Erkin Vohidov. Ruhlar isyoni

( 103)

Лврангзсб

Ўз қилмишин
Ҳар бир тождор
Адолат деб айтадир.
Билур ёлғиз парпардигор
Чип ҳақикат қайдадир.
Мен — олломас,
Пе билайин,
Лек қиличим кесгаи пайт.
Энди сеии но қилайин,
Падаримсан,
Ўзинг айт.

Шоҳн Жаҳои

Ажаб,
мени падар дейсап,

Лек меҳр йўқ кўзишда.
Не қилай доб сўрма мендан,
Пхтиёринг ўзипгда.
Лозим кўрсанг қай ажалии,
Буюр —
Хоҳ кес,

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 104)

хоҳи ос.
Илтимосим —

Тожмаҳални
Вайроп қилма,

шу холос.
Ўша мендап одгор танҳо,
Уйғоқ руҳим,
Юрагим.
Жопимни ол,

руҳим аммо
Хароб қилма.
Сўрагум...

Авраигзсб

Ваҳшийлпкка бормас қўиим,
Тожмаҳалпи бузмасман.
Сўрамагил мендан ўлим,
Ота бошин узмасман.
Падаркушлик шонин асло
Раво кўрмам ўзимга.
Сен яшарсан
Мсндан ризо,
Рпзо бўлсанг сўзимга.

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 105)

Эрта мепи подшо қплиб
Кўтарурлар,

келарсан,
Халц олдида,
Ризоман деб
Меии дуо қиларсан.
Цариб қолдинг,
Тахт ғамин қўй,
Ором гаштин суриб ёт.
Х.узуримда маслаҳатгўй
Бўлиб қолгин умрбод.

Шоҳи Жаҳои

«Маслаҳатгўй бўлиб қолгин
Ҳузуримда умрбод...»
Сен дунёга туғилган кун
Мен нақадар эдим шод.
Юргапингда атак-чечак,
Минганингда илк бор от,
Келин кўриб,
Сўнгра гўдак...
Мен пақадар эдим шод.
Ўша шодон дамлар нечун

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 106)

Мен дунёдан ўтмадим.
Ё болангга тўй қилган кун
Сенга аза тутмадим.
Кўзларимга бутун дунё
Ҳеч окармас тун бу кун.
Сулолапгдан,

Бобир мирзо,
Омад котган кун бу кун.
Э, воҳ,
Ота-фарзанд аро
Кўтарилди оқибат.
Бу — интиҳо!
Чин интиҳо —
Етиб келди оқибат!

41 41 *

Тарих —
бир минг олтмиш тўққиз

Йилнинг шаъбон ойида,
Тож соҳибин
Цилдилар ҳибс
Ўзи суйган жойида.
Яъни аркли саройида —

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 107)

Шарқда шундай қонда —
Иззат-икром ўз жойида,
1\уш гиламлар пойида.
Фақатгина тахту тож йўқ,
Машварат йўқ,
Девоп йўқ.
Хазииага эҳтиёж йўқ,
Чунки қўлда фармоп йўқ.
Кеча Ажам, Рум, Хнтога
Ларза солгаи буюк шоҳ
Қараб ётар кенг дупсга
Тор дарчадан...
Кўкда моҳ
Аста кезар,

сочар хомуш
Борлиқ узра сиймии ҳал.
Мисли хаёл,
Сехрли туш
Магрур турар Тожмаҳал...

***

Эй дил,
Цулоқ бер нидога,

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 108)
Токи ерда ипсон бор,
На иодшога,
На гадога
Алцасосдан омоп бор.
«Жафо учун,
Вафо учун
Ҳаққин олди Шоҳ Жаҳон.
Бири уни қилди забун
Бирн эса — жовидон.

Ғамли тарих ибрат бўлсин,
Бўлсии сеига намуна...»
Дея, аста,

маъюс,
сокин

Оқнб ётар Жамуна.

www.ziyouz.com kutubxonasi

-V

1 -

4'

-> кЎ

www.ziyouz.com kutubxonasi

(110)
Тўртинчи фасл

Шарпалар

Инсоният
Минглаб қийноқ —
Ўйлаб топган

дунёда.
Бу қийноқлар ичра бироқ
Бириси

оиг зиёда.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(111)

Унга тоқат йўқ
инсоида,

Йўқ ундан зўр
дил доги.

Бу изтироб —
Тор зиндонда
Танҳоликнинг қийпоги.
Шоир цалбнинг
Дилдоши йўқ,
Цийналади

ёш жони,
Қутулмоқнинг

иложи йўц,
Йўқ ўлмоқнинг

имкони.
Назрул
Хаёл суриб ётар
Шифтга боқиб
Узун кун.
Неча-неча топглар отар,
Неча-неча чўкар тун.
Гоҳ
Ажиб бир ҳолат бўлар.
Ҳайроя бўлар

www.ziyouz.com kutubxonasi

(112)

ўзига.
Алланечук
Оқ шарпалар
Кўрипади

кўзига.
Улар келиб
Ҳар замонда:
«Етар!

Назрул!
Тур!— дейди.

Ўлтирма бу
зах зипдоида,

Бизлар билан юр»,— дейди.
«Йўқ, йўқ»,— дея
Тутқун шоир
Шарпаларии қупади.
Кўздан оққан
Аччиқ ёши
Юзларини ювадн.
Шеър ўйлайди
Назрул Ислом,
Излаб жонга ҳаловат.
Ўйда шеър йўқ,
Дилда илҳом,

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 113)

Руҳда шаиқц спиоат.
Наҳот
Тамом бўлди шоир?
Наҳот битди саботи?
Наҳот
Цалбда тугадн шеър
Тугамасдап ҳаёти?
Ахир унда
Цапча орзу,
Ишқ бор эди,

муддао!
Наҳот бари тамом?
Назрул
Цплди кўкка
Илтижо:
«Эй, холици олам,
Тилагимни қопдир,
Умримга бер барҳам,
Вужудимни ёндир.
Ҳолим бир сенга ҳам —
Бир менга аёндир,
Яратибсан одам
Одамликча қолдир.
Тугадп ирода,

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 114)

Пўқ ўзга дил розим,
Етганпм маъвода
Бўлинсин овозим
Ким, авжи навода
Ушалсин бу созим,
Энг олий фазода
Тугасин парвозим.
Шоирга дунёда
Аслида шу лозим.

Эй, холиқи олам,
Тилагимни қондир,
Умримга бер барҳам,
Вужудимни ёндир.

На жопда гайратим,
На кўзда ҳайратим,
На дилда алам бор,
На қўлда қалам бор.
На бошда фикратнм,
На керак
Сийратим,
Эл учуп адоман,
Тугадим тамоман.

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 115)

Сигмай кепг жаҳоша,
Сигдим тор зиндонга.

Эй, холиқи олам,
Тилагимни қондир,
Умримга бер барҳам,
Вужудимни ёндир!»

Назрул Ислом
Қилган нидо
Етди

юксак осмоига.
Олий руҳлар
Уни раво
Кўрмадилар

зиндонга.
Шоир руҳин
Олнб мангу
Кўкка

парвоз этдилар.
Тор зиндонга
Фақат жону
Жисмин ташлаб кетдилар.

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 110)
Назрул Ислом
Тор катакда
Девонавор турибди.
Руҳи упинг

кепг фалакда
Қапот ёзиб юрибди.

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 117)

Олии руҳлар тўғрисида
нақл

Болаликда эшитгашш
Талай-талай эртакдан —
Хаолимда бири маним,
Сира чиқмас юракдан.
Марҳумлариипг руҳн кўкда
Доим учиб юрармиш.
Биз уларпи кўрмасак-да,

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 118)
Улар бизни кўрармиш.
Биз хайрли ишлар қилсак,
Шодон бўлар эмишлар.
Мабодо,
Биз ёмоп бўлсак
Нолоп бўлар эмишлар.
Дўст, кариндош —

уруғлариипг
Руҳи — оддий руҳ эмиш
Лек даҳолар,
Улуғларнинг
Руҳи — олий руҳ эмиш.
Уз аршидап
Улар бизга
Бўлармишлар раҳнамо.
Кўп ишларпи дилимизга
Солармишлар доимо.
Пнроқда
Дард ичра қолиб
Дўстимиз зор бўлса гар,
Дилимизга ғашлик солиб
Қилармишлар
Бохабар.
Бизни купдуз

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 119)

Банд этса иш,
Холи топиб уйқуни,
Улар бизга эслатармиш
Кетганларнинг руҳшш.
Шушшг-чун ҳам
Днлимизни —
Кўмармишлар ёғдуга.
Цилармишлар оншо бизни
1\1еҳр дегаи туйғуга.
Офат келса
Бнз1а ногоҳ,
Билгувчи ҳам улармиш.
Фалокатдан бизни огоҳ
Цилгувчи ҳам улармиш.
Аммр
Олий руҳлар факат —
Пок днлларга ёр эмиш.
Қайда бўлса самимият —
Ўша ерда бор эмиш.
Улар яшар
Биздан ўзга,
Бенамоён ва бесас.
Шарналари ҳеч бир кўзга,
Ҳеч қулокда сезилмас.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(120)

Улар бизнп
Кўриб турар
Буни сезмас нодонлар.
Улар билан суҳбат қурар
Фақат
Буюк инсонлар.
Улар борки — бизлар одам,
Ҳақицат бор беомон.
Яхшилик ҳам,
Ёмонлик ҳам
Кантар бнр кун бегумон.
Биз мабодо,

қилсак гуноҳ,
Ҳар қанчаки хилватда,
Олий руҳлар
Бўлур огоҳ,
Жазо берур албатта.
Гарчи
Бидъат ётдир меига,
Даҳрий фикрат эгадир.
Олий руҳлар борлигига
Ишопаман негадир.
Лаззат ширин,
Давлат ширин,

www.ziyouz.com kutubxonasi

(121)

Ҳсч тўймаСлар одамлар.
Руҳлар борки,

бир-бирларнн
Еб қўймаслар одамлар.

Кел, эй кўиглим,
Руҳларни сен
То борсанки, қилгип ёд.
Кимлар уни виждон десин,
Кнмлар десин
Эътиқод,
Аммо улар
Дунёда бор!
Шак келтира кўрмагин.
Мсии попок йўлдап
Зинҳор,
Зинҳор олиб юрмагин.
Ҳатто ўзинг колсанг ёлгиз,
Дема,
Мендан огоҳ йўқ,
Яшамоқдап эътиқодсиз
Ортиқ ерда гупоҳ йўқ.

«5

www.ziyouz.com kutubxonasi

www.ziyouz.com kutubxonasi

(123)
Бешинчи фасл

Озодлик

***
Банроқ килиб,
Эл қўзгалди —
Назрул Ислом исмини.
Тор зиидондап уии олди,
Лммо фақат
Жисмини.
Назрул Ислом

www.ziyouz.com kutubxonasi

(124)

Озод,
Аммо
Эл қаноти қаприлди,
Ёш,

павқирон,
тирик снймо —

Шоиридан айрилди.
Назрул Пслом
Шеъри бутун
Ҳипдистонда янгрардн.
Аммо шоир

уни бугуп
На типглар,
На англарди.
Шоирини қўймай —
Цўлда —
Эл кўтариб элтарди.
Па қувонар

Назрул бундан
Ва на парво этарди.
Бир ёнидан қучар ҳинду,
Бир ёпидап мусулмон.
Аммо
Ҳушдан айрилган у,

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 125)

Унга ётднр бу жаҳон.
Табриклайдн
Уни Токур,
«Озодлигииг муборак!»
Рўзномалар қутлов ёзур,
Булар унга не керак?

У иа уйгоқ,
Ва иа у.хлар,
Ҳиссиз боқиб турарди.
Рухи унинг
Олий руҳлар
Даргоҳида юрарди.
Шоир топти
Эрк чинакам,
Озод бўлди тамомаи.
Бнр йўл упга дарди олам
Барбод бўлди тамоман.
У бир йўла
Шўришлардан,
Савдолардан қутулди.
Жабру жафо кўришлардан,
Низолардан қутулди.
Цутулди

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 126)

У снғолмагап,
Снғдирмаган жаҳопдап,
Холис бўлдн
Ҳам зипдопдан,
Ҳам зиндондек замопдан.
Ҳам тарк этди
Бнр йўл унп
Эл дардидек оғир юк.
Бу дунёда

қолди ташг,
Беҳуш,

беруҳ,
ва буюк.

• **

Цпрқ йил ўтди,
Узоқ қирқ йил.
Бу дунёдан бегопа —
Назрул Ислом
Яшар бедил,
Яшар дарвпш,
Девопа.
Цирқ йил ичра

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 127)

Нолар кўриб
Нелар чекди

Ҳипдискм].
Аммо

кўзи
очиқ туриб,
Гофил ўтди

ёнпқ жон.
Босқипчилар
Юртдап кетди —
Эл газаби
Цуволди.
Шоир
Буни
Па хнс этди,
Иа кўрди,
Па қувонди.
Назрул Ислом
Бу дунёда
Етмиш бсш йил
Яшади.
Аммо
Ўттиз икки ёшда
Бу дунёпи

www.ziyouz.com kutubxonasi

(128)

Ташлади. ерда
Шоир умрн
Цолди шеърда,
Қолди
Ёниц достонда.
Битганлари
упинг —

Руҳн эса
осмопда.

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 129)

Шоирлар ва пайғамбар-
лар ҳақида ривоят

Етмиш икки минг пайғамбар
Кўрған эмпш бу олам.
Шоирлар ҳам
Улардан кам —
Булмагандир, мукаррар.
Пайғамбарлар тарнқатп
Ақлгадпр. кўзгадир.

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 130)

Шоирларнииг ҳақикати
Аммо тамом ўзгадир.
Аҳли паби одамзодпи
Зуҳд йўлига чорладн.
Рад этиб бу истибдодпи
Шоир аҳлп бормади.
Пайгамбарлар айтдн:
Инсон —
Пшки ёлгиз оллога.
Шоир Мажпун қилди исёп,
Ошиц бўлди Лайлога.
Уни ота —
(Аслида дип'1
Келтирганда тавбага
«Жоним олу Лайло ишцин
Олма»,— дейди каъбага.
«Ёраб, балойи шнқ ила қил ошино

мани,
Бир дам балойи ишқдин қилма жудо

мани».
Пайгамбарлар:—
Шароб ҳаром,
Осий, дрди,—

майпараст.

www.ziyouz.com kutubxonasi

(131)

Лешш шоир Умар Хайём
Пшц майига бўлди маст.
Наби айтди:
У дуиё чии,
Нста руҳпипг камолин.
Шонр айтди:
«Оллоҳ замип —
Узра сочган жамолии».
Дуиё таркин

одамларга
Пмон қилди анбиё.
Қарши барча найгамбарга
Исёп цилди шуаро.
«Зоҳид, сенга ҳуру
Мснга жонона керак,
Жаппат сеига бўлсин,
Менга майхона керак».
Кун борки,
Тун бўлгап каби,
Сув бордиркн — алапга.
Тугилганда ерда Наби,
Шоир кслди оламга.
Озодликлпнг майин нчиб,
Шапққа тўлди шонрлар,

www.ziyouz.com kutubxonasi

(132)

Набнларга қарши чиқпб
Набн бўлди шонрлар.
То дунёга келмпш башар,
Бнр жабҳада келнб дуч,
Ёидош яшар,
Ҳам курашар
Инсои аро икки куч.
Бошлар ўзга-ўзга йўлдан,
Бошқа-бошқа маслаги,
Наби янглнг акли билаи
Шонр янглнғ юраги.
Бнрн тутиб айш йўлнн берк,
Тийилмоққа ундайди.
Бнрн эса шалоладек
Цуйнлмоқца ундайди.
Меп ҳам бнтта саргаш та н;он,
Ўрта йўлда турурман.
Улар аро икки жаҳон
Овораси эрурман.
Шеър, ишқ фаслин
Илк опидан
Раҳнамодпр қалб менга.
Балкп шеърнппг осмонпдан
Тушмоқ чоги замипга...

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 133)

Эй кўнгил, бўл содиқ ҳабиб,
Мепи зипҳор ташлама.
Ҳабибим бўл, аммо ҳадсб
Ўз кўйингга бошлама.
Ёлғпз маним, деса фикрат,
Йўқ, мапим, деб даъво қил.
Леюш гоҳи, етди фурсат,
Фикратга ҳам ошпо қил.
Тутма мепга ишқ йўлип берк,
Майли, тошгин, қуйилгии.
Аммо ўзга берма кўп эрк,
Кпрқни кўрдинг, қуйилгин.
Сеи дунёпинг бирлигига ишоп,
Бирдир олам, рост.
Лекнп унипг сирлигига шак

келтирма,
Б у ҳам рост.
Бас, ўй сурма, сенга дуиё —
Асроридан не ғам бор?
Бу дупёда
Одил танҳо
Вакт аталган ҳакам бор!

$

www.ziyouz.com kutubxonasi

www.ziyouz.com kutubxonasi

(135)

Ниҳоя

Де%ли. 20 м арт, 1979 йил
Ўт балоси.
Сув балоси,
Ортиқ ерда бало йўқ.
Лек офатпинг йўқ давоси
Бош кўтарса
Халойиқ.
Уту супга тадбир бордир,

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 136)

Эл ғазабп — беомон.
Ўт ночордпр,
Сув ночордир
Қўзғалса оч оломон.
Шундай дейман
Тўхтаб қолган
Автобусда ўлтирнб.
Намойишга эл қўзғалган,
Кўчаларни тўлдириб
Оқнб келар ялангоёқ —
Деҳчон, ^

коснб,
коранда.

Иккп 103 мппг
Қўли қадоқ,
Пкки юз мпиг
Оч банда.
«Беринг бизга ер билап сув,
Меҳнат беринг,
Берннг ноп».
Бош кўтарган

Тамилнаду,
Бош кўтаргап Ражастон.
«Бу тупроқда,

www.ziyouz.com kutubxonasi

(137)

Айтипг,
инсон —

Нсга бунча беқадр?
Бизда ҳам бор орзу,

армон,
Гуноҳимпз нимадир?
Ё айбимиз —
Бпзнинг маскап —
Шу жафокаш ватанда?
Каролик ё ўт туташган
Каро кўзда,
Баданда?
Нега кимда ҳар парса бор,
Бпзда эса...
Нега биз —
Фақат чайир,

аммо ночор
Цўлгагппа эгамиз?
Яралишда
Ҳам маҳшарда
Тенгмиз,
Ипсон бўлампз.
Не учуп биз кўчаларда
Тугиламнз,

www.ziyouz.com kutubxonasi

(138)

Ғламиз?
Асли қисмат
Ё асирлик,
Изтироб, кўз ёшмиди?
Шарқ чиидан ҳам мииг асрлнк
Қотнб қолгап тошмиди?»
Эл окими қатор-қатор,
Пўқ, '
Шашқатор —

кўздаи дур.
Оқиб келар
Панжоб,

Биҳор,
Ма11сур,

Ассом,
Маннпур...

Оқиб келар уфқ тагндан
Сўнгсиз қора оломон.
Бу

Ҳипдистон юрагидан
Силқнб оцқан
Қора қон.
Меп бу фурсат
Иштироксиз

www.ziyouz.com kutubxonasi

(139)

Деразадан қараймап.
Не қилайкп,
Бупда ёлгиз
Томошага ярайман.
Ногаки,
Мен ўзга злдан,
Балки ўзга замопдап.
Балки бунда учиб келган
Пироц юлдуз томопдан —
Бнр меҳмонман.
Ҳайрат кўзип
Машъал қплнб боқаман.
Хаёлаи
Шул мавжли тўлцин
Қучоғида оқамап.
Жисман четда,
Аммо руҳан
Ғалаёпда меп ҳам бор.
Назрул Ислом
Руҳи билаи
Бормоқдаман бир қатор.
Мен ҳам алвон
Туғ кўгардим.

Шу эл доги догпмдир.

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 140)

Дарди унинг —
Мешгаг дардим,
Оҳи — мепипг оҳимдир.

* **

Кўтаролмай
Дардлар юкип,
Замин қалқиб турибди.
Назрул Ислом
Руҳи букун
Олам кезиб юрибди.
Плҳом чоги
Днл замипдан
Кўк тоқига ўрлайди.
Назрул Ислом
Руҳи мепдан
Шупда ҳисоб сўрайди.
Шоир бўлиб
Элга букун
Даркормисан,

дер менга.
Фидолнкка халқинг учун
Тайёрмисан,

дер мепга.

www.ziyouz.com kutubxonasi

( 141)

Дер:
«Шоирлик — юракда коп —
Силқиб тургап жароҳат.
Тиламасмаи сенга, ўғлоп,
Осуда бахт,
Фароғат.
Тиламасмап бир зум ором,
То тириксан,
Бедор бўл.
Азоб берсин сенга илҳом,
Шеър дардида бемор бўл.
Такдирингдан сенга дунё
Роҳатларин сўрмасман.
Уз қисматим
Сенга аммо
Спра раво кўрмасман».
«Сақла,—

дейди,—
юрак қўринг.

Дил оташинг сўнмасин.
Умринг адо бўлмай туриб
Чўгинг адо бўлмасип».

&

www.ziyouz.com kutubxonasi

142
МУНДАРИЖА

М у ч а д д и м а ........................................................................ 7
Бнриичи фасл 37
59
Ш оир қ а л б и .............................................21
Фидоийлик тўғрпсидаривоят . . . 117
Иккинчи фасл
Ғ а л а ё н ...........................................................45
Ж аҳолат тўғрисидаривоят. . . .

Учинчи фасл
Т у т қ у н л и к д а ............................................ 73
Шоҳи Ж аҳои ва Аврангзеб ҳацида
р и в о я т .................................................. 89

ТУртинчи фасл
Ш а р п а л а р ......................................................
Олий руҳлар туғриснданақл . . .

Бешинчи фасл
О з о д л и к ................................................... 123

Шоирлар ва папғамбарлар ҳақнда ри-
в о я т ............................................................... *29

Н и ҳ о я ............................................................................... '3 5

www.ziyouz.com kutubxonasi

На узбскском лзике

ЭРКИН ВАХИДОВ

МЯТЕЖ ДУХОВ

ГГоэма

Редактор Қ. Рацимбоева
Рассом В. Апухт ин

Расмлар редантори И. Кириакиди
Техн. редантор Е. Потапова
Корректор Ш. Соатова

ИБ № 1626

Бопмахонага берилди 25.03.80. Босишга рухсат этил-
ди 21.10.80. Р. 09187. Форматн 84x108*/««. Силлик
цогозда. Оддий ян ги гарннтура. Юдори босма.
Ш артли босма л. 3.78. Н аш р л. 4,42. Тиражи 5000.
Заназ № 1329. Баҳоси 1 с. Ш таполь муцовада баҳо-
си 1 с. 60 т. Ғаф ур Ғулом номидаги Адабиёт ва
санъат наш риёти, 700129. Тошнент, Навонй кўча-
си. 30.

Ўзбекистол ССР Наш риётлар, полиграф ня ва ки*
тоб савдоси ишлари Д авлат комитетининг Тошкент
«Матбуот» полиграфин ишлаб чицариш бирлашма-
си. Тошкент, Навоии кучаси, 30.

www.ziyouz.com kutubxonasi

84 Ўз
В 89

Поҳидов, Эркип.
1’уҳлар исёпи: Достои. Кирпш сўзп Э. Во-

хпдовнпки.— Т.: Адабпёт ва сапъат пашрпётп,
1980.-144 б.

Шоир Эркии Воҳидовнимг оРухлар исёни» достинл
халнпарвар бенгал шоири Н азрул Ислом ҳаётига ба-
гишланади. Н азрул Ислом ш сърияти Пигирманчи аср-
нинг эркпарварлик, инсонпарварлик ғоялари билан тў-
лиц. Н азр у л П слом дў стлп к ва ҳ у р р и ятн и ёниО куй-
лади

Достон Н азрул Исломнинг фожеали цисматини
ёр 1\ип га вдал ап ти р ади .

Вахидов, Эркпп. Мятси; духов. Поэма.
84Уз7 + 83.3(5Ид)

www.ziyouz.com kutubxonasi