Erkin Vohidov. Ruhlar isyoni

ЭРКИН воҳидов

РУҲЛАР
ИСЁНИ

Оташин
бенгал шоири
Иазрул Ислом

%ацида
ДОСТОН

www.ziyouz.com kutubxonasi

Рассом В. АПУХТИН

В М 352 (04) 80 51 80 4702057020
© Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва саиъат
пашрпёти, 1980 й.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(5)

Азиз шеърхон дўстларим!
Сизга тақдим этаётганим бу достон оташип
бенгал шоири Назрул Ислом ҳаёти ҳақида. Наз-
рул Ислом исёнкор шеърлари билан бутун Ҳин-
дистон ярим оролини ларзага солган шоир эди.
Унинг эркпарвар нидоси халқии бирлашмокқа,
ўзаро диний эътиқодлар низосидан халос бўлиб,
қабиҳ мустамлакачилик зулмига қарши жанг
цплмоққа чорлади.
Шоир номи бутун Ҳиндистонда исёнкорлик
тимсоли бўлди. Унинг истеъдодини Робиндранат
Токур олқишлади, юртининг, замонининг энг
оловли шоири деб атади.
Назрул Ислом ўз эътиқоди йўлида ёш жо-
пини аямади. Шеъри билан, сўзи билан, ўзи
нашр этган жаридаси (журнали) билан ҳуррият
нўлида курашдн. Лекин тинимсиз тазйиқлар,
ҳибс, қийпоклар окибат ўз пшини қилди. Шоир
ўттиз бешга етмаган ёшида, айни ижоди қайна-
ган пайтда эс-ҳушидап айрилдн.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(б)

Назрул Ислом етмиш беш йилга яқин умр
кўрди. Бу вақт ичида Ҳиндистонда кўп ўзга-
ришлар бўлди. Ганди ва Неру каби арбоблар,
Токур ва Назрул каби шоир ва адиблар кураши,
сабр косаси тўлган халқнинг нафрати мустам-
лакачиларни Ҳиндистондап қувди. Ҳиндистон
мустақиллик, тинчликсеварлик, ижтимоий та-
раққиёт йўлиии танлади. Совет Иттифоқи уига
дўстлик-биродарлик қўлини узатди. Шундай ке-
лажакни орзу қилган, шу йўлда курашгап
шоир, афсуски, барҳаёт бўла туриб, буларнинг
ҳеч бириии сезмади, билмадп. Узоқ қирқ йил
давомида уни тарк этган ҳуш бир лаҳза бўлса-
да қайтмади, Назрул Ислом бир лаҳза бўлса-
да, озодлик нашъасини суролмади.

Халқ ўз шоирини то сўнгги дамгача эъзоз-
лади. Ушшг нуроний, сокин, беҳуш ва беруҳ
вужудига тавоф қилди.

«Руҳлар исёни» Пазрул Исломпинг апа шу
фожиали қисмати ҳақида. Умуман, шоирлик, нч-
сонлик, фидоийлнк, эрк ташналиги ҳақида...
Достоп сизларга ҳавола, азиз шеърхон дўстла-
рим!

Эркин Воуидов

www.ziyouz.com kutubxonasi

(7)

Муцаддима

Туғилгансаи оэод, мудом
Овод бўлиб цол!

Назрул Ислом

Бу дунйнинг
Қувончи кам,
Дарду ғами —

зиёда.
Лммо

гамдаи қочмоқнинг ҳам
Тадбири кўп дунёда.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(8)

Кимнинг дилдош
Бор улфати,
Дардин

унга тўкади.
Ёлғизларнинг бор кулфати
Дил тубига

чўкади.
Ким нажотни

сокин туниинг
Уйқусидап сўрайди.
Ким гамини
Никотиннинг —
Тутунига ўрайди.
Дил захмига малҳам топар
Ким ҳабиб,
Ким табибдан.
Ким қочмоққа

айлар сафар
Ғам аталган

рақибдан.
Гар буларнинг
Иўқ имкони,
Сўпгги чора этмоқ бор.
Кулфат тўла

www.ziyouz.com kutubxonasi

(9)

бу дунёни
Ш артта ташлаб кетмоқ бор.
Лек оламда

бир дард борки,
Унга сира пажот йўц.
Бу азобга

ким дучорки,
Унга кун йўқ,
Ҳаёт йўқ.
Бу машаққат
Ичгап билан
Дил тубига

чўкмайди.
Уни ҳеч ким

юрагидаи
Хеч кимсага
Тўкмайди.
Халос этмас

битта арцои,
Нуқта қўймас
Битта ўқ.
Чидамоққа

йўқднр имкон,
Қочмоққа ҳам

www.ziyouz.com kutubxonasi

(Ю)

Чора йўқ.
У жон билан

кетса дилдан,
Сукут қолса

юракда,
Одамзоднинг
Руҳи билан
Яшайберар фалакда.
БУ

шоирнинг дилин эзган
Истибдоднинг дардидир.
Юракдан

қоп бўлиб сизган
Истеъдодпинг дардидир.
Тўлғоғида бу аламнинг
Танҳо ингроқ —

хоннш бор.
Лбадият
Шаҳаннамнинг
Оташида ённш бор.

$

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 11)

Абадият ҳақида ривоят

Ровнй айтар:
Аллазамон —
Аллақайси маъвода
Фалокатга учраб карвон
Поёии йўқ саҳрода,
Бу погиҳон
Тасодифдан

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 12)

Барча ўтиб дунёдан —
Шу тасодиф амри

билан
Омон қолди
Бир одам.
Белбоғига осганича
ДУРУҚ кўза —

сувдопни,
Кезди неча
Кундуз-кеча
Бу дашти бепоённи.
Кеза-кеза

охир толди,
Умид узди жонидан.
Бир пайт

ногоҳ
чиқиб қолди

Бнр чашманипг ёнидан.
Йиқилганча сувга

беҳол
Лаб чўзганда ташна тан,
'Гўлқинланди

бирдап зилол,
Садо чиади чашмадан:

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 13)

«Шошма, йўлчи,
Ичурсан, бас,
Муздек,

тиниц,
тўламан.

Аммо билки,
Оддий сувмас,
Обиҳаёт бўламан.
Азоб чекдинг кўн

саҳрода,
Майли,
Тўйиб ичиб ол.
Мени ичган бу дунёда
Мангу яшар

беэавол.
Ол, ич,
Яша даврон сурпб
Абадий бу даҳр аро,
Аммо
Мепи ичмай турпб
Фикр қилгин аввало.
Ҳаётга-ку,

тўймас кўзинг,
Яшайсанми умрбод?

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 14)

Мапгу ҳаст учун ўзпнг
Ярайсанми,
Одамзод?
Мангулик дер

одам пасли,
Лек

ипсопий тафаккур —
Абадият надир асли
Дила олмас тасаввур.
Йўлчи ҳайрон,
Иўлчи сергак,
Бу қандайин чашмадир?
Ичай деса —

чўчнр юрак,
Ичмап деса —

ташнадир.
Узоқ-узоқ
Уйга толди,
Сув лабида ўлтириб,
Охир
Обиҳаёт олди
Кўзасига тўлдириб.
Ўйлап-ўйлай
Нари кетди —

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 15)

Ул сеҳрлп булоқдап.
Погоҳ
Хазин сас эшитди —
Садо келди йироедап.
Борди,
Э, воҳ,

ётар бир бош
Цум устида

бенажот.
Нола чекар,
Тўкар кўз ёш,
«Лаънат,—

дейди,—
эй, ҳаёт!

Уша сувдан нчдим нега?
Афсус!»—

деру
ўкинар.

Йўлчига у:
— Раҳм эт менга,
Ўлдир,—

дея ўтинар.
Мнпг йил аввал
Шу булоқдан

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 16)

Сув нчганман,
чўмганман.

Яшайверпб,
Бу қийноқцан
Ўзни қумга

кўмганман.
Умр кўрдим

ҳаддан бнсёр,
Ҳеч токатпм

қолмади.
Ер юзида
Менинг бирор —
Ҳамсуҳбатим

қолмади.
Азоб борми
Бундан улуғ,
Даҳшат борми

зиёда?!
Менга ерда

тириклик йўқ,
Ўлим ҳам йўқ

дунёда.
Иўлчи боқди
Ҳайратда лол

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 17)

Тирпк нпсоп қабрига.
Сўнгра

қумга чўкди бсҳол,
Раҳмат айтди сабрпга.
Ўз ҳолига

мппг шукр этдп,
Ппғиб сўнггп саботни —
Дум устига
Тўкиб кстди
Иўлчи оби ҳаётпи.
Йўлчи кетдп
Бўлиб холи
Мангуликнинг ғампдап.
Тотиб қолди
Чўл ниҳоли
Оби ҳаёт пампдан.
Илдизига ушшг алҳол
Томчи стди,
Шу фақат.
Пиллар ўтиб

ўнш ниҳол
Чинор бўлди оқибат.
Шундап чипор
Узоқ яшар,

2-1329

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 18)

Шупдан чайир таплари.
Мапгуликдан ксчиб башар
Фоний умр танлади.
Кол, эй кўнглим,
Бизнннг ҳаёт
Эмас экан

жовпдоп,
Бу дупода

изла нашот,
Яша фақат

шодумон.
Бу ҳаётиипг
Ярми роҳат,
Ярмн гамдир,

шукр қнл.
Умрннг узун бўлса —

раҳмат,
Агар камдир,
Шукр қнл.
Шу офгобу
Минг бир оҳанг,
Мииг бир ранглп бу дунё
Соинкндир,
Ҳаёт эсанг,

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 19)
Ҳабт эсанг аввало.
Ҳам шавц билан,
Ҳам дард билан
Ўтар экан бу дамлар.
Омон бўлсин
Соп англаган,
Сенп англар

одамлар.

$

www.ziyouz.com kutubxonasi

www.ziyouz.com kutubxonasi

(21)

Биринчи фасл

Шоир қалби

Тун билап куи,
Ўт билап сув
Бир-бирпга золимднр.
Конпотда
Лзал,
Мапгу
Исён руҳн ҳокпмдир.

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 22)

Замин узра
қор қуюшш

Ёгдирганда
чарх-фалак,

Циш қаҳрнга
эгмай бўйин

Иссн қилар
Бойчечак.
Цора булут

зулумотга
Чулғаганда самони,
Чақмоқ —

пурсиз бу ҳаётга
Ёругликнинг исёни.
Туғиларкан,

дод дер гудак,
Кўкси тўла фиғопдир.
Жажжи мушти
Нақ ғунчадак
Бу — ўлимга исёндир.
Царо килган
Кук дафтарин
Цоронғулик қасдига
Тоиг йиғади

www.ziyouz.com kutubxonasi

(23)

пур лашкарцп
Ш афақ туги остмга.
Еру уммон,
Буржлар аро
Хоҳи ошкор,

хоҳ иннҳоп,
Ибтидодап

то интиҳо
Ҳукм сурар галаёп.
Собир инсон юрагида
Қапоатки барқарор,
Коса яиглиғ

Сабр тагида
Огаш япглиғ Псён бор.
Куй,

газали
одамзодшшг

Дарддир,
эзгу ар.мондир.

Яралишдан,
Пстсъдодпинг —
Табиати —

исёндир.
Шонр юрак —

www.ziyouz.com kutubxonasi

(24)

Пок тилаги,
Пмонидир башаршшг.
Армон тўла

юракдаги
Псёиидир башарнинг.

***

Назрул Пслом
Бу дунёга
Шоир бўлиб тугилди.
Плҳом отли пок зиёга
Гўдак қалби йўғрилди.
Нигоҳидап
Сеҳрли иур
Борлиққа иур тарадц.
Коииотга

у таҳайюр
Кўзи билан қаради.
гГу[[лар уига берди хаёл,
Шавқ атади

куидузлар.
Гуллар

газал айтди хушҳол,

www.ziyouz.com kutubxonasi

(25)

Эртак айтди
Юлдузлар.
Улгайди у,
Ўсмир бўлди,
Етди йигит ёшига.
Пшц отли куш

келиб қўиди
Пазрулнинг ҳам бошига.
У ҳам ёнди багри кабоб,
Ҳам очилди

чуп баҳор.
Ҳшкроп берди

тотли азоб,
Висол атди

бахтиёр.

Гоҳ шодлик,
Гоҳ аламидан
Дил чашмаси очилди.
Унинг ҳассос каламидап
Пшқий байтлар сочилди,

Бу дупёга
Назрул Ислом

www.ziyouz.com kutubxonasi

(26)

Шоир бўлиб туғнлди.
Ибтидодан

ёниқ илҳом
Шуъласига йўғрилди.
Етти аср аввалгидек
Бўлса эди замонлар,
Балки
Хусрав Деҳлавиндек
Битар эди достоплар.
'Гугилсайди

Назрул агар
Ярим минг йил нлгари,
Битар эди

рубоийлар
Мирзо Бобир сиигари.
Агар
Неча замон ўтиб
Келмаса бу давронлар,
Бедилона ғазал битнб
Тузар эди

девонлар.
Ўзга эди

аммо фурсат,
Ўзга эди эл дарди.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(27)

Замоп
унинг
ёниб турган

Юрагипи сўрарди.

* * *•

Шоирни
у тугилмасдан

Гадо килган эдилар.
Ўз юртида
Ўз юртидан
Жудо қилган эдилар.
Ўраб ушшг

нақ юракдек
Она Ҳиндистонини
Зобитлар

оқ ўргимчакдок
Сўрардилар қонпни.
Бир томонда,
Ёвни эмас,
Бир-бирини беомон —
Сўяр эди

тақводан маст

www.ziyouz.com kutubxonasi

(28)

Ҳинду билаи мусулмоп.
Бир томонда
На уй кўриб,
На бир тўшак,

оч,

хароб.
Кўчаларда ҳаёт қуриб
Ўлим топган беҳисоб.
Ганга оқар

кўз ёш бўлиб,
Жамуна лим

бўлиб қон.
Бори бутун бардош бўлиб
Нажот кутар
Ҳипдистон.

* >к *

Ҳар печаким зўр нстеъдод
'Гошқип илҳом,
У нега,
Халқипг ётса

чекнб фарёд,
Ярамасанг кунига.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(29)

Шоир эсанг,
Шоир бўлиб
Нега келдинг ҳаётга,
Элииг ётса

дардга тўлиб,
Келолмасанг пажотга.
Не шоирсан,
Ташбсҳларнпнг
Борми асли кераги,
Бўлмаса эл гами —

дардипг,
Юрагниг —

эл юраги.
Назрул Ислом
Хипд халқииинг
Зардобинн ютарди.
Назрул Ислом
Ўз қалбшш
БаГфок қнлиб кўтарди.
Юрагида

то сўнгги дам
Исёп ўти сўпмади.
Ҳақспзликка кўнди олам,
Аммо

www.ziyouz.com kutubxonasi

(30)

шонр
кўнмади.

Кўргилик бу,
деди ҳипду,

Тақдир,
деди мусулмон.

Лекин
Зўрлар зулмига у
Тап бермади ҳеч қачон.
Ўзни ўтга отди аниқ,
Жони борки,

курашди.
Умри унинг
Маигу ёниқ
Дўшиқларга туташди.

Исён қўшиғи

«Сўйла, инсон,
Сўйла қаддинг
Кўтариб баланд.
Юксакликда сенипг қадринг
Ҳимолай монанд.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(31)

Сўйла,
Сешшг пойиигдаднр
Бу улуғ замип.
Сўйла, отиб золим аср
Дарду аламин
Сен ўтмишни супургувчи
Кучли бўронсан,
Осмонларга от сургувчи
Соҳнбқнронсан.

Сеп чақмоқсап,
Царо зулмат
Багрини ёққап.
Сеп Индра,
Кўкда исмат
Чнрогин ёққан.
Сен Шивасан, коинотпи
Барбод қилгувчн.
Сен Гангасан, бу ҳаётпн
Обод қилгувчи.
Сен — Дургапипг тош юрагн,
Шафқат билмайсан.
Сен — Кришна қулидаги
Куйлаган найсан.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(32)

Пзмпнгдадпр чексиз фазо,
Замину замон.
Бу оламга эга танҳо
Узингсан, инсон!
Тангриларни осмон қадар
Кўтарган ҳам сен.
Саич-да қилган,
Яна нсёп
Кўтаргап ҳам ссн.
Ҳам шафқат,
Ҳам беозорлик
Яшар қошшгда.
Ҳам фидоий исёнкорлик
Ёнар жошшгда.
Сўйла, ипсон,
Сўйла қаддинг кўтариб балаид.
Юксакликда сешшг қадринг
Ҳимолай монапд.
Цуллик сенга кўп малолдпр,
Аммо не учуи
Бошинг эгик,
Тилинг лолдир,
Цоматннг забун?
Тангриларга бўйсунмаган,

www.ziyouz.com kutubxonasi

3-1329 (33)

Бермаган бардош,
Бандасига бугун пега
Эгадирсап бош?
Сабабкорми ёлғиз тацдпр
Ҳолингга санинг?
Биласанми дўстинг кимдир,
Кимдир душмапипг?
Асрий ғафлат етар эпдн,
Эй, мазлум инсоп!
Уйгонмоқнинг вақтн келди,
Кўтаргил исён!
Бош кўтаргил,
Минг йил тўккап
Кўз дурипг ҳаққп.
Қўзгал,
Асрий қуллик буккан
Ғуруринг ҳаққи.
Цўзгал,
Буюк Тожмаҳалшшг
Шукуҳи учун.
Қўзғал,
Улуғ боболарнинг
Нок руҳи учун.
Эрк бонгнн ур,

www.ziyouz.com kutubxonasi

(34)

Сеп иптиқом —
Таблпп балапд чал.
Туғнлгансан озод,

мудом
Озод бўлиб қол.

**•

Назрул шеърп
мушонра —

Минбаридап янгради.
Ким деди:
Бу шеърмас сира,
Кпм

дилидан англадп.
Юрт оғзида бу шеър баҳсн,
Эл тилида баҳоси:
«Цани шеърда гуллар рақси?
Қани булбул павоси?»
«Бу шеър

шарққа хосдпр паҳот?
На ишқий,
На риндона...
Буидай ашъор Саъдийга ёт,

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 35}

Ҳофиз учун бегопа».
«Цоида бор,
Бузмоқ абас,
Исён эса гуиоҳдир.
Ким шариат йўлин тутмас,
Эл биларки,

гумроҳдир».
«Ул кун Будда:
Мард агар сен
Дардни ичга ют, деган.
Ул юзингга урсалар, сен
Бул юзингпи тут, дегап».
«У дунёда бахтинг таъмин,
Бу дунёда чексанг ғам.
Шундай дея бергап таълим
Ул...

алайҳи вассаллам».
Маломатга қолди энди
Шоир битиб ҳақ достон.
Ҳииду уни

«жобон» деди,
«Кофир» деди

мусулмон.
«Бу исёшш,

www.ziyouz.com kutubxonasi

(36)

бу нифоқни
Чнқармоқ не зоҳирга.
Сиёсат-ла ўйнашмоқни
Ким қўйнбдн

шоирга».
«У ҳалп ёш,
Ҳали гўдак,
Зарра парво этмайдн.
Эс-ҳуши йўқ ҳайиққудак,
Я\он қадрига етмайди».
«Ҳа, зулм бор,
Ҳақсизлик бор,
Барчага бу аёпдир,
Аммо

буни зииҳор-зинҳор
Айтиб бўлмас замонднр».
«Ҳамма билар,
Инсон эркии —
Яшаши шарт пойпдор.
Биз ҳам айтсак бўлар

лекип
Унда бола-чақа бор...»

Ф

www.ziyouz.com kutubxonasi

(37)

Фидошлик тўғрисида
ривоят

Цадим ламон,
Лёл дипн
Фидонйлик,

деганлар.
Эри ўлга,

хотининн
Кўшиб кўмар эканлар.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(38)

Ўтиб
неча авлод умрп,

Ўтиб
чексиз кўп замон,

Ҳеч бпр давр
Бу удумни
Цилолмади қатағон.
Даҳшат эди бу чинакам,
Билар эди

одамлар.
Лек

одатга қаршп
не ҳам

Килар эди одамлар?
Ҳам ота,
Ҳам опаизор
Гўрга кириб баробар,
Қола берди

чирқираб зор
Бола-чақа
Дарбадар.
Асли

ўша замонда ҳам
Донишмандлар бор эди.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(39)

Лекин
улар ичра
мард кам,

Кўп —
эҳтиёткор эди.

Бош кўтармас эрлар,
Исён —
Аёллар ҳам қилмасди.
(Чунки улар эри қачон
Ўлишипи билмасди.)
Утиб кетди
Мипг йил фурсат,
Царши қудрат пўқ эди.
Кимда шафқат,
Кимда ҳиммат,
Кимда журъат

йўқ эди.
Бир куп
Жангга кета туриб
Бош кўтарди

бир ўғлоп.
От бошипи шартта буриб
Елди тикка
Шоҳ томон.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(40)

Деди:
«Эй, шоҳ!
Олдимда бор
Ё ҳаёту, ё ўлим.
Цолаётнр рафиқам зор,
Кизалоғим ва ўғлим.
Агар мен бу жангда ўлсам
Содиқ қолиб удумга,
Фарзандларим онасин ҳам
Ҳукм этарсан ўлимга.
Мен-ку,

улар эрки дея
Жангга кетаётирмаи.
Фарзапдларпм меҳри дея
Фпдоийман,

ботнрман.
Ўлсам,
Улар онадан ҳам
Етим қолса баногоҳ,
Тор-мор бўлсип бутуп олам!
Бу не ваҳшат!
Эшит, шоҳ!
Бокинси йўқ

ҳеч одамнинг,

www.ziyouz.com kutubxonasi

(41)

Бпз кетармиз тамомий.
Лммо аёл —
Бу оламннпг
Кслажаги,

давоми.
Шу-чуи,

ўлсам куним битиб,
Васиятнм шу бўлсин:
Ёрим эмас,
Ҳамроҳ этиб
Жапг қуролпм кўмилслн».
Бу сўз
Мигли очиқ кунда
Бўлди момогулдирак.
Келтирдилар
Болта...
Кунда...
Бас,
Тафсилот по керак...
Бечоранинг очиқ қолгаи
Кузларини юмдилар.
Мозорига
Ўзи билан
Цнлнчшш кўмдилар.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(42)

Бўлсин дея тавқи лаънат,
Авлодларга таълимот
Қабри узра
Ёздилар хат:
«Бунда стар

манфур зот!
Кўринг

бу кас ҳолатипи,
Ётар

мисли
хору хас.

Боболарпипг одатшш
У билмади муқаддас.
Ҳис қилмади
У юракдан —
АСл учуп дунёда
Эри билан кўмилмакдап
Саодат йўқ зиёда!»
Цурбон бўлди
Битта юрак,
Қолди тавқи лаънатга.
Шундан аёл
Ўлса эркак
Цўйплмадн лаҳадга.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(43)

Кел, зй кунглим,
Инсон асло
Яралмаган сабрга.
Сигннайлик

ўша танҳо
Таҳцирлапгаи қабрга.
Ҳақ учуи
Бош тутган тикка
Мардлар руҳи

ёр бўлснп.
Бу дуиёда

ноҳақликка
Кўнмаганлар бор бўлсин,
Зўрлик кўрсаиг,
Цилма тоқат,
Ҳар бошда бир ўлим бор.
Фидоийлар умри фацат
Бу дунёда

пойидор!

www.ziyouz.com kutubxonasi

www.ziyouz.com kutubxonasi

(45)

Иккипчи фасл

Ғалаён

К алъкутта, 1926 йил
Калькуттани
Цучди гулу,
Бош кўтарди

оломон.
Цутлуг жалг,

деб
турди ҳинду.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(46)

Ғазот,
деди
мусулмон.

Бараҳмаплар
допул қоқди,

Фатво берди
Имомлар.
Кўча тўлиб

қоплар оқдп
Тўқиашганда имонлар.
Фараандидан она айру,
Отасидап —

қиз, ўғлоп.
Будда ҳаққи,
Бас,

дер ҳинду,
Ллқасос, дер

мусулмоп.
Ҳинду нши таҳқир бўлди,
Муслим иши —

таҳдидлар.
Бутхоналар вайрои бўлди,
Яксон бўлди
Масжидлар.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(47)

Рпкшалш бу,
соҳибми бу,

Гадоми ё
зодагоп —

Фарқсиз,
Фақат —
Бир ёп ҳинду,
Бир ён эса —

мусулмон.
Сиртга чиқди
Асрлик кнп
Ва минг йиллик

кудурат.
Икки жондош эл аро дии
Яна солди

адоват.
Аслида-ку
Ҳаёт оғу,
Турмуш ўзи —

зимистон.
Айбдор эмас

бунга ҳинду,
Гуноҳкормас мусулмон.
Аслида-ку...

www.ziyouz.com kutubxonasi

(48)

Беизтироб
Хўплаб қора қаҳвани,
Дерааадап

оқ тап жаноб
Кузатар можаронп.
У кўп хурсапд,
Лабда кулгу,
Кўзи чақиар

комироп.
Мусулмонни сўқар ҳинду,
Ҳиндпи эса

мусулмои.
Жаноб шодон,
Ушалмоқда
Ниятшшг энг улуғи.
Ҳосил бўлди шу тупроқда
Эккан иифоқ уругн.
Бўлмасип деб

қилар орзу
Бу низога ҳеч поёп.
Майли,
Кўпроқ ўлсип ҳинду,
Кўп қприлсин

мусулмон.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(49)

•••

Назрул
/Коҳил оломонга
Царадию

оҳ чекиб —
Узпи отди тик

майдопга
Ёқасини чок этиб.
Фарёд қилди:
«Не ваҳш ат бу,
Бас, халойиқ!
Аломон!
Цотилликни тўхтат,

Ҳинду,
Ғазотпи қўй,

мусулмоп!
Ҳинд, мусулмон —
Биродармиз,
Фарзанд Одам Атога!
Ҳақ олдида

баробармиз,
Айтинг,
Не бор низога!

4-1329

www.ziyouz.com kutubxonasi

(50)

Хунрезлик кил демагап-ку,
На водаю
На қуръон!
Тиг уради

нега ҳниду,
Бош кегади

мусулмон?
Фарц —

кнм меҳроб,
кимса бутга

Сигиниб бош қўяднр.
Шу фарқ учун
Ёқнб ўтга
Эл бир-бирии сўяднр.
Бас, адоват!
Бас, энди кии,
Жангни қўйннг,

одамлар!
Сизнипг асли ёвингиз ким —
Билиб қўйинг,
Одамлар!
Улар
Узоқ юртдан келиб,
Ерга букиб шонимнз,

www.ziyouz.com kutubxonasi

(51)

Бизпи бизга
Душман қилиб
Сўрмоқдалар

қоиимиз.
Босқинчининг
Цадимдапоқ —
Фалсафаси аёпдир.
Эл ичида

бўлса пифоқ,
Демак,

золим омонднр.
Улар
Мазлум ватаиида
Бўлмасип дер

собитлар.
Жаҳолатшшг гулханпда
Нсинади

зобнтлар.
Элдап омад кетса,

дастлаб
Ҳамжиҳатлик йўқолгай,
Бундай элни,
Сиртмоқ ташлаб
Ҳар босқипчи йпқолгай.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(52)

Бу адоват
Наҳот мангу?
Наҳот битмас

бу қироп?
Дўст бўлолмас
Наҳот,

ҳинду—
Жигарига

мусулмон?
Сен ҳиндмисан,
Муслимми ё,
Бирлик чоги

бу чоцдир.
Босқипчини

энг аввало
Ҳипд баҳрига улоцтир.
Сўпг ушалгап
Барча орзу,
Яшар озод,

тиич,
омон.

Ватаннда эга ҳииду,
Юртида бек —

мусулмон».

www.ziyouz.com kutubxonasi