวางแผนการวิจัยอย่างชัดเจน มีการออกแบบการวิจัยโดยคานึงถึงจริยธรรม มีการเปิดเผยข้อจากัด
ของงานวิจัยอย่างตรงไปตรงมา มีการวิเคราะห์ข้อมูลอย่างเพียงพอสาหรับนาไปใช้ในการแก้ปัญหา
มีการสรุปผลการวิจัยอย่างรอบคอบสมเหตุสมผล และมีประวัติและข้อมูลประสบการณ์ของผู้วิจัย
ทักษะความรู้ที่จาเป็นที่นักวิจัยควรต้องมี ได้แก่ ทักษะด้านการส่ือสาร ทักษะด้านสติปัญญา ทักษะ
ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ทักษะด้านการบริหารจัดการ การจูงใจตนเอง ความสามารถในการพึ่งตนเอง
และท่ีสาคญั นักวจิ ยั จะต้องมคี วามวิรยิ ะอุตสาหะ รวมถึงตอ้ งมีจริยธรรมในการทาวจิ ยั

กระบวนการวิจัยสามารถแบ่ง 9 ขั้นตอนเช่นเดียวกับการวิจัยทั่ว ๆ ไป คือ การกาหนด
หัวข้อวิจัย การทบทวนวรรณกรรม การกาหนดตัวแปร สมมติฐาน และกรอบแนวคิดการวิจัย
การออกแบบการวิจัย การวัดตัวแปร การออกแบบเครื่องมือในการเก็บข้อมูล การเลือกตัวอย่าง
การดาเนินการกบั ขอ้ มูลและวิเคราะห์ขอ้ มลู และการสรุปและรายงานผลการวจิ ัย

เอกสารอา้ งองิ

เทยี นฉาย กีระนันท์. 2541. สังคมศาสตร์วิจัย. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณม์ หาวิทยาลยั .

พจน์ สะเพียรชัย. 2516. หลักเบื้องต้นสาหรับการวิจัยทางการศึกษา. กรุงเทพฯ: วิทยาลัย
วชิ าการศึกษา ประสานมติ ร.

เพ็ญแข แสงแก้ว. 2541. การวจิ ยั ทางสงั คมศาสตร์. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์.

ราชบัณฑิตยสถาน. 2555. พจนานุกรมฉบบั ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. กรงุ เทพฯ:
นานมบี ุคส์พบั ลเิ คช่นั ส์.

วาโร เพง็ สวัสด์ิ. 2551. วธิ วี ทิ ยาการวจิ ัย. กรุงเทพฯ: สุวีรยิ าสาส์น.

19

สานักงานคณะกรรมการวิจยั แห่งชาต.ิ 2547. ตาราชุดฝึกอบรมหลักสูตร “นักวิจัย”. พิมพ์ครั้งท่ี 2.
กรงุ เทพฯ: ผู้แต่ง.

สุจิตรา บณุ ยรตั พนั ธ.ุ์ 2535. ระเบียบวธิ ีวจิ ัยสาหรบั รัฐประศาสนศาสตร์. พิมพ์ครั้งท่ี 3.
กรงุ เทพฯ: จนู พบั ลชิ ช่งิ .

สชุ าติ ประสิทธิร์ ัฐสินธุ์. 2550. ระเบียบวิธวี ิจัยทางสังคมศาสตร.์ พมิ พค์ ร้ังที่ 14. กรุงเทพฯ:
สามลดา.

Adams, G. and Schvaneveldt, J. 1991. Understanding Research Methods. 2nd ed.
New York: Longman.

Cooper, D. R. and Schindler, P. S. 2014. Business Research Methods. 12th ed.
Boston, MA and Burr Ridge, IL: McGraw-Hill.

Friedman, T. L. 2006. The World is Flat: The Globalized World in the Twenty-first
Century. London: Penguin Books.

Hussey, J. and Hussey, R. 1997. Business Research: A Practical Guide for Undergraduate
and Postgraduate Students. Wilshire: Antony Rowe.

Neuman, W. L. 2007. Basic of Social Research Methods: Qualitative and Quantitative
Approaches. 2nd ed. Boston: Allyn and Bacon.

Saunders, M., Lewis, P. and Thornhill, A. 2009. Research Methods for Business
Students. 5th ed. Harlow: FT Prentice Hall.

Sekaran, U. 2003. Research Method for Business: A Skill Building Approach.
4th ed. Danver, MA: John Wiley & Sons.

Zikmund, W. G., Babin, B. J., Carr, J. C. and Griffin, M. 2010. Business Research
Methods. 8th ed. Ohio: South-Western/Cengage Learning.

บทที่ 2

ตรรกวทิ ยาของวจิ ยั

โดยธรรมชาติแลวมนุษยเปนผูอยากรูอยากเห็น มนุษยจึงพยายามที่จะแสวงหาความรู
และความเขาใจที่เปนคําตอบใหกับส่ิงที่อยากรูอยากเห็นนั้น ทั้งน้ีความรูความเขาใจท่ีมนุษยแสวงหา
บางเรื่องสามารถนําไปพัฒนาการดํารงชีวิตของตนใหดีขึ้น มนุษยไดแสวงหาความรูและความเขาใจ
ดวยวิธีการที่หลากหลายและจากแหล1งของความรูที่แตกต1างกัน ทําใหความรูความเขาใจที่ไดมา
มีระดับความน1าเชื่อถือท่ีแตกต1างกัน การแสวงหาความรูดวยวิธีการทางวิทยาศาสตรนับเปนวิธีการ
แสวงหาความรูที่ไดรับการยอมรับว1าความรูท่ีไดมามีความน1าเชื่อถือ วิธีการทางวิทยาศาสตรจึงถูก
นาํ มาใชเปนหลักในการดําเนินการวิจยั แตอ1 ย1างไรก็ตามในชว1 ง 2-3 ศตวรรษทผ่ี 1านมาไดมีขอโตแยงถึง
ขอจาํ กดั หรือความเหมาะสมในการนําวิธีการทางวทิ ยาศาสตรมาใชกับการศึกษาวิจัยทางสังคมศาสตร
จึงไดมีการเสนอแนวคดิ ท่ีเปนกระบวนทศั นใหม1 (new paradigm) ใหเปนทางเลือกกับการดําเนินการ
วิจัย (ชาย โพธิสิตา, 2550: 1) ในบทนี้จะกล1าวถึงวิธีการแสวงหาความรู กระบวนทัศนการวิจัย และ
บทบาทของทฤษฎีในการวจิ ัย

2.1 วิธกี ารแสวงหาความรู

มนุษยแสวงหาความรูดวยวิธีการที่หลากหลาย เริ่มต้ังแต1วิธีการด้ังเดิมซ่ึงเปนวิธีการ
ที่สะดวกและง1าย ไปจนถึงวิธีการที่มีความซับซอนมากขึ้นเพื่อใหความรูที่ไดมีความน1าเชื่อถือ
ตามรายละเอยี ดดงั ต1อไปนี้

2.1.1 วิธีการด้งั เดมิ

การแสวงหาความรูดวยวิธีการดั้งเดิม (traditional method) เปนวิธีการอย1างง1าย
ที่มนุษยทัว่ ไปส1วนใหญ1กระทาํ อย1ู ความรทู ไี่ ดมาดวยวธิ กี ารดงั้ เดิมมาจากแหลง1 ต1าง ๆ ดังน้ี

2.1.1.1 ความรูจากผูรู (by authority) เปนความรูท่ีไดจากการพูดคุยหรือ
สอบถามจากบุคคลท่ีเราเชื่อถือว1าเขา “เปนผูรู (authorities)” เช1น พ1อ แม1 ครูอาจารย และผูเช่ียวชาญ
(expert) การแสวงหาความรูดวยวิธีนี้เปนวิธีที่ง1ายและรวดเร็ว แต1มีขอจํากัดในเรื่องของการยอมรับ
และความนา1 เชอ่ื ถอื ของความรูทไี่ ด กล1าวคอื เราจะยอมรับและเชือ่ ถอื ความรูในเร่ืองใดเรื่องหนึ่งจากผูรู
คนไหนดี หากมีผูรูหลายคนและแต1ละคนมีความเห็นในเรื่องน้ัน ๆ ต1างกัน หรือความรูจากผูรูหลาย ๆ
ความรูที่เคยยอมรับกันและเช่ือถือไดในอดีตอาจกลับกลายเปนความรูท่ีคลาดเคลื่อนหรือผิดพลาด
ในปWจจุบัน เช1น ท่ีมนุษยเคยเชื่อตามที่ปโตเลมี (Ptolemy) กล1าวว1า “โลกเปนศูนยกลางของระบบ
สุริยะจักรวาล” ดังน้ันเราจะมั่นใจไดอย1างไรว1าความรูที่เรายอมรับและเช่ือถือท่ีผูรูกล1าวไวปWจจุบัน
จะไม1เปนความรูท่ีไม1จริงในอนาคต เราอาจจะเชื่อหรือยอมรับในส่ิงท่ีผูรูบอกท้ังท่ีส่ิงที่ผูรูบอกน้ัน
อาจจะไม1ใช1สิ่งที่เปนจริง และตราบเท1าท่ีเรายังไม1รูว1าผูรูไดความรูต1าง ๆ น้ันมาไดอย1างไร ก็เปนการยาก
ท่ีจะตัดสนิ ใจในการยอมรับความรนู ้ัน

21

2.1.1.2 ความรูจากวัฒนธรรมประเพณี (by tradition) เปนความรูท่ีเปน
ความเช่ือของคนในสังคมทีย่ อมรับหรอื เห็นว1าดแี ละถา1 ยทอดกันมา หรือเปนสิ่งที่เกิดข้ึนเปนปกติอย1าง
สมํ่าเสมอ และมีการถ1ายทอดกันมาจนเปนปทัสถาน (norm) ของสังคม เช1น ตองรีบอาบน้ําและสระผม
หลังเปYยกฝน มิฉะนั้นจะเปนหวัด หรือพิธีกรรมต1าง ๆ ท่ีแฝงดวยความเช่ือ เช1น ประเพณีแห1นางแมว
ขอฝน เปนตน อย1างไรก็ตามความรูที่เปนความเช่ือหน่ึง ๆ จะเปนที่ยอมรับกันในบางสังคมเท1าน้ัน
และเมื่อเวลาผ1านไปบางความรูที่เปนความเช่ือที่เคยเห็นว1าเปนจริงก็อาจจะเปลี่ยนไป ไม1เปนความจริง
อกี ตอ1 ไปกเ็ ปนได

2.1.1.3 ความรูจากประสบการณ(ของตนเองที่เคยประสบมา (by personal
experience) เปนความรูท่ีเกิดจากการวิเคราะหและสรุปจากประสบการณที่แต1ละคนไดประสบมา
ความน1าเช่ือถือของความรูท่ีไดในลักษณะน้ีจะข้ึนอยู1กับความสามารถและดุลยพินิจในการสรุปของ
บุคคลนั้น ๆ ดังนั้นความรูที่ไดอาจไม1เปนจริงก็ไดหากเกิดขอผิดพลาดในการสรุป (Neuman, 2007)
เช1น การสรุปแบบเหมารวมจากขอมูลที่ยังมีไม1เพียงพอ (overgeneralization) การสรุปจากการสังเกต
หรือรับรูจากกล1ุมท่ีเฉพาะเจาะจง (selective observation) การสรุปผลเร็วเกินไปโดยท่ีคิดเอาเอง
ว1ามีขอมูลท่ีเพียงพอแลว (premature closure) และ การสรุปอย1างลําเอียงท่ีเกิดจากการอิงคุณลักษณะ
ที่เด1นชัด (halo effect) เช1น การสรุปว1าคนท่ีจบจากมหาวิทยาลัยท่ีมีชื่อเสียงจะทํางานเก1งกว1าคนท่ีจบ
จากมหาวทิ ยาลัยทว่ั ไป

2.1.1.4 ความรจู ากสือ่ วทิ ยุ ทวี ี หนงั สอื พมิ พ( และนติ ยสาร (by media myths)
เราสามารถเรียนรูส่ิงต1าง ๆ มากมายจากเนื้อหาหรือเร่ืองราวท่ีถูกสรางสรรคข้ึนในส่ือต1าง ๆ เช1น ทีวี
วิทยุ หนังสือพิมพ ส่ิงพิมพต1าง ๆ รวมถึงอินเทอรเน็ต เนื้อหาความรูในส่ือต1าง ๆ เหล1านั้นถูกผลิตข้ึน
ตามวัตถุประสงคท่ีแตกต1างกันของผูผลิต เช1น เพื่อประชาสัมพันธ เพ่ือโฆษณาชวนเช่ือ เพื่อความ
บันเทงิ หรอื เพ่ือใหความรูและสรางความเขาใจ ดังนั้นเน้ือหาความรูท่ีไดจึงมีความน1าเชื่อถือแตกต1างกัน
เชน1 ในกรณีท่ีเปนส่ือท่ีผลิตเพื่อความบันเทิง ผูผลิตอาจไม1ไดใหความสนใจกับขอเท็จจริงจึงอาจทําให
มีเนื้อหาที่เกินความเปนจริง หรือแมแต1กรณีท่ีผลิตเพ่ือใหความรู ผูผลิตอาจมีขอจํากัดในเรื่องขอมูล
และระยะเวลาที่ส้ันท่ีตองรีบนําเสนอตามเวลาท่ีกําหนดทําใหบางเนื้อหาขาดความสมบูรณและ
ไมส1 ะทอนสิ่งทเี่ ปนจริง

2.1.1.5 ความรูจากสามัญสํานึกท่ีคิดเอาเองว1าเป2นเช1นน้ัน (by common
sense) สามัญสํานึก หมายถึง ส่ิงที่คนทั่วไปรูสึกหรือรับรูโดยไม1จําเปนตองไดรับการแนะนําส่ังสอน
หรือตองคิดคนไตร1ตรอง เปนความรูที่มีติดกับตัวของแต1ละคน บ1อยคร้ังท่ีเราใชสามัญสํานึกในการ
ตัดสินใจหรือคาดเดาเหตุการณต1าง ๆ เช1น สามัญสํานึกที่ว1า หากข้ึนราคาสินคาก็จะขายสินคาได
นอยลง หรือ คนจะปฏิบัติตามกฎระเบียบอย1างเคร1งครัดหากมีบทลงโทษที่รุนแรงกับผูที่ไม1ปฏิบัติตาม
กฎระเบียบน้ัน เปนตน อย1างไรก็ตามสามัญสํานึกบางเรื่องอาจมีความคลาดเคล่ือนจากความเปนจริง
หรอื มีขอโตแยง เชน1 สนิ คาทมี่ รี าคาแพงจะมคี ุณภาพดี

2.1.1.6 ความรูจากการลองผิดลองถูก (by trial and error) เราสามารถได
ความรูมาจากการลองผิดลองถูก เช1น เมื่อเกิดปWญหาใหม1ท่ีไม1เคยเกิดขึ้นมาก1อน เราก็จะใชวิธีการ
ตา1 ง ๆ ในการแกปWญหา หากใชวิธีการใดวิธีการหนึ่งแลวไม1สามารถแกปWญหาได ก็จะหาวิธีการอ่ืน ๆ ต1อไป
จนกว1าจะไดวิธีการที่สามารถแกปWญหาน้ันได วิธีการแกปWญหานี้ก็จะเปนความรูใหม1ท่ีจะถูกนําไปใช

22

เมื่อเกิดปญW หานน้ั ขนึ้ อีก
จะเห็นไดว1าวิธีการแสวงหาความรูดวยวิธีการด้ังเดิมจากแหล1งความรูต1าง ๆ ขางตน

เปนการแสวงหาความรูท่ีไม1เปนระบบ ทําใหมีขอสงสัยในเรื่องของความน1าเช่ือถือและการยอมรับ
ในความรูท่ีไดมาน้ัน จึงไดมีนักปราชญหลายท1านไดพยายามพัฒนาวิธีการแสวงหาความรูเพ่ือใหได
ความรูที่มคี วามนา1 เช่อื ถอื

2.1.2 วิธกี ารอนุมาน

อริสโตเติล (Aristotle, 384-322 B.C) ซึ่งไดรับการยกย1องว1าเปน “บิดาของวิชา
ตรรกศาสตร” เปนผูเสนอวิธีการแสวงหาความรูโดยอาศัยหลักของเหตุผลที่เรียกว1า วิธีการอนุมาน
(deductive reasoning)1 วิธีการนี้เปนการหาความสัมพันธเชิงเหตุผลระหว1างขอเท็จจริงใหญ1
(major premise) กบั ขอเท็จจริงย1อย (minor premise) แลวจงึ หาขอสรุป (conclusion)

ขอเท็จจริงใหญ1 เปนขอตกลงที่กาํ หนดขน้ึ หรือหลกั การที่เปนทรี่ จู ักกันดี
ขอเท็จจริงยอ1 ย เปนเหตุการณเฉพาะกรณใี ด ๆ ท่เี ราตองการศึกษา
ขอสรุป เปนผลท่ีไดจากการพจิ ารณาความสมั พนั ธของขอเท็จจรงิ ทัง้ สอง

ตัวอย1างที่ 2.1 ขอเทจ็ จริงใหญ1 : ตนไมทกุ ชนดิ มีใบสีเขยี ว
ขอเท็จจริงย1อย : หญาเปนตนไมชนดิ หนึง่
ขอสรุป : หญามใี บสีเขยี ว

ตวั อย1างท่ี 2.2 ขอเทจ็ จรงิ ใหญ1 : พนักงานที่มีสมรรถนะในการทํางานสูง จะทํางานไดอย1าง
มีประสิทธภิ าพ
ขอเท็จจรงิ ยอ1 ย : นายสมบรู ณเปนพนักงานท่ีมีสมรรถนะในการทาํ งานสงู
ขอสรปุ : นายสมบูรณทาํ งานไดอยา1 งมีประสิทธภิ าพ

2.1.3 วิธกี ารอุปมาน

ฟรานซิส เบคอน (Francis Bacon, 1561-1626) ไดวิจารณวิธีการแสวงหาความรูโดย
วธิ ีการอนุมานของอริสโตเติลว1า ถึงแมจะเปนวิธีการที่มีประโยชนอย1างย่ิงแต1ก็มีขอจํากัดบางประการ
คอื

1. วิธีการอนุมานของอริสโตเติลไม1ช1วยใหพบความรูใหม1 เพราะขอสรุปท่ีไดอย1ูใน
ขอบเขตของขอเทจ็ จริงใหญ1

2. ขอสรปุ จะถูกตองหรอื ไม1ขนึ้ อยู1กับขอเท็จจริงใหญ1กับขอเท็จจริงย1อย ถาขอเท็จจริงใหญ1
หรือขอเท็จจริงยอ1 ยหรอื ทง้ั ค1ูไมถ1 ูกตอง ก็จะทาํ ใหไดขอสรุปผดิ พลาดไปได เช1น

1 หรอื syllogistic reasoning หรอื Aristotelian deduction

23

ตัวอยา1 งท่ี 2.3 ขอเทจ็ จริงใหญ1 : สตั วทุกชนดิ มี 4 ขา

ขอเทจ็ จรงิ ย1อย : นกเปนสัตวชนิดหนึ่ง

ขอสรปุ : นกมี 4 ขา

กรณนี ีข้ อเทจ็ จริงใหญ1ไมถ1 ูกตองเพราะสตั วทกุ ชนิดไมไ1 ดมี 4 ขาทาํ ใหไดขอสรุปไม1ถูกตอง

ตัวอย1างที่ 2.4 ขอเทจ็ จรงิ ใหญ1 : สิง่ แวดลอมภายในธรุ กิจเปนส่งิ ท่คี วบคุมได

ขอเท็จจริงย1อย : คแ1ู ขง1 ขนั เปนสงิ่ แวดลอมภายใน

ขอสรปุ : ธรุ กิจสามารถควบคมุ คูแ1 ข1งขนั ได

กรณีนี้ขอเท็จจริงย1อยไม1ถูกตองเน่ืองจากค1ูแข1งขันเปนสภาพแวดลอมภายนอก ทําใหได

ขอสรุปไมถ1 ูกตอง

จากขอจํากัดดังกล1าว ฟรานซิส เบคอน จึงเสนอวิธีการคนหาความรูท่ีเรียกว1า วิธีการ
อุปมาน (inductive) โดยรวบรวมขอเท็จจริงย1อย ๆ เสียก1อนแลวจึงสรุปผลเปนขอเท็จจริงใหญ1
หลกั การมี 3 ขัน้ ตอน คือ

ขัน้ ที่ 1 เกบ็ รวบรวมขอมลู หรอื ขอเทจ็ จริงยอ1 ย
ขน้ั ที่ 2 วเิ คราะหขอมูล เพอ่ื ดคู วามสัมพันธระหวา1 งขอเทจ็ จริงยอ1 ยเหลา1 นั้น
ข้ันที่ 3 สรปุ ผล

ตวั อยา1 งท่ี 2.5 สมมติว1าเราไดไปท1องเที่ยวในเมืองเล็ก ๆ แห1งหนึ่ง และไดมีโอกาสพบปะกับ
ประชาชนในเมืองนี้จํานวน 4-5 คน (เก็บขอมูล) แลวพบ (เปนขอเท็จจริงย1อย) ว1า
คนท่ีเราพบเหล1าน้ันมีอัธยาศัยไมตรีท่ีดี หลังจากกลับจากการท1องเท่ียว เราจึง
(วเิ คราะห) สรุป (เปนขอเท็จจรงิ ใหญ1) วา1 “ประชาชนในเมืองน้มี ีอัธยาศัยดี”

ตัวอยา1 งที่ 2.6 นักคาทองคําไดสังเกตพบว1า (เก็บขอมูล) ราคาทองคําจะขยับตัวสูงขึ้นทุกครั้งเมื่อมี
การก1อการราย การจี้ตัวประกัน หรือเกิดสงคราม (ขอเท็จจริงย1อย) นักคาทองคํา
อาจประมวลเหตุการณเหล1านี้กับราคาทองคํา (วิเคราะห) แลวอุปมาน (เปน
ขอเทจ็ จริงใหญ1) ว1า “ราคาทองคําจะขยับตัวสงู ขึ้นเมื่อมเี หตกุ ารณรายเกดิ ขึ้น”

การอปุ มานของฟรานซิส เบคอน มี 2 แบบ คอื
2.1.3.1 การอุปมานอย1างสมบูรณ( (perfect induction) วิธีน้ีจะเก็บขอมูล

จากทุกหน1วยของประชากร แลวจึงวิเคราะหขอมูลเพื่อหาขอสรุป ความรูท่ีไดจากวิธีการน้ีจะเปน
ความรูที่เช่ือถือไดมากที่สุด แต1ในทางปฏิบัติทําไดยาก เพราะสิ้นเปลืองเวลา แรงงาน และค1าใชจ1าย หรือ
บางกรณีจะทําไมไ1 ดเลยหากประชากรมีขนาดใหญ1เกินกว1าทีจ่ ะเกบ็ ขอมูลได เช1น ในกรณีของตัวอย1างที่
2.5 ผวู ิจัยจะตองเกบ็ ขอมูลจากประชากรทงั้ หมดในเมืองนัน้

2.1.3.2 การอุปมานท่ีไม1สมบูรณ( (imperfect induction) วิธีน้ีจะเก็บขอมูล
เพียงบางหน1วยของประชากรแลวจึงสรุปใหใชท่ัวไปได (generalize) กับประชากรทั้งหมด โดยถือว1า
หนว1 ยประชากรท่ีเลือกมาศึกษานน้ั เปนตัวแทนของประชากร การอุปมานแบบนี้นับเปนตนกําเนิดของ
แนวคดิ การสุ1มตวั อย1าง

24

2.1.4 วธิ ีการอนมุ าน-อุปมาน

ชารล ดารวนิ (Charles Darwin, 1809-1882) ไดเสนอวธิ ีคนหาความรูโดยนําวิธีอนุมาน
ของ อริสโตเติล และวิธีอุปมานของฟรานซิส เบคอน มารวมกันและเรียกว1า “วิธีการอนุมาน–อุปมาน”
(deductive–inductive method) กลา1 วคือ จะใชวิธีอนมุ านในการคาดคะเนคําตอบ หรือตัง้ สมมตฐิ านกอ1 น
แลวจึงใชการอุปมานดวยการเก็บรวบรวมขอมูลเพ่ือทดสอบสมมติฐานว1าเช่ือถือไดหรือไม1 จากน้ัน
จงึ สรปุ ผล

2.1.5 วธิ ีการทางวทิ ยาศาสตร(

จอหน ดิวอี้ (John Dewey, 1859-1952) ไดปรับปรุงแนวคิดการคนหาความรูของ
ชารล ดารวิน มาเปนวิธีการท่ีเรียกว1า “การคิดแบบใคร1ครวญ” (reflective thinking) และแนวคิดนี้ไดรับ
การพัฒนาต1อ ๆ มาจนเปนวิธีการที่เรียกว1า “วิธีการทางวิทยาศาสตร” (scientific method) ซึ่งเปน
วิธีการทไี่ ดรับยอมรบั วา1 จะชว1 ยใหไดความรูที่เชื่อถือไดและนบั เปนวิธกี ารหลกั ในการวจิ ยั

วิธกี ารทางวิทยาศาสตร ประกอบดวยขัน้ ตอนตา1 ง ๆ ดังนี้
1. ระบปุ ระเดน็ ปWญหาและกําหนดขอบเขตของปWญหา เม่ือนักวิทยาศาสตรเกิดขอสงสัย
บางประการท่ียังไม1สามารถหาคําตอบของขอสงสัยน้ัน ๆ ได ข้ันตอนแรกของการคนหาคําตอบ คือ
ตองระบปุ ระเด็นปWญหาขอสงสัยนนั้ ใหชัดเจน
2. หลังจากที่ระบุประเด็นปWญหาท่ีชัดเจนแลว ข้ันตอนต1อไปจะเปนการคาดคะเนคําตอบ
ของปWญหาอย1างมีเหตุผลหรือการตั้งสมมติฐาน โดยนักวิทยาศาสตรจะทบทวนความรูที่เก่ียวของจาก
ประสบการณ ตาํ รา หรอื ผลงานของผูอน่ื เพ่อื เปนฐานในการคาดเดาคําตอบดงั กล1าวอย1างมเี หตมุ ผี ล
3. สังเกตการณ เก็บรวบรวมขอมลู วเิ คราะหและตีความหมาย เพ่ือยืนยันคําตอบที่คาดเดา
หรือเปนการทดสอบสมมติฐาน
4. สรุปผล
การแสวงหาความรูดวยวิธีการทางวิทยาศาสตร เปนวิธีการแสวงหาความรูอย1างมีระบบ
ดวยเหตุและผลตามหลักตรรกศาสตร (logical reasoning) ซ่ึงจะทําใหไดความรูท่ีมีความน1าเช่ือถือ
ทั้งนี้เนื่องจากวิธีการทางวิทยาศาสตรเปนกระบวนการท่ีมีการควบคุมท่ีรัดกุม มีระเบียบวิธีที่ชัดเจน
และมีความเปนปรนัย วิธีการทางวิทยาศาสตรจึงเปนวิธีการที่เหมาะสมในการคนหาขอเท็จจริง
เปนวิธีการท่ีสามารถนําไปใชในการแสวงหาแนวทางในการแกไขปWญหาหรือใหไดมาซ่ึงองคความรู
ใหม1 ๆ ที่น1าเช่อื ถือ

2.2 กระบวนทัศน(การวิจยั

กระบวนทัศน (paradigm) เปนคํามาจากภาษากรีกโบราณท่ีหมายความถึง “การแสดง
ใหความเห็นขางเคียงกัน” หรือหมายถึง “การแสดงตัวอย1างใหเห็น” ฮัสเซย และฮัสเซย (Hussey
and Hussey, 1997: 47) ใหความหมายของ กระบวนทัศน ว1าหมายถึง “แนวปฏิบัติที่อยู1บนพ้ืนฐาน
ของปรชั ญาและฐานคติ2เกย่ี วกับธรรมชาติของความรู”

2 ฐานคติ (assumption) หมายถึง ความเช่ือหรอื ความรูสึกวา1 สิ่งหนง่ึ ๆ เปนความจริงหรอื เปนสง่ิ ทีจ่ ะเกดิ ข้นึ ถงึ แมว1าไมม1 ีการพสิ จู น

25

วิธีการทางวิทยาศาสตรไดรับการยอมรับมาอย1างยาวนานว1าเปนวิธีการที่ดีที่สุดในการ
แสวงหาความรูหรือคนหาคําตอบที่น1าเชื่อถือเน่ืองจากต1างมีความเชื่อม่ันในฐานคติของวิธีการทาง
วิทยาศาสตร หรือ“กระบวนทัศนทางวิทยาศาสตร” ว1าเปนส่ิงท่ีมีเหตุผล ถูกตอง กระบวนทัศนทาง
วิทยาศาสตรจงึ ไดถูกนาํ มาใชเปนหลักในการวิจยั ทัว่ ไปท้งั ในการวจิ ยั ทางวิทยาศาสตรและการวิจัยทาง
สังคมศาสตร แต1อย1างไรก็ตามวิธีการทางวิทยาศาสตรมีขอจํากัดบางประการ โดยเฉพาะเม่ือนํามาใช
ในการศึกษาทางสังคมศาสตรที่เก่ียวของกับพฤติกรรมมนุษย เนื่องจากมนุษยมีความซับซอนท่ีซ1อนอย1ู
และยากที่จะควบคุม รวมถึงยังมีปWญหาในเร่ืองของคุณธรรมและจริยธรรม ซึ่งอาจทําใหผลการศึกษา
มีขอผิดพลาด และในช1วง 2-3 ศตวรรษทผี่ า1 นมาไดมีขอโตแยงกันอย1างมากถึงขอจํากัดหรือความเหมาะสม
ของการนํากระบวนทัศนทางวิทยาศาสตรมาใชกับการศึกษาวิจัยทางสังคมศาสตร ต1อมาจึงไดเกิด
กระบวนทัศนแนวคิดใหม1ท่ีแตกต1างไปจากกระบวนทัศนเดิม (paradigm shift) ใหเปนทางเลือกกับ
การทาํ วจิ ยั (ดรู ายละเอียดในหัวขอ 2.5)

กระบวนทัศนการวิจัย (research paradigm) หมายถึง ฐานคติท่ีเกี่ยวของกับวิธีการ
ดาํ เนนิ การวจิ ยั วา1 ในระหว1างการวิจัยผูวิจัยจะเรียนรูอะไรและจะเรียนรูไดอย1างไร (Creswell, 2003:
6) หรืออาจกล1าวในอีกนัยหนึ่งว1าหมายถึง แนวปฏิบัติท่ีนักวิชาการใชเปนแนวทางในการคิด กําหนด
วธิ กี าร และวิธีปฏิบัติในการแสวงหาความรู ดังน้ันกระบวนทัศนการวิจัยจะไปเปนตัวกําหนดเงื่อนไข
ความเช่ือและความคิดของบุคคลในการกําหนดปWญหาการวิจัย รวมถึงวิธีการที่ใชในการดําเนินการ
วจิ ัย

การวิจัยเพื่อแสวงหาความรูหรือเพื่อคนหาคําตอบมีอยู1หลายรูปแบบ (ดังไดกล1าวไวใน
บทท่ี 1) และการตัดสินใจเลือกว1าจะใชรปู แบบใดนั้นเปนเร่ืองที่สําคัญ แต1การเลือกว1าจะใชกระบวนทัศน
การวจิ ยั ใดนั้นสําคัญย่ิงกว1า (Guba and Lincoln, 1994: 105) เน่ืองจากกระบวนทัศนการวิจัยจะเก่ียวโยง
กับแนวทางการคนหาคําตอบของผูวิจัยรวมถึงเปนตัวกําหนดกรอบการวิจัยต้ังแต1 การเลือกทฤษฎี
วิธีดําเนินการ และการเก็บขอมูล มอรแกน (Morgan, 1979: อางถึงใน Hussey and Hussey, 1997:
47) ไดเสนอความเช่อื มโยงระหวา1 งกระบวนทัศนกบั การวิจัยไว 3 ระดบั คือ

1. ระดบั ปรัชญา (philosophy level) กระบวนทศั น ณ ระดับปรัชญาเปนการแสดงถึง
ความเช่อื เบอ้ื งตนของผวู จิ ยั

2. ระดับสังคม (social level) กระบวนทัศน ณ ระดับสังคม เปนการแสดงถึงการกําหนด
แนวทางในการวิจัยของผูวจิ ัย

3. ระดับเทคนิค (technical level) กระบวนทัศน ณ ระดับเทคนิค เปนการแสดงถึง
การกาํ หนดวิธแี ละเทคนิคทค่ี วรใชในการทาํ วจิ ัย

โดยรวมอาจกล1าวไดว1า กระบวนทัศนการวิจัยจะสะทอนความเช่ือเบื้องตนของผูวิจัย
ซง่ึ จะบง1 บอกถงึ วธิ ใี นการออกแบบการวิจัย การรวบรวมและวิเคราะหขอมูล ตลอดจนถึงการนําเสนอ
และเขียนรายงานของผูวิจัยนั้น ดวยเหตุนี้จึงมีความสําคัญท่ีจะตองทราบและเขาใจถึงกระบวนทัศน
การวิจัยของผูวิจัยแต1ละคน เพราะกระบวนทัศนการวิจัยจะเปนตัวกําหนดกระบวนการวิจัย
ทง้ั กระบวนการของผูวจิ ัย

26

ฮัสเซย และฮัสเซย (Hussey and Hussey, 1997: 47) ไดจําแนกกระบวนทัศนการวิจัย
ออกเปน 2 กระบวนทศั นหลกั ๆ คอื

1. กระบวนทศั นปฏิฐานนิยม (positivistic paradigm) และ
2. กระบวนทัศนคตินยิ มแนวการตีความ3 (interpretivist paradigm)
ท้ังสองกระบวนทัศนไม1ไดมีเสนแบ1งเขตที่ชัดเจน แต1ไดมีนักวิชาการไดพยายามใชคํา
ต1าง ๆ ท่ีมีแนวคิดหรือความหมายท่ีแตกต1างกันคนละข้ัวเพื่อใชอธิบายความแตกต1างของสอง
กระบวนทัศน ดังตารางท่ี 2.1 เช1น ภายใตกระบวนทัศนปฏิฐานนิยม มีแนวคิดเชิงปริมาณ วัตถุวิสัย
เชิงวิทยาศาสตร ในขณะที่กระบวนทัศนคตินิยมแนวการตีความ มีแนวคิดเชิงคุณภาพ อัตวิสัย
และเชิงมนุษยศาสตร เปนตน

ตารางที่ 2.1 กระบวนทศั นปฏฐิ านนิยมและกระบวนทศั นคตนิ ยิ มแนวการตคี วาม

กระบวนทัศนป( ฏิฐานนิยม กระบวนทศั น(คตนิ ยิ มแนวการตคี วาม
(positivistic paradigm) (interpretivist paradigm)

เชงิ ปริมาณ (quantitative) เชิงคุณภาพ (qualitative)
วตั ถุวิสยั (objective) อตั วสิ ัย (subjective)
เชิงวทิ ยาศาสตร (scientific) เชิงมนุษยศาสตร (humanistic)

ท่มี า: ดัดแปลงจาก Hussey and Hussey (1997: 47)

2.3 ฐานคติของกระบวนทศั น(การวิจยั

ฐานคติ (assumption) หมายถงึ ความเช่ือหรือความรูสกึ วา1 สง่ิ หนึ่ง ๆ เปนความจริงหรือ
เปนส่ิงที่จะเกิดข้ึนถึงแมว1าไม1มีการพิสูจน ในกระบวนการแสวงหาความรูเพ่ือใหไดมาซ่ึงคําตอบ
ของการวิจัยย1อมมีอย1ูหลายแนวทางท้ังนี้ขึ้นอยู1กับกระบวนทัศนในการวิจัยซ่ึงจะเปนตัวกําหนด
แนวทางการคนหาคําตอบของผูวจิ ยั โดยกระบวนทศั นในการวจิ ยั ประกอบดวยฐานคติที่สําคัญ 4 ดาน
คอื ฐานคติดานภววทิ ยา ฐานคติดานญาณวิทยา ฐานคตดิ านคณุ วทิ ยา และฐานคติดานวิธวี ทิ ยา

ฐานคติของกระบวนทัศนกระบวนทัศนปฏิฐานนิยมและกระบวนทัศนคตินิยมแนวการ
ตคี วามมีลักษณะทแี่ ตกตา1 งกนั จงึ นาํ ไปสู1แนวทางในการแสวงหาความรูทแี่ ตกตา1 งกนั ดังน้ี

2.3.1 ฐานคตดิ านภววทิ ยา

ฐานคติดานภววิทยา (ontological assumption) เปนฐานคติที่เชื่อว1าความจริงต1าง ๆ
ไดมีปรากฏข้ึนอย1ูแลว ขึ้นอย1ูว1าแต1ละบุคคลจะมองความจริงที่ปรากฏนั้นอย1างไร นักปฏิฐานนิยม
(positivist) จะมองความจริงท่ีปรากฏอย1างเปนวัตถุวิสัย มองว1าความจริงเปนคุณสมบัติท่ีเปนสากล
(reality is universal) เปนจริงและใชไดท่ัวไป ไม1ถูกจํากัดดวยเวลาและบริบท ความจริงในเรื่องใด
เร่ืองหนึ่งจึงมีเพียงหนึ่งเดียว นักปฏิฐานนิยมเขาใจส่ิงที่ปรากฏอยู1ดวยการสํารวจโดยปราศจาก

3 กระบวนทัศนคตนิ ิยมแนวการตีความหรอื เรียกอกี อยา1 งหนึ่งวา1 กระบวนทศั นเชงิ ปรากฏการณวิทยา (phenomenological paradigm)

27

ความรูสึกนึกคิดส1วนตัว เช1น ผูวิจัยท่ียึดกระบวนทัศนปฏิฐานนิยมอาจมอง “การจัดการ” ในการศึกษา
เกีย่ วกบั การจดั การในองคการอย1างเปนวัตถุวิสัย โดยมองว1าการจัดการในทุกองคการมีลักษณะท่ีคลายคลึงกัน
เช1น ทุกองคการจะมีคําอธิบายรายละเอียดการทํางานของแต1ละงานใหผูปฏิบัติงานปฏิบัติ และมี
โครงสรางองคการที่กําหนดสายบังคบั บัญชาท่ีชัดเจน

ส1วนนักคตินิยมแนวการตีความ (interpretivist) ซ่ึงมักมองและเขาใจความจริงอย1าง
อัตวิสัย เห็นว1าความจริงลวนเปนส่ิงที่สรางข้ึน (reality is constructed) ความจริงจึงมีหลากหลาย
ไมใ1 ช1หน่งึ เดียว นกั คตินิยมแนวการตีความ เขาใจปรากฏการณต1าง ๆ ดวยการสํารวจการรับรูและความรูสึก
ของผูที่เก่ียวของ เช1น ผูวิจัยท่ียึดกระบวนทัศนคตินิยมแนวการตีความอาจมอง “ลูกคา” ในการศึกษา
การใหบริการลูกคาอย1างเปนอัตวิสัย โดยมองว1าลูกคาแต1ละคนจะรับรูสถานการณการรับบริการ
แตกต1างกนั และอาจตคี วามจากสถานการณที่รับรูแตกต1างกันดวย และการตีความน้ันจะส1งผลต1อการ
กระทาํ ของลูกคา ดังนั้นผูวิจัยจะตองทาํ ความเขาใจความรูสึก การรับรูและการตีความของลูกคา
เพอ่ื สามารถปรบั ปรงุ การใหบริการ

2.3.2 ฐานคติดานญาณวทิ ยา

ฐานคติดานญาณวิทยา (epistemological assumption) เปนฐานคติเกี่ยวกับวิธีแสวงหา
ความรู ซ่ึงเชื่อว1ามนุษยมีความสามารถท่ีจะพัฒนาความรูเพ่ือเขาใจความจริงต1าง ๆ ที่เกิดขึ้นได
ในบริบทของงานวิจัยฐานคตนิ ้ีเปนฐานคตเิ กี่ยวกบั วธิ กี ารวจิ ัย

นักปฏิฐานนิยมเชื่อว1าสิ่งที่ศึกษาท่ีสามารถสํารวจและวัดค1าไดเท1าน้ันที่จะทําใหไดผล
การศึกษาท่ีมีความน1าเชื่อถือ วิธีการศึกษาจะมุ1งการสํารวจปรากฏการณจริงท่ีเกิดข้ึนและผลการศึกษา
ที่ไดนั้นจะสามารถนําไปใชอางอิงไดในลักษณะเหมือนเปนกฎ (law-like) เช1นเดียวกับผลการศึกษาที่ได
จากการศึกษาทางวิทยาศาสตร (Remenyi, Williams, Money and Swartz, 1998: 32) วิธีการวิจัย
ตามกระบวนทัศนปฏิฐานนิยมจะนําแนวคิดทฤษฎีที่มีอยู1มาสรางสมมติฐาน แลวจะทําการทดสอบ
สมมติฐานเหล1าน้ันเพ่ือนําผลไปพัฒนาทฤษฎีต1อไป ผูวิจัยที่ยึดตามกระบวนทัศนปฏิฐานนิยมจะเคร1งครัด
กับระเบียบวิธีวิจัย และพยายามเปนอิสระจากส่ิงที่ศึกษาโดยจะไม1กระทําการใด ๆ ที่จะไปกระทบ
หรือถูกกระทบกบั ส่งิ ทศี่ กึ ษา (Gill and Johnson, 2002) กลา1 วคือ ผูวิจัยเปนเพียงผูสังเกตการณ คนหา
และเก็บรวบรวมเอาสิ่งไดพบเห็นมาศึกษาวิเคราะหเท1าน้ัน ผูวิจัยจะหลีกเลี่ยงที่จะเขาไปมีความสัมพันธ
อย1างสนิทสนมคุนเคยกับผูที่ถูกวิจัยหรือมีส1วนร1วมกับปรากฏการณท่ีศึกษา ในขณะที่นักคตินิยม
แนวการตีความ เชื่อว1าเพ่ือใหสามารถเขาใจสิ่งท่ีศึกษา ผูวิจัยจะตองพยายามเขาไปมีส1วนร1วมในสิ่งท่ี
กาํ ลังศึกษา และเหน็ วา1 ความสมั พนั ธระหว1างผูวิจัยกับส่ิงท่ศี กึ ษาเปนสงิ่ ท่หี ลีกเลี่ยงไม1ได

2.3.3 ฐานคติดานคณุ วิทยา

ฐานคติดานคณุ วทิ ยา (axiological assumption) เปนฐานคติเกี่ยวกับค1านิยม (values)
ค1านิยมของบุคคลจะเปนตัวกําหนดการกระทําของบุคคลน้ัน ๆ ค1านิยมในท่ีน้ี หมายถึง หลักการ
แนวคิด หรือแนวปฏิบัติที่มีอิทธิพลต1อการตัดสินใจทําหรือไม1ทําส่ิงใดส่ิงหนึ่งในกระบวนการวิจัยของ
ผูวิจัย (ชาย โพธิสิตา, 2550: 78) ค1านิยมของผูวิจัยในทุกข้ันตอนของการวิจัยมีความสําคัญอย1างมาก
ตอ1 ความนา1 เชอ่ื ถอื ของผลการวิจัย (Saunders et al., 2009: 116) และค1านิยมของผูวิจัยเปนพ้ืนฐาน
ในการตัดสินใจของผูวิจัยว1าจะทําวิจัยอะไรและอย1างไร (Heron, 1996) หรือหมายความว1าค1านิยม

28

ของผูวิจัยจะเขาไปเก่ียวของในทุกข้ันตอนของการวิจัย ดังจะเห็นไดว1าการเลือกหัวขอการวิจัยและ
การเลือกวิธีการเก็บขอมูลลวนสะทอนถึงค1านิยมของผูวิจัย นักปฏิฐานนิยมเชื่อว1ากระบวนการวิจัยน้ัน
ปราศจากคา1 นยิ ม (value-free) หรือปลอดจากอคติ ดังน้ันการเลือกตัวอย1างจึงใชวิธีการส1ุมตัวอย1างเพ่ือ
ไม1ใหเกิดอคติ หรือการใชสถิติเปนเคร่ืองมือในการวิเคราะหขอมูลเพื่อลดอคติท่ีอาจเกิดขึ้นจากการ
ตีความ เปนตน ผูวิจัยตามแนวคิดปฏิฐานนิยมจะสนใจเร่ืองของความสัมพันธของสิ่งต1าง ๆ ท่ีเขากําลัง
ศกึ ษา และเชอื่ ว1าส่งิ ทศี่ กึ ษาเหลา1 นน้ั มันเกดิ ขึ้นและมีอยู1แลวก1อนที่จะทําการ ศึกษาและเชื่อต1อไปอีกว1า
สิ่งต1าง ๆ ที่ศึกษานั้นจะไม1ไดรับผลกระทบใด ๆ จากการศึกษาและสิ่งเหล1านั้นจะคงมีอยู1ต1อไป
แมการศึกษาจะส้นิ สดุ ไปแลว ในทางตรงกนั ขามนักคตนิ ิยมแนวการตคี วาม เชื่อวา1 การวิจัยเปนกระบวนการ
ที่ไม1สามารถปราศจากจากค1านิยมหรืออคติ (value-laden) ค1านิยมมีอย1ูในตัวผูวิจัย และค1านิยม
เหลา1 นเ้ี ปนตัวชว1 ยแยกแยะว1าอะไรทเ่ี ปนความจริง และการตคี วามกม็ าจากคา1 นยิ มในตัวผูวจิ ัย

2.3.4 ฐานคติดานวิธีวทิ ยา

ฐานคติดานวธิ ีวิทยา (methodology assumption) เปนฐานคติที่เก่ียวกับกระบวนการ
การวิจัย ที่เช่ือมโยงกระบวนทัศนต1าง ๆ ท่ีกล1าวมาไว นักปฏิฐานนิยมสนใจท่ีจะศึกษา “มโนทัศน4
(concept)” ท่ีสามารถใหนิยามเชิงปฏิบัติการ (operationalization) ได หรือ คือ สามารถถูกบรรยาย
ลกั ษณะและวดั คา1 ได มกั ใชกล1ุมตวั อย1างขนาดใหญแ1 ละมีการตง้ั และทดสอบสมมติฐาน เปนการดําเนิน
การวิจัยแบบอนุมาน (deductive process) ในขณะท่ีนักคตินิยมแนวการตีความ จะใชกลุ1มตัวอย1าง
ขนาดเลก็ และการดาํ เนินการวิจัยเปนแบบอปุ มาน (inductive process)

2.4 กระบวนทศั นก( ารวจิ ัยแนวคดิ ใหม1

จากที่กล1าวขางตน จะเห็นไดว1าการวิจัยที่ยึดแนวคิดกระบวนทัศนปฏิฐานนิยมเปน
การวิจัยทีเ่ คร1งครดั ในหลักระเบยี บวิธที างวิทยาศาสตร ส1วนการวจิ ัยท่ียึดแนวคิดกระบวนทัศนคตินิยม
แนวการตีความจะเนนการตีความและใหความหมายแก1ปรากฏการณที่ผูวิจัยทําการศึกษา การวิจัย
ท่ียึดแนวคิดกระบวนทัศนปฏิฐานนิยมถูกวิพากษว1าเปนการวิจัยท่ีถูกจํากัดดวยฐานคติทางวิทยาศาสตร
ไม1สอดคลองกับการวิจัยทางสังคมศาสตร เน่ืองจากการศึกษาทางสังคมศาสตรเปนการศึกษาพฤติกรรม
มนุษยและปรากฏการณทางสังคมท่ีมีมิติท่ีสลับซับซอนเกินกว1าที่จะใชวิธีการแบบวิทยาศาสตร
ดวยการวัดออกมาเปนตัวเลขในเชิงปริมาณแลวสรุปผลนําไปใชอางอิง นอกจากน้ียังถูกวิพากษอีกว1า
แมการวิจัยทย่ี ึดแนวคดิ กระบวนทัศนปฏิฐานนยิ มจะมีวิธกี ารทรี่ ดั กุมและเขมงวดเพียงใดเพ่ือใหการวัด
มคี วามเปนปรนัยและเช่ือถอื ได แต1ผลของการวิจัยก็ยังผิวเผินและเปนเพียงส1วนเสี้ยวท่ีอาจไม1สะทอน
องครวมของปรากฏการณทศี่ ึกษาหรอื ไมส1 ามารถเขาถงึ ความหมายทแี่ ทจริงของสิ่งทศ่ี ึกษา

อย1างไรกต็ าม ในแนวคิดกระบวนทัศนคตินิยมแนวการตีความก็ถูกวิพากษเช1นกันว1าเปน
แนวคิดและแนวทางท่ีเปนอัตวิสัย ขาดความชัดเจน เพราะผ1านการตีความของผูวิจัยมากกว1าการสะทอน
สภาพตามทเ่ี ปนจริง จากขอจํากดั ของกระบวนทัศนการวิจยั ท้ังสองจึงไดเกิดแนวคิดของกระบวนทัศน
การวิจยั แนวคิดใหม1 (paradigm shift) ข้ึนมาเพ่อื ลดขอจํากดั ของแนวคดิ ทง้ั สอง

4 ดรู ายละเอยี ดความหมายในหวั ขอ 2.5.1

29

เครสเวลล (Creswell, 2003: 6-14) ไดเสนอแนวคิดกระบวนทัศนการวิจัยตามแนวคิดใหม1
ไว 4 กระบวนทศั น คอื

2.4.1 กระบวนทัศน(หลังปฏิฐานนยิ ม

กระบวนทัศนหลังปฏิฐานนิยม(post-positivism) เปนแนวคิดเชิงปริมาณเช1นเดียวกับ
กระบวนทัศนปฏฐิ านนยิ ม เพียงแต1ไดเสนอทางเลือกเพื่อลดกระแสวิพากษกระบวนทัศนปฏิฐานนิยม
แบบเดิม กระบวนทัศนหลังปฏิฐานนิยมจึงมีฐานคติที่ต1างไปจากกระบวนทัศนปฏิฐานนิยม ไดแก1
ความจริง ความรูไม1ไดมีเพียงหน่ึงเดียวแต1มีไดหลากหลายข้ึนอยู1กับบุคคลและบริบท ผูวิจัยตองไม1เปน
อิสระหรือไม1มีความสัมพันธกับส่ิงที่วิจัยมากเกินไปเพราะอาจเปนอุปสรรคต1อการคนหาและเก็บขอมูล
ค1านิยมหรืออคติในการวิจัยไม1ใช1ส่ิงที่เสียหายเสมอไปแต1เปนสิ่งที่อาจมีข้ึนไดโดยผูวิจัยตองพึงสังวร
ระวัง และการวิจัยไม1ไดม1ุงเพ่ือทดสอบสมมติฐานเท1าน้ันแต1ตองมุ1งสรางสมมติฐานเพ่ือการทดสอบ
ในภายหลงั โดยสรางขึน้ จากขอมลู ท่ีเกบ็ มาในการวิจยั นั้นดวยวธิ ีการวจิ ัยแบบอุปมาน

2.4.2 กระบวนทศั น(สรางสรรคน( ยิ ม

กระบวนทัศนสรรคสรางนิยม (constructivism) เปนแนวคิดเชิงคุณภาพเช1นเดียวกับ
กระบวนทัศนคตินิยมแนวการตีความ โดยมีความแตกต1างกันในฐานคติดานญาณวิทยาและฐานคติดาน
วิธวี ทิ ยาแต1นักวชิ าการส1วนใหญพ1 ยายามทีจ่ ะไมช1 ้ใี หเหน็ ถงึ ความแตกตา1 งดงั กล1าว (Schwandt, 1998)

2.4.3 กระบวนทัศนก( ารมสี 1วนร1วมและการสนับสนนุ

กระบวนทัศนการมีส1วนร1วมและการสนับสนุน (advocacy and participatory approach)
เกิดข้ึนในช1วงปYทศวรรษที่ 1980 จากนักวิชาการท่ีเห็นว1า การแสวงหาความรูตามกระบวนทัศน
หลังปฏิฐานนิยมหรือเชิงปริมาณไม1สามารถศึกษาในประเด็นทางสังคมไดอย1างเพียงพอ ขณะท่ี
กระบวนทัศนคตินิยมแนวการตีความหรือเชิงคุณภาพยังไม1สามารถนําไปสู1แนวปฏิบัติในการแกปWญหา
สังคม นกั วิชาการทีน่ ิยมกระบวนทศั นการมีส1วนร1วมและการสนับสนุน จึงเสนอว1าการวิจัยควรมุ1งเนน
ปWญหาทางสังคม โดยมีกระบวนการความร1วมมือกันของทุกฝ•ายที่เกี่ยวของและมุ1งสู1การเปล่ียนแปลง
กระบวนทัศนการมีส1วนร1วมและการสนับสนุนเปนกระบวนทัศนท่ีไดรับความนิยมเพ่ิมขึ้นอย1างรวดเร็ว
ในการดาํ เนินการวิจัยในปWจจุบัน เช1น การวิจัยเชงิ ปฏบิ ัติการแบบมีส1วนร1วม (participatory action
research: PAR)

การวิจัยเชงิ ปฏิบัติการแบบมสี ว1 นร1วม มีแนวคิดท่ีเช่ือว1ามนุษยตองการพัฒนาตนเองและ
มีความสามารถท่ีจะทํางานร1วมกันหรือเรียนรูร1วมกันเพื่อตัดสินใจหรือทํากิจกรรมอย1างเท1าเทียมกัน
บทบาททส่ี าํ คัญของผูวจิ ยั ในการวิจยั เชงิ ปฏิบัตกิ ารแบบมีส1วนรว1 มจึงเปนผรู ว1 มเรียนรู (researcher as
learner) ไปกับกลุ1มตัวอย1างในการปรับปรุงสภาวะที่เห็นพองตองกันใหดีขึ้น รวมท้ังเปนผูกระตุน
ใหเกิดการสะทอนการปฏิบัติการไปส1ูการเรียนรู และปรับปรงุ การปฏิบัติการจนกว1าจะบรรลุเป€าหมาย
ทีต่ องการรว1 มกนั หรอื อาจกลา1 วไดว1า การวิจยั เชิงปฏบิ ตั ิการแบบมีส1วนร1วม5เปนวิธีการวิจัยท่ีใหกล1ุมตัวอย1าง

5 ศึกษาเพ่ิมเติมไดใน พันธุทิพย รามสูตร. 2540. การวิจัยเชิงปฏิบัติการอย1างมีส1วนร1วม. กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาการสาธารณสุข
อาเซียน มหาวิทยาลัยมหิดล.

30

เขามามีส1วนร1วมวิจัย เปนการเรียนรูจากประสบการณโดยอาศัยการมีส1วนร1วมอย1างแข็งขันจากทุกฝ•าย
ที่เกี่ยวของกับกิจกรรมการวิจัย นับต้ังแต1การกําหนดปWญหา การดําเนินการ การวิเคราะหขอมูล
ตลอดจนหาแนวทางในการแกปWญหาหรือส1งเสริมกิจกรรม โดยเนนกระบวนการท่ีปรับเปล่ียนตาม
สถานการณและวิเคราะหสถานการณแบบองครวม (พันธุทิพย รามสูตร, 2540: 60-63; สุภางค จันทวานิช,
2547: 67)

2.4.4 กระบวนทัศนป( ฏิบัตินยิ ม

กระบวนทัศนปฏิบัตินิยม (pragmatism) เปนแนวคิดที่มองว1าปWญหาการวิจัยเปนสิ่งท่ีสําคัญ
ที่สุดไม1ใช1วิธีการวิจัย นักปฏิบัตินิยมเช่ือว1าส่ิงที่สําคัญท่ีสุดท่ีผูวิจัยใชพิจารณาว1าจะเลือกกระบวนทัศน
ปฏฐิ านนิยมหรือกระบวนทัศนคตินยิ มแนวตีความสําหรับการวิจัยคือ “คําถามการวิจัย” หรือกล1าวอีก
นัยหน่ึงคือ กระบวนทัศนการวิจัยแบบหน่ึงจะมีความเหมาะสมมากกว1าอีกกระบวนทัศนหนึ่งในการ
ตอบคําถามการวิจัยใดการวิจัยหนึ่ง และในกรณีที่คําถามการวิจัยมีความไม1ชัดเจนจนไม1สามารถตัดสินใจ
ไดวา1 จะใชกระบวนทัศนใดในการวิจัย กระบวนทัศนปฏิบัตินิยมนับเปนทางเลือกหน่ึงที่เหมาะสมที่ควรใช
กระบวนทศั นปฏิบัตินยิ มเปนกระบวนทัศนท่ใี ชวิธกี ารวิจัยที่แตกต1างกันตามความเหมาะสม โดยปรับ
จากแนวคิดของสองกระบวนทัศน (ระหว1างกระบวนทัศนปฏิฐานนิยมและคตินิยมแนวการตีความ)
แทนที่จะใชกระบวนทัศนใดกระบวนทัศนหนึ่ง (Tashakkari and Teddie, 1998) ดังนั้นกระบวน
ทัศนปฏบิ ตั นิ ยิ มจึงเปนแนวคดิ การวิจยั ทีผ่ วู ิจยั จะใชวิธีการวิจัยท่ีหลากหลาย (pluralistic approach)
หรือเปนการวิจัยแบบผสม (mixed methods) คือ ใชท้ังวิธีการเชิงปริมาณและวิธีการเชิงคุณภาพ
ในการเก็บขอมลู และวเิ คราะหขอมูล

กระบวนทัศนหลังปฏิฐานนิยมและกระบวนทัศนสรรคสรางนิยมถูกมองว1าเปน
“กระบวนทัศนต1อตานปฏิฐานนิยม (anti-positivism)” ส1วนกระบวนทัศนการมีส1วนร1วมและการ
สนับสนุน และกระบวนทศั นปฏบิ ตั นิ ยิ มเปนกระบวนทัศนแนวคิดใหม1ที่นําเสนอขึ้นมาเพื่อลดขอจํากัด
ของสองกระบวนทัศนเดิมคือกระบวนทัศนปฏิฐานนิยมและกระบวนทัศนคตินิยมแนวการตีความ
และในหนังสือเล1มนี้จะขอกล1าวถึงเฉพาะกระบวนทัศนปฏิฐานนิยม กระบวนทัศนคตินิยมแนวการ
ตคี วาม และกระบวนทัศนปฏบิ ัตนิ ยิ ม

2.5 ทฤษฎีกบั การวิจยั

ทฤษฎีมีความเช่ือมโยงเก่ียวพันกันอย1างใกลชิดกับการวิจัย การทําวิจัยตองอาศัยทฤษฎี
และการสรางทฤษฎีตองอาศัยการวิจัย เพื่อใหสามารถเขาใจแนวคิดของทฤษฎีและความสัมพันธของ
ทฤษฎกี บั การวิจัย จะขออธิบายเพื่อทาํ ความเขาใจของคําต1าง ๆ ท่ีเกี่ยวของ ไดแก1 มโนทัศน ขอเสนอ
สมมติฐาน และทฤษฎี ดงั รายละเอยี ดท่จี ะกล1าวดงั ต1อไปนี้

2.5.1 มโนทัศน( และภาพสราง และตัวแปร

คําว1า มโนทัศน ภาพสราง และตัวแปร มีความหมายใกลเคียงกัน จึงอาจถูกนํามาใช
สลับกันไปมาอย1ูเสมอ (รวมทั้งในหนังสือเล1ม) อย1างไรก็ตามท้ังสามคํามีความแตกต1างกันอยู1บางประการ
ดังนี้

31

2.5.1.1 มโนทัศน( หรือ แนวความคิด หมายถึง ความเขาใจในสิ่งใดสิ่งหน่ึงหรือ
เรื่องใดเรื่องหน่ึงของบุคคลหนึ่งหรือหลายบุคคลอันเกิดจากการสังเกต หรือการไดรับประสบการณ
เกี่ยวกบั สงิ่ น้ันหรือเรื่องน้ันหลาย ๆ แบบ แลวใชคุณลักษณะของสิ่งนั้นหรือเรื่องนั้นนํามาประมวล
เขาดวยกันเปนขอสรุปแลวกําหนดเปนมโนทัศนของเรอ่ื งนั้น โดยมโนทศั นจะถกู แสดงดวยสัญลักษณ
หรือคํา ในทางวิทยาศาสตรมักแสดงเปนสัญลักษณ เช1น π ซ่ึงหมายถึงอัตราส1วนของเสนรอบวงหาร
ดวยเสนผ1านศูนยกลางของวงกลมซ่ึงมีค1าโดยประมาณเท1ากับ 3.1416 หรือ µ ซึ่งหมายถึงค1าเฉลี่ย
ของประชากร เปนตน ส1วนในทางสังคมศาสตรมกั แสดงเปนคํา เช1น มโนทัศนของสิ่งท่ีเรียกว1า “โต„ะ”
เปนคําที่หมายถึงของสิ่งหนึ่งที่มี 4 ขา และมีพื้นที่หนาตัดสําหรับไวใชงาน เช1น เขียนหนังสือ
วางสิ่งของ ในกรณีนห้ี ากผูใดมมี โนทศั น (รูหรือเขาใจ) เกยี่ วกับ “โต„ะ” เม่ือไดยินคําว1า “โต„ะ” หรืออ1าน
พบคําว1า “โต„ะ” ก็จะบอกถึงลักษณะเฉพาะของโต„ะไดทันที หรือ เช1น มโนทัศน “แรงจูงใจ” เปนคําท่ี
หมายถึงส่ิงใดส่ิงหนึ่งท่ีกระตุนหรือผลักดันใหบุคคลแสดงพฤติกรรมอย1างใดอย1างหน่ึงในแนวทาง
ที่สนองตอบต1อความตองการของเขา ดังน้ันหากพบว1ามีบุคคลใดบุคคลหน่ึงกระทําพฤติกรรมดังกล1าว
ผูท่ีมีความเขาใจมโนทัศน “แรงจูงใจ” ก็จะสามารถบอกไดว1าการกระทําของบุคคลน้ันเกิดจาก
“แรงจูงใจ” จะเห็นไดว1าเราไดใช คําว1า “โต„ะ” และ “แรงจูงใจ” ทั้งในการเขียน การอ1าน และการออกเสียง
ในภาษาไทยเพื่อส่ือสารกับผูอื่นใหสามารถเขาใจสิ่งเดียวกันไดเหมือนกัน แต1ดวยมโนทัศนเดียวกัน
ในภาษาอื่นจะใชคําหรือสัญลักษณทั้งในการเขียน การอ1าน และการออกเสียงที่แตกต1างกันออกไป เช1น
ภาษาอังกฤษใชคํา (สัญลักษณ) ว1า “table” และ “motive” แทนมโนทัศน “โต„ะ” และ “แรงจูงใจ”
ที่เปนภาษาไทย หรือในภาษามาเลยใชคํา (สัญลักษณ) ว1า “jadual” แทนมโนทัศน “โต„ะ” และคํา
(สัญลักษณ) ว1า “motif” แทนมโนทัศน “แรงจูงใจ” หรือในภาษาจีนใชคํา (สัญลักษณ) ว1า“表”
แทนมโนทัศน “โต„ะ” และคํา (สัญลักษณ) วา1 “动机” แทนมโนทัศน “แรงจูงใจ” เปนตน จะเห็นได
ว1ามโนทัศนตา1 ง ๆ ไดถกู สรางขึน้ และพัฒนาจนกลายเปนภาษาเฉพาะท่ีใชร1วมกัน หรืออาจกล1าวไดว1า
การศึกษาเกย่ี วกับมโนทศั นและทฤษฎีก็คือ การศึกษาทางภาษาศาสตรนั่นเอง (Turner, 1981 อางถึง
ใน Neuman, 2007: 39)

เราใชมโนทัศนต1าง ๆ ในชีวิตประจําวันอย1ูตลอดเวลา เราเรียนรูและเขาใจ
มโนทัศนต1าง ๆ จากพ1อแม1 และจากการดําเนินชีวิตในสังคม มีมโนทัศนใหม1 ๆ เกิดข้ึนอย1ูตลอดเวลา
มโนทัศนที่เกิดขึ้นใหม1ในช1วงแรกจะไม1ค1อยมีคนรูจัก จึงตองมีการอธิบายความหมายและใชเวลาในการทํา
ความเขาใจ และหากมโนทัศนนั้นถูกนําไปใชอย1างแพร1หลายมากข้ึน ผูคนก็จะรูจักและเขาใจมากขึ้น
จนไม1จําเปนตองมกี ารอธบิ ายอกี ตอ1 ไป แต1ท้งั น้ีก็ขึน้ อยกู1 บั ลักษณะของมโนทัศน

ในทางธุรกิจมีมโนทัศนอย1ูมากมาย ตัวอย1างมโนทัศนในทางการจัดการ เช1น ภาวะ
ผูนํา ขวัญและกําลังใจ และกําลังการผลิต เปนตน ในทางการตลาด เช1น ส1วนครองตลาด ความพึงพอใจ
ของลูกคา และความภักดีต1อตราสินคา เปนตน ในทางการบัญชี เช1น รายได ค1าเสื่อมราคา สินทรัพย
หนี้สินและทุน เปนตน ในทางการบริหารทรัพยากรมนุษย เช1น สวัสดิการ ประโยชนเกื้อกูล ผลการ
ปฏบิ ตั ิงาน และการหมุนเวียนงาน เปนตน

2.5.1.2 ภาพสราง (construct) จะเห็นไดว1ามโนทัศนมีลักษณะท้ังท่ีเปนรูปธรรม
และนามธรรม มโนทัศนที่เปนรูปธรรม (objective concept) จะมีความชัดเจนตรงไปตรงมา
สามารถสังเกตเห็นอย1างประจักษไดโดยตรงและเขาใจตรงกันไดง1าย เช1น เพศ อายุ รายได เปนตน

32

ส1วนมโนทัศนท่ีเปนนามธรรม (abstract concept) หรือที่เรียกว1า “ภาพสราง (construct)” จะมี
ความซับซอนไม1สามารถสังเกตเห็นไดอย1างประจักษหรืออธิบายไดอย1างตรงไปตรงมา เช1น ภาวะผูนํา
ขวัญและกาํ ลังใจ ความพึงพอใจของลูกคา เปนตน และเปนไปไดว1าแต1ละคนอาจมีความเขาใจต1อ
มโนทัศนที่มีความซับซอนไดแตกต1างกันขึ้นอยู1กับประสบการณและความรูเดิมของแต1ละคน
ในการวจิ ัยผวู จิ ยั จาํ เปนตองใหนิยามความหมายมโนทัศนที่ศึกษาใหผูที่เกี่ยวของรวมถึงผูอ1านงานวิจัย
เขาใจชัดเจนตรงกัน มโนทัศนท่ีมีการนิยามไม1ชัดเจนหรือมีความคลาดเคลื่อนจะเปนขอจํากัดในการ
วจิ ยั (Neuman, 2007: 43)

2.5.1.3 ตัวแปร (variable) มีความหมายอย1างกวางว1าหมายถึง “มโนทัศน”
ท่ีแปรค1า เปนคุณลักษณะของส่ิงใดสิ่งหน่ึงท่ีสามารถจําแนก แจกแจง และวัดค1าได ภาพสรางซึ่งเปน
มโนทัศนท่ีเปนนามธรรมไม1สามารถสังเกตเห็นไดอย1างประจักษหรืออธิบายไดอย1างตรงไปตรงมาจะตอง
อธบิ ายหรอื วดั ดวยตัวแปรหลายตัว (ดรู ายละเอียดของ “ตวั แปร” เพ่มิ เตมิ ในบทที่ 6)

2.5.2 ขอเสนอ สมมติฐาน ทฤษฎี

คําว1า ขอเสนอ สมมติฐาน และทฤษฎี มีลักษณะความหมายท่ีคลายคลึงและเช่ือมโยงกัน
ดงั น้ี

ขอเสนอ (proposition) หมายถึง ขอความหน่ึงท่ีแสดงความสัมพันธเชื่อมโยงอย1างมีเหตุ
มผี ลระหวา1 งมโนทศั น แตข1 อความทนี่ ําเสนอยังไม1อย1ใู นรปู แบบที่ทดสอบได (Zikmund et al., 2010:
42) เช1น ขอเสนอที่ว1า “เมื่อพนักงานไดรับการปฏิบัติที่ดี พนักงานจะมีความภักดี” จะเห็นไดว1าขอความ
ดังกล1าวเปนเพียงการแสดงความเชื่อมโยงอย1างมีเหตุมีผลระหว1างการปฏิบัติต1อพนักงานกับการ
ตอบสนองกลับของพนักงานที่จะมีความภักดี หรือมีลักษณะเปนเพียงขอความที่แสดงความเช่ือมโยงกัน
ทั่ว ๆ ไป ยังไม1ไดอย1ูในรูปแบบท่ีจะทดสอบได แต1หากเมื่อนําขอเสนอมาเขียนใหอยู1ในรูปแบบท่ีสามารถ
ทดสอบเชงิ ประจกั ษไดจะเรียกขอเสนอน้นั ว1า “สมมตฐิ าน” (Cooper and Schindler, 2014: 58)

สมมติฐาน (hypothesis) เปนขอเสนอที่สามารถทดสอบเชิงประจักษได หรือเปนขอความ
ท่ีระบุถึงความสัมพันธระหว1างมโนทัศนที่ผูวิจัยม1ุงจะนําไปทําการทดสอบว1าเปนจริงหรือไม1 เช1น
เมื่อพนักงานไดค1าตอบแทนสูงขน้ึ จะมขี วัญและกาํ ลังใจในการทํางานมากขนึ้ เปนตน

ทฤษฎี (theory) หมายถึง ชดุ ของความสมั พันธของมโนทัศน หรือภาพสราง หรือตัวแปร
ที่นําเสนอภาพของปรากฏการณหนึ่ง ๆ อย1างเปนระบบโดยมีจุดมุ1งหมายเพ่ืออธิบายปรากฏการณน้ัน
(Kerlinger, 1979: 64) ทฤษฎีจะบอกใหเราทราบว1ามโนทัศน ภาพสราง หรือตัวแปรเหล1าน้ันมี
ความสัมพันธกันหรือไม1 ถามี มีความสัมพันธกันอย1างไรและทําไมถึงมีความสัมพันธเช1นนั้น
(Neuman, 2007: 44)

ในทฤษฎหี น่ึง ๆ อาจมีไดต้ังแต1สองมโนทัศนขึ้นไป ทฤษฎีท่ีมีมโนทัศนมากจะเปนทฤษฎี
ท่ีมีความซับซอนมาก เช1น ทฤษฎีที่อธิบายการสังเคราะหแสงของพืช มโนทัศนท่ีเก่ียวของอาจไดแก1
แสงแดด คารบอนไดออกไซด และคลอโรฟ‡ลด หรือทฤษฎีตามสถานการณ (contingency theory)
ที่กลา1 วว1า “ส่ิงแวดลอม กลยุทธ เทคโนโลยี และขนาดองคการมีความสําคัญอย1างมากในการกําหนด
โครงสรางองคการ” (Robbins, 1990: 24) ประกอบดวยมโนทัศน สิ่งแวดลอม กลยุทธ เทคโนโลยี
ขนาดองคการ และโครงสรางองคการ และทฤษฎีจะมีความซับซอนและยากต1อการเขาใจมากขึ้นอีก

33

หากประกอบดวยภาพสรางหรือมโนทศั นทเี่ ปนนามธรรม
จะเหน็ ไดว1าทฤษฎีกับสมมติฐานมีลักษณะคลายคลึงกันจนบางท1านคิดว1าเปนสิ่งเดียวกัน

แต1ในความเปนจริงแลวมีความแตกต1างกนั ความแตกต1างกันท่ีสาํ คัญระหวา1 งสมมติฐานและทฤษฎี คือ
ความซับซอนกับความเปนนามธรรม โดยทั่วไปทฤษฎีจะมีความซับซอน มีความเปนนามธรรมและ
ประกอบดวยหลายตวั แปร โดยทฤษฎีจะบอกใหเราทราบว1าตัวแปรเหล1านั้นมีความสัมพันธกันหรือไม1
อย1างไร ส1วนสมมติฐานมักจะมีรูปแบบที่ง1ายค1อนขางมีความเปนรูปธรรมและมีจํานวนตัวแปรไม1มาก
โดยสมมติฐานจะถูกนําไปทดสอบว1าตัวแปรเหล1าน้ันมีความสัมพันธกันจริงหรือไม1 แต1ทฤษฎีและ
สมมติฐานน้ันมีความสัมพันธใกลเคียงกันมากและยังสัมพนั ธกบั การวจิ ัย

2.6 ความสัมพันธ(ระหว1างทฤษฎี สมมติฐาน และการวิจัย

ทฤษฎแี ละการวจิ ยั มคี วามเชอื่ มโยงเก่ียวพนั กันอย1างใกลชิด การทําวิจัยตองอาศัยทฤษฎี
และการสรางทฤษฎีตองอาศัยการวิจัย ทฤษฎีมีความสําคัญต1อการวิจัยสองประการ คือ เพ่ือสราง
ความเขาใจและการพยากรณ กล1าวคือผูวิจัยอาศัยทฤษฎีในการอธิบายและสรางความเขาใจใน
ปรากฏการณหนึ่ง ๆ ท่ีเกิดข้ึน แลวใชขอมูลและความเขาใจในปรากฏการณนั้น ๆ พยากรณเหตุการณ
ที่จะเกิดข้ึนในอนาคต (ดังภาพที่ 2.1) เช1น เม่ือผูบริหารมีความเขาใจตามแนวคิดทฤษฎีท่ีอธิบายว1า
พนักงานที่มีขวัญและกําลังใจสูงมากกว1าจะมีประสิทธิภาพในการทํางานมากกว1าพนักงานที่ขวัญและ
กําลังใจนอยกว1า ความเขาใจของผูบริหารดังกล1าวทําใหผูบริหารสามารถพยากรณไดว1าหากเพ่ิมขวัญ
และกาํ ลังใจในการทํางานใหกับพนักงานในหน1วยงานของเขาจะทําใหประสิทธิภาพในการทํางานของ
พนักงานสูงขนึ้

ทฤษฎี
(theory)

การ ุอปมาน (inductive) สมมติฐาน
สรางทฤษฎี (hypotheses)

การ ุอ ุนมาน (deductive)
ทดสอบทฤษฎี
ขอสรปุ ท่วั ไปเชงิ ประจกั ษ
(empirical generalization)

การสงั เกตการณ
(observations)

ภาพที่ 2.1 การวจิ ัยตามกระบวนการทางวิทยาศาสตร
ที่มา: ดัดแปลงจาก Singleton, Straits และ Straits (1993: 28)

34

ทฤษฎีจึงมีบทบาทสําคัญอย1างย่ิงกับการวิจัย การศึกษาทฤษฎีท่ีเกี่ยวของจะช1วยในการ
จัดระเบียบความรูในเรื่องนั้น ๆ ใหเปนระบบ ทําใหผูวิจัยเขาใจปรากฏการณท่ีศึกษาและทราบว1า
มีมโนทัศนหรือตัวแปรใดบางที่สําคัญและมีความหมายต1อเรื่องท่ีศึกษา และช1วยในการอนุมานหรือ
ต้ังสมมติฐาน และคาดคะเนหรือพยากรณปรากฏการณที่จะเกิดขึ้นได ผูวิจัยหนาใหม1มักไม1ค1อยให
ความสําคัญหรือสนใจกับทฤษฎี มองการวิจัยเปนเพียงการเก็บตัวอย1าง ผูวิจัยท่ีดําเนินการวิจัย
โดยปราศจากทฤษฎีมักจะพบกับปWญหาต1าง ๆ เช1น ไม1สามารถเก็บขอมูลไดสอดคลองกับปWญหา
การวิจยั ไมส1 ามารถระบุมโนทศั นหรือตัวแปรไดถูกตอง และจะทาํ ใหการวจิ ยั นั้นไรจุดหมาย

สรุป

ธรรมชาติของมนุษยเปนผูที่มีความอยากรูอยากเห็น มนุษยจึงมีความพยายามท่ีจะแสวงหา
ความรูและความจริงจากแหล1งต1าง ๆ เพื่อหาคําตอบใหกับส่ิงท่ีอยากรูอยากเห็น มนุษยแสวงหา
ความรูไดหลายวิธี ไดแก1 วิธีการด้ังเดิม วิธีการอนุมาน วิธีการอุปมาน และวิธีการทางวิทยาศาสตร
ความรทู ่ไี ดจากแต1ละวิธีมีความน1าเชื่อถือต1างกัน ทั้งนี้การแสวงหาความรูดวยวิธีการทางวิทยาศาสตร
นับเปนวิธีการที่เหมาะสมในการคนหาขอเท็จจริง ที่จะสามารถนําไปเปนแนวทางในการแกไขปWญหา
และใหไดมาซ่งึ องคความรูใหม1 ๆ ซ่ึงเปนรากฐานสําคัญของการวิจัย

กระบวนทัศนการวิจัย หมายถึง แนวปฏิบัติที่นักวิชาการใชเปนแนวทางในการกําหนด
วิธีการแสวงหาความรู กระบวนทัศนการวิจัยจะเปนตัวกําหนดกรอบการวิจัยต้ังแต1การเลือกทฤษฎี
วิธีดําเนินการ และการเกบ็ ขอมลู กระบวนทัศนหลักของการวิจัยอาจจําแนกเปน 2 กระบวนทัศน คือ
กระบวนทศั นเชงิ ปฏิฐานนิยม และกระบวนทัศนเชิงปรากฏการณวิทยา นักปฏิฐานนิยมจะมองความจริง
ท่ปี รากฏอย1างเปนวตั ถุวสิ ัย เชอ่ื ว1าปรากฏการณต1าง ๆ ที่สามารถสํารวจและวัดค1าไดเท1านั้นท่ีนับไดว1า
เปนความรูที่ถูกตอง และเช่ือว1ากระบวนการวิจัยนั้นปราศจากค1านิยมและสนใจท่ีจะศึกษาแนวคิด
ท่ีสามารถใหนิยามเชิงปฏิบัติการได มักใชกล1ุมตัวอย1างขนาดใหญ1และมีการตั้งสมมติฐานและ
กระบวนการวิจัยเปนแบบอนุมาน ส1วนนักปรากฏการณนิยมมองและเขาใจความจริงอย1างอัตวิสัยเชื่อว1า
เพ่ือใหสามารถเขาใจส่ิงที่ศึกษา ผูวิจัยจะตองพยายามเขาไปมีส1วนร1วมในสิ่งท่ีกําลังศึกษา และเชื่อว1า
คา1 นยิ มมอี ย1ูในตวั ผวู ิจยั และการวจิ ยั จะใชกล1ุมตัวอย1างขนาดเลก็ เปนกระบวนการแบบอุปมาน ท้ังสอง
กระบวนทัศนไดถูกวิพากษวิจารณจนเกิดกระบวนทัศนทางเลือกใหม1สองกระบวนทัศน คือ กระบวนทัศน
การมีส1วนร1วมและการสนับสนุนที่ม1ุงเนนปWญหาทางสังคมโดยมีกระบวนการความร1วมมือกันของทุกฝ•าย
ที่เกี่ยวของและม1ุงส1ูการเปลยี่ นแปลงแนวทางการการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส1วนร1วม กระบวนทัศน
ปฏิบัตินิยมท่ีมองว1าปWญหาการวิจัยเปนสิ่งที่สําคัญท่ีสุดไม1ใช1วิธีการวิจัย ผูวิจัยควรใชวิธีการวิจัย
ที่แตกต1างกันตามความเหมาะสมโดยปรับจากแนวคิดของสองกระบวนทัศนระหว1างกระบวนทัศน
ปฏิฐานนิยมและคตนิ ิยมแนวการตคี วาม แทนทจ่ี ะใชกระบวนทัศนใดกระบวนทัศนหนึ่ง เช1น การวิจัย
ทห่ี ลากหลาย หรอื เปนการวจิ ัยแบบผสม

ทฤษฎี หมายถึง ชุดของความสมั พันธของมโนทัศน หรือภาพสราง หรือตัวแปรท่ีนําเสนอ
ภาพของปรากฏการณหนึ่ง ๆ อย1างเปนระบบโดยมีจุดม1งหมายเพ่ืออธิบายปรากฏการณน้ัน ทฤษฎี
มคี วามเชอ่ื มโยงเกี่ยวพันกันอย1างใกลชิดกับการวิจัย การทําวิจัยตองอาศัยทฤษฎีและการสรางทฤษฎี
ตองอาศัยการวิจัย

35

เอกสารอางองิ

ชาย โพธิสติ า. 2550. ศาสตร(และศลิ ปQแหง1 การวิจัยเชิงคุณภาพ. กรงุ เทพฯ: อมรนิ ทร พริ้นตงิ้
แอนพับลชิ ชิ่ง.

นิสา ชโู ต. 2545. การวจิ ัยเชงิ คุณภาพ. พมิ พครั้งท่ี 2. กรุงเทพฯ: แมท็ สปอยท.

พนั ธทิพย รามสูตร. 2540. การวจิ ยั เชิงปฏบิ ตั กิ ารอยา1 งมสี 1วนร1วม. กรุงเทพฯ: สถาบันพฒั นา
การสาธารณสุขอาเซียน มหาวิทยาลัยมหดิ ล.

สุภางค จนั ทวานิช. 2531. การวเิ คราะห(ขอมลู ในการวจิ ัยเชงิ คณุ ภาพ. กรงุ เทพฯ: สาํ นกั พิมพ
จฬุ าลงกรณมหาวิทยาลัย.

Cooper, D. R. and Schindler, P. S. 2014. Business Research Methods. 12th ed.
Boston, MA and Burr Ridge, IL: McGraw-Hill.

Creswell, J. W . 2003. Research Design: Qualitative and Quantitative Approaches.
2nd ed. Thousand Oaks: Sage.

Gill, J. and Johnson, P. 2002. Research Methods for Managers. 3rd ed. London:
Sage.

Guba, E. and Lincoln, Y. 1994. ‘Competing Paradigms in Qualitative Research.’
In N. K. Denzin and Y. S. Lincoln (eds.), Handbook of Qualitative Research,
pp. 105–117. London: Sage.

Heron, J. 1996. Co-operative Inquiry: Research into the Human Condition.
London: Sage.

Hussey, J. and Hussey, R. 1997. Business Research: A Practical Guide for
Undergraduate and Postgraduate Students. Wilshire: Antony Rowe.

Kerlinger, F. N. 1979. Behavioral Research: A Conceptual Approach. New York:
Holt, Rinehart and Winston.

Lincoln, Y. S. and Guba, E. G. 2000. Paradigmatic Controversies, Contradictions, and
Emerging Confluences. In N. K. Denzin and Y. S. Lincoln (eds.), Handbook
of Qualitative Research. 2nd ed. pp. 163-188. Thousand Oaks, CA: Sage.

Morgan, G. 1979. "Response to Mintzberg." Administrative Science Quarterly.
24,1: 137-149.

Neuman, W. L. 2007. Basic of Social Research Methods: Qualitative and
Quantitative Approaches. 2nd ed. Boston: Allyn and Bacon.

Remenyi, D., Williams, B., Money, A. and Swartz, E. 1998. Doing Research in Business
and Management: An Introduction to Process and Method. London:
Sage.

Robbins, Stephen P. 1990. Organization Theory: Structure Design and
Application. 3rd ed. New Jersey: Prentice-Hall.

36

Saunders, M., Lewis, P. and Thornhill A. 2009. Research Methods for Business
Students. 5th ed. Harlow: FT Prentice Hall.

Schwandt, T.A. 1998. Constructivist, Interpretivist Approaches to Human Inquiry.
In: N.K. Denzin and Y.S. Lincoln (eds.), The Landscape of Qualitative
Research: Theories and Issues. pp. 221-259. London: Sage.

Singleton, R. A., Straits, B. C. and Straits, M. M. 1993. Approach to Social Research.
New York: Oxford University.

Tashakkori, A. and Teddlie, C. 1998. Mixed Methodology: Combining Qualitative
and Quantitative Approaches. Thousand Oaks, CA: Sage.

Turner, B. A. 1981. "Some Practical Aspects of Qualitative Data Analysis: One Way of
Organizing the Cognitive Processes Associated with the Generation of
Grounded Theory." Quality and Quantity. 15, 3: 225-247.

Zikmund, W. G., Babin B. J., Carr, J. C. and Griffin, M. 2010. Business Research
Methods. 8th ed. Ohio: South-Western/Cengage Learning.

บทที่ 3

การเลอื กหัวขอ้ และกาหนดปัญหาการวจิ ยั

ในการเร่ิมทาการวิจัย ผู้วิจัยจะต้องมีความคิด (idea) บางสิ่งบางอย่างเก่ียวกับส่ิงท่ี
ตอ้ งการจะศึกษา จุดเร่ิมต้นนี้นับเป็นเร่ืองท่ียากที่สุด หากแต่มีความสาคัญมากท่ีสุด หากไม่สามารถ
บอกได้ว่าต้องการจะศึกษาวิจัยอะไร ผู้วิจัยก็จะไม่สามารถกาหนดได้ว่าจะทาการวิจัยอย่างไร
การกาหนดหัวข้อการวิจัยและสร้างความชัดเจนของหัวข้อการวิจัยจึงเป็นจุดเริ่มต้นที่สาคัญของ
การวิจัย (Smith and Dainty, 1991) ผู้วจิ ัยตอ้ งใช้เวลาอยา่ งเตม็ ทใี่ นการพจิ ารณากาหนดหัวข้อการวิจัย
และสร้างความชัดเจนของหัวข้อการวิจัย (Saunders et al., 2009: 21) เพื่อให้แน่ใจว่าจะได้หัวข้อ
ที่เหมาะสม มีความชัดเจน และสามารถดาเนินการวิจัยได้สาเร็จ เม่ือมีหัวข้อการวิจัยและสร้าง
ความชัดเจนของหัวข้อการวิจัยได้แล้ว ผู้วิจัยก็จะสามารถเลือกแบบการวิจัยที่เหมาะสมท่ีจะใช้
ในการดาเนนิ การวจิ ยั ในขัน้ ตอนต่อไปได้

ในบทน้ีจะกล่าวถึงการกาหนดหัวข้อการวิจัยซ่ึงประกอบด้วย การเลือกหัวข้อการวิจัย
การกาหนดปญั หาการวจิ ัย และการตัง้ คาถามการวจิ ยั

3.1 การเลอื กหวั ขอ้ การวจิ ยั

หัวขอ้ การวิจัย (research topic) หรือขอบเขตปัญหาอย่างกว้าง (board problem area)
หมายถึง ความคิด ขอบเขตหรือประเด็นเรื่องกว้าง ๆ ที่ผู้วิจัยมีความสนใจ (area of interest) และ
ต้องการท่ีจะศึกษา เช่น พฤติกรรมผู้บริโภค คุณภาพการศึกษา ความสามารถในการแข่งขันของ
ประเทศ และปัญหาแรงงานต่างดา้ ว เป็นต้น การเลือกหัวข้อการวิจัยเป็นขั้นตอนแรกของการทาวิจัย
ท่ีผู้วิจัยต้องกาหนดว่าต้องการจะศึกษาวิจัยในหัวข้อใด ปัญหาท่ีมักพบอยู่เสมอ ๆ ของการเริ่มต้น
งานวจิ ยั คอื นกั ศกึ ษาหรือผู้วจิ ัยไม่ทราบว่าจะทางานวิจัยในหัวข้อใดดี เน่ืองจากไม่ทราบว่ามีหัวข้อใดบ้าง
ท่ีกาลังเป็นท่ีสนใจ และแต่ละหัวข้อเมื่อทาเสร็จแล้วจะเกิดประโยชน์อะไรบ้าง ในทางธุรกิจหรือ
การจัดการอาจเปน็ เร่อื งยากที่จะสามารถค้นพบวา่ มีปญั หาอะไรเกดิ ขึ้นในหน่วยงานเพ่ือนามากาหนด
เป็นหัวข้อการวิจัย เว้นเสียแต่ว่าจะสังเกตเห็นสิ่งผิดปกติบางอย่างเกิดขึ้น เช่น ยอดขาย กาไร และ
การลาออกของพนักงาน เป็นต้น การเลือกหัวข้อการวิจัยที่ผิดพลาดจะทาให้เสียท้ังงบประมาณและ
เวลา รวมถึงอาจได้ผลการศึกษาท่ีไม่สามารถนาไปใช้ประโยชน์ใด ๆ ได้ (Cooper and Schindler,
2014: 76)

แหล่งของหวั ข้อการวจิ ัย ข้อพิจารณาในการเลือกหัวข้อการวิจัย และเทคนิคในการช่วย
เลอื กหัวขอ้ การวจิ ยั มรี ายละเอยี ดดงั น้ี

3.1.1 แหลง่ ของหัวขอ้ การวจิ ยั

ได้มีผู้เสนอแนะว่าผู้วิจัยสามารถเลือกหัวข้อการวิจัยโดยพิจารณาหรือหาข้อมูลเพื่อ
ประกอบการพิจารณาได้จากแหล่งต่าง ๆ ดังนี้ (พรเลิศ อาภานุทัต, 2551: 22; Saunders et al.,

38

2009: 27)
3.1.1.1 ตัวผู้วิจัย ผู้วิจัยอาจเลือกหัวข้อการวิจัยจากประสบการณ์หรือสิ่งท่ี

ผู้วิจัยได้ประสบมา เช่น ได้พบกับเหตุการณ์การประท้วงหยุดงานของพนักงานที่นาโดยสหภาพ
แรงงานของบรษิ ทั แหง่ หนึ่ง จากเหตกุ ารณ์ดงั กล่าวอาจทาให้ผวู้ ิจัยสนใจท่ีจะศึกษาในหัวข้อที่เก่ียวกับ
สหภาพแรงงาน หรือความขัดแยง้ ระหว่างลูกจา้ งกับนายจ้าง เป็นต้น

3.1.1.2 เจ้าของทุนวิจัย เจ้าของทุนวิจัยอาจจะกาหนดกรอบหัวข้อการวิจัย
ที่กว้าง ๆ ไว้ตามท่ีเจ้าของทุนกาลังสนใจอยู่และต้องการสนับสนุนให้ทา ผู้วิจัยที่สนใจก็จะสามารถ
กาหนดหัวข้อการวิจัยได้ไม่ยากจากกรอบหัวข้อการวิจัยท่ีเจ้าของทุนกาหนดไว้ เช่น สานักงาน
คณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติต้องการให้ศึกษาเกี่ยวกับขีดความสามารถ
ในการแข่งขนั ของอตุ สาหกรรมส่งิ ทอของประเทศ หรอื ศูนยน์ าโนเทคโนโลยีต้องการให้ศึกษาเกี่ยวกับ
การนานาโนเทคโนโลยมี าใช้ประโยชน์ในอตุ สาหกรรมอาหาร เป็นต้น

3.1.1.3 หนว่ ยงานทผี่ ู้วิจัยทางานอยู่ ผู้วิจัยอาจพบปัญหาอุปสรรคในการทางาน
หรือต้องการจะพัฒนาการทางาน ก็สามารถกาหนดหัวข้อการวิจัยเพื่อหาคาตอบในการแก้ปัญหา
หรอื พฒั นาการทางานของตน เชน่ ประสทิ ธิภาพในการทางาน ความขัดแยง้ ในหนว่ ยงาน การส่งเสริม
การขาย เป็นตน้

3.1.1.4 ข่าวสารในสื่อต่าง ๆ ข่าวสารจากส่ือต่าง ๆ จะสะท้อนสภาพและ
ปัญหาทีก่ าลงั เป็นที่สนใจของสังคม และหลาย ๆ ปัญหาอาจยังไม่มีข้อยุติ ผู้วิจัยอาจเลือกหัวข้อการวิจัย
จากข่าวสารต่าง ๆ นนั้ เช่น ปัญหาแรงงานต่างด้าว การเตรยี มพรอ้ มเข้าส่ปู ระชาคมเศรษฐกิจอาเซียน
เป็นตน้

3.1.1.5 ทฤษฎี ผู้วิจัยอาจสังเกตเห็นข้อบกพร่องของทฤษฎี เช่น ความไม่
สอดคล้องกนั ภายในทฤษฎี ความไมส่ อดคล้องระหวา่ งทฤษฎกี ับข้อเท็จจริง หรือความสามารถในการ
ทานายของทฤษฎี จงึ ต้องการทาวจิ ัยเพ่อื ตรวจสอบทฤษฎีนั้น

3.1.2 ขอ้ พิจารณาในการเลือกหัวข้อการวิจัย

ผู้วจิ ัยสามารถเลือกหวั ขอ้ การวิจัยได้มากมายจากแหล่งต่าง ๆ ดังกล่าวข้างต้น แต่ผู้วิจัย
จาเป็นต้องตัดสินใจเลือกหัวข้อการวิจัยใดหัวข้อหน่ึงในการวิจัย ข้อพิจารณาในการตัดสินใจเลือก
หวั ข้อการวจิ ยั มีดังนี้

3.1.2.1 คุณค่าและความสาคัญ หัวข้อการวิจัยควรเป็นเร่ืองท่ีคาดได้ว่า
ผลการวิจัยที่ได้จะเป็นประโยชน์ทั้งต่อการเพิ่มพูนองค์ความรู้ใหม่และต่อการตัดสินใจในการ
ดาเนินงานหรอื แกไ้ ขปัญหาต่าง ๆ เช่น การพัฒนาหนว่ ยงาน การปรับปรุงประสิทธิภาพในการทางาน
การลดปญั หาสง่ิ แวดลอ้ ม เป็นต้น

3.1.2.2 ความเป็นไปได้ในการดาเนินการวิจัย หัวข้อการวิจัยควรเป็นหัวข้อ
ที่สามารถหาหลักฐานข้อมูลเชิงประจักษ์มาอ้างอิงในการตอบปัญหาได้ หัวข้อการวิจัยบางหัวข้อ
มีความน่าสนใจแต่ไม่สามารถดาเนินการได้เนื่องจากมีความเป็นไปได้ยากหรืออาจไม่ปลอดภัย
ในการเก็บตัวอย่าง เช่น หัวข้อที่เกี่ยวกับการค้ายาเสพติด หรือเก่ียวข้องกับกลุ่มอิทธิพล เป็นต้น
หรือไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลได้ เช่น หัวข้อเก่ียวกับผลประกอบการทางการเงิน (Gill and Johnson,