สัมมนาสัตวศาสตร์ 1-2564

hell Yolk colol Haugh Albumen สายพนั ธุ์ไก่
ht (g) Unit weight (g) ไข่

Bovans

- 10.95 82.71 -

- 11.13 82.70 -

- 11.02 85.87 -

Lohmann

strain

- 8.05 98.01 -

- 8.13 98.93 -

- 8.27 98.75 -

-
- 8.55 98.27

45

ตารางท่ี 3 การใหแ้ หล่งสารตา้ นอนมุ ูลอสิ ระ (Antioxidant) ตอ่ คุณภาพไขไ่ ก่ (ตอ่ )

ที่มา ระดบั การเสรมิ Egg weight Yolk weight Eggshel

(g) (g) weight (g

Simitzis et Quercetin (mg)

al. Control 67.8 18.0 9.0ab

(2018) 200 65.6 18.0 8.1b

400 68.8 18.5 9.5a

800 69.2 19.2 8.7b

Rodjan et garlic oil coated

al. granules (g/kg)

(2021) Control 54.14 13.96 5.79

7.5 56.10 13.66 6.01

15 54.66 13.64 5.74

30 54.92 13.76 5.67

60 57.69 14.48 6.18

หมายเหตุ: a-c อักษรทแี่ สดงความแตกต่างอยา่ งมีนัยสำคญั ทางสถิติ (p<0.05)

ll Yolk colol Haugh Unit Albumen สายพันธุ์ไกไ่ ข่
g) weight (g)

Lohmann
13.2 79.9 40.7 brown-
13.4 82.5 39.5 Classic
13.6 75.6 40.7
13.4 75.7 41.6

Hisex brown

8.54 85.20 34.39
8.50 89.24 36.43
8.37 89.27 35.27
8.62 88.54 35.48
8.79 92.31 37.02

46

การใหแ้ หล่งสารตา้ นอนมุ ลู อิสระ (Antioxidant) ตอ่ คณุ ภาพไข่ไก่
จากตารางที่ 3 การใช้เปลือกถั่วเขียวหมักที่ประกอบไปด้วยสารฟีนอลิค เสริมที่ระดับ 0

0.005 0.01 และ 0.015% ในอาหารไก่ Lohmann Brown ไม่ส่งผลต่อคุณภาพไข่ แต่เมื่อเสริมใน
ระดับที่สูงขึ้นพบว่า สีของไข่แดงมีค่าลดลง แต่ค่าฮอกยูนิตมีค่าสูงขึ้น (ศิริพร และคณะ, 2558) ใน
ขณะเดียวกัน ศรีสุดา และคณะ (2559) รายงานว่า การเสริมกากเม่าที่มีสารแอนโธไซยานิน เสริมท่ี
ระดับ 0 0.5 และ 1.0% ในอาหารไก่อีซ่าบราวน์ พบว่า ไม่มีความแตกต่างกันของคุณภาพไข่
เช่นเดียวกับ Liu et al. (2020) รายงานว่า การเสริม Curcumin ที่ระดับ 0 100 150 และ 200 mg
ในอาหารไก่ Hy-line Brown ไม่ส่งผลต่อคุณภาพไข่ และการใช้ grape pomace ที่มีสารเรสเวอรา
ทรอล เสริมท่ีระดับ 0 4 และ 6% ในอาหารไก่ Bovans ไม่ส่งผลต่อน้ำหนักไข่แดงและไข่ขาว แต่ทำ
ให้น้ำหนักของไข่เพิ่มขึ้นเมื่อเสริมที่ระดับ 4% (Kara et al, 2016) ซึ่งสอดคล้องกับ Rusli et al.
(2015) ที่ใช้ Mangosteen Pericarp Meal and Vitamin E ที่มีสารแซนโทน เสริมที่ระดับ 0 1 2
g/kg และวติ ามินอี 200 mg/kg ในอาหารไก่ Lohmann strain ไม่สง่ ผลตอ่ คณุ ภาพไข่ อย่างไรก็ตาม
Simitzis et al. (2018) ได้รายงานว่า การเสริม Quercetin ที่ระดับ 0 200 400 และ 800 mg ใน
อาหารไก่ Lohmann Brown-Classic คุณภาพไข่ไม่มีความแตกต่างกันระหว่างการเสริม แต่มีผลต่อ
น้ำหนักของเปลอื กไข่ท่มี ีค่าเพ่ิมข้ึนเม่ือเสรมิ ท่รี ะดับ 400 mg และ Rodjan et al. (2021) รายงานว่า
การเสริม garlic oil coated granule ที่มีสารแอลลิซินเสริมที่ระดับ 0 7.5 15 30 และ 60 g/kg ใน
อาหารไก่ Hisex Brown ไม่ส่งผลตอ่ คณุ ภาพไข่

ตารางท่ี 4 การให้แหล่งสารต้านอนุมูลอสิ ระ (Antioxidant) ตอ่ กรดไขมนั ในไขไ่ ก่

ท่มี า ระดับการเสริม Yolk Cholesterol สายพนั ธไ์ุ ก่ไข่

มนัสนนั ท์ และคณะ เมลด็ งาขมี้ ้อน (g/kg) (mg) Hisex Brown
(2561) กล่มุ ควบคุม 1,230.18b
10 1,378.47a Lohmann
Rusli et al. 30 1,316.77a strain
(2015) 50 1,345.13a

Mangosteen Pericarp (%)
Meal (g/kg)
Control 4.91a
1 6.15b
2 5.41a

Vitamin E (mg/kg) 5.24a
200

47

ตารางท่ี 4 การใหแ้ หล่งสารต้านอนุมลู อิสระ (Antioxidant) ต่อกรดไขมันในไข่ไก่ (ต่อ)

ท่ีมา ระดับการเสริม Yolk Cholesterol สายพันธไ์ุ กไ่ ข่
Lohmann
Simitzis et al. Quercetin (mg) (%) Brown-
Classic
(2018) Control 5.95b
Hisex brown
200 5.98b

400 6.98a

800 6.92a

Rodjan et al. garlic oil coated (mg)
(2021) granules (g/kg)

Control 1,575.83

7.5 1,376.92

15 1,346.58

30 1,262.17

60 1,254.08

หมายเหตุ: a-c อกั ษรที่แสดงความแตกต่างอยา่ งมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05)

การใหแ้ หล่งสารต้านอนุมลู อิสระ (Antioxidant) ต่อกรดไขมันในไขไ่ ก่
จากตารางที่ 4 จะเห็นได้ว่าการใช้เมล็ดงาขี้ม้อนที่ประกอบไปด้วยสารฟลาโวนอยด์ เสริมที่

ระดับ 0 10 30 และ 50 g/kg ในอาหารไก่ Hisex Brown ทำให้คอเลสเตอรอลในไข่แดงมีค่าเพิ่มขึ้น
(มนัสนันท์ และคณะ, 2561) ซึ่งสอดคล้องกับ Rusli et al. (2015) ศึกษาการใช้ Mangosteen
Pericarp Meal and Vitamin E ท่มี ีสารแซนโทนเสริมทรี่ ะดบั 0 1 2 g/kg และวิตามินอี 200 mg/kg
ในอาหารไก่ Lohmann strain เมื่อเสริมที่ระดับ 1 g/kg ทำให้คอเลสเตอรอลในไข่แดงเพิ่มขึ้น ใน
ขณะเดียวกัน Simitzis et al. (2018) รายงานว่า การเสริม Quercetin ที่ระดับ 0 200 400 และ
800 mg ในอาหารไก่ Lohmann Brown-Classic ไม่ส่งผลต่อปริมาณคอเลสเตอรอลในไข่ไก่
นอกจากนี้ การเสริม garlic oil coated granules ที่มีสารแอลลิซินเสริมที่ระดับ 0 7.5 15 30 และ
60 g/kg ในอาหารไก่ Hisex brown ไม่มีความแตกต่างกันของคอเลสเตอรอลในไข่แดงเช่นกัน
(Rodjan et al, 2021)

48

ตารางที่ 5 การให้แหล่งสารต้านอนมุ ลู อสิ ระ (Antioxidant) ต่อกรดไขมันในเลือด

ที่มา ระดบั การเสรมิ Cholesterol (mg/dl) Triglyc
ศรีสุดา และคณะ กากเม่า (%)
กลุ่มควบคมุ 326.00a 2
(2559) 166.50b 1
0.5 280.75a 2
Liu et al. 1.0
(2020) Curcumin (mg) 282
Control 243
Saki et al. 100 258
(2014) 150 248
200
Pomegranate Seed 110.87b
Pulp (%) 158.00a
Control 162.62a
5 160.00a
10
15

ceride (mg/dl) HDL (mg/dl) LDL (mg/dl) สายพนั ธุ์ไกไ่ ข่
ISA Brown
2131.50a - -
1036.80b - - Hy-line Brown
2067.00a - -
Hy-line W-36
986 0.62 0.09
742 0.52 0.23
779 0.98 0.13
813 0.78 0.10

136.35 15.50 -
136.35 16.87 -
162.51 16.12 -
151.77 16.00 -

49

ตารางท่ี 5 การใหแ้ หลง่ สารต้านอนุมลู อสิ ระ (Antioxidant) ต่อกรดไขมันในเลือด (ต่อ

ทมี่ า ระดบั การเสรมิ Cholesterol (mg/dl) Triglyc
Rusli et al.
Mangosteen
(2015)
Pericarp Meal (g/kg)
Kara et al.
(2016) Control 138.91

Gao et al. 1 106.00
(2020)
2 115.82

Vitamin E (mg/kg)

200 118.73

grape pomace (%)

Control 130.28

4 144.09

6 133.25

Astaxanthin (mg/kg)

Control 329

25 322

50 316

100 279

อ) สายพนั ธไุ์ ก่ไข่
ceride (mg/dl) HDL (mg/dl) LDL (mg/dl) Lohmann

strain

730.45 14.89 -
522.63 15.75 -
612.65 14.00 -

753.09 17.58 -
Bovans
603.20
615.14 --
618.21 --
--
459a
436a Hy-line
459a 0.43b 0.40a Brown
357b 0.48ab 0.38a
0.53ab 0.31b
0.68a 0.20c

50

ตารางที่ 5 การใหแ้ หลง่ สารตา้ นอนุมูลอสิ ระ (Antioxidant) ตอ่ กรดไขมนั ในเลอื ด (ต่อ

ทมี่ า ระดับการเสริม Cholesterol (mg/dl) Triglyc

Dos Santos et yellow strawberry

al. guava leaf extract

(2020) (%)

Control 70.6

0.05 84.8

0.10 77.4

0.15 86.3

0.20 94.2

หมายเหตุ: a-c อักษรทแ่ี สดงความแตกตา่ งอย่างมีนัยสำคญั ทางสถิติ (p<0.05)

อ) สายพันธไ์ุ ก่ไข่
ceride (mg/dl) HDL (mg/dl) LDL (mg/dl) ISA Brown

952 - -
938 - -
928 - -
1015 - -
975 - -

51

การใหแ้ หล่งสารตา้ นอนมุ ลู อสิ ระ (Antioxidant) ต่อกรดไขมนั ในเลอื ด
จากตารางที่ 5 การใชก้ ากเม่าที่ประกอบไปดว้ ยสารแอนโธไซยานิน เสริมทีร่ ะดับ 0 0.5 และ

1.0% ในอาหารไกอ่ ซี า่ บราวน์ พบว่า ระดับคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ในเลือดไก่มีค่าลดลงเมื่อ
เสริมท่รี ะดับ 0.5% (ศรีสุดา และคณะ, 2559) ในขณะเดยี วกนั Liu et al. (2020) ได้รายงานวา่ การ
เสริม Curcumin ที่ระดับ 0 100 150 และ 200 mg ในอาหารไก่ Hy-line Brown ไม่ส่งผลต่อกรด
ไขมันในเลือด อย่างไรก็ตาม การเสริม Pomegranate Seed Pulp ที่มีกรดแอลลาจิแทนนิน โดย
เสริมท่รี ะดับ 0 5 10 และ 15% ในอาหารไก่ Hy-line W-36 พบว่า ระดบั ของคอเลสเตอรอลในเลือด
ที่เพิ่มสูงขึ้นในกลุ่มที่ได้รับการเสริม แต่อย่างไรก็ตามไม่ส่งผลตอ่ ปริมาณไตรกลีเซอไรด์ และ HDL ใน
เลือด (Saki et al, 2014) และการเสริม Mangosteen Pericarp Meal and Vitamin E ท่ีมีสารแซน
โทนเสริมที่ระดับ 0 1 2 g/kg และวิตามินอี 200 mg/kg ในอาหารไก่ Lohmann strain ไม่ส่งผลต่อ
กรดไขมันในเลือด (Rusli et al, 2015) สอดคล้องกับ Kara et al. (2016) ที่ได้รายงานว่า การใช้
grape pomace ทมี่ ีสารเรสเวอราทรอลเสริมที่ระดบั 0 4 และ 6% ในอาหารไก่ Bovans ไม่สง่ ผลต่อ
กรดไขมนั ในเลือด อย่างไรก็ตาม Gao et al. (2020) พบวา่ การเสริม astaxanthin ที่ระดบั 0 25 50
และ 100 mg/kg ในอาหารไก่ Hy-line Brown มีไตรกลีเซอไรด์ในเลือดลดลง และค่า LDL ลดลง
และการใช้ yellow strawberry guava leaf extract ที่มีสารฟีนอลิคเสริมที่ระดับ 0 0.05 0.10
0.15 และ 0.20% ในอาหารไก่อีซ่าบราวน์ พบว่า กรดไขมันในเลือดไม่มีความแตกต่างกันระหว่าง
การเสริม (Dos Santos et al, 2020)

สรุปผล

การใช้สารต้านอนุมูลอิสระ (Antioxidants) ได้แก่ ฟลาโวนอยด์ กรดฟีนอลิค และแอนโธไซ
ยานิน จากแหลง่ พชื และเศษเหลือทางด้านอุตสาหกรรม เพ่ือเพิ่มสมรรถนะการผลิตไขแ่ ละคุณภาพไข่
ไก่ พบว่าการใช้ในช่วงปริมาณ 0.5 - 1 เปอร์เซ็นต์ในอาหาร หรือ 50-100 mg/kg ในอาหาร ทำให้
เปอร์เซ็นต์ไข่มีแนวโน้มสูงขึ้น ทำให้ประสิทธิภาพการใช้อาหารดีขึ้น กรดไขมันในไข่แดงเพิ่มขึ้น และ
กรดไขมันในเลือดไกม่ ีคา่ ลดลง ค่า LDL ลดลง แต่ไมส่ ่งผลตอ่ คณุ ภาพไข่

52

เอกสารอา้ งอิง

ดวงพร อมรเลิศพิศาล, เมธัส เงินจันทร์, เกรียงศักดิ์ เม่งอำพัน และ รัตนาภรณ์ จันทร์ทิพย์. (2558).
สารสำคัญและการป้องกันภาวะออกซิเดชันของสาหร่ายไก่ในปลาหนังลูกผสม. วารสารวิจัย
และพฒั นา มจธ. 38(4): 393-405.

มนัสนันท์ นพรัตน์ไมตรี, อณัญญา ปานทอง, จารุวรรณ ธูปแช่ม, ธนิษฐา โมราวงษ์, ทับทิมทิพย์ อิน
กอง, ชลธิชา ดวงดี, อิศรพงษ์ เผือกเงิน และ วรางคณา กิจพิพิธ. (2561). ผลของการเสริม
เมล็ดงาขี้ม้อนในอาหารของไก่ไข่ (ระยะท้าย) ต่อการย่อยได้ของโภชนะ สมรรถนะการผลิต
คุณภาพไข่ คอเลสเตอรอลและการสะสมของกรดไขมันโอเมก้าในไข่ไก่. Veridian E-
Journal, Science and Technology Silpakorn University. 5(2):46-64.

รพพี ร ฤกษพุฒิ และ จนิ ตนา สและน้อย. (2558). กจิ กรรมของซุปเปอร์ออกไซด์ดสิ มวิ เทสในวงจรการ
ลอกคราบ ของปทู ะเล. แกน่ เกษตร 41: 45-52.

ศิรพิ ร นามเทศ, ชยั ภูมิ บญั ชาศักด์ิ, เชาว์วทิ ย์ ระฆังทอง และ ธีรวิทย์ เป่ยคําภา. (2558). ผลของการ
เสริมเปลือกถั่วเขียวหมักในอาหารต่อสมรรถภาพการผลิตและคุณภ าพไข่ของไก่ ไข่ .
ภาควิชาสัตวบาล คณะเกษตรมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตบางเขน
กรุงเทพมหานคร.

ศรีสุดา ศิริเหล่าไพศาล, พงศธร กุนัน, กฤษณธร สินตะละ, ไพวัลย์ ปัญญาแก้ว และ ธัชเวชช์ กิม
ประสิทธิ์. (2559). ผลของการเสริมกากมะเมา่ ตอ่ สมรรถภาพการใหผ้ ลผลิต คุณภาพไข่ และ
ค่าโลหิตวทิ ยาในไก่ไข่. วารสารเกษตร 32(2): 273 – 281.

สมหมาย ปัตตาลี. (2551). การศึกษาคุณภาพของน้ำหมักชีวภาพที่ผลิตจากผลมะหลอด. สารนิพนธ์
ปรญิ ญาการศกึ ษามหาบณั ฑิต สาขาวชิ าวิทยาศาสตรศึกษา มหาวทิ ยาลัยศรนี ครินทรวโิ รฒ.

อุมาพร แพทย์ศาสตร์, โอภาส พิมพา และ บดี คำสีเขียว. (2564). กิจกรรมของเอนไซม์ต้านอนุมูล
อิสระและความสามารถในการต้านอนุมูลอิสระในเนื้อไก่ที่ได้รับอาหารเสริมสารสกัดจาก
เปลือกมังคดุ . Khon kaen Agriculture Journal SUPPL.1: 533-537.

Dos Santos A.F.A., Da Silva A.S., Galli G.M., Paglia E.B., Dacoreggio M.V., Kempka A.P.,
Souza C.F., Baldissera M.D., Da Rosa G., Boiago M.M. and Paiano D. ( 2020) .
Addition of yellow strawberry guava leaf extract in the diet of laying hens had
antimicrobial and antioxidant effect capable of improving egg quality.
Biocatalysis and Agricultural Biotechnology 29, 101788.

Gao S., Li R., Heng N., Chen Y., Wang L., Li Z., Guo Y., Sheng X., Wang X., Xing K., Ni H.
and Qi X. ( 2020) . Effects of dietary supplementation of natural astaxanthin

53

from Haematococcus pluvialis on antioxidant capacity, lipid metabolism, and
accumulation in the egg yolk of laying hens. Poultry Science. 99:5874–5882.
Kara K., Güçlü B.K., Baytok E. and Şentürk M. ( 2016) . Effects of grape pomace
supplementation to laying hen diet on performance, egg quality, egg
lipid peroxidation and some biochemical parameters. Journal of Applied
Animal Research, 44:1, 303-310.
Liu M., Lu Y., Gao P., Xie X., Li D., Yu D. and Yu M. (2020). Effect of curcumin on laying
performance, egg quality, endocrine hormones, and immune activity in heat-
stressed hens. Poultry Science. 99:2196–2202.
Rodjan P., Wattanasit S., Faroongsarng D., Thongprajukaew K. and Theapparat Y. (2021).
Garlic oil granules coated with enteric polymer: Effects on performance, egg
quality, yolk antioxidants, yolk cholesterol, blood biochemistry and hepatic
lipid metabolism in laying hens. Animal Feed Science and Technology. 24,
114854.
Rusli R. K., Wiryawan K. G., Toharmatb T., Jakaria and Mutia R. (2015). Supplementation
of Mangosteen Pericarp Meal and Vitamin E on Egg Quality and Blood Profile
of Laying Hens. Media Peternakan. 38(3):198-203.
Saki A.A., Rabet M., Zamani P. and Yousefi A. (2014). The Effects of Different Levels of
Pomegranate Seed Pulp with Multi‐Enzyme on Performance, Egg Quality and
Serum Antioxidant in Laying Hens. Iranian Journal of Applied Animal Science.
4(4): 803-808.
Simitzis P., Spanou D., Glastra N. and Goliomytis M. (2018). Impact of dietary quercetin
on laying hen performance, egg quality and yolk oxidative stability. Animal
Feed Science and Technology. 239: 27–32.

54

สัมมนาระดับปรญิ ญาตรสี าขาสัตวศาสตร์

เรื่อง

การใชแ้ หนแดงในสตู รอาหารตอ่ ประสทิ ธภิ าพการเจรญิ เติบโตของไก่เนื้อ

โดย
นางสาวอารรี ตั น์ ทวีสุข
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วทิ ยาเขตสุรนิ ทร์
ภาคเรยี นท่ี 1 ปกี ารศึกษา 2564

บทคัดยอ่

สัมมนาฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการใช้แหนแดงในสูตรอาหารต่อประสิทธิภาพการ
เจริญเติบโตของไก่เนื้อ โดยทำการรวบรวมจากเอกสารทางวิชาการที่ตีพิมพ์ระหว่างปี พ.ศ. 2559-
2564 ซึ่งเป็นการศึกษาข้อมูลของการนำพืชที่สามารถพบได้ตามธรรมชาติ เพาะพันธุ์ได้ง่าย และให้
คุณค่าทางโภชนะในสูตรอาหาร เพื่อเป็นการลดต้นทุนการผลิตไก่เนื้อที่มีต้นทุนสูง จากการทดลอง
การใชแ้ หนแดงในสูตรอาหารต่อประสิทธิภาพการเจริญเติบโตของไก่เนื้อโดยใช้อาหารควบคุม และใช้
อาหารแหนแดงทดแทนในระดับ 0% 2.5% 5% 7.5% 10% 15% 18% 20% 22% และ 25%
ตามลำดับในไก่ทดลองอายุ 1-21 วัน 21-42 วัน 1-14 วัน และ 15-28 วัน เพื่อวัดประสิทธิภาพการ
เจริญเติบโตและวัดเปอร์เซ็นต์ซากของไก่เนื้อเมื่อครบอายุเลี้ยง ดังนั้น การใช้แหนแดงในสูตรอาหาร
ต่อประสิทธิภาพการเจริญเติบโตของไก่เนื้อ จึงเป็นอีกทางเลือกหนึ่งในการหาวัตถุดิบทดแทนใน
อาหารสตั ว์ เพ่อื ลดตน้ ทนุ และยงั ปลอดภัยสำหรบั ผบู้ ริโภค

คำสำคัญ : Azolla pinnata, Azolla, แหนแดง, ไกเ่ นือ้ , ประสิทธิภาพการเจริญเติบโต

55

บทนำ

ในปัจจุบัน การเลี้ยงไก่เนื้อของเกษตรกรไทยยังคงประสบปัญหาด้านราคาวัตถุดิบอาหารท่มี ี
ความผันผวนตามสภาวะเศรษฐกิจ วัตถุดิบอาหารสัตว์หลายชนิดในปัจจุบันมีราคาแพงขึ้นมาก ซ่ึง
ส่งผลกระทบ อย่างรุนแรงต่ออุตสาหกรรมการเลี้ยงสัตว์โดยเฉพาะเกษตรกรรายย่อยที่มีกำลังซื้อไม่
มาก แนวทางหนึ่งที่จะช่วยบรรเทาปัญหาดังกล่าว คือ การจัดหาวัตถุดิบอาหารสัตว์ทดแทนวัตถุดิบ
หลกั ทม่ี รี าคาแพง รวมท้งั สามารถผลติ ขนึ้ ใช้เองได้ ดงั นัน้ การจดั หาวตั ถุดิบทดแทนอาหารชนิดใหม่ที่มี
คุณภาพดี โปรตีนสูง ราคาถูก และเกษตรกรสามารถผลิตได้เองจะเป็นการลดต้นทุนคา่ อาหารสัตว์ได้
อีกทางหนึ่ง ดังนั้นจึงทำให้เกิดการศึกษาเพื่อประเมินคุณค่าทางโภชนะของแหนแดง และหาระดับที่
เหมาะสมในการใช้แหนแดงเปน็ วตั ถดุ บิ อาหารสำหรับไกเ่ นือ้

แหนแดง Azolla pinnata เป็นเฟริ น์ ลอยน้ำ ซึ่งเปน็ ของตระกลู Azolceae มชี อ่ื เสยี งในด้าน
การเจริญเติบโตและขยายพันธุ์อย่างรวดเร็วและเป็นมาโครไฟต์ในน้ำที่เติบโตเร็วที่สุด ทำให้มีความ
เปน็ ไปได้สำหรบั การผลิตท่ถี ูกกว่าในภาคสัตวป์ ีกและเป็นที่ร้จู ักในฐานะแหล่งโปรตีนที่มีศักยภาพท่ีสูง
มีค่าพลังงานรวม 2039 Kcal / kg มีกรดอะมิโนและแร่ธาตุที่จำเป็นเกือบทั้งหมด (เหล็ก แคลเซียม
แมกนีเซียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรสั และแมงกานีส) นอกจากน้ี มีรายงานวา่ สารต้งั ตน้ ของวิตามินเอ
เบต้าแคโรทีน และวิตามินบี 12 ที่พบในแหนแดงมีปริมาณเพียงพอต่อประสิทธิภาพการเจริญเติบโต
และส่วนประกอบซากของไกเ่ น้ือ

ดังนั้นสัมมนาฉบับนี้ จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของการใช้แหนแดงในสูตรอาหารต่อ
ประสิทธิภาพการเจริญเติบโตของไกเ่ น้ือ

56

แหนแดง (Mosquito fern หรือ Water fern)

ก) ข)

ภาพท่ี1 ลกั ษณะของแหนแดง ก) Azolla microphylla และ ข) A. pinnata
ชือ่ วทิ ยาศาสตร์ : Azolla pinnata
อนั ดบั : Salviniales
ชื่อวงศ์ : Azollaceae Wettst
ช่อื สามัญแหนแดง : Azolla, Water fern and Water velvet
แหนแดงจัดเป็นพืชพวกเฟิร์นน้ำชนิดหนึ่ง ที่มีขนาดเล็กประกอบด้วยลำต้นกลวง เรียวแตก
กิ่งก้านสาขา แบบขนนกมีใยเป็นแผ่นแบน ๆ 2 แผ่น ซ้อนกันแตกออกมาจากสองข้างของกิ่งเป็นคู่
ลอยอยู่ที่ผิวน้ำ โดยส่วนรากจมอยู่ในน้ำ มีรากพิเศษยาวอยู่ทางด้านใต้ของลำต้น ทั้งต้นและกิ่งมี ใบ
ขนาดเล็กปกคลุมเรยี งสลับซ้อนกัน แต่ละใบแบ่งเป็น 2 ส่วนเท่า ๆ กัน ส่วนบนหนาสีเขียวหรอื สีแดง
ส่วนล่างบางอยใู่ ตน้ ้ำไม่คอ่ ยมสี ี ใบลา่ งสดุ สรา้ ง Sporocrap 2-4 อันทแี่ กนของใบด้านใตใ้ บภายในมีเม
กะสปอร์และไมโครสปอร์ ในใบของแหนแดงมีโพรงขนาดใหญ่ซึง่ เป็นท่ีอาศัยของ Anabenae ซึ่งเป็น
สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน Anabenae ได้รับสารอาหารจากแหนแดง ส่วนแหนแดงจะได้ไนโตรเจน
จากการตรึงไนโตรเจนของ Anabenae แหนแดงเจริญเติบโตอยู่บนผิวน้ำในที่มีน้ำขังในเขตร้อนและ
อบอ่นุ ท่วั ไป พบตามแหล่งนำ้ จืดท้องนาสระบึงบ่อและตามท่ีมนี ้ำขังมีท้งั ในทวีปอเมริกาเหนือ อเมริกา
ใต้แถบลุ่มแม่น้ำไนล์ แถบร้อนในเอเชีย รวมทั้งประเทศไทย พบแหนแดงชนิดที่ชื่อว่า อะโซล่าพินนา
ตา (Azolla pinnata) หรือในภาษาท้องถิ่น เรยี กวา่ แหนแดง แหนเปด็ ใหญ่ (เรียกเหมือนกบั แหนเป็ด
ชนดิ หนึง่ ท่ใี หญ่ที่สดุ ในชนิดแหนเป็ด) มีขนาดยาวประมาณ 1-2 เซนติเมตรตน้ แก่ท่ีได้รับแสงเต็มที่จะ
เป็นสีแดงคล้ำต้นอ่อนหรือไดร้ ับแสงไมเ่ ตม็ ทีจ่ ะเป็นสีเขียว สอดคลอ้ งกบั กรมวชิ าการเกษตรท่ีรายงาน
ความสัมพันธ์ของแหนแดงกับสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน ไว้ว่าภายในโพรงใบบนของแหนแดงมี

57

สาหร่ายสีน้ำเงินแกมเขียวอาศัยอยู่ในลักษณะที่พึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน สาหร่ายนี้สามารถตรึง
ไนโตรเจนจากอากาศและเปล่ียนใหเ้ ป็นสารประกอบในรปู ของแอมโมเนยี มใหแ้ หนแดงเองไปใชไ้ ด้

คุณคา่ ทางโภชนะและองคป์ ระกอบทางเคมีของแหนแดง

ตารางท่ี 1 องคป์ ระกอบและแร่ธาตตุ ่างๆ ของตวั อย่างแหนแดง

องคป์ ระกอบ อัตราร้อยละ
น้ำหนกั แหง้ 5-7
โปรตนี 13-30
ไขมนั 3.1
เซลลูโลส
ไนโตรเจน (N) 8.5-11.7
คารบ์ อน (C) 3-5
ฟอสฟอรสั (P) 41-45
โปแตสเซียม (K)
แคลเซยี ม (Ca) 0.2-1.6
แมกนีเซียม (Mg) 0.3-0.6
กำมะถนั (S) 0.5-1.7
ซิลิกา (Si) 0.2-0.7
โซเดยี ม (Na) 0.2-0.7
คลอรนี (Cl) 0.2-3.5
อลูมเิ นียม (Al) 0.2-13
เหลก็ (Fe) 0.6-0.8
ท่ีมา : ประยูร และบรรหาญ (2545) 0.04-0.6
0.04-0.6

58

ตารางที่ 2 องค์ประกอบทางเคมขี องแหนแดง Azolla Pinnata คา่ %ของวัตุแห้ง
18.79
สารอาหาร 24.89
เถ้าถา่ น (%) 3.74
โปรตีน ดบิ (%) 14.21
สารสกัด Ether (%) 1.65
เสน้ ใย ดิบ (%) 0.35
แคลเซียม (%)
ฟอสฟอรัส (%) 2127.4
ทค่ี าํ นวณได้ (%,DM)
ME (Kcal/Kg.DM)
ทีม่ า : Wasihun Hassenet al. (2019)

59

ผลของระดับการใช้แหนแดงในสตู รอาหารต่อสมรรถนะการผลิตของไกเ่ น้ือ
ตารางท่ี 3 ผลของการใช้แหนแดงในสูตรอาหารต่อประสทิ ธิภาพการเจรญิ เตบิ โตของไ

ลักษณะที่ศึกษา ระดบั การใชแ้ หนแด
0 2.5 5 7.5 1

นำ้ หนักเริม่ ตน้ (กรมั ) 0.214 0.213 0.223 0.24
2

นำ้ หนักตวั สุดท้าย (กรัม) 2.108a 2.014b 2.096a 1.96
1b

น้ำหนักทีเ่ พ่มิ ข้ึนท้งั หมด 1.894a 1.801b 1.873a 1.71
(กรัม) 9b

ปริมาณอาหารท่ีได้รบั (กรัม) 4.470a 4.227b 4.204bc 4.11
6c

อัตราการเจริญเติบโต 3.36a 2.35a 2.24b 2.39
a

1-21 วนั

นำ้ หนักเรม่ิ ตน้ (กรมั ) 46.55 - 47.32 - 4

น้ำหนกั ตวั สดุ ทา้ ย (กรัม) 303.13 - 375.29 - 293

ไก่เน้ือ

ดงในสตู รอาหาร

10 15 1 20 2 25 SME P value อ้างองิ
8 2 0.01 0.1039

- - -- --

- - - - - - 13.20 <0.001

Wasihun
- - - - - - 13.21 <0.001 et al.

(2019)

- - - - - - 15.09 0.0090

- - - - - - 0.01 0.002

Kunlaya
46 47 - 46 - 46 - - phat et
3.89 317.44 - 394.06 - 269.85 39.41 0.21 al.

60

นำ้ หนักท่เี พิ่มข้ึนทั้งหมด 256.58 - 327.98 - 246
(กรัม)

ปริมาณอาหารที่ได้รับ (กรัม) 6775.54 - 6025.92 - 62

อตั ราการเจริญเตบิ โต 2.25 - 2.07 - 2.

21-42 วัน

น้ำหนักเรมิ่ ตน้ (กรัม) 808ab - 824a - 802

น้ำหนักตวั สุดท้าย (กรัม) 2261.54 - 2255.81 - 218

นำ้ หนักทีเ่ พมิ่ ขนึ้ ทง้ั หมด 1453.54a - 1431ab - 138

(กรัม)

ปริมาณอาหารท่ีได้รบั (กรัม) 42967b - 47887ab - 496

อตั ราการเจรญิ เตบิ โต 2.09c - 2.33bc - 2.3

6.99 269.86 - 347.42 - 223.21 39.54 0.22 (2012)

261 5776 - 8267 - 5360 954.06 0.35
.12 1.93 - 1.94 - 2.06 0.11 0.44

2.6ab 792b - 810.6ab - 813ab 8.50 0.20
89.33 2231.27 - 2074.10 - 2176 58.75 0.25
86ab 1439 ab - 1263b - 1362a 57.51 0.22

670a 46298 ab - 49353a - 5059a 1807.7 0.07
39b 2.36b - 2.66a - 2.48ab 0.08 0.003

61

ตารางท่ี 3 ผลของการใชแ้ หนแดงในสูตรอาหารต่อประสทิ ธิภาพการเจริญเตบิ โตของไ

ลกั ษณะที่ศึกษา ระดับการใช้แหนแดงในสูตรอา
0 2.5 5 7.5 10 15 18 20

นำ้ หนักเริ่มตน้ (กรมั ) 141.57a - - - - - 125.27b

น้ำหนักตวั สุดท้าย (กรัม) 1648.23a - - - - - 1158.60b

1-14 day

นำ้ หนักที่เพม่ิ ข้นึ ท้งั หมด 619.03a - - - - - 421.83b
(กรัม)

ปรมิ าณอาหารท่ีไดร้ ับ 63.50a - - - - - 56.35b
(กรัม/ตวั /วัน)

อัตราการเจริญเตบิ โต 1.48b - - - - - 1.93a

15-28 day

น้ำหนักท่ีเพิ่มขึ้นท้งั หมด 887.63a - - - - - 611.50b
(กรมั )

ปรมิ าณอาหารที่ได้รับ 136.22a - - - - - 124.24b
(กรัม/ตัว/วนั )

อตั ราการเจริญเตบิ โต 2.22b - - - - - 3.18a

ไกเ่ น้ือ (ตอ่ )

าหาร 25 SME P value อา้ งอิง
0 22

119.90b - - 0.05

1118.27b - - 0.05

404.80b - - 0.05

55.25b - - 0.05 Parichat et al.
1.96a - - 0.05 (2016)

593.57b - - 0.05

122.80b - - 0.05
3.11a - - 0.05

62

จากผลการทดลองของ Wasihun et al. (2019) ผลการทดลองพบว่าการใชแ้ หนแดงในสตู ร
อาหารต่อประสิทธภิ าพการเจริญเติบโตของไก่เนื้อพบว่า อาหารที่ใชแ้ หนแดงทดแทนในระดบั ที่ 0%,
2.5%, 5% และ 7.5% โดยใช้การทดแทนกากถ่ัวเหลืองในอาหารทดลอง น้ำหนกั สุดทา้ ยและน้ำหนัก
รวมของไก่เนื้อที่ใช้อาหารแหนแดงทดแทนในระดับที่ 0 % คือ (p<0.01) ซึ่งสูงกว่าในไก่ที่เลี้ยงด้วย
อาหารแหนแดงทดแทนในระดับที่ 5 %, 2.5% และ 7.5% อัตราส่วนการเปลี่ยนอาหารเป็นเนื้อของ
ไก่ที่เลี้ยงด้วยอาหารแหนแดงทดแทนในระดับที่ 5% นั้นต่ำกว่าไก่ที่เลี้ยงด้วยอาหารแหนแดงทดแทน
ในระดับที่ 2.5% และ 7.5 % (p<0.03) ในขณะที่ผลการทดลองของ Kunlayaphat et al. (2012)
พบว่าผลการทดลองการใช้แหนแดงในสูตรอาหารต่อประสิทธิภาพการเจรญิ เติบโตของไกเ่ นื้อช่วงอายุ
1-21 วันและ 21-42 วัน พบว่า ในไก่เนื้อช่วงอายุ 1-21 วัน การให้อาหารที่ใช้แหนแดงทดแทนใน
ระดับท่ี 5-20% มีผลต่อการเจริญเติบโตและอัตราการเปลี่ยนอาหารเป็นเนื้อดีขึ้นกว่าอาหารสูตร
ควบคุม แตเ่ ม่อื สูตรอาหารมเี ปอร์เซ็นต์แหนแดงสูงข้นึ กว่า 25% พบวา่ มอี ตั ราการเจรญิ เติบโตท่ีลดลง
ดังนนั้ จงึ สามารถใชอ้ าหารที่ใช้แหนแดงทดแทนได้สูงถึง 20% สว่ นการเลี้ยงไกเ่ น้ือชว่ งอายุ 21-42 วัน
พบว่า การให้อาหารที่ใช้แหนแดงทดแทนในระดับท่ี 5-25% มีอัตราการเจริญเติบโตและอัตราการ
เปล่ียนอาหารเปน็ เน้อื ลดต่ำลง อาจมสี าเหตจุ ากการเปล่ียนอาหารในแตช่ ว่ งระยะเวลาการเลี้ยง จึงทำ
ให้ไก่มีอัตราการกินอาหารลดลง ทำให้ค่าเฉลี่ยของน้ำหนักมีค่าลดต่ำลง ซึ่งสอดคลองกับการทดลอง
ของ Parichat et al. (2016) ที่ได้ได้ศึกษาผลการทดลองการใช้แหนแดงในสูตรอาหารต่อ
ประสิทธิภาพการเจริญเติบโตของไก่เนื้อช่วงอายุ 1-14 วันและ 15-28 วัน พบว่า การใช้แหนที่ระดับ
18% และ 22% ในสูตรอาหาร ทำให้สมรรถภาพการเจริญเติบโตลดลง เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่ม
ควบคมุ ดงั นน้ั การใชแ้ ทนเปด็ ในสูตรอาหารควรใช้ในระดับที่ต่ำกวา่ 18%

ผลของระดบั การใช้แหนแดงในสตู รอาหารต่อผลการผลิตของไก่เนอ้ื

ตารางท่ี 4 ผลของการใชแ้ หนแดงในสูตรอาหารตอ่ ผลผลติ เปอรเ์ ซน็ ต์ซากและ

ระดบั การใชแ้ หน

ลกั ษณะที่ศึกษา 0 2.5 5

นำ้ หนกั ซาก (กรมั ) 1674.5a 1479.5b 1671
1145.8a 966.3b 1151
ซากตดั แต่ง (กรัม) 68.4a 65.3b 68.

เปอรเ์ ซ็นตช์ ้นิ ส่วนตัดแต่ง (%) 18.1 18.1 18
ผลผลิตหลักช้ินสว่ นซาก (%)
เน้อื อกไก่ 9.5 9.7 9.
สะโพกไก่
นอ่ งไก่ 7.5 7.5 7.
ปีกไก่
เปอร์เซน็ ตช์ ิ้นส่วนตัดแต่ง (%) 4.4 4.6 4.
สะโพกไก่ (กรมั )
ปกี ไกเ่ ตม็ สว่ น (กรัม) 74.56 - 76.
อกไก่เต็มส่วน (กรัม)
เนอ้ื สนั ใน (กรัม) 619 - 63

141 - 14

734 - 78

491 - 46

63

ะสว่ นประกอบชน้ิ ส่วนของไกเ่ นื้อที่เลยี้ งด้วยสูตรอาหารที่ใชแ้ หนแดงหลายระดับ

นแดงในสตู รอาหาร SME P value อ้างองิ
5 7.5 10

1.1a 1395.8c - 8.5 <0.001

51.8a 915.4c - 4.4 <0.001

.9a 65.6b - 0.4 0.0003
Wasihun et al.

8.1 18.2 - 0.04 0.1282 (2019)

.5 9.5 - 0.06 0.1128

.5 7.9 - 0.08 0.1128

.6 4.7 - 0.15 0.7526

.57 - 75.55 2.46 0.85

31 - 635 58.56 0.98 Abdelatty et
46 - 133 13.16 0.78 al. (2020)
88 - 755 79.23 0.89

66 - 425 41.66 0.56

64

จากผลการทดลองของ Wasihun et al. (2019) ผลการทดลองพบว่าการใชแ้ หนแดงในสตู ร
อาหารต่อประสิทธิภาพการเจริญเติบโตของไก่เนื้อพบว่า ระดับการใช้แหนแดงในสูตรอาหารที่ 0%
และ 5% มีผลผลิต % ซากและสว่ นประกอบช้นิ ส่วนของไก่เน้ือทสี่ ูง ซงึ่ มปี ระสิทธภิ าพมากกว่าการใช้
แหนแดงในสูตรอาหารต่อประสิทธิภาพการเจริญเติบโตของไก่เนื้อในระดับ 2.5% และ 7.5% แต่ใน
การทดลองของ Abdelatty et al. (2020) กลับพบว่าระดับการใช้แหนแดงในสูตรอาหารที่ 5% และ
10% มปี ระสทิ ธภิ าพและให้ผลผลิตได้ดีกว่าการใชแ้ หนแดงในสตู รอาหารท่ี 0%

สรปุ ผล

จากผลการทดลองสามารถสรุปได้ว่า การใช้แหนแดงในสูตรอาหารต่อประสิทธิภาพการ
เจรญิ เติบโตของไกเ่ นือ้ จะได้ผลดี โดยเสรมิ ท่รี ะดบั ที่ 0%, 2.5%, 5% และ 7.5% ในอาหาร เนอ่ื งจาก
ทำประสิทธิภาพการเจริญเติบโตของไก่เนื้อจะได้ผลดี อัตราการเปลี่ยนอาหารเป็นผลผลิตดีขึ้น
อย่างไรก็ตามอาจจะขึ้นอยู่กับอายุของไก่ด้วยและผลของการใช้แหนแดงในสูตรอาหารต่อผลผลิต
เปอร์เซ็นต์ซากและส่วนประกอบชิ้นส่วนของไก่เนื้อที่เลี้ยงด้วยสูตรอาหารที่ใช้แหนแดงหลายระดับ
พบว่า ระดับการใช้แหนแดงในสูตรอาหารที่ 0% และ 5% และ 10% มีผลผลิตเปอร์เซ็นต์ซากและ
ส่วนประกอบชน้ิ ส่วนของไก่เนอื้ ท่ีสงู กวา่ ในระดบั ที่ใช้ 2.5%

65

เอกสารอา้ งองิ

ประยูร สวสั ดแี ละบรรหาญ แตงฉำ่ . 2545. แหนแดงชวี วทิ ยาและการใช้ประโยชน์. ใน กองปฐพวี ิทยา
กรมวิชาการเกษตร(บ.ก.), เอกสารวชิ าการปุ๋ยชีวภาพ (น.163-212). กรงุ เทพฯ.

Lejuene, A., Peng, J., Boulengé, E.L., Larondelle, Y. and Hove, C.V. (2000). Carotene
content of Azolla and its variations during drying and storage teatments.
Anim. Feed Sci.Technol., 84, 295-301.

NRC, 1994. composition of feed stuff used in Poultry diets. In: Nutrient requirements
of Poultry.

National Academy Press. Washington, DC. pp: 61-75.
Steel, R. G. D. and J. H. Torrie, 1980. Principals an procedures of statistics. Mc Graw-

Hill Company,Inc:New York.
Wasihun Hassen, Waktola Tafese, Nezif Amza, Sisaynesh Gudeta, Abegaz Beyene&

Eyerus Muleta. (2019). Effect of Partial Substitution of Soybean Meal (Glycine
Max) by Mosquito Fern (Azolla pinnata) on Growth Performance and
Carcass Characteristic of Cobb500 Broiler Chickens.
Kunlayaphat Wuthijaree. ( 2 0 12 ) . Utilization of dried Azolla in Broiler Diets,
https://www.researchgate.net/publication/292139144_Utilization_of_dried_Az
olla_in Broiler_Diets
ปารฉิ ัตร ครองสิน เมยว์ ิกา น้อยบัว และ ณรกมล เลาห์รอดพันธ์.2558.ผลของระดับการใช้แทนเปด็
เป็นแหล่งโปรตนี ในสูตรอาหารตอ่ สมรรถภาพการผลติ ของไก่กระทง.

66

สมั มนาระดบั ปรญิ ญาตรสี าขาสตั วศาสตร์

เร่อื ง

เทคโนโลยีการปรบั ปรงุ คุณภาพอาหารหยาบในการเลยี้ งสตั ว์เคี้ยวเอ้ือง

โดย
นายกิตติศักด์ิ มะนาวหวาน
มหาวทิ ยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วทิ ยาเขตสรุ นิ ทร์
ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2564

บทคดั ยอ่
การศึกษาเทคโนโลยีการปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบในการเลี้ยงสัตว์เคี้ยวเอื้องด้วยวิธีการ
ปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบโดยวิธีทางกายภาพเช่น การลดขนาดชิ้นอาหาร การทำให้อาหารมี
ขนาดเลก็ ลงสามารถทำไดโ้ ดยการสบั การบด การหั่น ซึง่ จะช่วยให้สตั วก์ ินอาหารได้มากขนึ้ เนื่องจาก
เปน็ การลดความฟ่าม(เพ่ิมความหนาแนน่ ) การปรบั ปรุงคุณภาพอาหารหยาบดว้ ยวธิ ีทางเคมี มีการนำ
สารเคมีทั้งในรูปของแข็งและของเหลว มาใช้ในการเพิ่มโปรตีนและลดเยื่อใย ซึ่งสารเคมีที่นิยมใช้ใน
การปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบมีอยู่หลายชนิดเช่น แอมโมเนีย การปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบ
โดยวิธีทางกายภาพร่วมกับเคมีได้แก่ การสับ การบด การอัดเม็ด เป็นการลดขนาดของอาหารซึ่งเปน็
วิธีที่สามารถลดความฟา่ มของอาหารหยาบ ทำให้สัตว์กนิ ไดม้ ากขึ้น การปรบั ปรุงคณุ ภาพอาหารหยาบ
โดยวิธีทางชีวภาพ มีการใช้จลุ นิ ทรียม์ าใช้ในการปรับปรงุ คุณภาพอาหารเพ่ือหลีกเลีย่ งการใชส้ ารเคมีที่
อาจจะมีการตกค้างในตัวสัตว์ และผลิตภัณฑ์สัตว์ รวมทั้งเป็นวิธีที่ประหยัดพลังงานและปลอดภยั ตอ่
สิง่ แวดล้อมโดยการใช้จุลินทรยี ์ชนดิ ต่าง ๆ สามารช่วยเพ่ิมโปรตนี หยาบ และช่วยลดระยะเวลาในการ
หมักได้

คำสำคัญ: อาหารหยาบ,การปรับปรุงคณุ ภาพอาหาร,สัตว์เค้ยี วเออื้ ง

67

บทนำ

การเลี้ยงสัตว์เคี้ยวเอื้องในปัจจุบันไม่ว่าจะเป็นโคเนื้อ โคนม และแกะ มีการขยายตัวมาก
ยิ่งขึ้น เพราะการเลี้ยงสัตว์เคี้ยวเอื้องถือว่าเป็นอาชีพพื้นฐานของเกษตรกรไทย ในขณะเดียวกัน
เกษตรกรผู้เลี้ยงโคยังคงคำนึงถึงคุณภาพอาหารหยาบ แต่ในปัจจุบันนี้ยังคงพบกับปัญหาการขาด
แคลนอาหารหยาบหรือมปี ริมาณท่ีไม่เพียงพอตอ่ ความต้องการในช่วงฤดูแล้ง และอาหารมีคุณภาพต่ำ
หรือมีคุณค่าทางโภชนาการไม่เพียงพอต่อความต้องการของตวั สัตว์ จึงทำให้เกษตรกรมีการใช้อาหาร
ข้นร่วมด้วย ทำให้เกษตรกรมีต้นทุนทางด้านอาหารเพิ่มขึ้น (ณรกมล, 2562) และในปัจจุบันได้มีการ
วิจัยพัฒนาศึกษาเกี่ยวกับการปรับปรุงคุณภาพของอาหารหยาบ โดยการปรับปรุงคุณภาพอาหาร
หยาบมีหลายวิธี ได้แก่ การปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบทางกายภาพ เช่น การสับ การบด การ
อดั เมด็ การปรบั ปรงุ คุณภาพอาหารหยาบทางเคมี เชน่ การใชย้ ูเรยี ในการหมัก การใช้โซเดียมไฮดรอก
ไซด์ การปรับปรงุ คณุ ภาพอาหารหยาบทางชีวภาพ เช่น การใช้จุลนิ ทรีย์ การปรับปรุงคุณภาพอาหาร
หยาบด้วยวิธกี ารประยุกต์ เช่น การอัดก้อน การตากแห้ง เพื่อให้อาหารหยาบมีคุณค่าทางโภชนาการ
ท่ดี ีข้นึ และสามารถนำมาใชใ้ นชว่ งทอี่ าหารหยาบขาดแคลนได้ (นริ าวรรณ, 2560)

การปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบในทางด้านฟิสิกส์หรือทางกายภาพ เช่น การบด การสับ
เพื่อเพิ่มอัตราการกินได้ในแต่ละคำของโค และยังช่วยลดการสูญเสยี ของอาหาร อันเนื่องมากจากการ
ตกหลน่ ขณะเดียวกนั การปรับปรุงคุณภาพหยาบทางดา้ นเคมี เช่น การหมกั ยเู รียในฟาง เพื่อเป็นการ
เพิ่มไนโตรเจนให้กับฟางแห้ง หรือเป็นการเพิ่มให้ระดับโปรตีนในฟางข้าวเพิ่มขึ้น และการปรับปรุง
คุณภาพอาหารหยาบด้านการประยุกต์ เช่น การอัดก้อนหญ้าที่ตากแห้งแล้ว เพื่อเป็นบรรจุภัณฑ์
จำหนา่ ย และเก็บรักษาไว้ใชใ้ นหน้าแลง้ หรือใชใ้ นช่วงทข่ี าดแคลนอาหารหยาบได้เป็นอย่างดี อย่างไร
ก็ตาม การปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบทางชีวภาพ โดยการใช้จุลินทรีย์ชนิดต่าง ๆ สามารช่วยเพิ่ม
โปรตีนหยาบ และช่วยลดระยะเวลาในการหมักได้ (นิราวรรณ, 2560) ดังนั้นจึงมีวัตถุประสงค์ที่จะ
รวบรวมและศกึ ษาเกี่ยวกบั เทคโนโลยีการปรับปรงุ คณุ ภาพอาหารหยาบในการเลยี้ งสตั ว์เคยี้ วเอ้ือง

การปรบั ปรงุ คณุ ภาพอาหารหยาบ
อาหารหยาบเป็นอาหารหลักที่มีความสำคัญสำหรับสัตว์เค้ียวเอื้อง ทั้งนี้เนื่องจากอาหาร

หยาบจะชว่ ยกระตุ้นการเค้ียวเอ้ือง และมีความจำเปน็ ต่อจลุ ินทรีย์ในกระเพาะรูเมน โดยแหล่งอาหาร
หยาบ ท่ีสำคัญสำหรับสัตว์เคี้ยวเอื้องประกอบด้วยหญ้าและถั่วอาหารสัตว์ ซึ่งจะมีผลผลิตสูง และ
โภชน ครบถ้วนในชว่ งฤดูฝน แต่จะขาดแคลนในชว่ งฤดูแล้ง สง่ ผลใหพ้ ชื อาหารสัตว์ที่เปน็ แหล่งอาหาร
ของ สัตว์เคี้ยวเอื้องมีปริมาณไมเ่ พียงพอสำหรับการผลิตสัตวต์ ลอดท้ังปี ดังนั้นจึงมีการนำผลพลอยได้
ทาง การเกษตร และเศษเหลือจากโรงงานอุตสาหกรรมการเกษตร เช่น ฟางข้าว ต้นข้าวโพด ซัง
ข้าวโพด ชานอ้อย เปลือกสับปะรด กากมันสำปะหลัง เปลือกมันสำปะหลัง ฯลฯ มาใช้ประโยชน์ แต่

68

อย่างไรกต็ าม อาหารสัตวเ์ หล่านนั้ มคี ุณภาพค่อนข้างต่ำ หากนำมาใช้โดยตรงจะทำใหส้ ัตว์ใช้ประโยชน์
ได้อย่างไม่มีประสิทธิภาพ ดังนั้นหากทำการปรับปรุงคุณภาพก่อนนำไปใช้จะชว่ ยให้สัตว์ใชป้ ระโยชน์
จากอาหารได้มากขึ้น

1.การปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบโดยวิธีทางกายภาพ เช่น การลดขนาดชิ้นอาหาร การ
ทำให้อาหารมีขนาดเล็กลงสามารถทำได้โดยการสับ การบด การหั่น ซึ่งจะช่วยให้สัตว์กินอาหาร
ได้มากขึ้น เนื่องจากเป็นการลดความฟ่าม (เพิ่มความหนาแน่น) ให้อาหารหยาบ ซึ่งปริมาณเยื่อใยใน
อาหารหยาบเป็นอีกปัจจัยท่ีมีผลในการจำกัดปริมาณการกนิ ได้ของสัตวเ์ ค้ยี วเอ้ือง

2.การปรับปรุงคณุ ภาพอาหารหยาบด้วยวิธีทางเคมี มกี ารนำสารเคมีท้ังในรูปของแข็ง และ
ของเหลว มาใช้ในการเพิ่มโปรตีน และลดเยื่อใย ซึ่งสารเคมีที่นิยมใช้ในการปรับปรุงคุณภาพอาหาร
หยาบ มีอยู่หลายชนิด เช่น แอมโมเนีย ซึ่งนิยมใช้ในรปู ของแข็ง เช่น ยูเรีย และมีสารเคมอี ืน่ ๆ ที่นิยม
ใช้ ได้แก่ โซเดียมไฮดรอกไซด์ แคลเซียมไฮดรอกไซด์ และโพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ เป็นต้น ซึ่งการ
ปรบั ปรงุ คณุ ภาพอาหารหยาบสามารถเพ่มิ เปอร์เซน็ ตโ์ ปรตนี และยังทำให้การยอ่ ยได้ของอาหารหยาบ
เพ่มิ ขึน้ ไดอ้ กี ดว้ ย

3.การปรบั ปรุงคณุ ภาพอาหารหยาบโดยวิธีทางกายภาพร่วมกับเคมี ได้แก่ การสับ การบด
การอัดเมด็ เป็นการลดขนาดของอาหาร ซ่ึงเปน็ วิธีทสี่ ามารถลดความฟา่ มของอาหารหยาบ ทำให้สัตว์
กินได้มากขึ้น ขณะที่การปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบด้วยวิธีทางเคมี เช่น การหมักด้วยแอมโมเนีย
จะสามารถทำให้โปรตนี เพิ่มข้ึน เยื่อใยลดลง ส่งผลให้การยอ่ ยได้เพิ่มขึ้น หรือการใช้สารเคมีอื่นๆ เช่น
โซเดยี มไฮดรอกไซด์ แคลเซียมไฮดรอกไซด์ เปน็ ต้น เป็นการทำให้ลิกนินแตกตวั ออกจากเซลลโู ลส ซึ่ง
ทำให้การย่อยได้เพิ่มขึ้นเช่นกัน ดังนั้นจึงมีการนำเอาวิธีการทั้ง 2 วิธีมาใช้ในการปรับปรุงคุณภาพ
อาหารหยาบรว่ มกัน ซง่ึ สามารถทำให้สตั วใ์ ช้ประโยชนจ์ ากอาหารได้เพิม่ ข้ึน

4.การปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบโดยวิธีทางชีวภาพ มีการใช้จุลินทรีย์มาใช้ในการ
ปรับปรุงคุณภาพอาหารเพื่อหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมีที่อาจจะมีการตกค้างในตัวสัตว์ และผลิตภัณฑ์
สัตว์ รวมทั้งเป็นวิธที ีป่ ระหยัดพลังงานและปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อมโดยการใชจ้ ุลินทรีย์ชนิดต่าง ๆ สา
มารชว่ ยเพิ่มโปรตีนหยาบ และช่วยลดระยะเวลาในการหมักได้ (นริ าวรรณ, 2560)

69

ตารางที่ 1 การปรบั ปรงุ อาหารหยาบต่อการกินไดแ้ ละการยอ่ ยได้

อ้างอิง รปู แบบอาหาร การกนิ ได้
กันยา และ วตั ถแุ หง้
คณะ (2555) ชานออ้ ย
ชานอ้อยหมักยเู รยี 2% -
ณรกมล และ ชานอ้อยหมักยเู รีย 4% -
คณะ (2562) ชานออ้ ยหมักยูเรยี 6% -
ชานอ้อยหมักยเู รยี 2%ถวั่ เหลืองดิบ 0.4% -
ชานอ้อยหมักยเู รยี 4%+ถว่ั เหลืองดิบ 0.4% -
-
ชานออ้ ยหมักยเู รยี 6% ถัว่ เหลอื งดบิ 0.4% -
ชานอ้อยหมัก +ถ่วั เหลืองดิบ 0.4% -
-
ฟางข้าวที่ไม่ไดร้ ับการปรบั ปรุงคุณภาพ -

หมกั ฟางข้าวด้วย พด. 1 ร่วมกับรำละเอียดที่ 0 -
วนั
-
หมกั ฟางขา้ วด้วย พด. 1 รว่ มกบั รำละเอียดท่ี 14
วัน

หมักฟางขา้ วดว้ ย EM ร่วมกบั กากนำ้ ตาลที่ 0
วนั

การยอ่ ยได้ (%) สตั ว์ทดลอง

DM OM CP NDF ADF

26.63c 27.45b - - -

33.65ab 33.88a - - -

35.54a 35.86a - - -

36.26 a 35.4a - - -
- หลอดทดลอง
29.23bc 34.49a - -

24.34c 33.63a - - -

29.19bc 36.6a - - -

28.38 bc 27.45b - - -

- 54.90a - - -

- 48.16ab - - -

- 34.44c - - - หลอดทดลอง

- 44.44bc - - -

70

อา้ งอิง รปู แบบอาหาร การกินได้
วตั ถุแหง้
ณฐั พงษ์ และ หมกั ฟางข้าวดว้ ย EM รว่ มกบั กากน้ำตาลที่ 14
คณะ (2556) วนั -

Weiss et al. ชานออ้ ยปรบั ปรงุ คณุ ภาพด้วยโซเดยี มไฮดรอก 4.6b
(2017) ไซด์ 0%
5.0ab
ชานอ้อยปรบั ปรุงคณุ ภาพดว้ ยโซเดียมไฮดรอก
ไซด์ 2% 5.3a

ชานอ้อยปรบั ปรงุ คณุ ภาพดว้ ยโซเดียมไฮดรอก 4.6b
ไซด์ 4%
-
ชานอ้อยปรับปรงุ คุณภาพด้วยโซเดยี มไฮดรอก -
ไซด์ 6% -
-
ตน้ ข้าวโพดบดส้นั 5% -
ตน้ ขา้ วโพดบดส้ัน10% -
ตน้ ขา้ วโพดบดยาว5% -
ตน้ โพดบดยาวรวม10%
ฟางเทฟท่ีผ่านการบำบัดแลว้

หญา้ เนเปียรแ์ ห้ง
หญ้าบราเคียรล์ าแหง้

การยอ่ ยได้ (%) สตั ว์ทดลอง

DM OM CP NDF ADF

- 39.68bc - - -

71.5c - 81.1 68.2b 65.8b โคนมรนุ่
73.8c -
สายเลอื ดโฮลสไตน์

82.1 68.3b 66.0b ฟรีเชีย่ น

77.1b - 83.9 73.2a 69.3a

80.9a - 81.9 72.0a 71.9a

85.7 89.2 - 71.1 55.8 โคขนุ เพศผตู้ อน
82.5 86.9 - 61.3 41.8
85.6 88.3 - 71.1 58.4
84.9 87.8 - 68.5 56.6
79.60b 71.47b - 52.89b 49.10b
80.60b 74.12ab - 54.24a 50.45b
87.70a 79.39a - 56.65a 53.42a

71

อา้ งอิง รปู แบบอาหาร การกนิ ได้
วัตถแุ หง้
Lunsin ชานอ้อย
et al. ชานออ้ ย+กากน้ำตาล -
(2018) -
ชานอ้อย+ยเู รยี -
Khonkhaeng ชานออ้ ย+ยูเรีย+กากนำ้ ตาล -
et al. -
ชานออ้ ยหมัก -
ชานอ้อยหมัก+กากนำ้ ตาล -
-
ชานออ้ ยหมัก+ยูเรีย -
ชานอ้อยหมัก+ยเู รยี +กากน้ำตาล -
ฟางขา้ วทีผ่ า่ นการปรับปรงุ ดว้ ยเชื้อรา50%
ฟางข้าวทผี่ ่านการปรับปรุงดว้ ยเชอื้ รา60%

(2021) ข้าวโพดสมี ว่ งท่ผี ่านการปรับปรุงด้วยเชือ้ รา50% -

ขา้ วโพดสมี ่วงทผี่ ่านการปรบั ปรงุ ดว้ ยเชื้อรา60% -

การยอ่ ยได้ (%) สตั วท์ ดลอง

DM OM CP NDF ADF

19.4de 39.2b - - - หลอดทดลอง

23.5cd 40.1b - - -

25.3bc 41.3b - - -

26.0bc 42.0b - - -

25.0bc 48.1ab - - -

28.0bc 53.9a - - -

28.9b 57.3a - - -

34.1a 58.9a - - -

62.4 97.8 18.8 59.6 27.3 โคนม

61.8 98.7 18.8 62.5 27.7

61.7 98.7 19.4 58.9 31.1

61.0 98.7 19.1 62.5 31.7

72

การปรับปรงุ อาหารหยาบต่อการกนิ ไดแ้ ละการยอ่ ยได้
จากตารางที่ 1 กันยา และคณะ (2555) ศึกษาการใช้ชานอ้อยหมักยูเรีย 2 4 และ 6% และ

ถั่วเหลืองดิบ 0.4% ร่วมกับยูเรีย แล้วพบว่าการหมักชานอ้อยด้วยยูเรีย 4% กับ 6% มีค่าการย่อยได้
ของ DM สูงที่สุด ในขณะที่ค่าการย่อยได้ของ OM ที่ใช้ชานอ้อยหมักยูเรีย 2 4 และ 6% แล้วใช้ถั่ว
เหลืองดิบ 0.4% พบว่าไม่มีความแตกต่างกัน ณรกมล และคณะ (2562) ได้ศึกษาฟางข้าวที่ไม่ได้รับ
การปรับปรุงพบว่ามีค่า OM ที่ดีที่สุด ณัฐพงษ์ และคณะ (2556) ได้ศึกษาการใช้ชานอ้อยปรับปรุง
คุณภาพด้วยโซเดียมไฮดรอกไซด์ท่ี 0 2 4 และ 6% ในการทดลองกับโคนมรุ่น สายเลือดโฮลสไตนฟ์ รี
เชี่ยน พบว่าการใช้ชานอ้อยปรับปรุงคุณภาพด้วยโซเดียมไฮดรอกไซด์ 4% มีการกินได้ของวัตถุแห้งดี
ที่สุด มีการใช้ชานอ้อยปรับปรุงคุณภาพด้วยโซเดียมไฮดรอกไซด์ 6% พบว่าการย่อยได้ของ DM ดี
ทส่ี ดุ การยอ่ ยไดข้ อง CP จากการใชช้ านออ้ ยปรับปรุงคณุ ภาพดว้ ยโซเดียมไฮดรอกไซด์ในระดับ 0 2 4
และ 6% พบวา่ การใช้ชานออ้ ยปรบั ปรุงคุณภาพด้วยโซเดยี มไฮดรอกไซด์ 4% ไดผ้ ลดีทีส่ ุด การย่อยได้
ของ NDFโดยการใช้ชานอ้อยปรับปรุงคุณภาพด้วยโซเดียมไฮดรอกไซด์ในระดับที่ 4 กับ 6% มี่ค่าไม่
แตกต่างกนั และการย่อยไดข้ อง ADF จากการใช้ชานอ้อยปรบั ปรุงคณุ ภาพดว้ ยโซเดยี มไฮดรอกไซด์ใน
ระดบั ท่ี 4 กับ 6% พบวา่ ม่คี า่ ไม่แตกต่างกัน Weiss et al. (2017) ไดศ้ ึกษาการใช้ก้านข้าวโพดบดส้ัน
5 กับ 10% ก้านข้าวโพดบดยาว 5% ก้านขา้ วโพดบดยาวรวม 10% ในโคขนุ เพศผูต้ อนแลว้ พบว่าการ
ย่อยได้ของ DM ไม่แตกต่างกัน การใช้ก้านข้าวโพดบดสั้น 5% ในโคขุนเพศผู้ตอนพบว่าการย่อยได้
ของ OM ดีท่สี ดุ การใชก้ า้ นข้าวโพดบดส้ัน 5% และกา้ นข้าวโพดบดยาว 5% ในโคขุนเพศผตู้ อนพบว่า
การย่อยได้ของ NDF ไม่แตกต่างกนั และการใชก้ ้านข้าวโพดบดยาว 5% ในโคขุนเพศผตู้ อนพบว่าการ
ย่อยได้ของ ADF ดีที่สุด Mekuriaw et al.(2020) ศึกษาการใช้หญ้าบราเคียร์ลาแห้งในโคนมพบว่า
การย่อยได้ของ DM ดีทีส่ ุด การใชห้ ญา้ บราเคยี รล์ าแหง้ ในโคนมพบวา่ การย่อยได้ของ OM ดที สี่ ุด การ
ใช้หญ้าเนเปียร์แห้งและหญ้าบราเคียร์ลาแห้งในโคนมพบว่าการย่อยได้ของ NDF มีผลที่ดีเท่ากันการ
ใช้หญ้าบราเคียร์ลาแห้งในโคนมพบว่าการย่อยได้ของ ADF มีผลดีที่สุด Lunsin et al.(2018) ได้
ศึกษาการใช้ชานอ้อย ชานอ้อย+กากน้ำตาล ชานอ้อย+ยูเรีย ชานอ้อย+ยูเรีย+กากน้ำตาล ชานอ้อย
หมัก ชานอ้อยหมัก+กากน้ำตาล ชานอ้อยหมัก+ยูเรีย ชานอ้อยหมัก+ยูเรีย+กากน้ำตาล ทดลองใน
หลอดพบว่าการใช้ชานอ้อยหมกั +ยูเรีย+กากน้ำตาล มีผลต่อการย่อยได้ของ DM สูงที่สุด และการใช้
ชานออ้ ยหมกั +กากน้ำตาล ชานอ้อยหมกั +ยเู รยี +กากน้ำตาล แล้วมผี ลของการย่อยไดข้ อง OM สูงเทา่
เทา่ กนั Khonkhaeng et al. (2018) ได้ศกึ ษาการใชฟ้ างขา้ วทีผ่ า่ นการปรบั ปรงุ ด้วยเชอื้ รา50% ในโค
นมพบว่าการย่อยได้ของ DM สูงที่สุดดีที่สุดการใช้ฟางข้าวที่ผ่านการปรับปรุงด้วยเชื้อรา60%การใช้
ฟางข้าวโพดสีม่วงที่ผ่านการปรับปรุงด้วยเชื้อรา 50 กับ 60% ในโคนมพบว่าการย่อยได้ของ OM มี
ผลดีเท่ากัน การใช้ข้าวโพดสีม่วงที่ผ่านการปรับปรุงด้วยเชื้อรา 50% ในโคนมพบว่าการย่อยได้ของ
CP ดที ส่ี ุดการใช้ฟางข้าวทผ่ี ่านการปรับปรงุ ด้วยเชือ้ รา 60% และการใชข้ ้าวโพดสมี ่วงทผี่ ่าน

73

ปรับปรุงด้วยเชื้อรา 60% ในโคนมพบว่าการย่อยได้ของ NDF พบว่ามีผลไม่แตกต่างกัน การใช้
ขา้ วโพดบดสมี ่วงทีผ่ า่ นการปรบั ปรุงดว้ ยเชอ้ื รา 60% ในโคนมพบวา่ การย่อยไดข้ อง ADF มีผลดที สี่ ดุ

74

ตารางที่ 2 การปรบั ปรุงอาหารหยาบต่อกระบวนการหมักในรเู มน

อา้ งอิง กลมุ่ pH อณุ หภูมิ TVFA
Kowsar et al. อาหาร+ฟาง+หญ้าทุกชนิด 5.64 - 103.20

(2008) อาหารแหง้ 108.10

Weiss et al. อาหาร+ขา้ วโพดหมัก+ถ่วั 6.02 - 95.30
(2017) อลั ฟา
98.30
Matar et al. อาหาร+หญ้าหมักขา้ วโพด+ 6.02 - 101.80
(2020) ถั่วอัลฟาหมัก
94.40
อาหาร+ถัว่ อัลฟาหมัก 6.14 103.00
88.60
ก้านข้าวโพดบดสัน้ 5% - -
-
กา้ นข้าวโพดบดสั้น 10% - -
กา้ นขา้ วโพดบดยาว 5% - - -
ก้านขา้ วโพดบดยาวรวม 10% - -
- -
ควบคมุ

TMR+หญ้าชนิดปกติ - -

A C2 C3 C4 สตั ว์ทดลอง
9.4 โคนม
0 69.10 21.30
11.00 โคขนุ เพศผู้
0 71.10 22.00 ตอน
11.10
0 64.80 16.00 แกะ
10.50
0 64.30 19.80 11.50
0 40.00 45.20
10.40
0 46.90 38.90 11.20
0 41.20 44.10 10.00
0 49.20 38.30 63.30a

15.94b 14.57a 55.20ab

16.79a 13.14a

75

อ้างอิง กลมุ่ pH อณุ หภมู ิ TVFA
-
TMR+ หญ้าชนิดขาดอนุภาค - - -
-
1 ซม.
101.02
TMR+ฟางขา้ วสาลธี รรมดา - - 91.34a
87.94b
TMR+ฟางขา้ วสาลชี นิดขาด - -
98.5
อนุภาค 1 ซม.

Lin et al. อาหารข้นระดับต่ำ+ซงั 6.25 -

(2021) ขา้ วโพดสับขนาด 5-8 ซม.

อาหารขน้ ระดบั สูง+ซัง 5.90 -

ขา้ วโพดสบั ขนาด 5-8 ซม.

อาหารข้นระดับสงู +ซัง 6.08 -

ข้าวโพดสบั ละเอยี ขนาด 2

ซม.

Khonkhaeng et al. ฟางขา้ วที่ผ่านการปรบั ปรงุ - -

(2021) ดว้ ยเชอื้ รา 50%

ฟางขา้ วท่ผี า่ นการปรบั ปรงุ - - 98.2
ด้วยเชอ้ื รา 60%

A C2 C3 C4 สตั ว์ทดลอง
59.01a โคนม
17.28a 11.04b
47.78b
17.48a 13.90a 51.55b
17.53a 12.61a
10.69a
2a 64.76a 21.69a
9.21ab
ab 58.74ab 19.70ab
9.54b
b 57.75b 17.26b

63.1 20.8 13.7 โคนม

66.6 20.9 11.6

76

อ้างอิง กลมุ่ pH อณุ หภูมิ TVFA

ข้าวโพดสีมว่ งท่ีผา่ นการ - - 101

ปรบั ปรุงดว้ ยเชอ้ื รา 50%

ขา้ วโพดสมี ่วงที่ผา่ นการ - - 101

ปรบั ปรงุ ด้วยเชือ้ รา 60%

A C2 C3 C4 สตั วท์ ดลอง
63.8 23.3 13.6

65.0 23.2 12.4

77

การปรบั ปรงุ อาหารหยาบต่อกระบวนการหมกั ในรเู มน
จากตารางที่ 2 Kowsar et al. (2008) ได้ศึกษาการปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบต่อ

กระบวนการหมักในกระเพาะรูเมนด้วยการใช้อาหาร+ถั่วอัลฟาหมัก ในโคนมพบว่ามีค่า PH สูงที่สุด
การใช้อาหาร+ข้าวโพดหมัก+ถวั่ อลั ฟาในโคนมพบวา่ คา่ TVF สงู ที่สดุ การใช้อาหาร+ข้าวโพดหมัก+ถั่ว
อัลฟาในโคนมพบว่าค่าของ C2 มีผลดีที่สุด การใช้อาหาร+ข้าวโพดหมัก+ถั่วอัลฟาในโคนมพบว่าค่า
ของ C3 ได้ผลดที ีส่ ดุ การใช้อาหาร+หญ้าหมักขา้ วโพด+ถว่ั อลั ฟาหมักในโคนมพบวา่ ผลของ C4 มผี ลดี
ที่สุด Weiss et al.(2017) ได้ศึกษาการปรับปรุงอาหารหยาบต่อกระบวนการหมักในรเู มนของโคขนุ
เพศผู้ตอนด้วยการใช้ก้านขา้ วโพดบดยาว 5% พบว่าค่าของ TVFA มีผลที่ดีสุดการใช้ก้านข้าวโพดบด
ยาวรวม 10% ในโคขุนเพศผู้ตอนพบว่าผลของ C2 มีผลดีสุดการใช้ก้านข้าวโพดบดยาว5%ในการ
ทดลองกับโคขุนเพศผู้ตอนพบว่าค่าของ C3 มีผลที่ดีที่สุด การใช้ก้านข้าวโพดบดสั้น5% ก้านข้าวโพด
บดยาวในโคขุนเพศผู้ตอนพบว่าผลของ C4 มีผลดีที่สุด Matar et al.(2020) ได้ศึกษาการใช้อาหาร
TMR +หญา้ ชนดิ ปกติ อาหาร TMR+หญา้ ชนิดขาดอนภุ าค 1 ซม. อาหาร TMR+ฟางข้าวสาลธี รรมดา
การใช้อาหาร TMR+ฟางข้าวสาลีชิดขาดอนุภาค 1 ซม.ในการทดลองในแกะพบว่าค่าของ C2 มีผลดี
ไม่แตกต่างกับการควบคุมในแกะพบว่าผลของ C3 การใช้ TMR+หญ้าชนิดปกติ การใช้ TMR+ข้าว
สาลีธรรมดา และข้าวสาลีชนดิ ขาดอนุภาค 1 ซม. ในแกะพบว่าผลของ C3 มีผลที่ไม่แตกต่างกัน การ
ควบคุมการใช้ TMR+หญ้าชนิดขาดอนุภาค 1 ซม.ในแกะพบว่าค่าของ C4 มีผลที่ไม่แตกต่างกัน Lin
et al.(2021) ได้ศึกษาการใช้อาหารข้นในระดับต่ำ+ซังข้าวโพดสับขนาด 5-8 ซม.ในโคนมพบว่าผล
ของ PH อยู่ในระดับที่ดีที่สุด การใช้อาหารข้นในระดับต่ำ+ซังข้าวโพดสับขนาด 5-8 ซม.ในโคนม
พบว่าผลของ TVFA มีผลที่ดีที่สุดการใช้อาหารข้นระดับต่ำ+ซังข้าวโพดสับขนาด 5-8 ซม.ในโคนม
พบวา่ ผลของ C2 มผี ลทดี่ สี ดุ การใชอ้ าหารขน้ ระดับตำ่ +ซังขา้ วโพดสบั ขนาด 5-8 ซม.ในโคนมพบว่าผล
ของ C3 มีค่าสูงทส่ี ุดการใช้อาหารข้นระดบั ต่ำ+ซงั ข้าวโพดสับขนาด 5-8 ซมในโคนมพบว่าผลของ C4
มีผลดีที่สุด Khonkhaeng et al.(2021) ได้ศึกษาการใช้ข้าวโพดสีม่วงที่ผ่านการปรับปรุงด้วยเชื้อรา
50% และ 60% พบว่าค่าของ TVFA มีผลที่ไม่แตกต่างกันการใช้ฟางข้าวที่ผ่านการปรับปรุงด้วยเชื้อ
รา 60% ในโคนมพบวา่ ผลของ C2 ดีทีส่ ุดการใช้ขา้ วโพดสีม่วงทผี่ ่านการปรับปรุงด้วยเช้ือรา 50 60%
ในโคนมพบว่าผลของ C3 มีผลดีทส่ี ุด การใช้ฟางข้าวท่ีผ่านการปรบั ปรุงด้วยเช้ือรา 50% และข้าวโพด
สมี ว่ งทผ่ี ่านการปรับปรงุ ดว้ ยเช้อื รา 50% ในโคนมพบวา่ ผลของ C4 มีผลดที ี่สุด

78

ตารางที่ 3 การปรับปรุงคุณภาพอาหารหยาบตอ่ การผลติ น้ำนม

อ้างอิง กลมุ่ ปรมิ าณนม
(kg/d)
Lin et al. (2021) อาหารขน้ ระดับตำ่ +ซังขา้ วโพดสับขนาด 5-8 30.37b
ซม.
Kowsar et al. 30.31b
(2008) อาหารขน้ ระดบั สูง+ซังข้าวโพดสับขนาด 5-8
ซม. 32.59a

อาหารข้นระดับสงู +ซังข้าวโพดสบั ละเอยี ขนาด 32.1
2 ซม. 34.1
33.1
อาหารแหง้ +ฟาง+หญ้าทุกชนดิ 34.3

อาหาร+ขา้ วโพดหมัก+ถัว่ อัลฟาฟา

อาหาร+หญ้าหมักข้าวโพด+ถั่วอัลฟาฟา

อาหาร+ถ่ัวอัลฟาฟาหมกั

Mekuriaw et al. หญา้ แห้งจากทุง่ หญา้ ธรรมชาติ 1.77c
(2020) ฟางเทฟที่ผา่ นการบำบัดแลว้ 2.34b

หญ้าเนเปียร์แหง้ 2.71b

ม 4% FCM ไขมนั โปรตีน แลคโตส ของแข็งในน้ำนม
27.48b (%)
(%) (%) (%)
3.39
3.09 4.89 12.31

27.54ab 3.33 2.75 5.19 12.22

30.13a 3.49 2.87 5.22 12.38

29.8 3.51 2.98 5.46 -
3.02 3.50 3.02 5.51 -
29.9 3.44 3.08 5.50 -
31.6 3.47 3.07 5.56 -

- - 2.76 4.19c -
- - 2.76 4.81a -

- - 2.88 4.59ab -