TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 1VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 2VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIHoa Thịnh Đốn ngày 1 tháng 1 năm 2026Kính thưa quý Văn Thi hữu,Kể từ ngày đầu năm 2026 hôm nay, chúng ta bắt đầu thực hiện ebook Tam Cá Nguyệt San Kỳ I Kính mời quý văn hữu gửi tác phẩm thơ văn mới hay cũ có ý nghĩa và phù hợp với những ngày lễ trong chu kỳ 3 tháng của Tam Cá Nguyệt San Kỳ I năm 2026. Chúng ta cùng nhau góp nhiều tác phẩm giá trịđể giúp kho tàng văn chương của Văn Bút Hải Ngoại ngày càng đặc sắc và phong phú hơn.Thay mặt Ban Chấp Hành VBVNHN, Cung Lan chân thành cảm ơn sự tham gia đóng góp của quý Văn Thi hữu.Kính chúc quý Văn Thi hữu luôn dồi dào sức khỏe, thành công và may mắn. Quý mến,Cung Thị Lan Chủ tịch VBVNHN 2024-2026Đăng Nguyên Phó chủ tịch VBVNHN 2024-2026Erlinda Thuỳ Linh Phó chủ tịch VBVNHN 2024-2026Lê Thị Ý Thủ quỹ VBVNHN 2024-2026Lê Thị Nhị Tổng Thư Ký VBVNHN 2024-2026Diêm Trân Kratzke Uỷ viên dịch thuật VBVNHN 2024-2026 Chủ tịch Cung Thị Lan Phó chủ tịch Erlinda Thuỳ Linh Thủ quỹ Lê Thi Ý Tổng thư ký Lê Thị Nhị Uỷ viên dịch thuật Diêm Trân KratzkePhó chủ tịch Đăng Nguyên
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 3VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 4VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 5VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 6VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 7VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 8VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 9VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠINÀO TA CÙNG YÊU ....NƯỚCTiếng đập cửa ầm ầm cùng với tiếng quát tháo “chủ nhà mau mở cửa!” làm Bà Giáo hoảng sợ vội vã bước ra mở cửa ngay.Hai người đàn ông một già một trẻ, cổ quấn khăn rằn và trên tay đang lăm lăm khẩu súng AK, đã xông ngay vào phòng ngủ của Ông Giáo. Rất may hôm đó Ông Giáo bận việc phải ở lại rất trễ tại Tòa Hành Chánh Tỉnh nên không kịp về nhà ngủ buổi tối. Hai đứa con trai của Ông, Bình và An, lúc đó đang ngủ trong phòng của Ông.Hai nòng súng AK chĩa vào đầu hai đứa trẻ làm cả Bình lẫn An sợ hãi khóc thét lên. Người đàn ông lớn tuổi đã chuyển họng súng quay lên trời và ra lệnh ngắn gọn cho người trẻ tuổi : “Hắn không có ở nhà. Thôi chúng ta rút lui.”Đến biến cố 30 tháng tư năm 1975, người đàn ông CS lớn tuổi năm xưa, là người có sinh quán cùng một làng Kế An tỉnh Phong Dinh với Bình, đã từ chức vụ Tổ Trưởng Tổ Ám Sát Huyện leo lên được tới chức Huyện Đội Trưởng huyện. Còn hai đứa trẻ năm xưa đã theo vận nước nổi trôi bỏ học dở dang theo Mẹ già về quê làm ruộng.Sau nhiều năm tháng lao tù nhọc nhằn Ông Giáo đã trở về làng quê nghèo năm xưa để sống cuộc đời lam lũ của một nông dân. Vào một buổi chiều ảm đạm cuối năm, ba cha con Ông Giáo bơi xuồng trên kinh thủy lợi mới được đào trên đường trở về nhà sau một ngày đồng áng vất vả. Bất ngờ một ông cụ già đứng trước chòi chăn vịt của ông đã đưa tay ngoắc ba cha con Ông Giáo. Tưởng ông già này này muốn quá giang xuồng để đi ra chợ mua đồ ăn nên Bình đã ghé xuồng vào bờ ngay. Ông già đã vồn vã lên tiếng trước : “Mời Chú Hai vô chòi Anh Bảy uống nước chơi rồi hãy dzìa. Trời còn sớm mà.” Cả ba cha con Ông Giáo đã sợ điếng hồn khi nhận ra Ông Bảy, người vừa lên tiếng chào Ông Giáo,
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 10VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIchính là người đàn ông lớn tuổi năm xưa đã xém chút nữa nhả đạn AK vào đầu Bình .Trong những năm tháng lao tù của Ông Giáo, Ông Bảy đã từng là “giảng viên” trong những buổi thuyết pháp về chính trị cho tù nhân trong trại cải tạo .Ba cha con Ông Giáo tuy sợ hãi nhưng riêng Bình thì vẫn rất bình tĩnh. Một phần vì tò mò cộng thêm trong lòng nghĩ rằng Ông Bảy ra nông nỗi này thì chắc cũng không còn làm hại gì được ai nữa nên đã làm gan ngừng xuồng lại và nắm tay dắt cha già bước lên bờ thăm chòi vịt của Ông Bảy. Căn chòi vịt nằm trơ trọi giữa cánh đồng trống trải trông thật nghèo nàn với gia tài đơn giản của Ông Bảy chẳng có gì cả ngoài bầy vịt đang quang quác kêu bên ngoài. Trong chòi chỉ có một cái nóp chắc Ông Bảy đã để dành đâu từ thời tham gia Nam Bộ Kháng Chiến, một cái ông lò, lỏng chỏng trên kệ vài cái chén, vài cái ly. Và có lẽ quan trọng và quý giá nhất là một chai rượu đế loại một lít vẫn còn đầy . Sau khi dọn ra một điã hột vịt lộn, Ông Bảy đã với tay lấy chai rượu đế rót đầy vào một cái ly, và niềm nở mời Ông Giáo: “Lúc trước tao yêu nước CHMNVN của tao và chú mày cũng yêu nước VNCH của chú mày. Nếu mà gặp nhau là “dzớt” nhau cái đùng liền vì chẳng thằng nào chịu tha mạng sống cho thằng nào. Bây giờ chú mày là người mới đi tù dzìa. Còn tao là thằng già hết thời đã mất hết quyền thế. Cho nên anh em mình chỉ còn lại duy nhất một thứ nước này để mà yêu. Tao lớn tuổi hơn chú Hai nên làm hỗn uống trước nghe!”. Và Ông Bảy đã “dzô” một phát “trăm phần trăm”ngọt sớt hết sạch ly rượu. Lúc đó Bình đã hỏi một câu hỏi tò mò : “ Uả Bác Bảy đang làm việc trên Huyện Đội mà sao lại bị chuyển công tác về…. “làm việc” với bầy vịt này dzậy?” .Ông Bảy cười khà khà trả lời theo lối nói cà rỡn của dân Sóc Trăng : “Bà Mẹ nó ! Tao đánh Mỹ thì thắng lớn. Vậy mà khi đụng trận nhầm Mỹ...A thì đã bị thua đậm tới tuột quần và bay mất chức Huyện Đội Trưởng luôn đó bây ui” . Bình có được nghe phong phanh chuyện Ông Bảy “sờ mó” mấy ...chị em ta là mấy mụ Cán Bộ Phụ Nữ Huyện sồn sồn nên đã bị khai trừ khỏi Đảng
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 11VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICSVN và bị cho về vườn để giữ vịt luôn nên Bình đã tin lời thú tội trước “hoàng hôn trên cánh đồng quê” của Ông Bảy là chính xác 100 %. Nhìn hai ông già đã từng là kẻ thù “không đội trời chung của nhau” vì đã trót yêu hai cái nước (VNCH và CHMNVN) nay đã bị xóa tên, đang cùng nhau “yêu tha thiết” hết sạch một chai “nước mắt quê hương” mà Bình muốn rơi lệ cho cảnh huynh đệ tương tàn của một cuộc chiến tranh do ngoại bang gây ra rồi cũng chính ngoại bang đã chạy tội bằng cách nói những lời xỏ lá chẳng hạn như câu nói : “Viet Nam war, the war nobody wanted !”.( New York Time )Khoảng một năm sau đó thì An đi vượt biên trót lọt . An đã được Dì Út Pauline, đang dạy học tại Paris University, France, bảo lãnh về Paris để đi học lại. Bình thì số phận kém may mắn hơn vì sau chín lần vượt biên và ba lần ngồi tù không án, Bình cũng may mắn trốn thoát ra khỏi được V N. Tại quê nhà nghèo khổ, Ông Bảy thỉnh thoảng cũng rời chòi vịt ghé nhà “Chú Hai” nhưng không phải để cùng yêu...nước mắt quê hương nữa vì Ông đang bị khốn khổ vì bệnh đau bao tử. Ông ghé nhà Ông Giáo để nhận ít vỉ thuốc đau bao tử “Tagamet” của An gửi từ Pháp về để biếu “Bác Bảy”. Ông Bảy qua đời vào đầu thập niên 90 của thế kỷ trước. Ông Bảy được an táng tại Nghĩa Trang Nhân Dân của Xã.Vài năm sau Ông Giáo cũng giã từ vợ con để về Thiên Đàng trong cảnh cô đơn vì các con của Ông lần lượt đã nối gót nhau bỏ xứ ra đi. Ông Gíao nằm yên giấc ngàn thu tại Đất Thánh Công Giáo. Ông nhất quyết không chịu rời VN theo diện H.O.và cũng không chịu cho các con ở Âu Châu và Hoa Kỳ bảo lãnh Ông Bà theo diện đoàn tụ gia đình.Mùa hè năm 2008, cô bạn học TNA của Bình, người từng “chối Cha”như Thánh Phê rô đã chối Chúa 2000 năm trước , thông cảm hoàn cảnh không tiện về VN của Bình, nên khi về thăm quê cũ đã ghé thăm phần mộ của Ông Giáo dùm Bình làm Bình cảm động nhiều lắm... Sau đó
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 12VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIBình đã gọi điện thoại sang Pháp nhắn tin vui này cho An. An nói một câu làm cho Bình phải suy nghĩ rất nhiều về cảnh đời lưu vong “khóc cười theo vận nước nổi trôi.” An đã đề nghị với Bình như vầy: “Mai mốt nếu em có dịp về VN thăm mộ phần của Ba và Bác Bảy, em sẽ cố gắng xách theo một chai Hennessy và một chai Remy Martin đem ra cúng trước mộ phần của hai ông để hai ông già cùng yêu thêm... nước mắt quê hương mới của anh em tụi mình là Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ và Cộng Hòa Pháp.”MONG ĐỢI MỘT MÙA XUÂNTổ quốc thăng trầm lúc phế, hưng,Nước nhà xoay chuyển ắt vui mừng.Anh về dựng lại cây nêu cũ,Chị đến chia vui cặp bánh chưng.Trải mấy năm dài con biệt xứ,Mong từng tháng tận Mẹ rưng rưng.Xuân về đất lạ lòng chua xót,Xóm cũ làng xưa nhớ quá chừng...Nguyễn Hoàng Linh NJ USANgày Cầu Nguyện Cho Hòa Bình Thế Giới Mùng 1 tháng Giêng 2026
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 13VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIGỞI LẠI CHO HẢI VÂNNương vận thơ Thi Sĩ, Bác Sĩ Phan Thuợng HảiNhục thể tan theo gió Ải VânChốn ni dân chạy bỏ Trung PhầnQuê huơng cách trở mang hồn nướcViễn xứ quay về gởi xác trầnTổ quốc lan tràn bầy giặc cướpNon sông thấp thoáng lũ vô nhânNgài hòa quyện với đoàn người đãMáu thịt phơi trên đèo Hải VânNông gia hai lúa miệt vườn New JerseyĐể kính dâng huơng linh Danh tướng Ngô Quang TrưởngNgài qua đời ngày 22 tháng giêng năm 2007 tại VA USAvà tro cốt đã được đem về gởi theo gió trên Đèo Hải Vân
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 14VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIMÙA XUÂN ĐẦU TIÊN Ở XỨ NGƯỜITiếng chuông đồng hồ reo lúc 4 giờ 30 sáng.Tuấn mở mắt, trần nhà trắng hiện ra trong ánh đèn ngủ mờ mờ. Anh nằm yên vài giây, để chắc rằng mình đã thực sự tỉnh. Bên ngoài cửa sổ, bãi đậu xe còn phủ lớp tuyết trắng, lạnh và im lìm.Mùa xuân ở Mỹ không đến bằng tiếng pháo nổ giòn giã hay mùi nhang khói quyện trong sương sớm. Không có khay bánh mứt đầy màu sắc đặt trang trọng trên bàn thờ, cũng chẳng có những lời chúc tụng rộn ràng vang lên từ đầu ngõ. Xuân đến lặng lẽ, như một người khách lạ gõ cửa thật nhẹ. Nhẹ đến mức nếu không chú ý, người ta sẽ tưởng đó chỉ là tiếng gió lùa qua khe cửa sổ.Tuấn trở mình ngồi dậy, từng động tác chậm rãi để không đánh thức vợ con vẫn đang ngủ say. Ngoài kia, trời còn tối, tuyết mỏng phủ lên bậc thềm trước nhà, ánh đèn đường hắt xuống một màu vàng nhạt, lạnh và xa lạ. Anh khoác áo, bước ra khỏi phòng ngủ, mang theo cảm giác trống trải khó gọi thành tên.Căn bếp nhỏ sáng đèn. Ánh sáng dịu dàng ấy khiến Tuấn tạm quên đi cái lạnh bên ngoài. Anh mở tủ lạnh, lấy ra hũ thịt kho trứng nấu từ cuối tuần, món ăn anh cố nấu cho đúng vị quê nhà. Anh thêm một trái táo, một lon nước, xếp tất cả gọn gàng vào túi. Mở nồi cơm điện, hơi nước bốc lên mang theo mùi cơm nóng quen thuộc. Tuấn bới cơm vào hộp thủy tinh, đậy nắp cẩn thận, như thể chỉ cần sơ sẩy một chút là kỷ niệm cũng có thể tràn ra ngoài.Công việc ấy lặp đi lặp lại mỗi buổi sáng, quen đến mức tay làm mà đầu không cần nghĩ. Một nhịp sống đều đặn, chính xác, không thừa không thiếu, giống như cách anh đang sống nơi đất khách. Nhưng sáng nay, giữa mùi cơm nóng và ánh đèn vàng nhạt, lòng anh bỗng nặng trĩu hơn mọi ngày. Một khoảng trống mơ hồ len vào ngực, không đau, nhưng dai dẳng.Tết.Tết đầu tiên ở Mỹ.Tuấn đứng lặng một lúc lâu trong bếp, tay đặt lên nắp hộp cơm đã đóng kín. Anh hít một hơi thật sâu, như để giữ lại chút gì đó rất mong manh. Có thể là mùi Tết, có thể là ký ức, hoặc chỉ đơn giản là cảm giác mình vẫn còn thuộc về một nơi nào đó, cách đây nửa vòng trái đất. Nơi đây, không mâm cúng ông bà. Không tiếng chúc tụng rộn ràng đầu ngõ. Chỉ có tiếng máy sưởi khe khẽ và chiếc đồng hồ treo tường tích tắc lạnh lùng.Trong đầu chợt hiện về những cái Tết cũ ở quê nhà. Giờ này, nếu còn ở Việt Nam, anh vẫn đang ngủ say. Mười giờ sáng mới trở mình dậy, tắm rửa thong thả, khoác chiếc áo sơ mi còn vương mùi nước xả, rồi nổ máy chạy ra quán cà phê quen. Bạn bè đã ngồi đó, ly cà
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 15VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIphê bốc khói, câu chuyện kéo dài từ chuyện làm ăn đến chuyện đời, cười nói rôm rả. Cuộc sống khi ấy… nhẹ như gió.Còn bây giờ, năm giờ sáng là phải có mặt ở hãng. Không sớm hơn thì trễ ca, mà trễ ca là mất việc.Tuấn cho hộp cơm vào túi giỏ xách thermo, dừng lại nhìn nó thật lâu. Một bữa trưa giản dị đến mức khiến lòng anh se thắt. Thịt kho trứng, món ăn của Tết, giờ trở thành bữa ăn công nhân lặng lẽ nơi xứ người.Anh ngồi xuống ghế, tay đặt lên hộp cơm, mắt lặng lẽ nhìn ra cửa sổ. Trong lòng Tuấn tràn ngập những suy tư: “Liệu con trai mình có nhận ra giá trị của những gì ba mẹ đang hy sinh không? Liệu một ngày nào đó, con sẽ hiểu hết những đêm khuya tê tái, những buổi sáng giá rét mà mẹ con phải bước ra ngoài làm việc để giữ cho gia đình này còn đứng vững?”Ðang chìm trong những dòng suy nghĩ mông lung ấy, Tuấn bỗng nghe giọng con trai khẽ vang lên từ cửa phòng:- Ba…Tuấn quay lại. Kiệt đứng ở cửa phòng, tóc bù xù, mắt còn ngái ngủ. Cậu mặc chiếc áo thun cũ, dáng người gầy đi nhiều so với ngày mới sang.Tuấn hỏi, giọng hạ thấp, sợ làm vỡ buổi sáng yên ắng:- Sao con dậy sớm vậy?Cậu con trai dụi mắt.- Con nghe tiếng ba mở tủ lạnh… Hôm nay là mùng Một hả ba?Tuấn khựng lại. Anh gật đầu.- Ừ… mùng Một.Tuấn bước lại, đặt tay lên vai con. Bàn tay anh thô ráp, lạnh vì sương sớm.- Ba biết con chưa quen với cuộc sống mới, nhưng không sao. Rồi từ từ con quen. Quan trọng là con chịu học, chịu làm người tử tế.Kiệt nhìn xuống sàn nhà.- Con sẽ cố gắng…Hai chữ ngắn ngủi ấy làm tim Tuấn nhói lên. Anh nhớ đến những ngày ở Việt Nam, khi thằng bé mười sáu tuổi, bỏ học, theo bạn bè đi nhảy đầm, nhậu nhẹt, về nhà lúc nửa đêm, mắt đỏ ngầu, mùi rượu nồng nặc. Những đêm vợ chồng anh ngồi chờ con trước cửa, vừa giận vừa sợ.Vì con, họ bỏ lại tất cả.Tuấn khoác áo, cầm túi cơm. Trước khi ra cửa, anh quay lại nhìn con.- Ba đi làm. Con ngủ thêm chút nữa rồi chuẩn bị đi học.- Dạ.Cánh cửa khép lại. Bên ngoài, trời còn tối, tuyết mỏng phủ trắng lối đi. Tuấn bước nhanh, hơi thở bốc khói. Mỗi bước chân như kéo theo một câu hỏi không lời: liệu hy sinh này có đáng không?-oOo-
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 16VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠILan, vợ Tuấn, đến tiệm làm móng tay và tóc lúc 9 giờ sáng. Trời còn lạnh. Chị đẩy cửa, mùi hóa chất xộc lên. Con nhỏ chủ tiệm, tóc nhuộm màu vàng óng, nói nhanh:- Morning, chị Lan!Lan gật đầu:- Good morning.Chị vội đi thẳng ra phía sau tiệm, khoác tạp dề lên người, bắt đầu một ngày làm việc dài. Việc đầu tiên là giặt khăn. Cả đống khăn dày ướt sũng, nặng trịch khiến chị hơi chùn bước. Lan đổ khăn vào máy, thêm bột giặt, rồi bật máy. Tiếng máy chạy ầm ầm vang lên, lấp đầy không gian tĩnh lặng. Chị dựa lưng vào tường, thở dài, cảm giác mệt mỏi dâng lên từ sáng sớm.Một cô thợ khác, người Việt, ghé sát bên, nói khẽ:- Mới sang hả chị?- Ừ…Lan chỉ đáp, miệng khẽ mím lại, mắt nhìn chỗ khác.- Ráng nha. Ban đầu ai cũng vậy.Lan cười gượng.Chưa kịp nghỉ, con nhỏ chủ, gọi:- Chị Lan! Come here! Shampoo cho bà khách này đi!Một bà khách Mỹ ngồi xuống ghế. Lan cúi đầu gội tóc cho khách. Nước ấm chảy qua tay, nhưng lòng chị lạnh. Bà khách nhắm mắt, không nói gì.Lan nhẹ nhàng:- Is the water okay?- Uh-huh.Xong việc, Lan cúi đầu, cảm ơn:- Thank you! Thank you, very much!Bà khách đứng dậy, để lại vài đồng tip lẻ. Chị nhìn số tiền trong lòng bàn tay, tim nhói lên. Ở Việt Nam, chị từng là người phụ nữ tươm tất. Giờ đây, chị đếm từng đồng tiền tip.Buổi trưa, tiệm đông khách. Lan chạy tới chạy lui. Bóp chân, bóp tay. Lau ghế. Lau sàn.Một bà khách khác khó tính:- You missed a spot.Lan cúi xuống lau lại và luôn miệng nói:- I’m sorry!Bà ta lắc đầu, tỏ vẻ khó chịu. Lan cắn môi, không dám nói gì.Đến chiều, con nhỏ chủ tiệm gọi:- Chị Lan, chùi mấy cái bồn pedicure rồi dọn dẹp bathroom luôn nha…Lan hiểu ngay. Chị lấy găng tay, cây chà. Nhà vệ sinh hôi. Bồn cầu dơ. Lan quỳ xuống, cọ từng chút. Tay chị run. Nước tẩy xộc mũi. Nước mắt trào ra, nhưng chị nuốt xuống. Không được khóc ở đây.Đột nhiên, một khách hàng lớn tuổi bước vào tiệm. Bà ta lạnh lùng, giọng mỉa mai:
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 17VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI- You people always say sorry. Don’t you know how to do your job?Lan cứng người, tim như muốn rụng. Chị cúi đầu, cố bình tĩnh:- I… I’m sorry, ma’am.Nhưng bà ta không dừng lại:- Where are you from?Lan ngập ngừng trả lời nhỏ, giọng run run:- Vietnam…- No wonder. I can tell…Lan cảm giác như bị tát mạnh vào mặt. Chị khựng lại, nước mắt dâng trào. Tay vẫn phải tiếp tục công việc. Bà ta lại nhếch mép:- I come here to relax, not to deal with this kind of service.Lan ôm mặt, bước vào phòng sau, nghẹn ngào. Một cô thợ khác chạy theo:- Chị Lan… thôi, ráng đi chị.Lan lắc đầu:- Em ơi… chị không chịu nổi… chị buồn vì bị coi thường.Cô thợ nắm tay Lan:- Ai mới qua cũng vậy. Nhưng chị còn gia đình. Ráng lên.Lan hít sâu, lau nước mắt. Khi quay lại, bà khách lớn tiếng:- Is this how you run a business?Lan hít một hơi thật sâu, quỳ xuống, tiếp tục công việc. Mỗi động tác như đè lên lòng tự trọng. Khi xong, bà ta ném tiền tip lên bàn:- Don’t expect a good review.Lan cúi đầu, thầm nhủ: “Ráng vì con… ráng vì con.”-oOoTối, về nhà, Lan không nói gì. Tuấn nhìn thấy đôi tay vợ run nhẹ. Anh hỏi:- Hôm nay đi làm có chuyện gì không được vui phải không em?Lan im lặng rất lâu, rồi nói khẽ:- Có người nói em… ‘You people’… Em chưa bao giờ thấy mình nhỏ bé như vậy.Tuấn ôm vợ thật chặt:- Em không nhỏ. Em đang hy sinh.Lan nấc lên:- Em chỉ mong con mình… không bao giờ phải cúi đầu như vậy.Tuấn gật đầu:- Nó sẽ không. Vì ba mẹ nó đã cúi rồi.-oOo-
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 18VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠISáng hôm sau, đồng hồ reo lúc bốn giờ rưỡi. Lan bật dậy theo thói quen. Tuấn đã thức, đang lặng lẽ xếp cơm hộp. Mùi trứng chiên thoang thoảng trong căn bếp nhỏ. Anh nói nhỏ:- Em nghỉ một hôm đi…Lan lắc đầu:- Không được. Nghỉ là mất tiền, không được tiền típ…Trước khi ra khỏi nhà, Tuấn đứng nhìn ra cửa sổ. Tuyết mỏng phủ trắng sân trước. Anh nghĩ: “Một ngày nữa bắt đầu. Một ngày để làm việc, để sống… và để hy sinh. Bao giờ con mình mới hiểu hết?”-oOoCùng giờ đó, ở một trường trung học cách tiệm Lan làm chừng 20 dặm, Kevin, tên Mỹ của Kiệt, con trai họ, ngồi im trong lớp, mắt lim dim trên bàn học. Ánh sáng trắng từ đèn trần chiếu xuống, khiến những nét mệt mỏi trên khuôn mặt cậu càng hiện rõ. Ðôi mắt thâm quầng, tóc rối bời, vai gầy khẽ run khi cậu dựa người vào bàn.Đêm qua, cậu nghe tiếng ba mẹ thì thầm ngoài phòng khách. Không rõ hết lời nói, nhưng tiếng mẹ nghẹn lại, tiếng ba im lặng đến mức nặng trĩu. Cậu nhớ những giọt nước mắt lặng lẽ của mẹ, nhớ bàn tay chai sần của ba khi bưng cơm hộp ra xe giữa sương giá. Cậu nhắm mắt, tự hỏi:- Ba mẹ có thực sự phải chịu đựng như thế này vì mình sao?Tiếng bước chân của cô giáo vang lên khiến Kevin giật mình. Cô đi vào lớp, ánh mắt nhanh chóng quét qua các học sinh, rồi dừng lại ở cậu. Giọng cô dịu dàng, nhưng vẫn mang theo sự nghiêm khắc:- Kevin Nguyen?Cậu ngẩng đầu, gật gật:- Yes?- Come see me after class.Tiếng thở dài nhẹ hẫng trong lồng ngực. Kevin biết sẽ không dễ chịu chút nào. Cậu ngồi xuống, cố tập trung nhìn bảng, nhưng những con số, những công thức, những dòng chữ trôi qua trước mắt mà chẳng hề vào đầu. Mỗi tiếng tích tắc của đồng hồ trên tường như nhắc nhở cậu: “Điểm số tụt, bài tập chất đống, ba mẹ đang cực khổ ngoài kia…”Cuối buổi học, Kevin đứng trước bàn cô giáo. Cô nhìn cậu bằng ánh mắt vừa lo lắng vừa nghiêm nghị. Giọng cô nhẹ nhàng, nhưng lại khiến cậu cảm thấy áp lực:- I’ve noticed you’ve been late a lot. And your grades… dropped.Kevin im lặng. Cậu nuốt một hơi dài, cảm giác như tất cả những lỗi lầm, những thiếu sót, những ngày trốn học, những buổi về nhà muộn đều bị gói gọn trong câu nói đó.Cô giáo tiếp tục, giọng trầm xuống, như muốn truyền cho cậu một chút tin tưởng:- I don’t know what’s going on at home, but you’re capable of more.Kevin buột miệng, giọng lạc đi:
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 19VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI- My parents work very hard. They don’t complain. But I know.Câu nói vừa bật ra khiến chính cậu cũng bất ngờ. Kevin biết, cô giáo nhìn cậu khác đi, ánh mắt không chỉ là nghiêm khắc mà còn là hiểu biết, và có phần cảm thông.Cô gật đầu, nụ cười khẽ nở trên môi:- If you want help, we’re here. You just have to try.Kevin cúi đầu, tay bấu chặt thành nắm. “Thank you,” cậu nói khẽ, nhưng trong lòng lại dâng lên một cảm giác vừa bẽ bàng, vừa hãnh diện. Bẽ bàng vì mình đã để cha mẹ chịu cực, để điểm số tụt dốc. Hãnh diện vì nhận ra ba mẹ không bao giờ than vãn, và cậu bắt đầu tự nhủ: “Mình phải làm gì đó… để ba mẹ đỡ khổ.”Cậu bước ra khỏi lớp, vai thẳng hơn, dáng đi không còn hẫng hững như trước. Trong lòng, một điều gì đó thức tỉnh: sự trưởng thành không đến từ một lời khuyên hay một bài học trên lớp, mà từ những ngày quan sát cha mẹ, từ những hy sinh thầm lặng, từ những nước mắt lặng lẽ. Kevin chợt thấy mình lớn hơn một chút, thấy mình có trách nhiệm với chính cuộc đời và với gia đình.Ngoài cửa sổ lớp học, nắng xuân yếu ớt xuyên qua những tán cây, chiếu lên gương mặt cậu. Một tia sáng nhỏ thôi, nhưng đủ để làm Kevin cảm nhận: mùa xuân này không chỉ có tuyết trắng và gió lạnh, mà còn có hy vọng, sự chịu đựng và lòng quyết tâm mới.-oOoLan đang cúi rửa bồn thì điện thoại rung trong túi áo. Tin nhắn từ trường. Chị giật mình, tay run. Chị dùng google translate dòng tin nhắn qua điện thoại, đọc đi đọc lại:“Chúng tôi xin thông báo rằng Kiệt đã chủ động trao đổi với giáo viên về việc học sau giờ. Cháu thể hiện thái độ hợp tác tích cực.”Lan áp điện thoại vào ngực, hít sâu. Lần đầu tiên sau nhiều tháng, ngực chị nhẹ đi một chút.Tối đó, Tuấn đang sửa lại đôi giày cũ thì con trai bước ra.- Ba.- Con… con đăng ký lớp học thêm sau giờ học.Tuấn đứng sững.- Con muốn học lại. Con không muốn… để ba mẹ cực như vậy.Lan bước tới, bật khóc lần nữa, nhưng lần này là nước mắt của niềm hy vọng. Tuấn ôm con vào lòng, giọng run:- Ba mẹ không cần con trả ơn. Chỉ cần con sống cho ra người.Ngoài kia, gió xuân thổi nhẹ qua cửa sổ.Mùa xuân đầu tiên ở xứ người không có pháo hoa. Nhưng có hy sinh. Có nước mắt. Và có một tương lai đang được đánh đổi từng ngày.=============================================================
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 20VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIY Thy Võ Phúhttps://www.lulu.com/spotlight/phuvohttps://www.facebook.com/[email protected]ễn Hành Hoa Hồng (Rose Parade) Lệ thường mùng một Tết Tây,Xem Rose Parade xứ nầy toàn hoa.Xe hoa chứng tỏ tài ba,Kỹ thuật tân tiến tung ra diễn hànhĐoàn người đẹp khỏe bước nhanh,Trong nhạc kèn trống rộn ràng mừng xuân.Trẻ trung ngàn kẻ đẹp xinh,Như trên tiên cảnh, người tiên giáng trần.Pasadena vốn đã đẹp sang,Toàn cầu kéo đến rộn ràng xem qua.Hình gì cũng kết bằng hoa,Nhiều bang quận, lại vài nước tham gia.Khoe ra kỹ thuật, tân thời tài ba.Trẻ trung ta đến Pasadena.Nay già yếu sức nằm nhà Tivi.Nhật Quang Phi Hồ (Jan2026)
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 21VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠILỜI MỞ ĐẦU : Hoàng Thục Uyên ???Mùa Xuân đến, cây ươm chồi nảy lộcMùa Xuân về, cây kết trái đầy cànhXuân mang lại bao niềm vui hạnh phúc,Mẹ thiên nhiên ban cho địa cầu... .....năng lực sống vô biênXuân đã về Đất Trời đẹp vô tânMẹ thiên nhiên tạo Vũ Trụ nhiệm màuTrời Đất mênh mông nhưng tất cả là MỘTMỘT là tất cả trong Vũ Trụ mênh mông... H.T.U.
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 22VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIXUÂN VỀ MỘT THOÁNG SUY TƯ ????Biết bao mùa Xuân vui đã đếnRồi lại đi trong nỗi nhớ mong chờXuân năm xưa, không bao giờ trở lạiNhưng kỷ niệm vẫn còn mãi trong tim.Gió se lạnh, nhẹ lùa qua khe cửaLò sười hồng mang hơi ấm quanh nhàXuân Bính Ngọ, gia đình vui hạnh phúcĐầy niềm tin và hy vọng trong ta.Nhìn ra xa, bao người đang đói lạnhNỗi đau thương của những kẻ không nhà!Trong hạnh phúc, mới thấy sự đau khổCủa bao người không may mắn mắn như ta.Trong bóng tối, ta tìm ra ánh sángKhi hơn thua, nhìn lại sự thuận hòaLỡ đắm tham, ta tìm ngay buông xảTrong hận thù, tìm bác ái, vị tha.Điều chỉnh Tâm, cuộc sống luôn an lạcNhờ Trí Tuệ sẽ thoát khỏi u mêDựa vào Tâm Linh, sẽ bớt vơi đau khổVì biết rằng \" Khổ/ Vui đến, do ta \"Xuân đã về, tràn niềm vui hạnh phúc.Bên kia địa cầu, đang tan nát hận sầu !Trung đông, đạn, bom oán thù chồng chấtAi tạo chiến tranh? Ai gây oán, khổ đau ?
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 23VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIChiến tranh luôn gây đau thương mất mátXây dựng dài lâu, nhưng tàn phá rất mau!Dù đàm phán mong chiến tranh chấm dứtNhưng Chánh/Tà khó hiệp ước nhường nhau!Lý lẽ gì, khi kẻ ác không ý thức?Bởi tham/sân/si và ý tưởng cuồng ngôngĐịa ngục/Thiên Đường do con người tạo dựngHạnh phúc, khổ đau cũng gây bởi nơi mình.Năm Ất Tỵ nhiều thiên tai lũ lụt!Riêng Á Châu, động đất, cuồng phong,... sạt lở hoành hành..Hàng triệu dân lành đau thương mất mát!Nỗi đau thương, vang thấu tận Trời xanhKhi chơi vơi hãy tìm nơi nương tựaHướng về tâm linh,ấm áp tâm hồnCầu nguyện Trời, tăng thêm nguồn năng lựcBởi Trời cao, tạo dựng nên địa cầu.Xuân đã về đất trời đẹp vô tậnMẹ thiên nhiên tạo Vũ Trụ nhiệm màuTrời Đât mênh mông nhưng tất cả là MỘT,MỘT là tất cả trong Vũ Trụ mênh mông.Hoàng Thục Uyên ? Năm 2025
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 24VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICHÀO ĐÓN XUÂN BÍNH NGỌ, NĂM 2025 Bình mình lấp lánh qua cửa sổGió Xuân lướt nhẹ thoáng qua mànhNụ hồng lung linh vừa chớm nởCó đôi bướm nhỏ đậu trên cànhThu Đông lá rụng trụi cây xanhChồi non xắp trổ lộc vào XuânThế gian đang vui mừng đón TếtChuẩn bị một năm mới an lànhẤT TỴ năm cũ vừa đi quaBÍNH NGỌ sắp sửa đến từng nhàMong cho quanh năm vui thịnh vượngAn lành, hạnh phúc khắp gần xaTrong nhà ấm cúng đón ngày XuânHoa cúc, hoa mai nụ đầy cànhHoa lan, hoa hồng tươi trong nắngMẫu đơn, vạn thọ sắc hương thanhTrái cây ngũ quả xếp trên bànTrà bánh, hương hoa chuẩn bị xongBánh chưng, bánh tét đôi ba cặpTất cả dâng cúng những ngày Xuân Quê hương xa lắm nửa Địa Cầu Những ngày tết cũ đã về đâu?Một thoáng nhớ thương trong tiềm thức!Hình bóng ngày xưa cũng phai mau!
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 25VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITiếng pháo Giao Thừa nổ xa xaGiờ phút linh thiêng đến mọi nhàDâng nén Tâm Hương lên Trời Đất Trầm Hương trà quả cúng Ông BàThành tâm cầu nguyện cho thế gianNhân loại Năm Châu sống bình an Không có chiến tranh không thù oán Tất cả hận thù đều tiêu tanCầu cho Thế Giới sống an lành Trần thế bình yên không chiến tranhKhông chút thiên tai, không dịch bệnhNhân gian hòa ái sống thành bình.Cầu cho gia quyến được an khangCon cháu khỏe mạnh sống bình anGia đình an vui đầy hạnh phúcDuyên tạo phúc lành cho thế gianĐêm 30 Tết đến thật nhanhGió Xuân se lạnh thật yên bìnhKhông gian bao la trong thanh tịnhXuân về, hạnh phúc khởi đầu năm CHÚC MỪNG NĂM MỚI KHỎE MẠNH AN KHANG HẠNH PHÚC THỊNH VƯỢNG Hoàng Thục Uyên Xuân BÍNH NGỌ 2025
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 26VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIĐầu Năm Khai Bút(Tung Hoành Trục Khoán)Năm châu bốn biển chân thành nguyệnMười phương tám hướng rỡ ràng vuiXướngNăm nay Bính Ngọ đón niềm vuiChâu chấu làm xe phải giật lùiBốn tiết giao tình người dứt khổBiển trời kết nghĩa kẻ ngưng xuiChân tâm hỷ xả đừng cay đắngThành ý từ bi gắng ngọt bùiNguyện cả muôn loài luôn hạnh phúcMười phương tám hướng rỡ ràng vuiThanhSong ntkpCA. 01/01/2026
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 27VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI ĐỒI GIÓ HÚ Phong Châu IO Kha sống một mình trong căn nhà ở lưng chừng Đồi GióHú được bao bọc bởi rừng thông xanh lộng gió. Thực ra đóchỉ là một cái chòi lớn chứ chẳng phải là một ngôi nhà như tên gọi. Chòi có mái lợp bằng những tấm tôle cũ sét loang lổvà vách là những tấm ván còn nguyên những bợn xù xì của vỏ cây thông màu nâu đen lổ chổ. Muốn đến được căn chòi này thì phải leo lên con dốc chừng ba trăm mét bằng con đường mòn nhỏ len lỏi giữa rừng thông hai bên đầy cỏ lau vàhoa dại. Cách dưới chân đồi chừng năm trăm mét là ngôi làng nhỏ gồm khoảng chục gia đình của người dân thiểu số Kô Hô. Đồi Gió Hú là cái tên do O Kha đặt và nói cho những người có dịp mạo hiểm ghé thăm căn chòi của O. Có người hiếu kỳmuốn biết tại sao lại có tên Đồi Gió Hú thì O Kha chỉ nghiêm sắc mặt mà nói: - Muốn biết tại sao thì cứ ở lại đây một đêm là biết… Nghe câu nói lạnh lùng của O khiến người ta cảm nhận ra một điều gì đó có vẻbí ẩn đang được che giấu. Sự bí ẩn về căn chòi và người phụ nữ tên Kha một dạo được bàn tán xôn xao của những người dân Đà Lạt vào những năm ở thập niên 50 của thế kỷ trước khi vùng cao nguyên Langbian còn được gọi là Đồng Nai Thượng trực thuộc lãnh địa của hoàng gia nhà Nguyễn dưới cái tên Hoàng Triều Cương Thổ. Người ta truyền miệng với nhau rằng O Kha vốn là một cô gái Huế, quê quán ở làng Kim Long phía tả ngạn của sông Hương, nơi nổi tiếng có nhiều gái đẹp của đất thần kinh. Tương truyền hai câu thơ “Kim Long có gái mỹ miều. Trẫm thương trẫm nhớ trẫm liều trẫm đi” là của vua Thành Thái để nói lên gái Kim Long “sắc nước hương trời” như thế nào!Khi vùng Cao Nguyên Trung Phần bao gồm cả Đà Lạt, Ban Mê Thuột, Pleiku thuộc lãnh thổ của triều Nguyễn thì vào thời đó những ai muốn đến Đà Lạt lập nghiệp không phải là dễ, phải có hai người đứng ra bảo lãnh mới được nha công an hoàng triều trực thuộc văn phòng quốc
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 28VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠItrưởng cấp phép. Trong khoảng thời gian 1936 đến 1955 đa số những người được đến lập nghiệp tại Đà Lạt là dân Thừa Thiên - Huế. Khi vào đây họđược sống tập trung ở một số khu vực như ấp Ánh Sáng, Ấp Số 4, Ấp Số6 và khu vực Cầu Quẹo, có người đi xa hơn, lên tận cây số 7, cây số 9. Dần dà dân chúng tản mát ra tứ phía tạo thành khu đô thị mà trung tâm nằm trên một ngọn đồi có một ngôi chợ làm bằng gỗ, mái bằng tôle gọi là “Chợ Cây” là nơi tập trung buôn bán của các sắc dân của vùng cao nguyên thời bấy giờ. Vài năm sau chợ này được xây bằng các vật liệu mới. Thời Đệ Nhất Cộng Hòa, Chợ Cây biến thành Hội Trường Hòa Bình khi khu chợ mới như hiện nay được xây lên ở một khu đất trũng gần đó vào năm 1958 vàđược khánh thành vào năm 1960.O Kha là một trong những người nằm trong đợt đầu tiên được thân nhân là người cậu tên Có, một viên đội trong đội ngự - lâm - quân bảo lãnh cho vào sống ở Đà Lạt. Đội Có đi lính Tây có dạo được đưa qua tận xứAlgerie, sau khi trở về nước được sung vào đoàn ngự – lâm - quân đồn trútại dinh I của vua Bảo Đại. O Kha ngụ tại nhà của Đội Có tại ấp Ánh Sáng. Thế thì tạo sao O Kha lại đang sống ở một nơi xa thành phố và chung đụng với dân tộc Kô Hô như vậy? Những người lớn tuổi sống tại Đà Lạt vào thời đó hầu như đều biết câu chuyện của O Kha và họ truyền miệng nhau từngười này sang người khác.Vào một buổi sáng mùa đông rất lạnh - lạnh thấu xương – như lời của những người dân xứ Huế của thời mà nhiều người “áo không đủ ấm”, sương mù còn lảng vảng trên những ngọn tre oằn cành trên mặt nước dòng sông Hương ở bờ bắc, một con thuyền nhỏ có mái vòm cong đan bằng tre rời bến chở theo hai người đàn bà. O Kha được bà Mại là vợ của ông Đội Cólặn lội từ Đà Lạt ra tới Huế để đưa O vô Đà Lạt sau khi chồng của O chết do bệnh lao. O Kha tuổi mới ngoài ba mươi, vẫn còn trẻ đẹp như một thiếu nữ chưa lập gia đình, không có con nên việc từ bỏ làng để ra đi cũng không có gì vướng víu tuy trong lòng O vẫn cảm thấy mắc mứu những điều lo ngại. Không biết rồi đây nơi xứ lạ quê người cuộc sống sẽ ra sao! Hai người đàn bà, một ngồi ở phía đầu thuyền, một ngồi ở phía cuối thuyền, không ai nói với ai một lời nào cho đến khi chiếc thuyền nhỏ cập vào một bến đògần cầu Gia Hội. Chiếc xe kéo đưa hai người đàn bà đến ga xe lửa. Giữ hai tấm vé trong tay, bà Mại nắm lấy tay O Kha dắt lên tàu ngồi ở băng ghế
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 29VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIdài bằng gỗ. Tàu chạy. Cuộc hành trình hai ngày hai đêm đoạn đường dài Huế - Đà Lạt khiến O Kha cảm thấy mệt mỏi và tự trách mình tại sao phải bỏ quê để vào một nơi quá xa xôi. Bù lại, khi nhìn ra ngoài cửa con tàu, O Kha cũng cảm thấy thấy thích khi tàu chạy qua các khu dân cư, những cánh đồng ruộng xanh, những rừng cây, rừng dừa cùng những bờ biển, núi non…cứ chạy thụt lùi ngược chiều với con tàu. Nhìn cảnh sinh hoạt nơi các sân ga con tàu dừng lại cho khách hàng lên xuống O Kha cũng thấy vui và lạ mắt. O không nhớ hết tên những ga, nơi con tàu dừng lại nhưng O cũng không quên những cái tên nghe rất hay như ga Faifo, ga Tam Quan, ga Bồng Sơn, ga Quy Nhơn, ga Diêu Trì, ga Nha Trang, ga Tháp Chàm. Đặc biệt khi tàu đến ga Tháp Chàm, bà Mại và O xuống tàu chuyển sang một chuyến tàu khác để đi Đà Lạt. Bà Mại nói với O rằng “vì tàu lửa phải chạy lên dốc cao nên phải có một đầu máy và những toa tàu đặc biệt córăng cưa để bám vào đường rây cho tàu khỏi bị tuột dốc”. Đó là đoạn đường từ đèo Krông Pha lên tới Đà Lạt.Rời Huế vào một buổi sáng mùa đông, O Kha những nghĩ mình sẽkhông còn phải chịu đựng cái lạnh nhức xương ở làng Kim Long. Nhưng khi con tàu con tàu ì ạch trườn lên những đoạn dốc quanh co ven núi cũng là lúc cơn gió lạnh từ ngoài tạt vào mặt O thì O lại nghĩ tại sao mình lại bỏnơi lạnh giá để vào nơi lạnh lẽo như thế này. Nhìn phong cảnh hai bên khi con tàu chạy với tốc độ của người đi bộ O cũng lấy làm thích nhưng khi nghĩ tới những ngày tháng sắp tới thì trong bụng O cũng lo âu không ít mặc dầu O đã nghe những lời của người cậu qua lời bà Mại là sẽ có một đời sống “không cực khổ như ngoài mình”. Tại Đà Lạt ông Đội Có nhận được điện tín của vợ từ Huế gửi vào năm hôm trước báo cho ông hay là hai mợcháu sẽ đến ga Đà Lạt vào buổi chiều ngày ngày 26 tháng 3 năm 1946. Hôm đó ông Đội Có mượn được chiếc xe jeep của sếp lái đến tận ga để đón vợ và O Kha về nhà ở ấp Ánh Sáng. Một đêm ngủ vùi sau chuyến đi dài mệt mỏi, O Kha tung mền thức dậy mà cảm thấy vẫn còn thèm ngủ. Nhưng cái lạnh ở xứ cao nguyên này làm cho đầu óc O tỉnh táo nhẹ nhõm hẳn và hình như O cũng đã cảm nhận được sự hội nhập mau mắn của mình đối với khung cảnh thiên nhiên nơi đây vẫn còn đậm màu hoang dã. O đến trước cửa sổ đưa mắt nhìn ra ngoài
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 30VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIthì thấy cả một màn sương lam đang la đà phủ trên mặt nước hồ Grand Lac (1) ở bên kia chiếc cầu ngắn có tên là cầu Ông Đạo (2). Xa xa hơn một chút là liên tiếp những ngọn đồi cao đồi thấp cỏ xanh um, sau O được biết đó làĐồi Cù. Nơi O đang ở gọi là Ấp Ánh Sáng, một trong những khu xóm đầu tiên của thành phố Đà Lạt mà theo lời ông Đội kể thì ấp này được hình thành đồng thời với Ấp Hà Đông vào những năm 1936 – 1937. Ấp Hà Đông gồm dân của tỉnh Hà Đông ngoài Bắc được đưa vào Nam trước cuộc chiến tranh Pháp Việt bùng nổ, nơi đây là khu chuyên trồng các loại rau củ cógiống từ Pháp đưa qua, đặc biệt là dâu Tây. Còn Ấp Ánh Sáng thì toàn dân Huế, đa phần cũng làm nghề trồng rau xanh như bắp cải, cà rốt, khoai tây, su lơ, su su…một số trồng các loại hoa.Khoảng một tuần sau khi đặt chân đến đất Đà Lạt O Kha được bà Mại dắt đi chợ, ngoài việc mua sắm thức ăn và đồ dùng lặt vặt trong nhà, bà còn đưa O vào tiệm may để đặt may cho O hai chiếc áo dài. Bà nói với O: “Ởđây đàn bà con gái đi ra đường là phải mặc áo dài chứ không(1) Grand Lac: Hồ Xuân Hương (2) Cầu Quản Đạo hoặc cầu Ông Đạo: Quản đạo là viên chức cai trịmột tỉnh nhỏ hoặc một thành phố. Quản đạo thời đó là ông Phạm Khắc Hòe. Đạo là tỉnh hoặc thành phố, tên gọi dưới triều nhà Nguyễn.mặc đồ ngắn”. Bà ghé tiệm bán đồ ấm nằm trên đường Rue Annam(3) để mua cho O chiếc áo laine màu xanh đậm và đôi guốc sơnmàu đen. Nhớ lúc còn ở ngoài Huế O chỉ mặc áo dài những khi đi ăn đám kỵ đám giỗ hoặc trong mấy ngày tết để đón bà con đến thăm. Trên đường về bà Mại nói với O: “Vài bữa nữa cậu sẽ đưa mợ và con đến dự một bữa tiệc do viên quản lý người Pháp ở trong khu Cité Decoux mời” (4). Bà còn nói với O rằng: Cité Decoux là khu nghỉ mát của lính hải quân Pháp, khu này nằm ở hướng bắc, cách thành phố ba cây số, ông Đội trước kia đi lính Tây nên ông nói tiếng Tây khá rành và thường giao du với một số người Pháp ở Đà Lạt trong đó có ông Claire Dubois, sĩ quan giải ngũ và được giao quản lý khu vực Cité Decoux. Tuy gọi là thành phố (cité) nhưng nơi đó chỉ có chừng hai chục căn biệt thự xây dựng theo kiểu Âu Châu thời đầu thế kỷ hai mươi. Bà còn kể cho O rất nhiều chuyện có liên quan đến thành phố Đà Lạt, đặc biệt là chuyện của “Ngài Ngự” tức là vua
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 31VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIBảo Đại. Vua rất thương và dành nhiều ưu đãi cho dân Thừa Thiên – Huếvào định cư ở Đà Lạt, trong đó có việc cấp cho họ có thẻ Carte d’ identitétức là một loại thẻ căn cước chứng nhận cư dân của Hoàng Triều Cương Thổ. Ai cầm được thẻ này trong tay thì có thể đứng ra bảo lãnh cho thân nhân hay người quen vào ở Đà Lạt. Bà còn kể chuyện nhiều lần ông Đội được ông Claire Dubois rủ đi săn ở Tour de Chasse mà người Việt thường gọi là “Vòng Săn Lâm Viên” chạy từ đầu nguồn hồ Than Thở cho đến gần tận chân Núi Bà, lối vào các buôn làng của người Thượng miệt cây số 9 đểđến Suối Vàng Suối Bạc và đập thủy điện Ankroet. ***Trong bữa tiệc diễn ra tại khách sạn Palace gia đình ông Đội Có được sắp xếp ngồi gần bàn viên quản lý Cité Decoux. Sở dĩ như vậy là do ông (3): Rue Annam: Tên đường thời đó ghi bằng tiếng Pháp. Thời Đệ Nhất Cộng Hòa đổi sang tiếng Việt. (4) Jean Decoux: Tướng hải quân Pháp. Toàn quyền Đông Dương 1940 -1945 Đội có nói với Claire Dubois là có đứa cháu gái xinh đẹp từ ngoài trung mới vào Đà Lạt mà ông muốn giới thiệu. Đối với O Kha, trước khung cảnh vàngười xa lạ O không khỏi bối rối và có phần lo sợ mặc dù ông Đội và bà Mại đã tìm cách giải thích và trấn an O vì trong tương lai O sẽ được tiếp xúc với nhiều giới tai to mặt lớn ở Đà Lạt. Tuy chỉ là một viên đội nhưng ông Đội có sựgiao tiếp rộng rãi với nhiều người trong chính quyền cũng như giới thương gia giàu có ở Đà Lạt. Trong quá khứ ông cũng đã giúp nhiều thương gia có được những giấy phép đặc biệt để kinh doanh kể cả việc nhập cảng một số mặt hàng xa xỉ từ Pháp và một số nước ở Âu Châu.Trong suốt buổi tiệc O Kha chẳng những không hiểu những câu chuyện giữa ông Đội Có và những người Pháp mà O cũng không hiểu chuyện của những người Việt Nam trao đổi với nhau. Họa hoằn O mới nghe được đôi câu tiếng Việt từ những thực khách ngồi bàn bên cạnh. Vềthức ăn thì bà Mại là người lấy những món ăn cho vào dĩa của O chứ O cũng không biết cầm muỗng cầm nỉa thế nào. O chỉ ăn vài cọng rau vàmiếng thịt hầm do bà Mại ép mãi. Giữa buổi tiệc ồn ào bởi tiếng cười tiếng nói, O Kha cảm thấy vô cùng khó chịu. O muốn rời bàn tiệc chạy ra ngoài
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 32VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIđể về nhà. Cũng vừa lúc đó, ông Claire Dubois tay cầm ly rượu bước tới và cúi gật đầu chào ông Đội và mọi người trong bàn. Ông ta cũng không quên nhìn thẳng vào O Kha và cúi dầu thấp hơn để chào O. Ông ta nói điều gì đó với ông Đội Có rồi hai người cùng đứng lên nâng ly đồng thời mọi người trong bàn cũng đồng loạt đứng dậy và nâng ly. Bà Mại cầm sẵn một ly rượu trong tay đưa cho O Kha và bảo O uống để đáp lễ ông Claire Dubois. Thấy mọi người uống rượu một cách vui vẻ, O Kha cũng đành đưa ly rượu lên miệng uống. Xong O ngồi phịch xuống ghế, mặt đỏ gay và đầu óc nghe chừng như có muôn ngàn tiếng sấm tiếng sét đang nổ rang. Và O không còn biết gì nữa.Hôm sau khi O Kha thức dậy thì mặt trời đã quá trưa. O mất hết vài phút để nhớ chuyện gì đã xảy ra vào đêm hôm trước khi ông bà Đội và O đến dự bữa tiệc ở khách sạn Palace. O thấy thân thể của O như rũ rượi hẳn ra, toàn thân ê ẩm và hai cánh tay nhấc không lên. Có chuyện gì xảy ra với O? O nhìn vào bộ áo quần O đang mặc thấy xốc xếch quá đỗi, tóc O hình như có ai đó làm cho rối tung…Rồi O chợt có cảm giác là đêm qua đã cóai đó đụng chạm vào thân thể của O. Điều O nghĩ đến đã khiến cho O phải rùng mình. Thật sự có chuyện ấy sao? Lẽ nào người cậu của O bày ra chuyện này hay sao? O nhớ…có một ông Tây cầm ly rượu và cúi đầu chào O rồi nói với ông đội điều gì đó…rồi O bị người mợ đưa ly rượu ép uống. Đầu óc của O rối tung và O bật khóc cùng mấy tiếng thì thào “cậu ơi làcậu…mợ ơi là mợ…” Buổi chiều khi bà Mại dọn một bữa cơm thịnh soạn lúc ông Đội vừa đi làm về. Bà kêu O Kha ra ăn cơm nhưng O lấy cớ đau bụng để nằm yên trong phòng. Nhìn vào của phòng không còn nghe O Kha động tịnh, ông Đội nhẹ nhàng lấy từ túi áo ra hai tờ giấy xăng (5) đưa cho bà Mại rồi đứng lên ra sân đạp cho nổ máy chiếc motobécane và phóng đi.
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 33VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI *** (5) Xăng (Cent): 100 đồng tiền Đông DươngMấy cuối tuần liên tiếp O Kha vì sợ người cậu và cũng muốn đi đây đi đó cho biết nên O đã bằng lòng theo ông để tháp tùng mấy chuyến đi săn ở Tour de Chasse với điều kiện là phải có bà Mại đi theo. Đến địa điểm săn O bám sát bà Mại không rời một bước vì lấy cớ đau bụng, nhức đầu…phải ngồi một chỗ nên ông Đội cùng ông Claire Dubois và mấy người nữa vác súng đi săn. Sau khi săn được thú, thường là một con nai, con mển, có khi là heo rừng hoặc vài con chim, ông Đội lái xe thẳng vào làng Mang Linh nằm dưới chân Núi Bà. Nơi đây họ mổ thú và làm các món ăn, bà Mại là người đứng ra nấu nướng với những loại gia vị bà mang theo sẵn. Trong căn nhàsàn của ông Già Làng Ka Mia (6) họ quây quần uống hết cả hũ rượu cần cho đến say, lúc tỉnh rượu thì trời đã tối mịt mới lái xe ra về. Trong những lần như thế O Kha để tâm theo dõi cách sinh hoạt của người Thượng thuộc bản tộc Kô Hô. Vì tiếp xúc nhiều với người Kinh nên có một số người nói tiếng Việt khá rành. O còn nghe nói trong bản làng này còn có một số gia đình mà người nhà biết nói cả tiếng Pháp, họ chơi thân và thường đi săn với một số người Pháp, trong đó có cả ông Claire Dubois. Một người con của Già Làng trước đây được một gia đình quan chức Pháp bảo trợ và cho đi học ở trường Petit Lycée sau lên học ở Grand Lyceé. Thấy đời sống của những người Thượng Kô Hô đơn giản và chân thật nên O Kha, mỗi lần có dịp gần gũi với họ, O thường hay hỏi điều này điều nọ liên quan tới đời sống. Có một đặc tính mà O khám phá nơi họ làtính thành thật. O cũng được vợ chồng ông Đội kể những câu chuyện vềviệc mua bán của người Thượng. Họ mang than củi, lan rừng, rau trái, heo
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 34VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIgà ra chợ bán và nói giá nhất định chứ không bao giờ nói thách. Người Kinh ưa trả giá kì kèo bớt một thêm hai cỡ nào họ cũng nhất định không bán. Những hàng không bán được họ mang về nhà chứ không bán với giárẻ. Những ngày sau họ lại mang những món hàng của ngày hôm trước ra bán. Về sau người Kinh biết được tính cách của họ nên khi mua hàng của người Thượng họ không còn trả giá nữa. (6) Già Làng: Vị tộc trưởng của bộ tộc Kô Hô Người Việt ở Đà Lạt gọi là Mọi Mạ ***Một buổi sáng khi O Kha vừa bước ra khỏi phóng ngủ thì bất chợt gặp ông Đội Có ngay cửa phòng với bộ đồng phục ngư-lâm-quân. Hôm nay ông đi làm trễ. Vừa thấy O, ông Đội Có cười và nói: “Bữa ni con thấy khỏe trong người rồi phải không?”. Không chờ cho O trả lời, ông Đội vội nắm lấy tay O và đặt vào đó ba tờ giấy xăng (cent). Ông nói: “Đây là quàcủa ông Claire Dubois gửi cho con, con giữ và muốn tiêu xài mua sắm chi thì cứ việc…chủ nhựt ni con đi coi xi nê với cậu mợ…coi phim hay lắm…”.Chỉ một câu ngắn ngủi rồi ông vội bước ra cửa trước vặn trái khóa đi ra sân. Tiếng máy nổ bình bịch của chiếc motobécane khiến O nhức cả đầu. Ông Đội biết mình và vợ đã dàn dựng cho Claire Dubois giở trò với O Kha vào đêm tiệc ở khách sạn Palace nên ông ít muốn đối diện và nói chuyện lâu với đứa cháu vì mặc cảm tội lỗi. O Kha cũng cảm thấy như vậy. Từ đóông ít khi có mặt trong những bữa cơm chiều mà thoái thác vì công việc đểtránh cái nhìn có vẻ như là oán hận của đứa cháu. Đối với O Kha thì ngay sau khi xảy ra vụ tồi tệ như thế thì O nghĩ rằng ông Đội không phải vìthương và muốn đùm bọc đứa cháu mà đã sai bà vợ ra tận Huế để đưa O vào. Nhưng O đã im lặng và chịu đựng. Trong đầu O đang nghĩ cách để rời khỏi gia đình người cậu nhưng chưa biết bằng cách nào vì O vừa mới chân ướt chân ráo vào xứ sở lạnh lẽo này, ngoài gia đình cậu mợ thì O không quen biết một ai và tiền bạc cũng chẳng có nên O chưa biết xoay xở bằng cách nào.
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 35VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICầm ba tờ giấy bạc trên tay O Kha lật qua lật lại chỉ thấy toàn chữ Tây trên có hình của một người đàn ông mặc áo dài khăn đóng kế bên là hình một người đàn bà mặc theo lối mấy bàđầm O thấy ở phố chợ Đà Lạt. Hồi ởngoài Huế O chỉ thấy tờ giấy bạc năm mươi xu, mười xu, tờ một đồng và mấy đồng cắc mà thôi. O không biết đây là những tờ giấy trị giá rất lớn. O bước trở vô phòng và thảy ba tờ giấy bạc xuống giường rồi trở ra nhà ngoài. Biết số tiền ba trăm là một số tiền rất lớn nên O nảy ra ý định sẽ dùng số tiền đó để thực hiện một cuộc chạy trốn. Và cũng từ hôm đó O làm mặt lành với cả vợ chồng ông Đội. Phần ông Đội thấy thế cũng mừng trong bụng. Ông bảo bà Mại cứ năm bảy bữa thì dắt O đi chơi hoặc đến thăm một số gia đình quen biết, đồng thời mua sắm thêm cho O một số vật dụng của phụ nữ ngoài việc sắm thêm quần áo guốc giép cho O. Phần O, O cứ để mặc kệ cho hai ông bà muốn mua sắm gì tùy ý, O không từ chối. Cũng có nhiều lần O xin phép bà Mại để O đi chợ hay ra phố một mình cho biết thêm những sinh hoạt ở đây. Thực ra làO đã có những dự tính riêng của mình… ***Một hôm O Kha đi ra chợ để xem phố xá, cảnh buôn bán quanh chợ, nhất là O muốn đến nơi có những người Thượng tụ tập để bán những sản phẩm của họ như than, củi, đặc biệt là loại củi ngo (7) và phong lan, thỉnhthoảng họ cũng vác con nai, con mển hoặc heo rừng để bán cho mấy chủnhà hàng quen có dặn trước. Sau khi đi một vòng quanh Chợ Cây, O ghévào một quày hàng bán đồ khô bên trong để mua năm bịch muối và trở ra quày bên ngoài mua năm ổ bánh mì. Vừa bước ra khỏi chợ O thấy một toán người Thượng khoảng chừng chín mười người, đàn ông có, đàn bà có đang từ đường Rue Annam tiến về phía chợ. Họ đi theo hàng một xen lẫn đàn ông và đàn bà, hình như có cả một hai thiếu nữ. Người nào cũng mang một chiếc gùi trên vai trong có chất đầy than, củi ngo, vài người mang đầy gùi phong lan…Đàn ông thân trần mặc khố, đầu tóc bơm xờm và miệng ngậm ống vố dài làm bằng gỗ. Đám đàn bà mặc những chiếc xà rông dài quá gối
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 36VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIvà để ngực trần, có một hai bà già miệng cũng ngậm ống vố. O đứng một chỗ ở góc chợ và chờ cho đám người Thượng đi đến một khoảng đất trống gần hành lang của dãy kios, bỏ gùi ra khỏi vai, đặt xuống bãi đất trống. (7) Củi ngo: lấy từ gốc cây thông già có nhiều nhựa để nhóm bếpNgười đứng người ngồi đưa mắt trông như để mời khách hàng đến mua sản phẩm của họ. Sau khi quan sát một lúc O Kha thấy trong đámcó hai người đàn ông mà O đã từng thấy ở nhà sàn của già làng Ka Mia trong vài lần O theo đoàn đi săn. O không biết tên của cả hai người nhưng chắc chắn O không thể nào quên từng khuôn mặt của họ. O bước vội đến và len vào giữa đám người Thượng, ngồi thụp xuống. O cười và lên tiếng “chào các anh chào các chị” trong khi mắt nhìn vào hai người mà O biết mặt. Đồng thời ngay lúc đó hai người Thượng tỏ vẻ ngạc nhiên và một trong hai người lên tiếng “tui chào cô”. Thế là họ đã nhận ra nhau. Sợngười đi chợ nhìn thấy, nhất là sợ người mợ tình cờ ra chợ bắt gặp nên O vội nói với hai người O biết “gặp các anh, các chị tui rất vui, hôm nay tui có tí quà để tặng cho các anh các chị…” vừa nói O đưa mắt nhìn một vòng và đếm nhẩm là có chín người. O liền đặt mấy bịch muối và bánh mì xuống đất rồi đứng lên đi vào trong chợ mua thêm bốn bịch muối và bốn ổ bánh mì. Trở lại O tự tay giao phần quà cho từng người. Cầm quà trong tay người nào cũng nói “tui cám ơn…tui cám ơn…”. Không để mất thì giờ O hỏi hai người quen tên họ là gì thì họ cho biết một người là Xà Biên và người kia là Kờ Na. Bảy người kia nghe được O và hai người nói chuyện với nhau thì họ đã hiểu ra là O đã có vài lần không những đến ngôi làng nhỏ Mang Linh mà còn được ông Giàng tiếp đãi tử tế. Họ không nói nhưng người nào cũng nở nụ cười rất tươi đầy thiện cảm. O Kha hỏi chừng nào thì họ mang hàng xuống chợ để bán nữa. Anh Xà Biên nhìn sang anh Kơ Na như để hỏi rồi trả lời cho O biết là “thêm ba ngày nữa” đồng thời đưa ba ngón tay ra dấu cho O biết. Chờ có thế O Kha đứng dậy tách ra khỏi đám người Thượng để trở về nhà và trong đầu O nghĩ thêm vài chuyện mà O phải thực hiện trong thời gian tới.Những lần gặp sau đó khiến đám người Thượng vui lắm vì thường xuyên nhận được những món quà từ O Kha, lúc thì vài bịch kẹo bịch bánh, lúc thì
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 37VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIbịch muối bịch đường, thỉnh thoảng O cho họ gạo nhưng món mà họ thích là món cá khô…Ngược lại nhiều lần họ mang tặng O những nhánh lan rừng hoặc một mớ dưa leo, vài bó củi ngo nhưng O không nhận vì O sợ mang những thứ này về nhà e rằng sẽ gây sự chú ý của ông bà Đội, O nói với họlà O ở nhà của người khác nên không thể mang những thứ này về nhà được. Khi đã tạo được mối thiện cảm giữa O và mấy người Thượng, đặc biệt làvới hai anh Xà Biên và Kờ Na, O đã nói riêng với hai anh về ý định của mình là muốn họ giúp đỡ để O có thể theo các anh lên sống ở vùng gần làng Mang Linh, đâu đó dưới chân Núi Bà. Lúc đầu họ tưởng O chỉ nói đùa nhưng sau vài lần nghe và hiểu chuyện, họ hứa sẽ giúp O thực hiện. Liên tục trong ba tháng O không bỏ sót bất cứ một buổi gặp nào khi đám người Thượng xuống chợ, cuối cùng giữa O và hai anh Xà Biên - Kờ Na cũng nghĩ ra được một kế hoạch để O trốn khỏi gia đình ông Đội. Cũng từ đó O thường ở sát bên bà Mại để hỏi chuyện này chuyện nọ từ trong gia đình cho đến việc ngoài xã hội. Đối với ông Đội, thấy đứa cháu trở nên thân thiện hơn, gần gũi hơn với vợ chồng ông nên ông cũng vui lây, thỉnh thoảng ông đưa hai mợ cháu đi coi xi nê ở rạp Langbian nằm trên đường Cầu Quẹo và giới thiệu O với vài người ông quen biết. Không những thế, ông còn nhắc đến tên của ông Claire Dubois nhằm chừng như để nhắc rằng sẽ cómột cuộc gặp mặt giữa gia đình ông và ông Claire Dubois trong tương lai.***Giữ ba tờ giấy một trăm tiền Đông Dương O biết giá trị của nó rất lớn nhưng O không biết nó lớn đến cỡ nào. O tìm cách để biết giá trị của chúng, chắc là một số tiền lớn lắm vì mỗi khi theo bà Mại đi chợ hoặc ra phố mua sắm O thấy bà Mại chỉ trả một hai đồng là nhiều, còn thì trả bằng tờ mười xu, hai mươi xu và mấy đồng bạc cắc. Một hôm O một mình mạnh dạn ghé vào một tiệm vàng ở gần Chợ Cây gặp bà chủ tiệm cũng người Huế và hỏi giá một lượng vàng là bao nhiêu. Bà chủ cho biết một lượng vàng giá bốn đồng tiền Đông Dương. O cám ơn và hẹn vài hôm nữa đủ tiền sẽ ghé mua. Trên đường về O tính nhẩm trong bụng…vậy ra ba trăm đồng thì mua được bảy mươi lăm lượng vàng. O không thể tưởng tượng được. Có một điều O thắc mắc và suy nghĩ mãi mà không tìm ra cách giải quyết là làm thế nào để mang mấy tờ trăm này để đi đổi ra thành những đồng bạc
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 38VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠItrị giá nhỏ hơn. O nhớ thỉnh thoảng O được bà Mại cho vài xu bạc cắc đểO mua sắm những đồ dùng cá nhân, nếu cầm tờ một trăm đi đổi e rằng thiên hạ sẽ nghi ngờ, mà muốn đổi thì cũng chẳng biết tới đâu để đổi. Nhiều lần O nghe bà Mại kể là có nhiều tiệm buôn bán tạp hóa nhỏ khi người mua trả bằng tờ một đồng, vì không đủ tiền để thối lại nên chủ tiệm xé đôi tờmột đồng rồi trả lại cho người mua nửa tờ. O chỉ biết nghe tôi chứ trong bụng vẫn bán tín bán nghi…mà cũng lạ thiệt…IIThấm thoát mà O Kha đã ở Đà Lạt được bảy tháng, từ dạo tháng ba, nay đã là tháng mười. Thời gian đầu O cảm thấy khó chịu với thời tiết lạnh lẽo không khác gì giữa mùa đông xứ Huế. Nhưng rồi O cũng dần quen với những cơn mưa dai dẳng giữa mùa hè… mà hình như nơi đây không cómùa hè nóng bức. O nghe bà Mại nói từ tháng mười trở đi cho đến tết thìthời tiết sẽ khắc nghiệt hơn, lạnh hơn nhiều so với mấy tháng hè. Mà thiệt. Mới bước qua đầu tháng mười mà O đã thấy lạnh cóng người, ở trong nhàcũng phải mặc hai ba lớp áo, đi ra ngoài thì phải choàng vào đủ thứ áo mới chống lại được với cái lạnh. O nghe ông Đội kể rằng Đà Lạt được khám phá bởi một người Pháp là bác sĩ Yersin vào năm 1893 là vùng cao nguyên Langbian có khí hậu mát mẻ như bên Âu Châu nên người Pháp biến nơi này thành nơi nghỉ mát vì khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ nên thơ với những rừng thông bạt ngàn, hoa lá đủ màu đủ sắc. Triều nhà Nguyễn đãbiến vùng lãnh thổ này thành vùng đất của vương triều. Dạo còn nhỏ ở ngoài Huế O nghe cha mẹ kể ông Đội Có ngày xưa ởquê rất cực khổ, lúc mới mười lăm mười sáu tuổi đã bỏ học, rời gia đình đểlên kinh đô Huế làm mướn, hai năm sau ông bị bắt đi lính đưa qua Pháp học bắn súng hai tháng, sau đó được gửi sang xứ Algerie ở tận Phi Châu trong đoàn quân viễn chinh của Pháp. Tuy chỉ là một viên cai đội nhưng đời sống gia đình ông thuộc loại khá giả nhờ vào sự giao thiệp rộng rãi với một số giới chức trong chính quyền và các thương gia nên ông thường được
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 39VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIhưởng mối lợi từ cả đôi bên. Nhưng ngặt một nỗi là hai ông bà lại không có người con nào. Cũng vì lý do đó mà ông cứ chăm chú lao vào công việc kiếm tiền dưới đủ mọi hình thức ngoài số lương hai mươi đồng một tháng. Lúc đầu cả hai vợ chồng ông tính đem đứa cháu vào nuôi như con ruột cho đỡ buồn nhưng sau khi ông khoe với Claire Dubois rằng có đứa cháu gái ngoài Huế vào ở với ông, rồi khi nghe lời đường mật và nhận quà từ ông Claire Dubois nên ông đã hành xử với cô cháu gái như việc đã xảy ra khi đứa cháu mới chân ướt chân ráo đặt chân đến mảnh đất Hoàng Triều Cương Thổ. Riêng phần O Kha, O ôm mối hận với ông cậu bà mợ đến tận xương tận tủy. Nhưng vì đã âm thầm sắp xếp cho một kế hoạch chạy trốn nên O càng phải tỏ ra thân thiết hơn với vợ chồng ông Đội chỉ trừ một việc là luôn luôn tìm cách từ chối những cuộc gặp mặt với ông Claire Dubois bởi nhiều lý do khiến ông Đội Có cũng khó xử với ông này. Ông đã nhận từ Claire Dubois mấy lần tiền để nhờ đưa cho O Kha nhưng ông mới chỉ đưa cho O một lần, còn bao nhiêu lần khác ông đều giữ và đưa cho vợ. Ông chưa biết tìm cách nào để cho O Kha gặp ông Claire Dubois một lần nữa vì trong những lần đi săn gần đây O Kha đều viện đủ lý do để vắng mặt vì O sợ phải gặp hai anh Xà Biên và Kờ Na tại nhà của già làng Ka Mia như trong những chuyến đi săn trước, mọi chuyện tính toán của O có thể bị phát hiện vì O không biết Xà Biên và Kờ Na có kể chuyện O muốn trốn cho ông Giàng biết hay không. Sau đó O biết thêm là Xà Biên và Kờ Na sống ở làng Mang Lát, cách làng Mang Linh chừng hơn cây số. ***Buổi chiều. Khi ra khỏi taxi, vợ chồng ông Đội Có và O Kha bước xuống mấy bậc cấp bằng đá hoa cương để vào nhà hàng Sans Souci nằm trên đường Courbert. Ông nói với O rằng “Lâu quá không ăn cơm Tây, bữa ni cậu cháu mình đi ăn một bữa, ở đây có món thỏ hầm rượu vang ngon lắm…”. Ông chọn một bàn trống rồi kéo ghế cho bà Mại và O Kha ngồi. Ông kêu bốn món ăn trong đó có món thỏ hầm rượu vang như ông đã giới thiệu. Suốt bữa ăn ông ân cần lấy các món ăn cho vào dĩa của O. Nhìn những thực khách trong nhà hàng O thấy có nhiều người Việt Nam và đa số họ đều nói tiếng Tây với nhau và cười đùa vui vẻ. Thấy cô cháu có vẻđã biết thưởng thức các món ăn Tây trong bụng ông Đội lẫn bà Mại rất
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 40VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠImừng, ông gọi chai rượu vang hiệu Beaujolais. Ông rót hai ly và đưa cho bà Mại và O. Xong ông rót ly thứ ba và cầm lên, nhìn bà Mại rồi nhìn cô cháu nói: “Bữa ni cậu báo cho con biết là cậu mợ sẽ mở cho con một tiệmbazaar (8) ở đường Chaigneau cũng gần nhà mình để cháu có cơ ngơi vàlàm ăn với người ta…Cậu định đầu năm tới là mình mở cửa được rồi…”. O Kha nghe rõ lời người cậu. O cười và hỏi lại: “vậy hả cậu?”. Ông Đội thấy cô cháu vui nên ông nói tiếp: “tiệm tạp hóa là nhà của cậu mợ cho thuê mới lấy lại. Mọi giấy tờ permis cậu đã lo xong hết rồi…” rồi ông đưa ly rượu lên như để mời mọi người cùng uống. Cả bà Mại và O Kha cùng đưa ly lên nhấp một ngụm nhỏ rồi đặt ly xuống bàn. (8) Bazaar: Tiệm bán tạp hóaO Kha tính nhẩm trong đầu: “Đầu năm tới là chỉ còn hơn hai thángnữa”. O cảm thấy hơi lo trong bụng và nghĩ đến việc phải thực hiện cuộc chạy trốn trước khi cửa hàng tạp hóa khai trương. Nghĩ vậy O Kha bỗng lên tiếng: “Thưa cậu mợ. Tháng chạp ni là chồng của con mất được hai năm. Con xin cậu mợ cho con về Huế để làm đám kỵ cho anh Thảo. Cậu mợ cho con về độ mươi hôm rồi con sẽ vô lại vì sợ khi mắc trông coi tiệm tạp hóa thì không về được…câu mợ cho con…”. Mới nghe tới đó ông Đội liền cười và đáp: “Ừ...được…được…cậu mợ cũng đã nghĩ đến chuyện nớ. Cậu sẽ mua vé xe lửa cho con về, nhưng con đi một mình chớ mợ con chắc là rất bận việc vì gần ngày tết Tây rồi tết ta…mợ phải lo nhiều chuyện…”. Sau khi ăn xong ông Đội nhìn đồng hồ thấy kim chỉ gần tám giờ, ông nói: “Hay là mình ghé rạp coi phim, tuần này có phim trinh thám rấthay do tài tử Eddie Constantine đóng…”. Bà Mai vội quơ tay: “Thôi thôi…bữa khác coi, bữa ni tui hơi nhức đầu…”. Chiếc taxi trờ tới, ba người bước lên xe. Tháng mười trời đã khá lạnh, màng sương mỏng đã phủ trênmặt hồ Grand Lac tự lúc nào…Buổi tối về nhà O Kha trằn trọc không ngủ được. O miên man nghĩtới điều ông Đội nói trong bữa ăn chiều ở nhà hàng. Chuyện cửa tiệm bazaar tạp hóa. Chuyện O về Huế. Chuyện O chạy trốn. Chuyện gặp mấy người Thượng. O sắp xếp chuyện này chuyện nọ trong đầu, chuyện nào trước chuyện nào sau…cuối cùng chúng cứ đảo lộn trong đầu O rồi O thiếp ngủ
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 41VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIlúc nào không hay. Sáng dậy việc đầu tiên O nhớ tới là ngày kỵ của chồng. Chồng O, là Thảo mất ngày 20 tháng chạp gần hai năm trước. Việc này O phải nói cho cậu mợ biết để mua vé xe lửa cho O chớ O không biết ngày tháng dương lịch là ngày nào. Một hôm đi chợ với bà Mại, trong khi hai mợ cháu nhắc đến chuyện gia đình ngoài Huế, bỗng dưng bà Mại hỏi O: “Rứa chồng con mất năm mô?”. O định tìm cách nhắc chuyện này cho ông Đội biết ai dè bà Mại đã hỏi trước. O thưa: “Dạ, anh Thảo chồng con mất ngày 20 tháng chạp năm kia, năm Giáp Thân, gần hai năm rồi đó mợ…”. Nghe thế bà Mại tiếp: “Để mợ nói cho cậu biết để cậu mi mua vé…”. Nghe thế O yên tâm nhưng O phải đợi cho đến lúc có vé xe lửa cầm trong tay thìO mới sắp xếp tiếp kế hoạch với hai anh Xà Biên và Kờ Na. Mãi lo nghĩmiên man cả hai mợ cháu đã vào bên trong chợ. Bà Mại nói với O: “Vô đây ăn bún bò Huế, mụ Cai Cẩn nấu bún ngon lắm, ngon như ngoài mình rứa…”. Chợt nhớ, O đưa mắt nhìn ra chỗ bãi đất mà đám người Thượng hay tụ tập bán hàng nhưng O không thấy người nào cả. Đã hơn hai tuần O không ra gặp hai anh Xà Biên và Kờ Na. Định bụng mai mốt O sẽ ra gặp họ.Vài ngày sau. Khoảng mười giờ sáng O ra Chợ Cây để tìm gặp mấy người Thượng, nhất là để gặp hai anh Xà Biên và Kờ Na nhưng chờ mãi gần trưa O vẫn không thấy bóng dáng họ đâu cả. Khi trước nghe họ nói cứba hôm họ xuống chợ một lần, vì suốt hai tuần không ra nên O cũng không nhớ là họ sẽ xuống này nào. “Thôi thì ngày nào cũng ghé ra để ngóng chừng cũng được…”. O nghĩ như thế. Rồi hai ngày liên tiếp sau đó O ra chợ nhưng vẫn không thấy đám người Thượng nào có mặt ở bãi đất trống gần chợ. O hơi lo lo, không biết có chuyện gì xảy ra hay không? Ngày kếtiếp trong khi O sửa soạn ra chợ thì thấy bà Mại đã mặc sẵn áo dài rồi rủ O cùng ra chợ. Không có cách gì để từ chối nên O đành mặc áo dài đi theo bàMại ra chợ mà trong lòng cứ phập phồng lo sợ. Lên hết dốc đường Loraine O thấy thấp thoáng bóng mấy người Thượng ở bãi đất trống. O lo là nếu bàMại không vô chợ mà đi qua phía bãi đất trống, bên nớ có mấy tiệm bán đồ sắt và một tiệm thuốc Tây để mua món gì đó thì e rằng hai anh Xà Biên và Kờ Na sẽ thấy O. O đi chậm sau lưng bà Mại. Đến gần cửa chợ thì may sao bà Mại nói: “Con vô trong chợ mua cho mợ nửa ký thịt heo, một bắp cải và vài trái su su, cà rốt… mợ chạy qua tiệm thuốc mua vài viên thuốc
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 42VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠInhức đầu, mấy bữa ni mợ thấy nhức trong cái đầu quá…”. Nói xong bà dítờ một đồng vào tay O và đi thẳng qua phía bên kia chợ trong khi O cũng vội bước vô bên trong. Trên đường về nhà O tính, hôm nay mấy người Thượng xuống chợ và nếu giữ đúng như thông lệ thì ba hôm nữa họ sẽ cómặt ở phố. Nhưng không biết hai anh Xà Biên và Kờ Na có xuống hay không?Đã bước qua tháng mười một, còn gần hai tháng nữa là tết Tây vàchắc cũng gần tết ta. O không biết ông Đội chừng nào mới mua vé xe lửa cho O về Huế. Nếu ông mua vé để đi liền trong ngày hay mua vé trước chỉvài ngày thì O không biết có cách nào để báo tin cho hai anh Xà Biên vàKờ Na biết. Mấy ngày liên tiếp O mất ăn mất ngủ, người gầy xọp đi thấy rõ. Cả ông Đội lẫn bà Mại cũng nhận ra điều đó và những tưởng O nôn nóng muốn về Huế nên mất ăn mất ngủ. Vào một buổi chiều ông Đội đi làm về và trong lúc ăn cơm, ông nói với O: “Mợ con có nói cho cậu biết làngày kỵ của chồng con là 20 tháng chạp. Cậu sẽ mua vé cho con về trước đó một tuần, kỵ xong độ một tuần sau con vô lại Đà Lạt…Tuần sau cậu sẽđi mua vé cho con…mà cậu mua vé thì được demi tarif (9) đó con…”.(9) Tarif: Vé nửa giá cho binh lính, công chức, sinh viên học sinh…Trời đã trở lạnh gắt hơn vài hôm trước. O Kha khoác thêm chiếc áo manteau ông Đội mới mua cho O hôm qua và đội một chiếc mũ laine lên đầu cho đỡ lạnh. O nói với bà Mại trước khi rời khỏi nhà: “Bữa ni con đi ra Đồi Cù để coi ngôi nhà…cậu nói là nhà của vua Bảo Đại hay ghé đểđánh cù…”. Bà Mại đang loay hoay trong bếp nói vói ra: “Con đi nhớ trưa về ăn cơm…”. Chỉ chờ có thế là O mở cửa bước nhanh ra ngoài và nhắm hướng chợ mà đi. Thường thì từ nhà ông Đội đến chợ chừng hai chục phút đi bộ nhưng hôm nay O đi nhanh, hơn mười phút đã lên hết con đường dốc Loraine. O đi bên ngoài chợ và tiến thẳng đến nơi có đám người Thượng đang có mặt ở đó. Từ xa O đã thấy những chiếc gùi chất đầy những giò lan rừng đủ màu sắc. Mùa này những người Thượng đi vô rừng để tìm phong lan mang xuống chợ bán. Thời tiết lạnh khiến cho lan rừng đâm thêm chồi và bắt đầu hé nở những cánh hoa nho nhỏ đủ màu sắc. Những người chơi phong lan ở Đà Lạt thường chờ đến mùa này là đón mua những giò lan tươi
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 43VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠImới, có một số người còn đạp xe đạp lên tận đường Dankia, đường Yagut hay đầu vòng Tour de Chasse để chận mua những giò lan đẹp nhất, sum sê nhất. Bán dọc đường một mớ, số còn lại mang tiếp xuống chợ và chỉ trong vòng một hai tiếng đồng hồ, những chiếc gùi trống rỗng được chứa thức ăn và một ít đồ dùng để mang về buôn bản. Đời sống của những người Thượng thuộc bộ tộc Kô Hô chỉ đơn giản thế thôi. O Kha thấy sau nhà của ông Đội cũng có một giàn lan nhưng có vẻ thiếu sự chăm sóc. O định lần này O sẽmua vài giò lan để đem về tặng cậu. Chờ cho hai anh Xà Biên và Kờ Na bán hết mấy giò lan cuối cùng O Kha đến sát hai anh hỏi nhỏ: “Ba hôm nữa hai anh gặp tôi ở một nơi khác có được không?”. “Chỗ mô?” (10). Xà Biên hỏi lại. Không cần suy nghĩ O đáp: “Anh biết hồ Đội Có (11) không?”.“Tui biết lắm!”. Xà Biên trả lời. “Vậy ba ngày nữa hai anh đến chờ ở đógặp tui nghe” rồi O đưa cho Xà Biên và Kờ Na mỗi người một đồng bằng kim loại. Cả hai ngơ ngác nhìn O nói: “không có tiền thối lại mô…”. O vội trả lời: “Không cần thối mô…” rồi xách mấy giò lan rời khỏi đám người Thượng dưới những con mắt ngơ ngác của họ. (10) Tiếp xúc với người Huế nên người Thượng nói lai giọng Huế (11) Hồ có trạm lọc nước do ông Đội Có thực hiện cạnh hồ Xuân HươngBa hôm sau khi O ra đến hồ Đội Có thì đã thấy hai anh Xà Biên vàKờ Na ngồi dưới gốc mấy cây thông để chờ. Từ xa O đã nhìn thấy họ vàkhi đến gần O ra dấu cho họ đi lên Đồi Cù và tìm một chỗ ngồi khuất với con đường nhựa chạy vòng dưới chân đồi. O lấy bên trong gói giấy ra hai ổ bánh mì paté thịt, hai chai nước ngọt hiệu Bireley’s và bảo họ ăn uống trước khi nói chuyện. Hai người ăn hết bánh mì một cách ngon lành. Có lẽ đây là lần đâu tiên họ ăn bánh mì có thịt và uống nước ngọt. O thấy thương và tội nghiệp cho họ quá! Và để khỏi mất thời gian O đã đềnghị họ lắng nghe kế hoạch “lên núi” – chữ mà O đã nói cho họ biết về
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 44VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIviệc O sẽ lên sống ở xứ Thượng. Trong vòng hơn một tiếng đồng hồ O vàhai người Thượng hầu như đã đạt được nhiều điểm chung do họ đề nghịsau khi nghe hết đề nghị của O. Gần mười hai giờ O đứng dậy và lấy từtrong túi áo ra bốn tờ giấy cinq piastres (năm đồng) đưa cho Xà Biên “Tiền ni để anh mua sắm những thứ cần thiết như khi hồi đã tính…”. O còn đưa thêm cho mỗi người hai đồng cắc để xài riêng. Sở dĩ O có được mớ tiền trịgiá nhỏ như thế là vì tháng trước O cầm tờ giấy một trăm đồng để đi mua năm lượng vàng ở tiệm vàng trước đây O đã đến hỏi giá và họ đã thối lại. Cầm tấm vé xe lửa khứ hồi O Kha lật xem hết bề trước lại bề sau, trên vé ghi bằng tiếng Tây nên O cũng không hiểu gì hơn là chỉ là một tấm vé. O nhớ kỹ lời ông Đội Có: “Đây là vé xe lửa khứ hồi, khi lên xe lửa cónhân viên nhà ga hay nhân viên kiểm soát trên tàu hỏi thì đưa tấm vé ni cho họ coi, họ sẽ trả lại cho con. Con nhớ cất cho kỹ, đừng để mất. Tới ngày về con cũng trình vé ni ra để lên tàu. Có một điều con phải nhớ là khi đi xuống tới ga Tháp Chàm thì con phải xuống tàu để đổi chuyến tàu khác chạy ra Huế và khi vô cũng rứa, xuống ở Tháp Chàm để đổi tàu có răng cưa về Đà Lạt…”. Ông Đội Có lấy lại tấm vé chỉ cho O hàng chữ và con số in ngày đi lẫn ngày về. Ngày đi là 2 tháng 1 – 1947 và ngày về là 18 tháng 1 -1947, cộng lại vừa đi vừa về là mười bảy ngày. Tiếp đó ông bảo O đưa cho ông một tờ “xăng” trong số ba tờ mà ông đã đưa cho O mấy tháng trước để đổi ra tiền năm đồng, một đồng và một số tiền cắc cho dễtiêu. Ông nói số tiền ni lớn lắm, ông còn dặn khi về ngoài nớ thấy bà con ai nghèo thì cho họ một hai đồng và ông cũng gởi lời thăm bà con mình ngoài nớ…O Kha hơi giật mình vì O chỉ còn hai tờ hai trăm, nếu ông bảo đưa cả ba trăm thì O không biết chuyện gì sẽ xảy ra. O hú hồn hú vía…
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 45VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIKể từ hôm cầm tờ vé trên tay O Kha rất hồi hộp và không biết việc chạy trốn có được suông sẻ hay không? Không biết hai anh Xà Biên và KờNa có làm được những chuyện mà họ đã bàn tính và hứa với O hay không? Theo dự tính thì O xin ông Đội Có và bà Mại để cho O đi đến ga xe lửa một mình nhưng O chưa dám nói ra và O cũng biết ông Đội sẽ không để O đi một mình, có khi cả hai người cùng đưa O ra ga. Sau gần cả tuần tính toán O đã nghĩ ra được một cách. O mỉm cười và tự cho mình thông minh. Bởi vậy mà lúc nhỏ đi học O nổi tiếng là một đứa học trò vừa thông minh vừa lanh lợi đó sao? ***Tháng mười hai thời tiết Đà Lạt càng lạnh, báo hiệu mùa lễ Noel sắp đến. Những người theo đạo Công giáo đã bắt đầu treo những chiếc lồng đèn ngôi sao sáng rực trước nhà và đặt những hang đá giáng sinh trước cửa. Trong bữa cơm chiều, bà Mại và O Kha được ông Đội cho biết là ông đãđược mời dự bữa tiệc giáng sinh do ông Claire Dubois tổ chức tại villa của ông trong khu Cité Decoux. Ông nói: “Bữa nớ mợ và con đi với cậu…”. Câu nói ngắn của ông Đội nghe như là một mệnh lệnh khiến O lo lắng, không biết phải trả lời làm sao với ông Đội. O nhớ lại buổi tối kinh hoàng tại khách sạn Palace trước đây, không lẽ ông Tây ni lại muốn giở trò gì nữa đây. O im lặng trong khi ông Đội tiếp tục tán dương lòng tốt của Claire Dubois đối với ông. Một tuần lễ trước ngày Giáng sinh tại khu vực nhà thờ Con Gà –người Việt Nam gọi như thế vì trên đỉnh nóc nhà thờ gắn hình một con gàtrống là biểu tượng của nước Pháp – có tổ chức Kermesse (12). Sau buổi ăn chiều ông Đội bảo bà Mại và O Kha thay đồ đẹp và mặc đủ ấm để cùng nhau đi bộ đến nhà thờ Con Gà xem hội chợ. Họ rời khỏi nhà đi về hướng cầu Bá Hộ Chúc (13) để lên đường Yersin đến nhà thờ. Đây là lần đầu tiên O Kha được tận mắt thấy quang cảnh của một hội chợ với nhiều gian hàng trưng bày sách báo, kỷ vật của người Công giáo, gian hàng bán thức ăn, xổsố, trò chơi…đặc biệt là gian hàng ném vòng vào bàn tay đẹp thiếu nữ thu hút rất đông đám đàn ông con trai. Một số gian hàng có đặt những chiếc máy hát quay đĩa, hát toàn tiếng Tây O nghe cũng vui và lạ nhưng không hiểu bài hát nói gì, chắc là những bài hát nói về lễ giáng sinh hoặc ca ngợi nước Pháp. Khoảng mười giờ họ trở ra đường và đón taxi để về nhà. Sở dĩ
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 46VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIông Đội đưa bà Mại và O Kha đi xem hội chợ vì ông nghĩ thế nào ông Claire Dubois cũng sẽ ghé thăm hội chợ như những năm trước. Nếu gặp được ông trong dịp này thì ông có cơ hội mời Dubois ghé nhà ông ta chơi để sự thân thiết giữa ông và Dubois ngày càng gắn bó hơn. Hơn thế nữa, ông muốn tạo cơ hội để cho O Kha cảm thấy Dubois là người tử tế đối với gia đình ông, trong đó có cả O. Hành động này nằm trong mắc xích dự tính của ông trong những ngày tới. Chả vậy mà trong suốt thời gian ở hội chợông cứ rảo mắt nhìn khắp nơi xem có ông Dubois hay không.(12) Kermesse: Hội chợ(13) Bá hộ là phẩm hàm được chính quyền ban cho. Ông bá hộChúc bỏ tiền xây cầu bắc qua con suối chảy từ Hồ Xuân Hương đến thác Cam LyBuổi tối. Trước lễ giáng sinh hai hôm tại villa của Dubois có bữa tiệc như đã dự định. Khách đến dự, ngoài số đông người Pháp lẫn người Việt, ông Đội cùng gia đình cũng là khách đặc biệt tối hôm đó. Ông Đội trong bộ complet màu trắng lịch lãm, bà Mại với chiếc áo dài nhung tân thời màu tím đậm kiểu Le Mur (14), còn O Kha thì được hai vợ chồng Đội Có năn nỉ mãi mới mặc bộ đồ đầm màu trắng bà Mại đã mua lúc nào O chẳng biết, đi giày cao gót và thoa lên má một lớp phấn trắng cùng khoảng nhỏ son màu hồng hai bên gò má. Thoạt nhìn, ông Đội lẫn bà Mại thấy O không còn là một O Kha của những ngày trước nữa. Ngoài vẻ đẹp tự nhiên sẵn cóvới nước da trắng, mũi cao, đôi mắt sáng to và mái tóc dài quá vai như một thiếu nữ, O còn có dáng người thon nhỏ với chiều cao lý tưởng dưới con mắt của giới mày râu. Nhìn O, ông Đội cười và thốt lên: “Con đúng là gái Kim Long…cậu sẽ giới thiệu cho con một ông dôn (15) đặc biệt mới được…”. Nghe được câu nói đó O Kha đoán biết được chuyện gì sẽ xảy ra trong tối nay tại nhà ông Dubois. Đáp lại lời khen của ông Đội Có, O chỉmỉm cười và mặt mày tươi hẳn lên vì O đã chuẩn bị cho tình huống có thểxảy ra trong vài giờ sắp tới.Con đường mà người Đà Lạt gọi là Cầu Quẹo, tên tiếng Pháp làđường Chaigneau có đèn đường chiếu sáng cho đến ngả ba Mả Thánh (16). Muốn đến Cité Decoux phải chạy hết đường Cầu Quẹo rồi ôm theo chân
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 47VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠInúi Mả Thánh về hướng bắc đến một thung lũng có chừng hơn hai mươi villa nằm khuất trong rừng thông xanh ngát. Khu vực này ít có người Việt lai vãng vì là khu nghỉ mát binh lính hải quân Pháp. Taxi chở hai vợ chồng Đội Có và O Kha vừa chạy qua chiếc cầu bằng gỗ là đến Cité Decoux cóđèn đủ màu sáng rực. Khi cả ba bước xuống xe thì ông Dubois đã đứng sẵn ở cửa để chào và lịch sự mời vào nhà. Ông tỏ vẻ ngạc nhiên trước vẻ đẹp quý phái của O Kha. Ông nhớ lại hình ảnh của O trong bữa tiệc ở khách sạn Palace và vài lần đi săn khác hẳn với O Kha của buổi tối hôm nay. Ông bắt tay thật chặt với ông Đội Có và nói “Cette soirée mademoiselle Phi Yến est très belle…”. Ông ta không hề biết O Kha là người đã từng có chồng. Ông đưa tay ra bắt với cả bà Mại và O Kha. O Kha cố gắng giữ cho mọi cửchỉ được tự nhiên mặc dù O không hiểu ông Đội Có và Dubois nói những gì. O đoán thế nào Dubois cũng bình phẩm về mình. O bình tĩnh và tự nhiên hơn lần găp ở Palace trước đây. (14) Le Mur: Kiểu áo dài phụ nữ do họa sĩ Nguyễn Cát Tường quảng cáo trên báo Nam Phong Tạp Chí ở Hà Nội năm 1934 (15) Dôn: Tiếng Huế là Chồng. (16) MảThánh: Quả núi do cụ Võ Đình Dung mua của chính quyền để làm đất nghĩa trang cho dân Đà Lạt. Cụ người gốc Nha Trang, rất giàuBữa tiệc bắt đầu với lời chào mừng của chủ nhà Dubois. Mọi người đứng dậy nâng ly chúc mừng giáng sinh và năm mới. Trong khi mọi người reo hò và uống champagne thì O cũng nâng ly lên để vào môi nhưng không giọt rượu nào vô miệng. O đặt ly xuống và ngồi nhìn mọi người bắt đầu ăn uống và chuyện trò vui vẻ. O nhìn cách ông Đội Có và bà Mại cầm muỗng nĩa thế nào thì O cũng kín đáo, tự nhiên như người đã sành ăn các món ăn Pháp. Ông Dubois tay cầm ly rượu đi đến các bàn ăn để chào hỏi và chuyện trò với mọi người nhưng chốc chốc vẫn đưa mắt nhìn về bàn của vợ chồng Đội Có. Ông đã đi hết các bàn tiệc và bàn cuối cùng ông ghé đến là bàn của vợ chồng Đội Có. Một cách kín đáo O Kha đưa tay trái vào túi áo khoác lấy ra một vật nhỏ cầm giấu vào lòng bàn tay. O đoán thế nào ông Dubois cũng mời rượu vợ chồng Đội Có và O. O hồi hộp chờ đợi. Ông Dubois miệng vừa lẩm nhẩm mấy câu hát bằng tiếng Tây vừa cầm ly rượu đến
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 48VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠItrước bàn của ông Đội Có. Vừa lúc đó cả hai ông bà Đội Có cũng cầm ly rượu đứng lên và nói câu tiếng Pháp chúc mừng Dubois. Dubois lịch sự cúi đầu đáp lễ đồng thời đưa ly rượu lên cao mời mọi người. O Kha thấy vậy cũng cầm ly rượu trước mặt đưa lên. O đưa ly rượu lên cao ngang đầu vànhích bước lùi ra phía sau ghế. O nghiêng mình qua một bên như người sắp té ngả đồng thời tay phải buông ly rượu cho rơi xuống sàn nhà. O vội cúi xuống và dùng vật cầm sẵn bên tay trái để đâm vào lòng bàn tay phải, xong quơ ly rượu đã bể đặt lại lên bàn. Vợ chồng Đội Có thấy lòng bàn tay O cómáu nên cũng hốt hoảng trong khi Dubois gọi người nhà lấy túi cứu thương ra để rửa vết thương và băng bàn tay cho O. Chất alcool thấm vào vết thương khiến O cau mặt đau đớn. Bà Mại thì lính quýnh hỏi: “con có răng không? con có răng không? Nhiều tiếng nói lao xao bằng hai ngôn ngữkhiến O nhức đầu thực sự. Ông Đội Có rời khỏi bàn đến nói với Dubois điều gì đó rồi trở lại bàn. O Kha mở mắt nói với ông Đội: “cậu cho con về…con nhức đầu và tay đau quá…” rồi gục đầu xuống bàn. Ông vội bước ra sân trước nhìn quanh thấy có hai ba chiếc taxi, ông gọi một chiếc đến gần cửa rồi chạy vào bên trong cùng bà Mại dìu O Kha ra ngoài. Chiếc taxi màu đen rồ máy chạy qua hướng Mả Thánh trong khi từ trong nhà của Dubois tiếng nhạc cũng vừa vang lên ầm ỉ. Mọi người đã ra sàn nhảy. IIISau lễ giáng sinh, chỉ còn hơn tuần nữa là O Kha về Huế làm đám kỵcho chồng. O hồi hộp trông chờ, tới bữa cơm O chỉ ăn qua loa rồi đứng dậy, buổi tối O cũng ngủ ít khiến người ốm hẳn. Thấy vậy ông bà Đội khuyên O nên ăn uống cho nhiều để giữ sức khỏe. Liên tục hai ba ngày O loay hoay nghĩ xem sẽ mang thứ gì theo trong chuyến đi đầy mạo hiểm này. Mang theo hết áo quần đồ đạc mà bà Mại sắm cho thì không được vìvừa nặng vừa không hợp lý, đây là chuyến đi “khứ hồi” chớ không phải làchuyến đi về luôn. O nói với bà Mại: “Con chỉ đem theo vài bộ đồ bận cho gọn, áo laine và mateau cậu cho vì ngoài mình mùa ni cũng lạnh lắm, chắc con cũng không bận áo dài đâu, lên xe lửa luộm thuộm bất tiện…”. Bà Mại đồng tình: “Con nói rứa là đúng…đem chi cho nhiều nặng lắm…Mợ sẽ đưa cho con cái va li nhỏ để con đựng đồ…”.
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 49VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITrong tuần lễ cuối năm, O Kha thấy nhiều nhà có treo cờ tam tài vàquanh khu Chợ Cây cũng có cờ màu vàng ba sọc đỏ mà ông Đội nói “đó làcờ của Quốc Gia Việt Nam mình…”. Buổi tối ngày đầu năm dương lịch ông Đội rủ O đi dự tiệc của đội ngự-lâm-quân trong dinh vua Bảo Đại nhưng O lấy cớ mệt không đi, hơn nữa O nại lý do ngày mai O lên tàu vềHuế nên phải ở nhà sắp xếp đồ đạc. Tối hôm đó O mở va li để kiểm lại từng món đồ đem theo, quần áo, đồ ấm, khăn, lượt, bàn chải đánh răng vàcả một hộp thuốc nhức đầu cùng chai dầu khuynh diệp…và nhiều món lỉnh kỉnh khác. Năm lượng vàng và tiền bạc O gói chung vô một bọc bằng hai ba lớp giấy nhật trình và chèn vào một góc va li, số tiền lẻ O cho vào túi áo cánh. Sáng ngày 2 tháng 1 ông Đội Có dậy sớm hơn mọi khi pha cà phê uống trong khi bà Mại đang còn ngủ. Uống cà phê xong ông đứng dậy với tay lấy chiếc áo khoác dài nặng bằng nỉ màu phân ngựa của quân đội Pháp choàng vào người rồi bước ra cửa đạp cho nổ máy chiếc motobécane. Ông phóng xe đi. Tiếng máy xe nổ khiến bà Mại lẫn O Kha choàng tỉnh. Cả đêm O Kha không chợp mắt được cho mãi đến ba bốn giờ sáng O mới thiếp đi cho tới lúc nghe tiếng xe nổ máy. Ông Đội lái chiếc peugoet 203 màu đen mượn của đại úy Ngữ – đội trưởng đội ngự-lâm-quân về đậu ngay trước nhà. Bà Mại và O Kha đãchuẩn bị xong mọi thứ, chỉ chờ ông Đội về là đưa đến ga xe lửa. Mọi người lên xe. Ông Đội ngồi trước tay lái, bà Mại ngồi ghế bên, O Kha thì ôm va li ngồi ở phía sau. Buổi sáng thấy mưa lất phất nên O đã mặc thêm áo manteau và cũng không quên đội chiếc mũ laine lên đầu. Đúng tám giờchiếc peugeot rời khu vực Ấp Ánh Sáng, vòng qua Cầu Bá Hộ Chúc đến hồ Grand Lac rồi chạy ngang qua Grenouillère (17), Cercle Sportif (18), sân vận động, Grand Lycée (19) hướng thẳng về phía ga. Xe đậu ngay cửa vào ga. Ông bà Đội bước xuống. O Kha xách vali cùng đi vào bên trong vàngồi ở hàng ghế đợi. Đúng tám giờ nhân viên nhà ga xuất hiện báo cho biết là chín giờ tàu sẽ khởi hành và yêu cầu mọi người chuẩn bị lên tàu. Cánh cửa nhỏ sau lưng ông mở toang và mọi người chen nhau đi ra. Ông Đội đứng dậy cùng O Kha tiến ra cửa. Bà Mại dặn: “Con nhớ nói cho cậu mợgởi lời thăm hết cả bà con mình ngoài nớ…Bữa mô con vô cậu mợ sẽ ra
TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 50VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIđón…coi chừng chiếc va li… cẩn thận nghen con…”. Khi không còn nhìn thấy O Kha trong đám đông, ông bà Đội quay gót. Vài ba phút sau đó O Kha dừng chân và quay hẳn người lại nhìn ra hướng ngoài sân ga thấy ông bà Đội vừa lên xe. Trong đám đông, mặc dù không ai để ý đến O nhưng O vẫn thận trọng từng cử chỉ để tránh sự soi mói của người chung quanh. O bước trở lại phòng đợi trong khi hành khách vẫn tiếp tục ra sân lên tàu. Bên ngoài sân ga không còn bóng dáng người đưa tiễn. (17) Grenouillère: Nhà Thủy Tạ (18) Cercle Sportif: Câu lạc bộ Thể Thao (19) Grand Lyée: Trường trung học PhápVừa ra ngoài sân ga O Kha đảo mắt nhìn từ phải sang trái, tim O bỗng đập mạnh chừng như nghe cả tiếng thình thịch khi nhìn thấy chiếc xe ngựa đang đậu phía bên trái sát với bãi hoa dãquỳ màu vàng cao tới đầu. Một lần nữa O nhìn vào phía trong ga xem có ai dòm ngómình hay không. Không thấy ai. O bước thật nhanh về phía chiếc xengựa, đến nơi O thảy chiếc va li lên sàn xe rồi đặt chân lên bàn đạp bằng sắt, thoắt cái O đã ngồi lọt thỏm dưới sàn xe chứ không ngồi trên băng gỗ. O khom người xuống đè trên chiếc va li, nhắm mắt thởhổn hển. Không chần chờ, Xà Biên giật dây cương và quất một roi thật mạnh vào lưng con ngựa. Nó chồm mình phóng tới. Tiếng chân ngựa tạo thành một thứ âm thanh lọc cọc khô khốc trên sân ga. Một đám bụi mờ quyện tung phía đằng sau xe.