แมลงและการควบคุมวัชพืชโดยชีววิธี

82

ตารางท่ี 3.1 (ต่อ)

Year Author/s University/Institute Title/Publisher/Event
(A.D./B.E.)
1982/2525 Robert van den Bosch, P. S. University of California, Berkeley, CA “ An Introduction to Biological Control” . Plenum
Press. New York
1991/2534 Messenger and A. P.
Gutierrez “ Biological Control by Natural Enemies” . 2nd ed.
1996/2539 Cambridge University Press, Cambridge
Paul DeBach and David University of California, Riverside, CA
1999/2542 “Biological Control”. Chapman & Hall, New York
Rosen and Hebrew University of Jerusalem,
2008/2551 Israel “ Handbook of Biological Control. Principles and
Applications of Biological Control” ; Academic
Roy G. Van Driesche and University of Massachusetts, Amherst, Press, San Diego
“Control of Pests and Weeds by Natural Enemies:
Thomas S. Bellows MA & University of California, Riverside, An Introduction to Biological Control” . Wiley
Blackwell, Malden, MA
CA

Thomas S. Bellows and T.W. University of California, Riverside, CA
Fisher (eds.)

Roy Van Driesche, Mark S. University of Massachusetts, Amherst,
Hoddle and Ted Center MA, University of California, Riverside,

CA, and USDA- ARS Invasive Plant
Laboratory, Fort Lauderdale, FL

83

3.2.3 ตาราและหนังสืออื่น ๆ ท่ีมคี าว่าการควบคมุ โดยชีววิธีเป็นชื่อเร่อื ง

หนังสอื อ่นื ๆ ทเี ก่ยี วขอ้ งกบั การควบคุมศตั รูพชื โดยชวี วธิ ี ทม่ี คี าว่า “biological control” หรอื “biocontrol” ปรากฏอย่เู ป็นช่อื หนังสอื และ
เน้อื หาหลกั ทเ่ี ราควรทจ่ี ะรจู้ กั ไวบ้ า้ ง ไดน้ ามารวมไวใ้ นตารางท่ี 3.2

ตารางที่ 3.2 ปีทต่ี พี มิ พ์ ผเู้ ขยี น สถาบนั และชอ่ื ตาราหรอื หนงั สอื อ่นื ๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การควบคุมศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ี

Year Author/s University/Institute Title/Publisher
(A.D./B.E.)
1971/2514 R.R. Askew University of Manchester, UK “Parasitic Insects”. American Elsevier, New York.
1971/2514 C.B. Huffaker (ed.) University of California, Berkeley, CA “Biological Control”. Plenum Press, New York
1971/2514
V.P. Rao, M.A. Ghani, T. Commonwealth Institute of Biological “ A Review of the Biological Control of Insects and
1976/2519
1976/2519 Sankaran and K. C. Control ( CIBC) , Indian Station, Other Pests in South- east Asia and the Pacific
Mathur Bangalore, India Region” . Commonwealth Agricultural Bureaux,
1980/2523
Farnham Royal, Slough, England; Stated that “Hawaii”
is like the “Mecca” of biological control

V.L. Delucchi (ed.) Swiss Federal Institute of Technology, “ Studies in Biological Control” . Cambridge University

T.E. Freeman (ed.) Zurich, Switzerland Press, Cambridge, UK
Department of Plant Pathology, “ Proceedings of the IV Intl. Symposium on Biological

University of Florida, Gainesville, FL. Control of Weeds” . IFAS, University of Florida,
Gainesville, FL.

E.S. Delfosse (ed.) CSIRO Division of Entomology, “ Proceedings of the V Intl. Symposium on Biological

Canberra, Australia Control of Weeds”. CSIRO, Canberra

84

ตารางท่ี 3.2 (ต่อ)

Year Author/s University/Institute Title/Publisher

(A.D./B.E.)

1981/2524 G.C. Papavizas (ed.) USDA Plant Protection Institute, Soil “ Biological Control in Crop Production. ” Beltsville

borne Diseases Laboratory, Beltsville, Symposium in Agricultural Research 5, May 18- 21,

Maryland 1980, Beltsville, MD & Allanheld, Osman, Totowa, New

Jersey/Granada, London
1981/2524 M.J. Samways Citrus and Sub- tropical Fruit Research “ Biological Control of Pests and Weeds” . Studies in

Institute, Nelspruit, South Africa Biological Control No. 132. Edward Arnold, London
1982/2525 R. Charudattan and H. L. University of Florida, Gainesville, FL & “ Biological Control of Weeds with Plant Pathogens” .

Walker (eds.) USDA- ARS Southern Weeds Science John Wiley, New York

Laboratory, Stoneville, Mississippi
1985/2528 Marjorie A. Hoy and D.C. University of California, Berkeley, CA, “ Biological Control in Agricultural IPM Systems” ;

Herzog now at University of Florida, Academic Press, Orlando, FL
Gainesville, FL and University of

Florida, Gainesville, FL

1985/2528 N. W. Hussey and N. Commonwealth Institute of Biological “Biological Pest Control. The Glasshouse Experience”.
Scopes (eds.) Control ( CIBC) , Silwood Park, Ascot, Blandford Press, Poole & Dorset.

Berkshire, UK; formerly with
Glasshouse Crops Research Institute,

Littlehampton, Sussex, England

85

ตารางท่ี 3.2 (ต่อ)

Year Author/s University/Institute Title/Publisher

(A.D./B.E.)

1987/2530 D.F. Waterhouse and K.R. CSIRO Entomology, Canberra “ Biological control: Pacific prospects” . Inkata Press,

Norris Melbourne

1992/2535 E. S. Delfosse and R. R. National Biological Control Institute, “Biological Control of Weeds”, Proceedings of the VIII

Scott (eds.) USDA, APHIS, Hyattsville, M, and Intl. Symposium on Biological Control of Weeds” .
Lincoln University, Canterbury, New Lincoln University, Canterbury, New Zealand

Zealand
1992/2535 NARC ( National National Agricultural Research Center, “ Biological Control and Integrated Management of

Agricultural Research Tsukuba, Japan Paddy and Aquatic Weeds in Asia” . NARC, Tsukuba,

Center) Japan.
1993/2536 D.F. Waterhouse CSIRO Entomology, Canberra “Biological control: Pacific prospects – Supplement 2”.

ACIAR, Canberra
1994/2537 D. Rosen, F. D. Bennett Hebrew University of Jerusalem, Israel; “Pest management in the Subtropics. Biological control

and J.L. Capinera (eds.) former CIBC Director, Trinidad & – Florida perspective”. Intercept, Andover

University of Florida, Gainesville, FL

86

ตารางที่ 3.2 (ต่อ) Author/s University/Institute Title/Publisher
Year
(A.D./B.E.)

1994/2537 D.F. Waterhouse CSIRO Entomology, Canberra “Biological control of weeds: Southeast Asian prospects”.
1997/2540 ACIAR, Canberra

1998/2441 M.H. Julien and G. White CSIRO Entomology, Indooroopilly, “ Biological control of weeds: Theory and practical
Australia and CTPM, Gehrmann Application”. ACIAR, Canberra
1998/2541 Laboratory, University of Queensland,
1999/2542 Australia
2000/2543 M. H. Julien and M. W. CSIRO Entomology, Indooroopilly, “Biological control of weeds: A world catalogue of agents
Australia and Horticulture and Forestry and their target weeds. ” 4th ed. CABI Publishing,
Griffiths (eds.) Science, Department of Agriculture, Wallingford, UK

Fisheries & Forestry, Queensland
Government, Australia
D.F. Waterhouse CSIRO Entomology, and ACIAR “ Biological control of insect pests: Southeast Asian
consultant in plant protection, ACIAR, prospects”. ACIAR, Canberra

Canberra
B. A. Hankins and H. V. University of California, Irvine, CA and “ Theoretical approach to biological control” . Cambridge
Cornell (eds.) University of Delaware, DE University Press, Cambridge
P. A. Follett and J. J. Duan USDA- ARS Pacific Basin Agricultural “Nontarget effects of biological control”. Kluwer, Boston.
(eds.) Research Center, Hawaii and University

of Hawaii, Honolulu, HI

87

ตารางที่ 3.2 (ต่อ)

Year Author/s University/Institute Title/Publisher

(A.D./B.E.)

2004/2547 A.E. Hajek Cornell University, Ithaca, NY “Natural enemies. An introduction to biological control”.

Cambridge University Press, Cambridge, UK

2007/2550 C. Vincent, M. S. Goettel Agriculture & Agri-Food Canada: Saint- “ Biological control. A global perspective” . CABI,

and G. Lazarovits (eds.) Jean- sur- Richelieu, Quebec; Wallingford, UK
Lethbridge, Alberta. and London,

Ontario, respectively
2012/2555 M.H. Julien, R. McFadyen CSIRO Entomology Biological Control of Weeds in Australia. CSIRO

and J. Cullen Publishing, Collingwood, VIC

2014/2557 R. L. Winston, R. L. , M. Various affiliation “ Biological control of weeds: A world catalogue of
Schwarzländer, H.L. Hinz, agents and their target weeds. ” 5th ed. USDA Forest

M. D. Day, M. J. W. Cock Service, Forest Health Technology Enterprise Team,
and M.H. Julien. (eds.) Morgantown, West Virginia. FHTET-2014.

3.3 วารสารวิชาการท่ีเกี่ยวข้อง (Pertinent Periodicals)

เอกสารทางวชิ าการประเภทวารสาร (periodicals) ตลอดจนนิตยสาร (journals, reviews, etc.)
และ รายงานสืบเน่ืองจากการประชุมวิชาการ (proceedings) ท่ีเก่ียวข้องกับการควบคุมวชั พืชโดยชีววิธี
โดยเฉพาะ เช่น Proceedings of the International Symposium on Biological Control of Weeds มกั จะไมเ่ ป็น
ทป่ี รากฏ ส่วนใหญ่จะเป็นบทคดั ย่อ บทความ หรอื รายงานทางวชิ าการ แทรกอย่ใู นวารสารวชิ าการดา้ นการ
ควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี การอารกั ขาพืชหรอื การบริหารจดั การศัตรูพืชทวั่ ๆ ไป ตัวอย่างของวารสาร
ทเ่ี กย่ี วขอ้ งทส่ี าคญั คอื

1. Annals of the Entomological Society of America. (Entomological Society America, ESA Oxford
University Press, Cary, NC, USA)

1. Annual Review of Entomology. (Annual Reviews Inc., Palo Alto, California, USA)
2. Austral Entomology (Australian Entomological Society, Australia). (Wiley) (formerly Australian

Journal of Entomology)
3. BioControl. Journal of the International Organization for Biological Control (IOBC). (Springer)

(formerly Entomophaga)
4. Biocontrol News and Information. a subset of CAB Abstracts. (CAB International, Wallingford,

UK)
5. Biocontrol Science and Technology. (Taylor & Francis Group)
6. Biological Control. Theory and Application in Pest Management. (Elsevier, Amsterdam)
4. Bulletin of Entomological Research. ( Royal Entomological Society, Cambridge University

Press, UK)
9. Chinese Journal of Biological Control. (Chinese Academy of Agricultural Science –CAAS and

China Society of Plant Protection, Beijing). (in Chinese with English abstract)
10. Environmental Entomology. (Entomological Society of America, ESA Oxford University Press,

Cary, NC, USA)
11. International Journal of Pest Management. (Taylor & Francis Group)
12. Journal of Aquatic Plant Management. (Aquatic Plant Management Society, Vicksburg, MS,

USA)
13. Journal of Biological control. ( Informatics Publishing Limited and Society for Biocontrol

Advancement, Bengaluru, India)

89

14. Journal of Economic Entomology. ( Entomological Society of America, ESA Oxford University
Press, Cary, NC, USA)

15. Proceedings of the Hawaiian Entomological Society. (Hawaiian Entomological Society, Honolulu,
Hawaii, USA)

16. Proceedings of the International Symposia on Biological Control of Weeds, I – XV.
17. Review of Agricultural Entomology. A subset of CAB Abstracts. (CAB International, Wallingford,

UK). Etc.

3.4 เอกสารท่ีเก่ียวข้องกบั การควบคมุ วชั พืชโดยชีววิธีในประเทศไทย

ส่วนในประเทศไทย หนงั สอื ทเ่ี กย่ี วกบั การควบคุมศตั รพู ชื โดยชวี วธิ เี ล่มแรก คอื “การควบคุมแมลง
ศตั รูพชื และวชั พชื โดยชวี วธิ ี” โดยบรรพต ณ ป้อมเพชร (2525) แห่งศูนยว์ จิ ยั ควบคุมศตั รูพชื โดยชวี ินทรยี ์
แหง่ ชาติ มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์ (202 หน้า) ต่อมาคอื “การควบคมุ ศตั รพู ชื และวชั พชื โดยชวี วธิ ”ี โดยจริ าพร
เพชรรตั น์ (2535) แห่งมหาวทิ ยาลยั สงขลานครนิ ทร์ (249 หน้า) หนงั สอื “การควบคุมแมลงศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ี”
โดยนุชรยี ์ ศริ ิ (2546) แห่งมหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น (141 หน้า) หนงั สอื “พน้ื ฐานของการควบคมุ แมลงศตั รพู ชื โดย
ชวี วธิ ”ี โดยชาญณรงค์ ดวงสะอาด (2552) แห่งมหาวทิ ยาลยั แมโ่ จ้ (109 หน้า) และ หนงั สอื “การควบคุมแมลง
ศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ”ี โดย ศมาพร แสงยศ (2556) แห่งมหาวทิ ยาลยั แมโ่ จ้ (207 หน้า) โดยผเู้ ขยี นหนังสอื เหล่าน้ี
เป็นผู้ร่วมงานในศูนย์วจิ ยั ควบคุมศตั รูพชื โดยชวี นิ ทรยี แ์ ห่งชาติส่วนภูมภิ าคฯ (Regional Centers) ซ่งึ ตงั้ อยู่
ในมหาวทิ ยาลยั เหล่านนั้ เป็นเครอื ข่ายการศกึ ษา การวจิ ยั และการดาเนินงานเกย่ี วกบั การควบคุมศตั รูพชื โดย
ชีววิธีในประเทศไทย ของศูนย์วิจัยควบคุมศัตรูพืชโดยชีวินทรีย์แห่งชาติ ส่วนกลาง (Headquarters)
ทม่ี หาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์

ในหนังสอื “การควบคุมแมลงศตั รูพชื และวชั พชื โดยชวี วธิ ี” (Biological Control of Insect Pests
and Weeds) ของบรรพต ณ ป้อมเพชร (2525) มบี ทหน่ึงโดยเฉพาะท่เี ก่ียวกบั การควบคุมวชั พืชโดยชวี วธิ ี
มหี วั ขอ้ ครอบคลุมเก่ยี วกบั การควบคุมวชั พชื โดยวธิ ธี รรมชาติ การดาเนินงาน ความเหมาะสมของวชั พชื ท่จี ะ
ควบคุม การสารวจหาศตั รธู รรมชาติ การสงั เกตทางดา้ นนิเวศวทิ ยา การตรวจสอบความเฉพาะเจาะจงของพชื
อาศยั การปลดปล่อยและการตงั้ รกราก หลกั แหล่งของศตั รธู รรมชาติ การประเมนิ ผล และการใชป้ ระโยชน์ของ
วธิ กี ารควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี

นอกจากนัน้ จะเป็นเอกสารเผยแพร่และเอกสารวชิ าการต่าง ๆ ของศูนยว์ จิ ยั ควบคุมศตั รพู ชื โดย
ชวี นิ ทรยี แ์ ห่งชาติ มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์ เช่น เร่อื งการควบคุมวชั พชื น้าโดยชวี วธิ ี (บรรพต ณ ป้อมเพชร,
2520) เรอ่ื งการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี (บรรพต ณ ป้อมเพชร, 2521) เรอ่ื งการนาศตั รธู รรมชาตเิ ข้ามาใช้เพ่อื
การควบคุมศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ใี นประเทศไทยระหว่างปี 2516-2520 (บรรพต ณ ป้อมเพชร และ โกศล เจรญิ สม,

90

2521) เร่อื งแมลงท่มี คี วามสาคญั ในการควบคุมวชั พชื น้าโดยชวี วธิ ี (บรรพต ณ ป้อมเพชร และคณะ, 2522)
เร่อื งการใชด้ ว้ งงวงผกั ตบชวา Neochetina eichhorniae (Coleoptera: Erirhinidae) เพ่อื การควบคุมผกั ตบชวา
โดยชวี วธิ ใี นประเทศไทย (ววิ ฒั น์ เสอื สะอาด โกศล เจรญิ สม และบรรพต ณ ป้อมเพชร, 2522) เรอ่ื ง Gesonula
punctifrons (Orthoptera: Acrididae) ศตั รธู รรมชาตขิ องผกั ตบชวา (อนิ ทวฒั น์ บุรคี า และบรรพต ณ ป้อมเพชร,
2523) เร่อื งการใช้หนอนจอก Episammia pectinicornis (Lepidoptera: Noctuidae) เพ่อื การควบคุมจอกโดย
ชวี วธิ ใี นประเทศไทย (ววิ ฒั น์ เสอื สะอาด และบรรพต ณ ป้อมเพชร, 2525) และ เอกสารเผยแพร่ เร่อื งดว้ งงวง
ผกั ตบชวา (บรรพต ณ ป้อมเพชร, 2528) ฯลฯ เป็นตน้

ทงั้ น้ี อาจจะรวมไปถึงบทความและเอกสารทางวิชาการท่ีลงพิมพ์ในต่างประเทศ เช่น เร่อื ง
Biological control research and development in Thailand (Napompeth, 1982) เร่ือง Biological control of
water hyacinth in Thailand ( Napompeth, 1984) เ ร่ือ ง Biological control of insect pests and weeds in
Thailand (Napompeth, 1989a, b) เรอ่ื ง Biological control of weeds in Thailand (Napompeth, 1990a) เรอ่ื ง
Use of natural enemies to control agricultural pests in Thailand (บทคัดย่อภาษาจีน ญ่ีปุ่น และเกาหลี)
(Napompeth, 1990b) เร่ือง Aquatic weed management by biological methods in Thailand (Napompeth,
1991) เรอ่ื ง Biological control of insect pests and weeds in Thailand (ภาษารสั เซยี บทคดั ยอ่ ภาษาองั กฤษ)
( Napompeth, 1992a) เ ร่ือ ง Biological control of paddy and aquatic weeds in Thailand ( Napompeth,
1992b) เร่อื ง Brief review of biological control activities in Thailand (Napompeth, 1992c) เร่อื ง Biological
control of insect pests and weeds in Thailand: A challenge and a theory of multiple effort (Napompeth,
1994a) เ ร่ือ ง Biological control of paddy and aquatic weeds in Thailand: Integrated management of
paddy and aquatic weeds in Asia (Napompeth, 1994b) เรอ่ื ง Biological control of exotic insect and weed
pests in Thailand ( Napompeth, 2003) เ ร่ื อ ง Management of invasive alien species in Thailand
(Napompeth, 2004) เร่ือง Thailand’ country report on the status of invasive alien species (IAS) in the
country (Napompeth & Saengyot, 2007) เร่ือง Biological control of insect peats and weeds in Thailand
(Napompeth & Saengyot, 2018) และ เร่อื ง An overview of classical weed biocontrol in Thailand: 1974
to present (Saengyot, 2018) เป็นตน้

บทท่ี 4
ประวตั ิของการควบคมุ วชั พืชโดยชีววิธี
(History of Biological Control of Weeds)

ในภาพรวมประวตั ิของการควบคุมศตั รูพืชโดยชีววธิ ี จะพบใน Doutt (1964); Hagen & Franz
(1973) และ Simmonds, Franz & Sailer (1976) และในการกล่าวถึงประวตั แิ ละความเป็นมาของการควบคุม
แมลงศตั รูพชื โดย ชวี วธิ ี เรามกั จะกล่าวถงึ การใช้มดแดง (common red ant หรอื weaver ant) (Oecophylla
smaragdina, Hymenoptera: Formicidae) ในประเทศจนี เป็นตวั ห้าเพ่อื ควบคุมแมลงศตั รูพืชในสวนส้มและ
สวนลน้ิ จ่ี ตงั้ แต่เมอ่ื ประมาณ ค.ศ. 1200 (พ.ศ. 1743) โดยเจา้ ของสวนจะรวบรวมหรอื ซอ้ื รงั มดแดง นาไปวางไว้
ตามต้นส้มเพ่อื ท่จี ะลดจานวนของแมลงท่กี ดั กินใบส้ม หรอื ต้นล้นิ จเ่ี พ่อื ท่ีจะควบคุมแมงแกง หรือ มวนล้นิ จ่ี
(Tessaratoma papillosa, Hemiptera: Tessaratomidae) และ ถอื กนั ว่าเป็นการควบคุมแมลงศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ี
เป็นครงั้ แรกในโลก ตามมาดว้ ยบนั ทกึ ของ Pehr Forskal (1732-1738) เมอ่ื ค.ศ. 1775 (พ.ศ. 2318) ระบุว่าทุก
ๆ ปี ชาวอาหรบั ผู้ปลูกอินทผลัม (date palms) (Phoenix dactylifera, Palmae) ในประเทศเยเมนในแถบ
ตะวนั ออกกลาง จะทาการย้ายรงั มดชนิดหน่ึง จากบรเิ วณแถบเชงิ เขาใกล้เคียง มาปลดปล่อยตามโอเอซิส
(oasis) ในทะเลทรายท่มี กี ารปลูกต้นอนิ ทผลมั เพ่อื ควบคุมมดกดั ใบ แต่ไม่ระบุชนิดของมด และ ความสาเรจ็ ท่ี
โด่งดงั ไปทวั่ โลกในการควบคุมเพล้ียหอยนวมฝ้าย (cottony cushion scale) (Icerya purchasi, Hemiptera:
Monophlebidae) แมลงศตั รูส้มในแคลฟิ อรเ์ นีย สหรฐั อเมรกิ า โดยการนาด้วงเต่าเวดาเลยี (Vedalia beetle)
(Rodolia cardinalis, Coleoptera: Cocinellidae) จากออสเตรเลยี และนวิ ซแี ลนด์ (Morales & Hill, 1989) เขา้ ไป
ใช้ในการควบคุมเม่อื ค.ศ. 1888-1889 (พ.ศ. 2431-2432) (Sweetman, 1936; DeBach, 1964b; Huffaker &
Messenger, 1976) ส่วนประวตั แิ ละความเป็นมาของการควบคุมวชั พชื พชื โดยชวี วธิ ี ไม่มคี วามเป็นมาและ
ประวตั ทิ ย่ี าวนานนกั เมอ่ื เปรยี บเทยี บกบั การควบคุมแมลงศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ี (Freeman et al., 1977)

92

4.1 การควบคมุ วชั พืชโดยชีววิธี (Biological Control of Weeds)

ในบทความท่เี ก่ยี วกบั ประวตั แิ ละความเป็นมาของการควบคุมศตั รูพชื โดยชวี วธิ ี Hagen & Franz
(1973) กล่าวถงึ โครงการควบคุมแมลงศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ใี นภูมภิ าคทางภูมศิ าสตรต์ ่าง ๆ ของโลก และกล่าวถงึ
โครงการการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ที ่สี าคญั ในภูมภิ าคนัน้ ๆ เช่น ในแถบออสเตรเลยี คอื ความสาเรจ็ ของ
โครงการการควบคุมต้นกระบองเพชรใบเสมา (prickly pear) (Opuntia spp., Cactaceae) ในรฐั ควนี ส์แลนด์
เม่ือ ค.ศ. 1925 (พ.ศ. 2468) โดยการนาเพล้ียหอยโคชินีล ( cochineal insect) (Dactylopius indicus
(= D. ceylonicus), Hemiptera: Dactylopiidae) จากอนิ เดยี เขา้ มาใชใ้ นการควบคุมเมอ่ื ค.ศ. 1903 (พ.ศ. 2446)
ตามมาด้วยการนาแมลงอีก 48 ชนิดเข้าไปจากประเทศต่าง ๆ ในช่วง ค.ศ. 1921-1925 รวมทงั้ ผีเส้ือต้น
กระบองเพชร (cactus moth) (Cactoblastis cactorum, Lepidoptera: Pyralidae) เม่อื ค.ศ. 1925 (พ.ศ. 2468)
ซ่งึ ความสาเร็จท่ีใหญ่หลวงของโครงการน้ี สามารถเทียบได้กบั ความสาเร็จของการควบคุมแมลงศัตรูส้ม
ในแคลฟิ อรเ์ นีย สหรฐั อเมรกิ า คอื เพล้ยี หอยนวมฝ้าย (cottony cushion scale) (Icerya purchasi, Hemiptera:
Monophlebidae) โ ด ย ก า ร น า ด้ ว ง เ ต่ า เ ว ด า เ ลีย ( Vedalia beetle) ( Rodolia cardinalis, Coleoptera:
Coccinellidae) จากออสเตรเลยี และนวิ ซแี ลนด์ เขา้ มาใชค้ วบคมุ เมอ่ื ค.ศ. 1988 (พ.ศ. 2431)

ในแอฟริกาใต้การควบคุมวัชพชื โดยชีววธิ เี รมิ่ ต้นเม่อื ค.ศ. 1913 และวัชพืชเป้าหมายคือต้น
กระบองเพชรใบเสมา Opuntia spp. ชนดิ ต่าง ๆ

อีกโครงการหน่ึงในออสเตรเลียคอื โครงการควบคุม St. John’s wort (Hypericum perforatum,
Clusiaceae) โดยการใชด้ ว้ งหมดั (chrysomelids) ชนิดต่าง ๆ จากประเทศองั กฤษเม่อื ค.ศ. 1930 และประเทศ
ฝรงั่ เศสเมอ่ื ค.ศ. 1939 ไดผ้ ลในการควบคมุ บา้ ง แต่ไมไ่ ดผ้ ลเทา่ ทค่ี วรในนิวซแี ลนด์ และต่อมามกี ารนาดว้ งหมดั
เหล่าน้ีไปใช้ควบคุมวัชพืชชนิดเดียวกันน้ี ท่ีเรียกว่า Klamath weed ได้ผลเป็ นท่ีน่าประทับใจมากใน
สหรฐั อเมรกิ าและแคนาดา ในแคลฟิ อร์เนียโดยความร่วมมอื ระหว่าง J.K. Holloway จาก USDA และ C.B.
Huffaker จาก University of California, Berkeley ได้มกี ารนาด้วงหมดั Chrysolina hyperici และ Chrysolina
quadrigemina (Coleoptera: Chrysomelidae) จากออสเตรเลยี เขา้ ไปใชค้ วบคมุ ในสหรฐั อเมรกิ าเมอ่ื ค.ศ. 1945-
46 และ ในแคนาดาเมอ่ื ค.ศ. 1951-52 และ โครงการน้ีถอื ว่าเป็นโครงการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ โี ครงการแรก
ในทวปี อเมรกิ าเหนือ ทงั้ ในสหรฐั อเมรกิ าและแคนาดา โดยไม่รวมโครงการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ใี นรฐั ฮาวาย
(Holloway & Huffaker, 1951)

93

ในภาพรวม Hagen & Franz (1973) สรุปโดยอ้างถึง Pemberton (1964) ว่าฮาวายเป็นภูมภิ าค
แห่งหน่ึงทเ่ี ป็นผู้นาของโลกในการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี และ ไดร้ บั ผลในการควบคุมเป็นอย่างดดี ว้ ยเช่นกนั
เช่นโครงการควบคุมต้นผกากรอง (lantana) (Lantana camara, Verbenaceae) โครงการควบคุมสาบหมา
( Crofton weed ห รือ Maui pamakani) ( Ageratina adenophora, Asteraceae) แ ล ะ โ ค ร ง ก า ร ค ว บ คุ ม
ตน้ กระบองเพชรใบเสมา (prickly pear) (Opuntia spp., Cactaceae) เป็นตน้

มกี ารถกเถียงและโต้แย้งกนั บ้าง ในเร่อื งความเป็นมาของการควบคุมวชั พืชพืชโดยชวี วธิ ี ว่า
โครงการการควบคุมต้นผกากรองในฮาวายโดยชวี วธิ ี หรือ โครงการการควบคุมต้นกระบองเพชรใบเสมาใน
อนิ เดยี ศรลี งั กา แอฟรกิ าใต้ และ ออสเตรเลยี โครงการใดถอื ว่าเป็นโครงการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี ท่มี กี าร
ดาเนนิ การเป็นโครงการแรกของโลก

โครงการการควบคุมต้นผกากรองในฮาวายโดยชวี วธิ ี มกี ารเรมิ่ ดาเนินการเม่อื ค.ศ. 1902 (พ.ศ.
2445) โดย Albert Koebele นักกีฏวิทยาของสมาพันธ์ผู้ปลูกอ้อยในฮาวาย ( Hawaiian Sugar Planters’
Association - HSPA) ไดร้ บั มอบหมายใหไ้ ปทาการสารวจหาแมลงศตั รธู รรมชาตขิ องตน้ ผกากรองในเมก็ ซโิ ก
เพ่อื นามาใช้ในการควบคุมผกากรองโดยชวี วธิ ใี นฮาวาย และ ในปีนัน้ Albert Koebele สามารถหาแมลงศตั รู
ธรรมชาตขิ องต้นผกากรองได้ 23 ชนิด และ ได้นาแมลงเหล่านัน้ เขา้ มาเพาะเลย้ี ง ทดสอบและปลดปล่อยใน
ฮาวาย จนสามารถตงั้ รกรากได้ 8 ชนิด (Swezey, 1923) และใหผ้ ลในการควบคมุ ตน้ ผกากรองไดไ้ มม่ ากกน็ ้อย

ส่วนโครงการการควบคุมตน้ กระบองเพชรใบเสมาในอนิ เดยี ศรลี งั กา แอฟรกิ าใต้ และ ออสเตรเลยี
โดยการใช้เพล้ยี หอยโคชนิ ีล ท่มี กี ารอ้างอิงว่าเรมิ่ ต้นมาตงั้ แต่ ค.ศ. 1787 (พ.ศ. 2330) ในออสเตรเลยี เม่อื
Governor Philip ได้นาเพล้ยี หอยโคชนิ ีล (D. indicus) เข้าไปจากประเทศอารเ์ จนตนิ าเพ่อื การผลติ สโี คชินีล
(Wilson, 1960) หรอื ตงั้ แต่ ค.ศ. 1795 (พ.ศ. 2338) ในอนิ เดยี เม่อื มกี ารนา D. indicus เขา้ ไปจากบราซลิ และ
เม่อื ค.ศ. 1821 (พ.ศ. 2364) จากเมก็ ซโิ ก โดยเขา้ ใจผดิ ว่าเป็น D. coccus เพ่อื การผลติ สโี คชนิ ีล เช่นกนั หรอื
ตงั้ แต่ ค.ศ. 1832 (พ.ศ. 2375) จากอเมรกิ าใต้ ผ่านเยอรมนี ในแอฟรกิ าใต้ หรอื ตงั้ แต่ ค.ศ. 1865 (พ.ศ. 2408)
ในศรลี งั กา จากบราซลิ ผ่านอนิ เดยี ซง่ึ ทงั้ หมดเป็นอุตสาหกรรมการผลติ สโี คชินีล มใิ ช่เพ่อื เป็นการควบคุมต้น
กระบองเพชรใบเสมาโดยตรง แต่เป็นผลพลอยไดท้ ต่ี ามมาภายหลงั

นอกจากนัน้ ในออสเตรเลยี มกี ารอ้างว่าได้มกี ารรเิ รมิ่ ในการควบคุมต้นกระบองเพชรใบเสมาใน
ออสเตรเลยี มาตงั้ แต่ ค.ศ.1899 (พ.ศ. 2442) โดยกระทรวงเกษตรแห่งรฐั ควนี สแ์ ลนด์ และเป็นผลต่อมาใหม้ กี าร
นาเพลย้ี หอยโคชนิ ีล D. indicus เขา้ ไปจากอนิ เดยี และศรลี งั กา เพ่อื การควบคุมต้นกระบองเพชรใบเสมาเม่อื
ค.ศ. 1903 (พ.ศ. 2446) ซ่งึ เป็นเวลาหน่ึงปีหลงั จาก Albert Koebele แห่งสมาพนั ธ์ผู้ปลูกอ้อยในฮาวาย หรอื
HSPA นาแมลง 23 ชนิด จากเมก็ ซโิ ก เขา้ ไปใช้ควบคุมต้นผกากรองในฮาวาย เม่อื ค.ศ. 1902 (พ.ศ. 2445)

94

โดยเช่นน้ีเราถอื ว่าโครงการการควบคมุ ต้นผกากรองในฮาวายโดยชวี วธิ ี ซง่ึ มกี ารเรมิ่ ดาเนินการเมอ่ื ค.ศ. 1902
เป็นโครงการควบคมุ วชั พชื โดยชวี วธิ ี ทม่ี กี ารดาเนินการเป็นโครงการแรกของโลก
4.1.1 การควบคมุ ต้นผกากรอง Lantana camara ในฮาวาย

การควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ที ส่ี าคญั โครงการหน่งึ คอื การควบคุมตน้ ผกากรอง (lantana) (Lantana
camara, Verbenaceae) ซง่ึ เป็นวชั พชื ต่างถนิ่ ทส่ี าคญั ในไรอ่ อ้ ยในมลรฐั ฮาวาย ประเทศสหรฐั อเมรกิ าเมอ่ื ค.ศ.
1902 (พ.ศ. 2445) โดยการดาเนินการของ Albert Koebele (ภาพท่ี 4.1) นักกฏี วทิ ยาของสมาคมผู้ปลูกอ้อย
แห่งรฐั ฮาวาย (Hawaiian Sugar Planters Association – HSPA) ณ เมอื งโฮโนลูลู ท่มี กี ารนาเข้าตัวทาการ
ควบคุม (control agents) ทไ่ี ดม้ าจากการสารวจและคน้ หาในแหล่งกาเนิดของวชั พชื ในเมก็ ซโิ ก เพ่อื นามาใชใ้ น
การควบคุมโดยชวี วธิ แี บบคลาสสกิ (Classical biological control) (MacFadyen & Wilson, 1997)

ภาพท่ี 4.1 Albert Koebele (1853–1924) (แหลง่ ทม่ี า: ดดั แปลงจาก Wikipedia, The Free
Encyclopedia & Hawaiian Entomological Society)

โดยก่อนหน้านัน้ Albert Koebele ผู้เป็นชาวเยอรมนั ทเ่ี ขา้ มาตงั้ รกรากในสหรฐั อเมรกิ า ทาหน้าท่ี
เป็นนกั กฏี วทิ ยาผู้ช่วยของกระทรวงเกษตรแห่งสหรฐั ฯ (U.S. Department of Agriculture – USDA) เมอ่ื ค.ศ.
1881 (พ.ศ. 2424) และต่อมาใน ค.ศ. 1885 (พ.ศ. 2428) ได้รบั มอบหมายให้ไปประจาอยู่ทเี มอื งอลาเมดา
(Alameda) ในรฐั แคลฟิ อร์เนีย เพ่อื ดูแลรบั ผดิ ชอบโครงการควบคุมเพล้ียหอยนวมฝ้าย (cottony cushion
scale, Icerya purchasi) ซง่ึ มถี นิ่ กาเนดิ ดงั้ เดมิ อยใู่ นประเทศออสเตรเลยี แต่แพรก่ ระจายเขา้ มาเป็นแมลงศตั รสู ม้
ท่รี ุนแรงและสาคญั มากทางตอนใต้ของแคลฟิ อรเ์ นีย โดยมี C. V. Riley นักกฏี วทิ ยาของกระทรวงเกษตรแห่ง
สหรฐั ฯ ซง่ึ ประจาอยทู่ ก่ี รงุ วอชงิ ตนั ด.ี ซ.ี เป็นหวั หน้าโครงการ

95
Albert Koebele ได้เดนิ ทางไปสารวจหาและรวบรวมศตั รูธรรมขาตใิ นออสเตรเลยี และพบว่าด้วง
เต่า Vedalia beetle หรอื Rodolia cardinalis เป็นตวั ควบคุมเพลย้ี หอยสม้ ทส่ี าคญั จงึ รวบรวมดว้ งเต่าชนิดน้ีจาก
ประเทศออสเตรเลยี และนิวซแี ลนด์ (Morales & Hill, 1989) นาเขา้ ไปใชค้ วบคุมเพลย้ี หอยนวมฝ้าย I. purchasi
ในแคลฟิ อรเ์ นีย จนได้รบั ความสาเรจ็ เป็นอย่างดเี ม่อื ค.ศ. 1888 (พ.ศ. 2431) (ภาพท่ี 4.2) ซ่งึ ถอื ว่าเป็นการ
ควบคุมแมลงศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ี ท่มี กี ารนาศตั รูธรรมชาตจิ ากแหล่งดงั้ เดมิ ของแมลงศตั รพู ชื เขา้ ไปใช้ควบคุม
ศตั รูพชื ชนิดนัน้ ทเ่ี ขา้ ไประบาดในพน้ื ทใ่ี หม่ท่ไี ม่ใช่แหล่งดงั้ เดมิ เป็นครงั้ แรกของโลกท่ี ได้รบั ความสาเรจ็ เป็น
อยา่ งดี เป็นทร่ี ู้ และมกี ารกล่าวถงึ กนั ทวั่ โลกจนกระทงั่ ทกุ วนั น้ี

ภาพท่ี 4.2 การควบคุมเพลย้ี หอยนวมฝ้ายศตั รสู ม้ Icerya purchasi ในแคลฟิ อรเ์ นีย โดยการนา ดว้ งเต่าเวดา
เลยี Rodolia cardinalis เขา้ ไปจากออสเตรเลยี และนิวซแี ลนด์ เม่อื ค.ศ.1888-89 ควบคุมไดผ้ ล
อยา่ งสมบรู ณ์ (แหลง่ ทม่ี า: Wikipedia, The Free Encyclopedia & University of California)

96
เป็นเพราะความสาเรจ็ ของโครงการน้ี ต่อมาจงึ มกี ารเรยี กการควบคุมโดยชวี วธิ ี ท่มี กี ารนาศตั รู
ธรรมชาติ (introduction หรือ importation) จากแหล่งดัง้ เดิมของศัตรูพืช เข้ามาใช้ในการควบคุมว่าเป็ น
“การควบคุมโดยชีววิธีแบบคลาสสิก” (Classical biological control) เช่นเดียวกันกับการท่ีเราเรียกดนตรี
ทเ่ี ก่าแก่และเป็นทร่ี จู้ กั กนั ดวี า่ เป็น “ดนตรคี ลาสสกิ ” (classical music) เป็นตน้
ในฮาวาย นายแพทย์ William Hillebrand (ภาพท่ี 4.3) ชาวเยอรมนั ผู้เป็นทงั้ นักพฤกษศาสตร์
ด้วย ในช่วงท่พี านักรกั ษาตวั จากวัณโรคอยู่ในฮาวายร่วม 20 ปี เป็นผู้นาต้นผกากรองท่ีมหี นาม (thorny
lantana) (Lantana camara) เข้าไปปลูกเป็นพืชไม้ประดับ ในสวนพฤกษศาสตร์ Foster Botanic Garden
ณ เมอื งโฮโนลลู ู เมอ่ื ค.ศ. 1860 (พ.ศ. 2403) (Sweetman, 1936) ซง่ึ ต่อมาตน้ ผกากรองแพร่กระจายออกไปใน
ทร่ี าบทเ่ี ป็นทุ่งหญ้า รวมทงั้ ในไรอ่ อ้ ยดว้ ย กลายเป็นชนิดพนั ธุต์ ่างถน่ิ ทร่ี ุกราน (invasive alien species - IAS)
ทร่ี นุ แรงมากในฮาวาย

ภาพท่ี 4.3 ตน้ ผกากรอง และ นพ. William Hillebrand (1821-1886) ชาวเยอรมนั ผนู้ าตน้ ผกากรองเขา้ มา
ปลกู ในฮาวายเป็นพชื ไมป้ ระดบั ซง่ึ ต่อมาแพรก่ ระจายออกไปเป็นวชั พชื ต่างถน่ิ ทร่ี กุ รานและ
รนุ แรงชนิดหน่งึ (แหล่งทม่ี า: Wikipedia, The Free Encyclopedia)

97

ต้นผกากรองมถี น่ิ กาเนิดอยใู่ นเมก็ ซโิ ก และ อเมรกิ าใต้ แต่ไม่เป็นวชั พชื ทร่ี ุนแรงในถนิ่ กาเนิดเดมิ
อยใู่ นเมก็ ซโิ ก และ เพราะจากความสาเรจ็ ของ Albert Koebele ในการนาดว้ งเต่า R. cardinalis จากออสเตรเลยี
และนิวซแี ลนด์ เข้าไปควบคุมเพล้ยี หอย I. purchasi โดยชวี วธิ แี บบคลาสสกิ ในแคลฟิ อร์เนียมาก่อน ดงั นัน้
Albert Koebele จงึ ไดร้ บั มอบหมายจากสมาคมผปู้ ลกู อ้อยแห่งรฐั ฮาวาย (HSPA) เมอ่ื ค.ศ. 1902 (พ.ศ. 2445)
ใหไ้ ปทาการสารวจหาแมลงศตั รธู รรมชาตขิ องต้นผกากรองในเมก็ ซโิ ก เพอ่ื นามาใชใ้ นการควบคุมผกากรองโดย
ชวี วธิ แี บบคลาสสกิ ในฮาวาย และ ในปีนัน้ Albert Koebele ก็สามารถหาแมลงศตั รธู รรมชาตขิ องผกากรองได้
23 ชนิด และ ไดน้ าแมลงเหล่านนั้ เขา้ มาในฮาวาย มาทาการทดสอบความเฉพาะเจาะจง (host specificity test)
และ ความปลอดภยั (safety) และ นาไปปลดปล่อยเพ่อื ควบคุมตน้ ผกากรองในไรอ่ อ้ ย ซง่ึ มแี มลงทงั้ หมด 8 ชนิด
ทส่ี ามารถตงั้ รกรากได้ เช่น หนอนแมลงวนั เจาะเมลด็ Ophiomyia lantanae (Diptera: Agromyzidae) และมวน
ปีกแกว้ Teleonemia scrupulosa (Hemiptera: Tingidae) (ภาพท่ี 4.4) เป็นต้น ในไร่ออ้ ยบรเิ วณใกลเ้ คยี งเมอื ง
โฮโนลูลู และ ได้แพร่กระจายออกไปในไร่อ้อยบนเกาะโอวาฮู (Oahu) เกาะโมโลกาย (Molokai) เกาะคาวาย
(Kauai) เกาะมาวี (Maui) และเกาะใหญ่ (The Big Island) หรอื เกาะฮาวาย (Hawaii) ด้วย (Swezey, 1923)
โครงการน้ีจงึ ถอื ไดว้ ่าเป็นโครงการการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ แี บบคลาสสกิ (Classical biological control of
weed) โครงการแรกสุดของโลกโครงการหน่งึ (MacFadyen & Wilson, 1997)

ภาพที่ 4.4 ตน้ ผกากรอง และ ตวั เตม็ วยั ของแมลงวนั หนอนเจาะเมลด็ Ophiomyia lantanae และ
มวนปีกแกว้ ตน้ ผกากรองTeleonemia scrupulosa (แหลง่ ทม่ี า: Wikipedia,
The FreeEncyclopedia)

98
4.1.2 การควบคมุ ต้นกระบองเพชรใบเสมา Opuntia spp. ในอินเดียและ ศรลี งั กา

เม่อื ค.ศ. 1795 (พ.ศ. 2338) ในประเทศอนิ เดยี ได้มกี ารนาเพล้ยี หอยโคชนิ ีล (cochineal insect)
Dactylopius ceylonicus (แต่ก่อนใช้ช่อื เป็น Coccus indicus และ Dactylopius indicus) โดยเข้าใจผดิ ว่าเป็น
Dactylopius coccus จากประเทศบราซลิ เขา้ ไปเพาะเลย้ี งบนต้นกระบองเพชรใบเสมา O. ficus-indica ซง่ึ เป็น
ต้นกระบองเพชรทเ่ี ป็นพชื อาหารหลกั ชนิดหน่ึง เพ่อื การผลติ สี carmine dye หรอื cochineal dye หรอื สแี ดง
ท่ีเรียกว่า “ชาดล้ินจ่ี” ซ่ึงใช้เป็นสีในอุตสาหกรรมการย้อมส่ิงทอ สีผสมและปรุงแต่งอาหาร และสีผสมใน
เคร่อื งสาอาง (ภาพท่ี 4.5) และ ต่อมาเม่อื ค.ศ. 1821 (พ.ศ. 2364) ยงั มกี ารนา D. ceylonicus เข้าไปจาก
เมก็ ซโิ กโดยเข้าใจผดิ อีก โดยคดิ ว่าเป็น D. coccus เช่นกนั กลายเป็นว่าเป็นการนา D. ceylonicus เขา้ ไป
เพม่ิ เตมิ ซ่งึ ต่อมา D. ceylonicus กลายเป็นตวั ควบคุมต้นกระบองเพชรใบเสมา O. vulgaris โดยชวี วธิ ี และ
ต่อมามกี ารนาเพลย้ี หอยโคชนิ ีลชนิดน้ี ไปปลดปล่อยทางตอนใต้ของอนิ เดยี เม่อื ค.ศ. 1863 (พ.ศ. 2406) แลว้
แพรก่ ระจายต่อลงไปถงึ ประเทศศรลี งั กาเม่อื ค.ศ. 1865 (พ.ศ. 2408) จนสามารถช่วยควบคุมต้นกระบองเพชร
ใบเสมา O. vulgaris ซง่ึ ถอื ว่าเป็นวชั พชื ไดอ้ ยา่ งสมบรู ณ์ ทงั้ ในประเทศอนิ เดยี และศรลี งั กา

ภาพที่ 4.5 สี carmine dye หรอื cochineal dye หรอื สแี ดงทเ่ี รยี กว่า “ชาดลน้ิ จ”่ี ซง่ึ ใชเ้ ป็น
สใี นอุตสาหกรรมการยอ้ มสง่ิ ทอ สผี สมและปรงุ แต่งอาหาร และสผี สมใน
เครอ่ื งสาอาง (แหล่งทม่ี า: Wikipedia, The Free Encyclopedia)

99

Julien & Griffiths (1998) และ Winston et al. (2014) รายงานว่ามีการนาเพล้ียหอยโคชินีล
Dactylopius confusus (Hemiptera: Dactylopiidae) จากอเมรกิ าใตผ้ า่ นเยอรมนี ไปใชค้ วบคุมตน้ กระบองเพชร
ใบเสมา Opuntia ficus-indica และ Opuntia vulgaris (ปั จจุบันคือ Opuntia humifusa) (Cactaceae) ใน
แอฟรกิ าใต้ตงั้ แต่เม่อื ค.ศ. 1832 (พ.ศ. 2375) และ ประเทศอนิ เดยี เม่อื ค.ศ. 1836 (พ.ศ. 2379) ดว้ ยเช่นกนั
แต่ไมม่ รี ายงานผลทไ่ี ดร้ บั และโดยเช่นน้ี McFadyen & Wilson (1997) จงึ กล่าวว่าโครงการดงั กลา่ ว ควรถอื ได้
ว่าเป็นการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ อี ย่างไมต่ งั้ ใจ (unintentional biological control) ครงั้ แรกสดุ ในประวตั ศิ าสตร์
ของการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี และต่อมาไดม้ กี ารนา D. ceylonicus จากอนิ เดยี และศรลี งั กา เขา้ ไปใชค้ วบคมุ
ต้นกระบองเพชรใบเสมา (prickly pears) ในรฐั ควีนส์แลนด์และนิวเซ้าท์เวลส์ ประเทศออสเตรเลีย เม่อื
ค.ศ. 1903 (พ.ศ. 2446) (Tryon, 1910)

Green (1912) กล่าวว่าเพล้ยี หอยโคชินีล Coccus indicus (ช่อื เดมิ คอื C. cacti var. ceylonicus
และ ช่อื ในปัจจบุ นั คอื Dactylopius ceylonicus) ลงทาลายตน้ กระบองเพชรใบเสมา O. monacantha และ จาก
การสบื คน้ หาประวตั กิ ารนาเขา้ เพลย้ี หอยโคชนิ ีลป่า (wild cochineal insect) ซง่ึ น่าทจ่ี ะเป็น C. indicus รายงาน
ของ Tryon (1910) กลา่ วว่า เมอ่ื ค.ศ. 1795 (พ.ศ. 2338) Captain R. Nielson เป็นผนู้ าเพลย้ี หอยโคชนิ ลี ป่า ซง่ึ
เรยี กเป็น “Grana sylvestris” ในอเมริกาใต้ เข้ามาในอินเดียจากประเทศบราซิล และมอบให้ Dr. William
Roxburgh นักพฤกษศาสตรช์ าวอังกฤษ ซ่งึ เป็นผู้ดูแลสวนพฤกษศาสตร์ของบรษิ ัทอีสต์อนิ เดยี (East India
Company) ณ เมอื งกลั กตั ตา (Calcutta) หรอื ปัจจบุ นั คอื โกลกตั ตา (Kolkata) พรอ้ มกบั ไดส้ ่งเพลย้ี หอยโคชนิ ีล
ส่วนหน่ึงไปท่เี มอื งมาดรสั (Madras) หรอื ปัจจุบนั คอื เชนไน (Chennai) ถงึ Dr. John Anderson นายแพทย์
ใหญ่ของกองทพั บกมาดรสั ซง่ึ การเพาะเลย้ี งไดร้ บั การสนบั สนุนและส่งเสรมิ เป็นอย่างดโี ดยรฐั บาลชองรฐั มาดรสั
ในช่วง ค.ศ. 1796-1809 (พ.ศ. 2339-2352) โดยบรษิ ทั อสี ต์อนิ เดยี รบั ซอ้ื สโี คชนิ ีล ส่งออกไปทป่ี ระเทศองั กฤษ
และมชี ่อื เรยี กทางการคา้ เป็น “สโี คชนิ ีลมาดรสั ” (Madras cochineal) นบั ไดว้ ่าเป็นการนาเพลย้ี หอยโคชนิ ีล เขา้
ไปในประเทศอนิ เดยี เป็นครงั้ แรก

นอกจากนนั้ ยงั มกี ารนาเพลย้ี หอยโคชนิ ีลป่ า “Grana sylvestris” เขา้ ไปในอนิ เดยี อกี เป็นครงั้ ทส่ี อง
โดย G.A. Princep ผอู้ าศยั อยทู่ เ่ี มอื ง Vera Cruz ประเทศเมก็ ซโิ ก โดยเขา้ ใจผดิ ว่าเป็นเพลย้ี หอยโคชนิ ลี “Grana
fina” ทม่ี กี ารเลย้ี งในเมก็ ซโิ ก โดยนาเพล้ยี ท่เี กบ็ มาตดิ ตวั ไปท่ปี ระเทศองั กฤษ ในช่วง ค.ศ. 1821-1822 (พ.ศ.
2364-2365) และนาไปเล้ียงไว้บนต้นกระบองเพชรใบเสมาในสวนพฤกษศาสตร์เชลซี (Chelsea Botanic
Garden) แลว้ ในช่วงเดยี วกนั นาไปทเ่ี มอื ง Bombay หรอื ปัจจบุ นั คอื Mumbai ประเทศอนิ เดยี ซง่ึ เม่อื ไปถงึ แลว้
พบว่าเป็นเพลย้ี หอยโคชนิ ีลท่ใี กลเ้ คยี งกนั กบั เพลย้ี หอยโคชนิ ีลป่ า “Grana sylvestris” ซง่ึ สามารถพบได้ทวั่ ไป
มากมายอยแู่ ลว้ ในอนิ เดยี อนั เน่อื งมาจากการนาเขา้ ไปโดย Captain R. Neilson ตงั้ แต่ ค.ศ. 1795 (พ.ศ. 2338)
แต่ถูกลมื กนั ไปแล้ว การนาเพล้ยี หอยโคชนิ ีลป่ าเขา้ ไปในอนิ เดยี ครงั้ ทส่ี ามเกดิ ขน้ึ ใน ค.ศ. 1836 (พ.ศ. 2379)
เม่อื Captain Charlton แห่งแหลมกู๊ดโฮป (Cape of Good Hope) ในแอฟรกิ าใต้ นาเพลย้ี หอยโคชนิ ีลป่าเขา้ ไป
ให้ Mr. G.A. Prinsep เพาะเลย้ี งทส่ี วนพฤกษศาสตรข์ องบรษิ ทั อสี ตอ์ นิ เดยี ณ เมอื ง Calcutta เพลย้ี หอยโคชนิ ีล

100

ป่ าจากแหลมกู๊ดโฮปในแอฟรกิ าใต้ชนิดน้ี Baron Ludowigne หรอื Baron C.F.H. von Ludwig of Cape Town
ได้นามาจากเมอื ง Hamburg ในเยอรมนี เพ่อื การเพาะเล้ยี งจนตงั้ รกรากได้ดเี ม่อื ค.ศ. 1832 (พ.ศ. 2375)
โดยไม่รวู้ ่านามาจากแหล่งดงั้ เดมิ ทใ่ี ด หรอื เป็นชนิดใด แต่อาจเป็น D. coccus (= Coccus cacti) (Annecke
& Moran, 1978)

4.1.3 การควบคมุ ต้นกระบองเพชรใบเสมา Opuntia spp. ในแอฟริกาใต้

ในส่วนของการควบคุมต้นกระบองเพชรใบเสมาโดยชวี วธิ ใี นแอฟรกิ าใต้นัน้ ในเบ้อื งต้นเป็นผล
พลอยไดจ้ ากการเพาะเลย้ี งเพลย้ี หอยเพ่อื การผลติ สโี คชนิ ีลเป็นการคา้ ในเบอ้ื งตน้ เช่นเดยี วกนั กบั ในอนิ เดยี และ
ออสเตรเลยี โดยมกี ารนาเพลย้ี หอยโคชนิ ีลจากอเมรกิ าใต้ ผ่านเยอรมนีเขา้ ไปตงั้ แต่ ค.ศ. 1832 (พ.ศ. 2375)
เพ่อื การผลติ สโี คชนิ ีล และ ตามมาดว้ ยการใชเ้ พลย้ี หอยโคชนิ ีลโดยตงั้ ใจ เพ่อื การควบคุมต้นกระบองเพชรใบ
เสมา Annecke & Moran (1978) รายงานว่าความสาเรจ็ ในการควบคุม O. vulgaris เกิดมาจากการท่จี ะนา
เพลย้ี หอยโคชนิ ีล D. ceylonicus เขา้ ไปใชจ้ ากอนิ เดยี ตงั้ แต่เมอ่ื ค.ศ. 1910 (พ.ศ. 2453) และ ต่อมาจงึ นาเพล้ยี
หอยโคชนิ ลี D. ceylonicus เขา้ ไปจากออสเตรเลยี เมอ่ื ค.ศ. 1915 จาก Queensland Prickly Pear Commission
ซ่งึ ออสเตรเลยี เพง่ิ จะนาเข้าไปจากอนิ เดยี และศรลี งั กาเพยี งหน่ึงปีก่อนหน้านัน้ เม่อื ค.ศ. 1914 (พ.ศ. 2457)
และปรากฏว่า D. ceylonicus สามารถควบคุม O. vulgaris ไดเ้ ป็นอย่างดใี นแอฟรกิ าใต้ แต่ไม่สามารถควบคุม
O. ficus-indica ได้ และต่อจากนั้นจึงได้นาหนอนผีเส้ือต้นกระบองเพชร (cactus moth) (Cactoblastis
cactorum, Lepidoptera: Pyralidae) จากอาร์เจนตินาผ่านออสเตรเลียเข้าไปใช้เม่อื ค.ศ.1933 (พ.ศ. 2476)
ซง่ึ สามารถควบคุม O. ficus-indica และ ตน้ กระบองเพชรใบเสมาอกี ชนดิ หน่งึ คอื tiger pear หรอื South African
jointed cactus, O. aurantiaca ในแอฟรกิ าใต้ จนไดร้ บั ความสาเรจ็ ในการควบคุมต้นกระบองเพชรใบเสมาโดย
ชวี วธิ เี ป็นอยา่ งดแี ละใหผ้ ลเป็นทน่ี ่าพอใจในแอฟรกิ าใต้

4.1.4 การควบคมุ ต้นกระบองเพชรใบเสมา Opuntia spp. ในออสเตรเลีย

ในทวปี ออสเตรเลยี Wilson (1960) รายงานว่า เมอ่ื ค.ศ. 1787 (พ.ศ. 2330) Governor Philip ได้
นาเพลย้ี หอยโคชนิ ีล (Dactylopius indicus) (= D. ceylonicus) จากประเทศอารเ์ จนตนิ า เขา้ ไปในออสเตรเลยี
เพ่อื การผลิตสโี คชินีล แต่ไม่มขี ้อมูลเพิ่มเติม และ ต้นกระบองเพชรใบเสมาในสกุล Opuntia sp. หรอื ต้น
กระบองเพชรใบเสมา (prickly pear) หลายชนิดท่พี บในออสเตรเลยี มแี หล่งกาเนิดดงั้ เดมิ อย่ใู นทวปี อเมรกิ า
ทงั้ หมด แต่มอี ยู่ 2 ชนิด ทม่ี คี วามสาคญั คอื ตน้ กระบองเพชรใบเสมาธรรมดา (common prickly pear) Opuntia
inermis และต้นกระบองเพชรใบเสมาหนามดก (spiny prickly pear) Opuntia stricta, Cactaceae ส่วนต้น
กระบองเพชรใบเสมาชนิดอ่ืนท่มี อี ยู่ด้วยคอื tiger pear (O. aurantiaca), velvety tree pear (O. tomentosa),
white spine prickly pear (O. streptacantha), drooping prickly pear (O. vulgaris) (= O. monocantha = O.
humifusa) และ devil’s rope (O. imbricata) (Wilson, 1960)

101

ต้นกระบองเพชรใบเสมา เป็นปัญหาท่ีมีความสาคัญมากในช่วงปี ค.ศ. 1925 (พ.ศ. 2468)
ครอบคลุมพน้ื ทก่ี ารระบาดกว่า 50 ล้านเอเคอร์ (1,250 ลา้ นไร่) โดยพน้ื ท่รี อ้ ยละ 80 อย่ใู นรฐั ควนี สแ์ ลนด์ และ
รอ้ ยละ 20 อยใู่ นรฐั นวิ เซา้ ทเ์ วลส์ ซง่ึ กวา่ ครง่ึ หน่งึ ของพน้ื ท่ี ไมส่ ามารถใชป้ ระโยชน์ไดเ้ ลย ทงั้ มหี ลกั ฐานวา่ มกี าร
นาเพลย้ี หอยโคชนิ ีล D. ceylonicus จากประเทศอารเ์ จนตนิ าเขา้ ไปในออสเตรเลยี ตงั้ แต่ ค.ศ. 1787 (พ.ศ. 2330)
เพอ่ื การผลติ สโี คชนิ ีล กบั ไดม้ กี ารรเิ รมิ่ ในการควบคมุ ตน้ กระบองเพชรใบเสมาในออสเตรเลยี มาตงั้ แต่ ค.ศ.1899
(พ.ศ. 2442) และกระทรวงเกษตรรฐั ควนี สแ์ ลนดไ์ ดน้ าเพลย้ี หอยโคชนิ ีล D. ceylonicus เขา้ ไปจากอนิ เดยี และศรี
ลงั กาเม่อื ค.ศ. 1903 (พ.ศ. 2446) ซ่ึงมอี ยู่ในอินเดียมาตัง้ แต่ ค.ศ. 1795 (พ.ศ. 2338) และควบคุมต้น
กระบองเพชรใบเสมา O. vulgaris ได้ดที งั้ ในอนิ เดยี และศรลี งั กา กบั ได้นาเข้าไปอีกในช่วง ค.ศ. 1913-1914
(พ.ศ.2457-2458) พรอ้ มกบั เพลย้ี หอยโคชนิ ีล D. cacti และ D. greeni เขา้ ไปจากแอฟรกิ าใต้ และ หนอนผเี สอ้ื
ตน้ กระบองเพชร (Cactoblastis cactorum, Lepidoptera: Pyralidae) เขา้ ไปจากอารเ์ จนตนิ า หลงั การปลดปลอ่ ย
แมลงเหล่าน้ี พบว่า D. ceylonicus เท่านนั้ ทส่ี ามารถตงั้ รกรากและควบคมุ O. vulgaris ไดด้ ที งั้ ในรฐั ควนี สแ์ ลนด์
และ นวิ เซา้ ทเ์ วลส์ (ภาพท่ี 4.6) สว่ นแมลงชนดิ อ่นื ไมส่ ามารถตงั้ รกรากไดใ้ นช่วงนนั้

ภาพท่ี 4.6 การทาลายตน้ กระบองเพชรใบเสมา Opuntia vulgaris ในควนี สแ์ ลนด์ ออสเตรเลยี
โดยเพลย้ี หอยโคชนิ ลี Dactylopius ceylonicus (แหลง่ ทม่ี า: www.daf.qld.gov.au)

102
การสารวจหาแมลงทาลายตน้ กระบองเพชรใบเสมาเพม่ิ เตมิ ต่อมา เน้นอยใู่ นทวปี อเมรกิ าเหนือทาง
ตอนใตข้ องสหรฐั อเมรกิ า เมก็ ซโิ ก และ อารเ์ จนตนิ า ในชว่ ง ค.ศ. 1921-1935 (พ.ศ. 2464-2478) ภายใตก้ ารนา
ของ Alan Parkhurst Dodd (1896-1981) สารวจพบแมลงท่ลี งทาลายต้นกระบองเพชรใบเสมาชนิดต่าง ๆ
ทงั้ หมด 160 ชนิด แต่นาเข้าไปทดสอบต่อในออสเตรเลยี ได้เพียง 48 ชนิดเท่านัน้ และเม่อื ทดสอบความ
เฉพาะเจาะจงพชื อาหาร (host specificity test) ในออสเตรเลยี แล้ว ได้ปลดปล่อยออกไป 18 ชนิด ซ่งึ พบว่า
แมลงทป่ี ลดปล่อยออกไปนัน้ สามารถตงั้ รกรากไดบ้ นต้นกระบองเพชรใบเสมาชนิดต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยง่ิ
O. inermis ได้ 10 ชนิด และ O. stricta และ O. streptacantha ได้ 6 ชนิด รวมทงั้ หนอนผเี สอ้ื ตน้ กระบองเพชร
C. cactorum จากอารเ์ จนตนิ าดว้ ย ใหผ้ ลในการควบคมุ เป็นทน่ี ่าพอใจอยา่ งมาก
โดยภาพรวมหนอนผเี ส้อื ต้นกระบองเพชร C. cactorum (ภาพท่ี 4.7) เป็นแมลงชนิดหลกั ในการ
ควบคุม O. inermis และ O. stricta ส่วนเพล้ยี หอยโคชนิ ีล D. ceylonicus เป็นแมลงชนิดหลกั ในการควบคุม
O. vulgaris ในออสเตรเลีย ท่ีให้ผลเป็นท่ีน่าพอใจมากจนถึงทุกวนั น้ี (Dodd, 1940; Wilson, 1960, 1964;
MacFadyen, 1998; Julien & Griffiths, 1998; Goeden & Andrés, 1999; Winston et al., 2014)

ภาพท่ี 4.7 ผเี สอ้ื ตน้ กระบองเพชร Cactoblastis cactorum ตวั เตม็ วยั ตวั หนอน และการทาลายตน้
กระบองเพชร ใบเสมา (แหล่งทม่ี า: ดดั แปลงจาก Wikipedia, The Free Encyclopedia
และ insectimages.or)

103

นอกจากนัน้ ยงั ได้มกี ารนาเพล้ยี หอยโคชนิ ีล Dactylopius opuntiae จากออสเตรเลีย เข้าไปใช้
ควบคมุ ตน้ กระบองเพชรใบเสมา Opuntia elatior บนเกาะ Celebes และเกาะชวา ประเทศอนิ โดนีเซยี เมอ่ื ค.ศ.
1934 (พ.ศ. 2477) ซ่ึงได้รับผลเป็ นอย่างดี (Goeden, 1978) กับมีการนาหนอนผีเส้ือต้นกระบองเพชร
C. cactorum เขา้ ไปใชค้ วบคุมต้นกระบองเพชรชนิดต่าง ๆ ในหลายประเทศ เช่น O. aurantiaca ในแอฟรกิ าใต้
จากออสเตรเลยี (ค.ศ. 1933) (พ.ศ. 2476) O. stricta ในหม่เู กาะนิวแคลโี ดเนีย จากออสเตรเลยี (ค.ศ.1933)
(พ.ศ. 2476) O. ficus-indica ในฮาวาย จากออสเตรเลีย (ค.ศ. 1950) O. tuna และ O. vulgaris ในเกาะ
มอรเิ ชยี ส จากแอฟรกิ าใต้ (ค.ศ.1950) (พ.ศ. 2493) และ O. triacantha ในแถบแครบิ เบยี นในเนวสิ (Nevis)
(ค.ศ.1957) (พ.ศ. 2500) ในแอนตกิ วั (Antigua) และ มอนตเ์ ซอรร์ ตั (Montserrat) จากแอฟรกิ าใต้ (ค.ศ.1960)
(พ.ศ. 2503) และ ในอีกหลายประเทศ แต่ไม่สามารถตัง้ รกรากได้ เช่น เคนยา (ค.ศ.1966) (พ.ศ. 2509)
อสิ ราเอล (ค.ศ.1973) (พ.ศ. 2516) และ ปากสี ถาน (ค.ศ.1994) (พ.ศ. 2537) เป็นตน้ (Julien & Griffiths, 1998;
Winston et al., 2014)

อันเน่ืองมาจากความสาเร็จของหนอนผีเส้ือต้นกระบองเพชร C. cactorum ในการกาจดั ต้น
กระบองเพชรใบเสมาจนหมดส้นิ ในรฐั ควนี ส์แลนด์ และนิวเซ้าท์เวลส์ ประเทศออสเตรเลยี จงึ ได้มกี ารสร้าง
อนุสาวรยี เ์ ป็นทร่ี ะลกึ ตงั้ ไว้ ณ เมอื ง Dalby ในรฐั ควนี สแ์ ลนด์ ประเทศออสเตรเลยี ในสวนสาธารณะรมิ ลาธาร
Myall Creek ซง่ึ ไหลผา่ นตวั เมอื ง (ภาพท่ี 4.8)

ภาพที่ 4.8 อนุสาวรยี ท์ ร่ี ะลกึ ผเี สอ้ื ตน้ กระบองเพชร Cactoblastis cactorum ณ เมอื ง Dalby
ในรฐั ควนี สแ์ ลนด์ ประเทศออสเตรเลยี (แหล่งทม่ี า: ดดั แปลงจาก Wikipedia,
The Free Encyclopedia)

104

พร้อมคาจารึกว่า:

“ใน ค.ศ. 1925 ตน้ กระะบองเพชรใบเสมา ตวั อยา่ งของการรุกรานของพชื ทเ่ี ป็นอนั ตรายทย่ี งิ่ ใหญ่
ท่สี ุดท่มี นุษย์พึงรู้จกั เข้าไปทาความเสยี หายแก่พ้นื ท่ี 50 ล้านเอเคอร์ ในรฐั ควนี ส์แลนด์ โดยพ้นื ท่ี 30 ล้าน
เอเคอร์ ถูกปกคลุมหนาแน่นเต็มพ้ืนท่ี ในช่วงนัน้ เมอื งแดลบ้ีได้รบั ความเสียหายอย่างใหญ่หลวง มกี าร
ดาเนินการศึกษาด้านการควบคุมโดยชวี วิธี โดยคณะกรรมการต้นกระบองเพชรใบเสมาแห่งเครอื จกั รภพ
เป็นโครงการรว่ มมอื ของรฐั บาลเครอื จกั รภพ รฐั บาลควนี สแ์ ลนด์ และ นิวเซา้ ทเ์ วลส์”

“ In 1925, Prickly Pear, the greatest example known to man of any noxious plant invasion,
infested fifty million acres of land in Queensland, of which thirty million represented a complete coverage.
The Dalby District was then heavily infested. The biological control investigation was undertaken by the
Commonwealth Prickly Pear Board, the joint project of the Commonwealth, Queensland and New South
Wales Governments”

“เม่อื ต้น ค.ศ. 1925 มกี ารนาแมลง แคคโตแบลสตสิ แคคตอรมั จานวนหน่ึง เขา้ มาจากประเทศ
อาร์เจนตินาโดย อลนั พาร์คเฮอร์สต์ ดอดด์ O.B.E. ผู้เป็นหวั หน้าโครงการรบั ผิดชอบการดาเนินการทาง
วทิ ยาศาสตรม์ กี ารนาแมลงชนิดนัน้ มาเพาะเลย้ี งจนไดจ้ านวนมาก และมกี ารนาไปปลดปล่อยทวั่ ทุกอาณาเขต
ทม่ี ตี ้นกระะบองเพชรใบเสมาระบาดอยู่ ภายในเวลา 10 ปี แมลงชนิดนัน้ ไดท้ าลายต้นกระะบองเพชรใบเสมา
ทข่ี น้ึ อยอู่ ยา่ งหนาแน่น จนหมดสน้ิ ไป”

“Early in 1925, a small number of Cactoblastis Cactorum insects was introduced from
the Argentine by Alan Parkhurst Dodd, O.B.E., who was officer-in-charge of the scientific undertaking.
They were bred in very large numbers and liberated throughout the prickly pear territory. Within ten
years, the insects had destroyed all the dense masses of prickly pear”

“แผ่นป้ายท่รี ะลกึ แผ่นน้ี ติดตงั้ โดย สมาคมประวตั ิศาสตร์ของสตรแี ห่งรฐั ควีนส์แลนด์ เม่อื วนั
พฤหสั บดที ่ี 27 พฤษภาคม ค.ศ. 1965 เพอ่ื เป็นการบนั ทกึ ความเป็นหน้ีบุญคุณของประชากรของรฐั ควนี สแ์ ลนด์
และโดยเฉพาะอย่างยงิ่ ประชากรของเมอื งแดลบ้ี ทม่ี ตี ่อแมลง แคคโตแบลสตสิ แคคตอรมั และความกตญั ญู ใน
การชว่ ยปลดปลอ่ ยใหพ้ น้ จากสง่ิ ทน่ี ามาซง่ึ ความหายนะ”

”This plaque, affixed by the Queensland Women`s Historical Association on Thursday, 27th
May, 1 9 6 5 , records the indebtedness of the people of Queensland, and Dalby in particular, to the
Cactoblastis Cactorum, and their gratitude for deliverance from that scourge”

105

อน่ึง เร่อื งสืบเน่ืองภายหลงั ท่ตี ิดตามการใช้ผเี ส้อื C. cactorum ควบคุมต้นกระบองเพชรใบเสมา
Opuntia spp. จนไดร้ บั ความสาเรจ็ อย่างดเี ยย่ี มในออสเตรเลยี และในประเทศอ่นื คอื การโตแ้ ย้งว่ามกี ารมองขา้ ม
ประเดน็ ทส่ี าคญั ว่าความสาเรจ็ ทท่ี าใหต้ ้นกระบองเพชรใบเสมาตายไดน้ นั้ ไม่ใช่เป็นเพราะการกดั กนิ ของหนอน
แต่เพยี งอย่างเดยี ว แต่เป็นเพราะปฏกิ ริ ยิ าของหนอนและเช้อื โรคพชื ท่เี ป็นทงั้ เชอ้ื ราและแบคทเี รยี ท่เี รยี กเป็น
“ปาราสติ ทุตยิ ภมู ”ิ (secondary parasites) (Caesar, 1999) และในกรณขี อง C. cactorum และตน้ กระบองเพชร
ใบเสมา Dodd (1940) คาดว่าน่าทจ่ี ะเป็นเช้อื รา Fusarium spp. ทต่ี ดิ มาภายนอกกบั ตวั หนอน C. cactorum
จากแหล่งดงั้ เดิม เป็น “สภาวะเสรมิ ระหว่างแมลงและเช้ือโรคพืช” (insects/plant pathogen synergisms)
(Caesar, 1999, 2011)

ยง่ิ ไปกว่านนั้ การขดั แยง้ ผลประโยชน์ (Conflict of interest) ในการใชผ้ เี สอ้ื C. cactorum ควบคุม
ต้นกระบองเพชรใบเสมา กเ็ กดิ ขน้ึ มาจนได้ เม่อื มกี ารนา C. cactorum เขา้ ไปใช้ในประเทศท่เี ป็นเกาะต่าง ๆ
(island countries) ในหม่เู กาะเวสต์อนิ ดสี ในคาบทะเลแครบิ เบยี น ทางด้านตะวนั ออกเฉียงใตข้ องรฐั ฟลอรดิ า
สหรัฐอเมริกา โดยมีการนาเข้าไปท่ีเนวิส (Navis) เม่ือ ค.ศ. 1957 (พ.ศ. 2500) เพ่ือควบคุม Opuntia
curassavica และ Opuntia spp. ซ่ึงได้ผลอย่างรวดเร็ว แล้วจากเนวิสมีการนาเข้าไปท่ีมอนต์เซอร์รัต
(Montserrat) และ แอนตกิ วั (Antigua) เม่อื ค.ศ. 1962 (พ.ศ. 2505) และ แกรนด์ เคยแ์ มน (Grand Cayman)
เม่อื ค.ศ. 1970 (พ.ศ. 2513) โดยพบว่า C. cactorum ได้ระบาดเข้าไปในเฮติ (Haiti) โดมนิ ิกนั (Dominican)
และ บาฮามาส (Bahamas) มาตงั้ แต่ ค.ศ. 1963 (พ.ศ. 2501) แลว้ และ พบในฟลอรดิ าเป็นครงั้ แรกในแนวเกาะ
Florida Keys ด้านใต้สุดของฟลอริดาและเมก็ ซโิ ก เม่อื ค.ศ. 1989 (พ.ศ. 2532) และในสหรฐั อเมรกิ าพบว่า
ปัจจุบนั ได้แพร่กระจายเหนือสุดถงึ รฐั เซ้าท์แคโรไลนา และด้านทิศตะวนั ตกถงึ รฐั ลุยเซยี นา กลายเป็นแมลง
ศตั รพู ชื ทส่ี าคญั ของตน้ กระบองเพชรชนิดทเ่ี ป็นพชื พน้ื เมอื งชนิดทห่ี ายาก ชนิดทเ่ี ป็นไมป้ ระดบั และชนิดทเ่ี ป็น
อาหารสตั วป์ ่าและปศุสตั วใ์ นเขตแหง้ แลง้ และถอื วา่ เป็นแมลงชนิดพนั ธตุ์ ่างถนิ่ ทร่ี กุ ราน (invasive alien species
– IAS) ทจ่ี ะตอ้ งมกี ารควบคุม (Pemberton & Cordo, 2001) ซง่ึ มตี งั้ แต่การใชแ้ บคทเี รยี Bacillus thuringiensis
(Bt) จนถงึ การทาให้แมลงเป็นหมนั (Sterile insect technique – SIT) ของสานักงานพลงั งานปรมาณูระหว่าง
ประเทศ (International Atomic Energy Agency – IAEA) และ องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ
(UN Food and Agriculture Organization – FAO) (Zimmerman et al., 2004) กับได้มีการกาจดั จนหมดส้ิน
แลว้ บนเกาะ Majeures ซง่ึ อยนู่ อกชายฝัง่ ของอ่าวเมก็ ซโิ กห่างจากแคนคูน (Cancun) ออกไป 16 กโิ ลเมตร เมอ่ื
ค.ศ. 2009 (พ.ศ. 2552) และ ยงั มกี ารดาเนินการอยใู่ นแถบตะวนั ออกเฉียงใตข้ องรฐั ลยุ เซยี นา

106

นอกจากนัน้ และ เน่ืองจากออสเตรเลยี เป็นทวปี ท่ผี ูเ้ ขา้ มาตงั้ รกรากส่วนใหญ่จะมาจากประเทศ
องั กฤษ ทงั้ ทเ่ี ป็นเจา้ หน้าทข่ี องรฐั พ่อคา้ ประชาชนท่เี ขา้ ไปแสวงโชค นักโทษ และชาวยุโรป จงึ มกี ารนาชนิด
พนั ธุต์ ่างถน่ิ (alien species) ทงั้ พชื และสตั วต์ ดิ ตวั เขา้ ไปดว้ ย และต่อมา ชนิดพนั ธุบ์ างชนิดกลายเป็นศตั รพู ชื
และวชั พชื ท่สี าคญั ด้วยเหตุน้ี ออสเตรเลยี จงึ ตงั้ หน่วยปฏบิ ตั กิ าร CSIRO Biological Control Unit เม่อื เดอื น
พฤศจกิ ายน ค.ศ. 1966 (พ.ศ. 2509) ขน้ึ มาในยุโรปท่เี มอื ง Montpelier ทางตอนใต้ของประเทศฝรงั่ เศส และ
ต่อมาเรยี กเป็น CSIRO European Laboratory เพ่อื ทาการสารวจรวบรวมศตั รธู รรมชาตขิ องแมลงศตั รพู ชื และ
วชั พชื ทม่ี แี หล่งดงั้ เดมิ อยใู่ นยุโรป เพ่อื นาไปใชป้ ระโยชน์ในการควบคุมศตั รพู ชื ต่างถนิ่ จากยุโรปโดยชวี วธิ ี โดย
โครงการแรกคือการควบคุม skeleton weed (Chondrilla juncea, Asteraceae) ซ่งึ เรมิ่ ต้นตงั้ แต่ ค.ศ. 1967
(พ.ศ. 2510) จนถงึ ค.ศ. 1999 (พ.ศ. 2542) ปัจจุบนั หน่วยงานน้ียงั คงมกี ารดาเนินการต่อเน่ืองมาตลอด กบั มี
การตัง้ USDA-ARS-European Biological Control Laboratory ของกระทรวงเกษตรสหรฐั อเมริกา (USDA)
และ CIRAD ของฝรงั่ เศส ในสถานทเ่ี ดยี วกนั จนเป็นสถานทท่ี ม่ี กี ารดาเนินงานด้านการควบคุมศตั รพู ชื โดยชวี
วธิ ที เ่ี ป็นศูนยก์ ลางใหญ่ทส่ี ุดในยโุ รป (Sheppard et al., 2007) ในปัจจบุ นั

4.1.5 การควบคมุ วชั พืช Klamath weed ในสหรฐั อเมริกาและแคนาดา

พืชในสกุล Hypericum เป็นพืชท่ีมีการแพร่กระจายอยู่ทัว่ โลก ชนิดท่ีพบในประเทศไทยคือ
Hypericum hookerianum หรอื บวั ทอง (เตม็ สมติ นิ นั ท,์ 2544) พชื ในสกุล Hypericum เคยถูกจดั ใหอ้ ยใู่ นวงศ์
Guttiferae หรอื Clusiaceae แต่ในปัจจบุ นั มกี ารจดั ใหอ้ ยใู่ นวงศ์ Hypericaceae

วชั พชื Klamath weed หรอื St. John’s wort (Hypericum perforatum) มถี น่ิ กาเนดิ อยใู่ นแถบเหนือ
ของแอฟรกิ า ในยุโรปจนถงึ เดนมารก์ และในแถบเอเชยี ตะวนั ตก ถอื ว่าเป็นชนิดพนั ธุ์ต่างถนิ่ ท่รี ุกรานในหลาย
ประเทศในเขตอบอุ่น (temperate region) เข้าไประบาดอยู่ในออสเตรเลยี และนิวซแี ลนด์ตงั้ แต่ช่วงศตวรรษ
1800s นอกจาก ช่อื สามญั ท่เี รยี กว่า goatweed แลว้ มกี ารใชช้ ่อื สามญั เป็น St. John’s wort เพราะว่าจะเรม่ิ
ออกดอกในวนั ท่ี 24 มถิ ุนายน ของทุกปี ซ่งึ ตรงกบั วนั St. John’s Day ในครสิ ต์ศาสนา ส่วนในสหรฐั อเมรกิ า
พบว่ามกี ารระบาดในแถบแม่น้า Klamath River ทางตอนเหนือของรฐั แคลฟิ อรเ์ นีย ในช่วงต้นของศตวรรษ
1900s จงึ เรยี กช่อื สามญั เป็น Klamath weed ทงั้ ในสหรฐั อเมรกิ าและแคนาดา ซง่ึ มพี น้ื ทก่ี ารระบาดกว้างขวาง
ในแคลฟิ อรเ์ นีย ออรกี อน วอชงิ ตนั ทางภาคตะวนั ตกของสหรฐั อเมรกิ า และ บรติ ชิ โคลมั เบยี ในแคนาดา แต่ใน
ประเทศอ่นื ยงั คงเรยี กเป็น St. John’s wort

มกี ารเรมิ่ ต้นควบคุมต้น St. John’s wort โดยชวี วธิ ใี นออสเตรเลยี โดยการนาแมลงหลายชนิด
จากยุโรปเข้าไปใช้ เช่น ด้วงหมัด Crysolina brunsvicensis, C. hyperici และ C. varians (Coleoptera:
Chrysomelidae) จากประเทศอังกฤษ เม่ือ ค.ศ. 1930 (พ.ศ. 2473) ด้วง Agrilus hyperici (Coleoptera:
Buprestidae) และ ดว้ งหมดั C. quadrigemina จากประเทศฝรงั่ เศส เม่อื ค.ศ. 1939 (พ.ศ. 2482) แต่ไม่ไดร้ บั

107
ผลดใี นเบ้อื งต้นในออสเตรเลยี รวมทงั้ การใช้ดว้ งหมดั C. hyperici และ C. quadrigemina ในออสเตรเลยี และ
นิวซแี ลนดด์ ว้ ย ต้องทาการคดั เลอื กสายพนั ธุแ์ ละนาเขา้ มาอกี เม่อื ค.ศ.1980 (พ.ศ. 2523) จนเรมิ่ ไดร้ บั ผลดใี น
ปัจจบุ นั

ในช่วงหลงั สงครามโลกครงั้ ท่สี อง ทงั้ สหรฐั อเมรกิ าและแคนาดามคี วามสนใจในการควบคุม ต้น
St. John’s wort ด้วยเช่นกัน แต่ไม่สามารถนาด้วงเหล่านัน้ เข้ามาจากยุโรปได้ และโดยความร่วมมือกับ
ออสเตรเลยี สหรฐั อเมรกิ าไดน้ าดว้ ง C. hyperici และ C. quadrigemina (ภาพท่ี 4.9) จากออสเตรเลยี เขา้ ไปใช้
เมอ่ื ค.ศ. 1945 (พ.ศ. 2488) และ ค.ศ. 1946 (พ.ศ. 2489) ตามลาดบั กบั เม่อื ค.ศ. 1950 (พ.ศ. 2493) ไดน้ า
ดว้ ง A. hyperici เขา้ ไปใชโ้ ดยตรงจากประเทศฝรงั่ เศส ถอื ว่าเป็นโครงการการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ โี ครงการ
แรกในแผ่นดนิ ใหญ่ของประเทศสหรฐั อเมรกิ า และเป็นโครงการทไ่ี ด้รบั ผลและความสาเรจ็ เป็นอย่างดีทางฝัง่
ตะวนั ตกหรอื ทางฝัง่ แปซฟิ ิก ทงั้ ในสหรฐั อเมรกิ า และ แคนาดา

ภาพที่ 4.9 วชั พชื St. John’s wort หรอื Klamath weed ตวั เตม็ วยั และตวั หนอนของดว้ งหมดั
Chrysolina quadrigemina ในแคลฟิ อรเ์ นยี สหรฐั อเมรกิ า (แหล่งทม่ี า: ดดั แปลงจาก
Wikipedia, The Free Encyclopedia)

108

สว่ นในแคนาดา ไดม้ กี ารนาดว้ ง C. hyperici จากประเทศองั กฤษผ่านออสเตรเลยี และสหรฐั อเมรกิ า
และ C. quadrigemina จากประเทศฝรงั่ เศสผ่านออสเตรเลียและสหรฐั อเมริกา เข้าไปใช้เม่อื ค.ศ. 1951
(พ.ศ. 2494) และ ค.ศ. 1952 (พ.ศ. 2495) ตามลาดบั และไดร้ บั ผลเป็นทน่ี ่าพอใจ ส่วนดว้ ง A. hyperici ทน่ี าเขา้
จากฝรงั่ เศสผ่านสหรฐั อเมรกิ า เมอ่ื ค.ศ. 1955 (พ.ศ. 2498) ไมส่ ามารถตงั้ รกรากได้

ในฮาวาย มกี ารนาด้วงหมดั C. quadrigemina จากฝรงั่ เศส ผ่านออสเตรเลยี และแคลฟิ อร์เนีย
สหรัฐอเมริกา และ แมลงบัว่ (gall midge) (Zeuxidiplosis giardia, Diptera: Cecidomyiidae) จากฝรงั่ เศส
ผ่านสหรฐั อเมรกิ า ออสเตรเลยี และนิวซแี ลนด์ เช้าไปใชใ้ นการควบคุม เมอ่ื ค.ศ. 1965 (พ.ศ. 2508) และแมลง
ทงั้ สองชนิดรว่ มกนั ใหผ้ ลในการควบคุมอยา่ งดเี ยย่ี ม

4.1.6 การควบคมุ ต้นโคลงเคลงขนต่อม Clidemia hirta ในฟิ จิ

ต้นโคลงเคลงขนต่อม Koster’s curse หรือ soapbush, Clidemia hirta (Melastomataceae)
(ภาพท่ี 4.10) เป็นพชื ทม่ี เี ขตแพรก่ ระจายดงั้ เดมิ อยใู่ นทวปี อเมรกิ ากลาง หม่เู กาะเวสตอ์ นิ ดสี และทวปี อเมรกิ า
ใต้ และถือว่าเป็นชนิดพนั ธุ์ต่างถิ่นท่รี ุกราน (invasive alien species – IAS) ท่สี าคญั ชนิดหน่ึงโดยองค์การ
ระหวา่ งประเทศเพอ่ื การอนุรกั ษธ์ รรมชาติ (International Union for Conservation of Nature – IUCN)

ต้นโคลงเคลงขนต่อม C. hirta จากท้องถ่ินเดมิ ในอเมรกิ ากลาง เรม่ิ ระบาดเข้าไปท่หี มู่เกาะฟิจิ
ออสเตรเลีย เอเชียตะวนั ออกเฉียงใต้ ศรลี ังกา และ ฮาวาย เป็นท่ีรู้จกั กันว่าเร่ิมต้นมาตัง้ แต่ ค.ศ. 1920
(พ.ศ. 2463) ในหมู่เกาะฟิจิ ในมหาสมุทรแปซิฟิก และมชี ่อื สามญั นอกจาก soapbush ในภาษาอังกฤษคอื
Koster’s curse ซง่ึ เป็นชอ่ื ทไ่ี มถ่ กู ตอ้ งนกั

Evenhuis (2014) ได้สบื คน้ ความเป็นมาของช่อื สามญั น้ีว่าช่อื ท่ถี ูกต้องควรจะเป็น “Parr’s curse”
เพราะมคี วามเขา้ ใจผดิ ว่า Carl H. Köster ผเู้ รม่ิ ทาการปลกู กาแฟในฟิจิ ในชว่ ง ค.ศ. 1880-1886 นาเมลด็ กาแฟ
เขา้ มาปลกู จากกูยานา (Guyana) ทางตอนเหนอื ของทวปี อเมรกิ าใต้ และมเี มลด็ ของตน้ โคลงเคลงขนต่อมปะปน
ตดิ มาดว้ ยโดยไม่ตงั้ ใจ ต่อมา C. hirta เรม่ิ ระบาดเขา้ ไปในสวนมะพรา้ วและพน้ื ทอ่ี ่นื อย่างรนุ แรงเมอ่ื ค.ศ.1920
(พ.ศ. 2463) และ เขา้ ใจกนั ว่าระบาดมาจากไรก่ าแฟของ Carl H. Köster เป็น “คาสาปแช่ง” (curse) จงึ เรยี กช่อื
เป็น “Köster’s curse” (อกั ษรตวั o มี umlaut หรอื ö) แต่ขอ้ มลู อกี ขอ้ มลู หน่ึงกล่าววา่ ผทู้ น่ี ่าจะเป็นผนู้ า C. hirta
เขา้ มาในฟิจมิ ากกว่า โดยตงั้ ใจนามาเป็นไมป้ ระดบั คอื William Fillingham Parr (1844-1912) โดยนาเขา้ มาจาก
บราซลิ พร้อมกบั ไม้ประดบั อ่นื ๆ อกี หลายชนิด แล้วระบาดออกไปทวั่ เกาะ ทาให้ Carl H. Köster เป็นผู้รบั
เคราะหแ์ ทน ต่อจากนัน้ จงึ มคี วามพยายามพสิ ูจน์ขอ้ เทจ็ จรงิ โดยมผี ูไ้ ปสอบถามบุตรชายของ Carl H. Köster
วา่ ใครเป็นผนู้ า C. hirta เขา้ มากนั แน่

109
เพราะบิดาของตนกลายเป็นผู้ต้องหา คาตอบคือ “Parr” แต่ผู้พิสูจน์ได้ยินว่าเป็น “Pa” หรือ
“พ่อ” จงึ ยนื ยนั ว่าช่อื สามญั “Köster’s curse” ซ่งึ บางทเี ขยี นเป็น “Koster’s curse” นัน้ ถูกต้องแลว้ ในส่วนตวั
ของ Carl H. Köster ก็พยายามแก้ไขช่อื ให้ถูกต้อง แต่ไม่ประสบความสาเรจ็ และเสยี ชวี ติ ไปเม่อื ค.ศ.1820
(พ.ศ. 2643) นนั้ เอง และหลายคนกลา่ วว่าเขยี นเป็น “Koster’s curse” ไมไ่ ดเ้ ขยี นเป็น “Köster’s curse”
ในการควบคุมต้นโคลงเคลงขนต่อมโดยชวี วธิ ใี นฟิจิ มกี ารนาเพลย้ี ไฟ Clidemia thrips, Liothrips
urichi (Thysanoptera: Phlaeothripidae) (ภาพท่ี 4.10) จากตรินิแดด เข้าไปใช้ตัง้ แต่เม่ือ ค.ศ. 1930
(พ.ศ. 2473) สามารถควบคุม C. hirta ไดเ้ ป็นอย่างดี ลดค่าใชจ้ ่ายในการควบคุมถงึ รอ้ ยละ 75 กบั มกี ารนาเขา้
ไปใชใ้ น ฮาวายเมอ่ื ค.ศ. 1953 (พ.ศ. 2496) ซง่ึ สามารถตงั้ รกรากไดด้ บี นเกาะโอวาฮู (Oahu) เกาะมาวี (Maui)
และเกาะฮาวาย (Hawaii) (Julien & Griffiths, 1998)

ภาพท่ี 4.10 ตน้ โคลงเคลงขนต่อม soap bush หรอื Koster’s curse, Clidemia hirta และ เพลย้ี ไฟ
ตน้ โคลงเคลงขนต่อม Liothrips urichi (แหล่งทม่ี า: ดดั แปลงจาก Wikipedia,
TheFree Encyclopedia)

110

4.2 การควบคมุ พืชสารเสพติดโดยชีววิธี (Biological Control of Narcotic Plants)

การควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี ไมจ่ ากดั ขอบเขตในการดาเนินการเฉพาะพชื ทถ่ี อื ว่าเป็นวชั พชื เท่านนั้
แต่จะรวมไปถงึ พชื ชนิดอ่นื ๆ ทถ่ี อื ว่าเป็นพชื ทไ่ี ม่ตอ้ งการ (unwanted plants) ดว้ ย โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ พชื ทถ่ี อื
ว่าไม่ถูกต้องตามกฎหมาย (illicit plants) หรอื พชื สารเสพตดิ (narcotic plants) ด้วย เช่น ฝิ่น (opium poppy)
(Papaver somniferum, Papaveraceae) ซ่งึ เป็นวตั ถุดบิ ในการผลติ ฝิ่นดบิ มอร์ฟีน (morphine) และเฮโรอีน
(heroin) กญั ชา (cannabis, marijuana) (Cannabis sativa indica, Cannabaceae) โดยการใช้ใบ ยอดช่อดอก
และกง่ิ กา้ นนามาตากแดดจนแหง้ แลว้ บดใหล้ ะเอยี ด แลว้ นามาสบู ในบอ้ งกญั ชา หรอื นามามว้ นผสมกบั บหุ รเ่ี พ่อื
ใช้ในการเสพ และโคคา(coca) (Erythroxylum coca และ Erythroxylum novogranatense, Erythroxylaceae)
ซง่ึ มกี ารใช้ใบเป็นวตั ถุดบิ ในการสกดั สารโคเคน (cocaine) เป็นต้น ตวั กระทาการควบคุมพชื สารเสพติดโดย
ชวี วธิ ี ทม่ี กี ารแสวงหา ทดสอบ และ นามาใชป้ ระโยชน์ เป็นทงั้ แมลงชนิดต่าง ๆ และเชอ้ื โรคพชื ในการใชเ้ ชอ้ื
โรคพชื มกี ารวจิ ยั และพฒั นาก้าวหน้าไปจนถงึ การพฒั นาสูตรสาเรจ็ (formulation) คล้ายกบั สารเคมสี งั เคราะห์
ในรปู แบบของ “สารกาจดั วชั พชื ชวี ภาพ” (biological herbicides หรอื mycoherbicides)

4.2.1 การควบคมุ ต้นฝิ่ น (Papaver somniferum)

ในกรณีของการควบคุมต้นฝิ่น มกี ารสารวจหาแมลงศตั รูต้นฝ่ินในยุโรป และพบด้วงงวง 2 ชนิด
ทม่ี ศี กั ยภาพท่จี ะนามาใช้ควบคุมต้นฝิ่นโดยชวี วธิ ไี ด้ Rizza et al. (1980) ทดสอบความเฉพาะเจาะจงของพชื
อาศยั ของด้วงงวง Neoglocianus maculaalba (= Ceutorhynchus maculaalba) (Coleoptera: Curculionidae)
(ภาพท่ี 4.13) ในหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารของกระทรวงเกษตรสหรฐั ฯ (USDA) ในกรุงโรมประเทศอติ าลี ดว้ งตวั เตม็ วยั
จะเจาะรวู างไข่บนฝักดอก (capsule) และตวั หนอนจะกนิ เมลด็ ฝ่ินอย่ภู ายในฝัก และทงั้ ตวั เตม็ วยั และตวั หนอน
จะทาลายฝัก

111

ภาพที่ 4.13 ดว้ งงวงตวั เตม็ วยั และตวั หนอนของ Neoglocianus maculaalba และ การทาลายฝักและ
เมลด็ ฝ่ิน (แหล่งทม่ี า: ดดั แปลงจาก Wikipedia, The Free Encyclopedia)

Buckingham et al. (1983) ทดสอบความเฉพาะเจาะจงของพืชอาศัยของด้วงงวงกินรากต้นฝ่ิน
( poppy root weevil) ( Stenocarus ruficornis, Coleoptera: Curculionidae) ( = Stenocarus fuliginosus)
ในอติ าลี S. ruficornis เป็นศตั รพู ชื ทส่ี าคญั ของฝ่ินทม่ี กี ารเพาะปลูกในยุโรป โดยเฉพาะอย่างยงิ่ ในสาธารณรฐั
เชก็ (Czech Republic) โดยตวั เต็มวยั จะกนิ ใบและวางไข่บนใบ ตวั หนอนจะชอนใบอย่ปู ระมาณหน่ึงวนั แลว้
จะคลานลงดนิ เพ่อื ลงกนิ รากของตน้ ฝ่ิน (ภาพท่ี 4.14)

ภาพท่ี 4.14 ดว้ งงวงตวั เตม็ วยั Stenocarus ruficornis กนิ ใบ และความเสยี หายจากหนอนทก่ี นิ รากตน้ ฝิ่น
(แหลง่ ทม่ี า: ดดั แปลงจาก Wikipedia, The Free Encyclopedia และ Jlfi Rotrekl, 2013)

112

นอกจากนัน้ มกี ารศึกษาศกั ยภาพของเช้อื ราเพ่อื การควบคุมต้นฝ่ินด้วย เช่น เช้อื รา Crivellia
papaveracea และ Brachycladium papaveris (Foster et al., 2008) นอกเหนือไปจากการแยกสายพนั ธุเ์ ช้อื รา
ชนิดอ่นื ๆ ท่อี าจมคี วามเฉพาะเจาะจงในการทาลายต้นฝ่ินได้ เช่น Fusarium oxysporum และ Rhizoctonia
callae ในรสั เซยี เป็นตน้
4.2.2 การควบคมุ ต้นกญั ชา (Cannabis sativa indica)

ในส่วนของการควบคุมตน้ กญั ชา Kalacska et al. (2016) รายงานว่านอกเหนือไปจากเชอ้ื ราแลว้
กระทรวงเกษตรสหรฐั ฯ (USDA) รายงานว่าแมลงทม่ี ศี กั ยภาพการควบคุมต้นกญั ชาทพ่ี บจากการสารวจในยโุ รป
และเอเชยี คอื ดว้ งงวง Cardipennis rubripes และ ดว้ งงวง Rhinoncus percarpus (Coleoptera: Curculionidae)
ด้วงหมัด Psylloides attenuata (Coleoptera: Chrysomelidae) หนอน European hemp borer, Grapholita
delineana (Lepidoptera: Tortricidae) (ภาพท่ี 4.15) และ ต่อสน (sawfly) (Cladius (= Trichiocampus)
cannabis, Hymenoptera: Tenthredinidae) ในยโุ รปพบว่าแมลงท่ที าความเสยี หายใหแ้ ก่ต้นกญั ชามากท่สี ุดมี
อยู่สองชนิดคือ หนอนเจาะลาต้นข้าวโพดยุโรป (European corn borer) (Ostrinia nubilalis, Lepidoptera:
Crambidae) ซง่ึ เป็นแมลงศตั รพู ชื ทส่ี าคญั ของขา้ วโพดในยโุ รป และ หนอนเจาะลาตน้ G. delineana สว่ นเชอ้ื รา
ทเ่ี หมาะสมสาหรบั การควบคุมตน้ กญั ชาทพ่ี บในประเทศอติ าลคี อื เชอ้ื รา Fusarium oxysporum f. sp. cannabis
(McCain & Noviello, 1985)

ภาพท่ี 4.15 ตน้ กญั ชา ผเี สอ้ื ตวั เตม็ วยั หนอน และดกั แด้ ของ European hemp, borer Grapholita
delineana(แหลง่ ทม่ี า: ดดั แปลงจาก Michigan’s Organic Medical Marijuana Caregiver
Services Forum; xespok.net และ Wikipedia, The Free Encyclopedia)

113

4.2.3 การควบคมุ ต้นโคคา (Erythroxylum coca และ Erythroxylum novogranatense)
การควบคุมต้นโคคาในโคลอมเบียและเปรู มกี ารเพาะเล้ยี งหนอนผเี ส้อื tussock moth (Eloria

noyesi, Lepidoptera: Lymantriidae) (ภาพท่ี 4.16) นาไปปลดปล่อยเพ่อื เป็นการควยคมุ ตน้ โคคา ในโคลอมเบยี
นัน้ นอกจากการตดั ต้นทาลายในภาคพ้นื ดนิ แลว้ ส่วนใหญ่จะเป็นการใช้การฉีดพ่นสารไกลโฟเสตทางอากาศ
คลา้ ยกนั กบั การพ่นสาร 2,4,5-T ทเ่ี รยี กว่า “ฝนเหลอื ง” (Agent Orange) ทางอากาศใหต้ น้ ไมต้ าย โดยกองทพั
ของสหรฐั อเมรกิ าในช่วงสงครามเวยี ดนาม ในการควบคุมต้นโคคา กระทรวงเกษตรสหรฐั ฯ (USDA) ไดพ้ ฒั นา
เช้อื รา Fusarium oxysporum f. sp. erythroxyli จากตัวอย่างท่รี วบรวมได้จากประเทศเปรูและเกาะคาวาย
(Kauai Island) ในหมเู่ กาะฮาวาย เพอ่ื การฉีดพ่นทางอากาศในการทาลายตน้ โคคา

ภาพที่ 4.16 ตน้ โคคา Erythroxylum coca และ E. novogranatense และ ผเี สอ้ื Eloria noyesi ตวั เตม็ วยั
และหนอนกนิ ใบตน้ โคคา (แหลง่ ทม่ี า: ดดั แปลงจาก Google.com/image และ Wikipedia,
The Free Encyclopedia)

โครงการควบคุมพชื สารเสพตดิ โดยชวี วธิ สี ่วนใหญ่ทไ่ี ดก้ ล่าวมานัน้ เป็นโครงการทด่ี าเนินการโดย
กระทรวงเกษตรสหรฐั ฯ หรอื USDA ซ่งึ มที ุนสนับสนุนสูงถึง 13 ล้านเหรยี ญสหรฐั แต่โครงการต้องยุติลง
หลงั จากการดาเนินงานได้เพยี งปีเดยี วเม่อื พ.ศ. 2548 และใชท้ ุนไปเพยี ง 3 ลา้ นเหรยี ญเท่านัน้ ด้วยเหตุผล
ต่าง ๆ แต่เหตุผลหน่ึงเป็นเพราะว่าการดาเนินการอาจเป็นการโยงไปถงึ การไม่ปฏบิ ตั ติ าม (non-compliance)
พนั ธกรณีของอนุสญั ญาการหา้ มอาวุธชวี ภาพ (Biological Weapons Convention – BWC หรอื Biological and
Toxin Weapons Convention – BTWC) ขององค์การสหประชาชาติ ท่ีสหรฐั อเมรกิ าและอีกหลายประเทศ
รวมทงั้ ประเทศไทยเป็นภาคี (Parties) อย่ดู ว้ ย ตลอดจนการต่อต้านและการกล่าวหาว่าโครงการเหล่านัน้ อาจ
เป็นการแอบแฝงการพฒั นา “สารชีวภาพ” (biological agents) ท่ีสามารถนาไปใช้ใน “การก่อการร้ายทาง
ชวี ภาพ” (bioterrorism) หรอื “การก่อการรา้ ยทางการเกษตร” (agroterrorism) ได้

114

4.3 การควบคมุ วชั พืชโดยชีววิธีในประเทศไทย (Biological Control of Weeds in Thailand)

สาหรบั ประเทศไทย มกี ารเรม่ิ ตน้ การดาเนินงานการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี มาตงั้ แต่ พ.ศ. 2517
(บรรพต ณ ป้อมเพชร และ คณะ, 2520; บรรพต ณ ป้อมเพชร, 2521, 2525a, b, 2528a; Napompeth, 1982,
1989) โดยภาควิชากีฏวิทยา คณะเกษตร และ ศูนย์วิจัยควบคุมศัตรูพืชโดยชีวินทรีย์แห่งชาติ
มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์ ในขณะนัน้ และมวี ชั พชื ในเป้าหมายทงั้ หมดรวม 10 ชนิด ประกอบด้วยวชั พชื บก
(terrestrial weeds) รวม 4 ชนิด คอื ผกั ขมหนาม (spiny amaranth) (Amaranthus spinosus, Amaranthaceae)
ส า บ เ สือ ( Siam weed) ( Chromolaena odorata, Asteraceae) โ ค ล ง เ ค ล ง ( melastoma) ( Melastoma
malabathricum, Melastomataceae) และ ไมยราบยกั ษ์ (giant sensitive plant) (Mimosa pigra, Mimosaceae)
(บรรพต ณ ป้อมเพชร, 2524) และ วชั พชื น้า (aquatic weeds) รวม 6 ชนิด คอื ผกั เป็ดน้า (alligator weed)
( Alternanthera philoxeroides, Amaranthaceae) ผั ก ต บ ช ว า ( water hyacinth) ( Eichhornia crassipes,
Pontederiaceae) (ววิ ฒั น์ เสอื สะอาด, โกศล เจรญิ สม และ บรรพต ณ ป้อมเพชร, 2522; อนิ ทวฒั น์ บุรคี า และ
บรรพต ณ ป้อมเพชร, 2523; บรรพต ณ ป้อมเพชร, 2528 (Saengyot, 2018) สาหร่ายหางกระรอก (hydrilla)
(Hydrilla verticillata, Hydrocharitaceae) (Subchucherdwong, 2000) แพงพวย (water primrose) (Ludwigia
adscendens, Onagraceae) จอก (water lettuce) (Pistia stratiotes, Araceae) (ววิ ฒั น์ เสอื สะอาด และ บรรพต
ณ ป้อมเพชร, 2521; Suasa-ard, 1976; Suasa-ard & Napompeth, 1978) และ จอกหหู นู (salvinia) (Salvinia
cucullata, Salviniaceae) (Nasaree,1986)

ต่อจากนนั้ มกี ารเลอื กวชั พชื ในเป้าหมายทม่ี กี ารดาเนินการควบคุมโดยชวี วธิ แี บบคลาสสกิ เพมิ่ เตมิ
อกี หลายชนดิ ทจ่ี ดั ว่าเป็นชนิดพนั ธตุ์ ่างถน่ิ ทร่ี กุ ราน (invasive alien species –IAS) ในประเทศไทย (Napompeth
& Saengyot, 2007) เ ช่ น ส า บ ห ม า ( Crofton weed ห รือ Maui pamakani) ( Ageratina adenophora,
Compositae) (Saengyot, 2018) นางแย้มป่ า หรือ ป้ิ งหอม (Honolulu rose) (Clerodendrum chinense,
Lamiaceae) (Napompeth & Saengyot, 2007; Saengyot & Napompeth, 2008; Saengyot, 2018) ผกากรอง
(lantana) (Lantana camara, Verbenaceae) และ ขไ้ี ก่ยา่ น (mile-a-minute) (Mikania micrantha, Asteraceae)
และ จอกหูหนูยกั ษ์ (giant salvinia หรอื Kariba weed) (Salvinia molesta, Salviniaceae) (Saengyot, 2018)
เป็นตน้

115

วชั พชื ในเป้าหมายทด่ี าเนินการโดยการควบคุมโดยชวี วธิ แี บบเพมิ่ ขยาย (Augmentative biological
control) เพราะพบว่ามแี มลงศตั รธู รรมชาตใิ นประเทศทม่ี ศี กั ยภาพ คอื

1. แพงพวย(Ludwigia adscendens) โดยดว้ งหมดั แพงพวย Altica foevicollis
(Coleoptera: Chrysomelidae)

2. จอกหหู นู (Salvinia cucullata) โดยดว้ ง Bagous nodeiri (Coleoptera: Curculionidae)
3. ผกั ขมหนาม (Amaranthus spinosus) โดยดว้ ง Hypolixus truncatulus

(Coleoptera: Curculionidae)
4. สาหรา่ ยหางกระรอก (Hydrilla verticillata) โดยหนอนแมลงวนั Hydrellia spp.

(Diptera: Ephydridae)
5. จอก (Pistia stratiotes) โดยหนอนผเี สอ้ื Spodoptera pectinicornis

(Lepidoptera: Noctuidae)

วชั พชื ในเป้าหมายทเ่ี ป็นวชั พชื ต่างถนิ่ ทร่ี กุ ราน (alien invasive weeds) ทต่ี อ้ งดาเนินการโดยการ
ควบคมุ โดยชวี วธิ แี บบคลาสสกิ (Classical biological control) โดยการนาแมลงศตั รธู รรมชาตจิ ากทอ้ งถนิ่ เดมิ
หรอื ทม่ี กี ารใชอ้ ย่แู ลว้ โดยความรว่ มมอื กบั หน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งในต่างประเทศ เขา้ มาใชเ้ ป็นตวั กระทาการ
ควบคุม (control agents) คอื

1. หนอนแมลงวนั เจาะยอด (shoot tip borer) Melanagromyza eupatoriella (Diptera:
Agromyzidae) เพ่อื ควบคมุ สาบเสอื Chromolaena odorata จากตรนิ ิแดดและโตเบโก
เมอ่ื พ.ศ. 2520 ปลดปลอ่ ยเมอ่ื พ.ศ. 2520 ตงั้ รกรากได้ แต่การควบคุมใหผ้ ลไมเ่ ดน่ ชดั

2. ดว้ งงวงผกั ตบชวาลายแตม้ (mottled water hyacinth weevil) Neochetina eichhorniae
(Coleoptera: Erirhinidae) เพ่อื ควบคมุ ผกั ตบชวา Eichhornia crassipes จากอารเ์ จนตนิ า
ผา่ นฟลอรดิ า เมอ่ื พ.ศ. 2520 ปลดปล่อยเมอ่ื พ.ศ. 2522 ตงั้ รกราก และแพรก่ ระจายไดด้ ที วั่
ประเทศ ใหผ้ ลในการควบคุมทส่ี มบรู ณ์ดพี อสมควร แพรก่ ระจายตามธรรมชาตเิ ขา้ ไปใน
สปป. ลาว กมั พชู า และมาเลเซยี

3. ดว้ งหมดั ผกั เป็ด (alligator weed flea beetle) Agasicles hygrophila (Coleoptera:
Chrysomelidae) เพอ่ื ควบคมุ ผกั เป็ด Alternanthera philloxeroides จากอารเ์ จนตนิ า
ผ่านฟลอรดิ า และออสเตรเลยี เมอ่ื พ.ศ. 2524 และ 2525 ปลดปลอ่ ยเมอ่ื พ.ศ. 2525
ตงั้ รกรากไดด้ ี และใหผ้ ลในการควบคุมทส่ี มบรู ณ์

4. ดว้ งหนวดยาว (cerambycid) Milothris irrorata (Coleoptera: Cerambycidae) เพ่อื ควบคมุ
ไมยราบยกั ษ์ Mimosa pigra จากอนิ โดนเี ชยี เมอ่ื พ.ศ. 2524 ไมส่ ามารถเพาะเลย้ี งได้
และ ไมม่ กี ารปลดปลอ่ ยในภาคสนาม

116

5. ดว้ งเจาะเมลด็ ไมยราบยกั ษ์ (bruchid) 2 ชนดิ Acanthoscelides puniceus และ
A. quadridentatus (Coleoptera: Bruchidae) เพอ่ื ควบคุมไมยราบยกั ษ์ Mimosa pigra
จากเมก็ ซโิ ก ผา่ นออสเตรเลยี เมอ่ื พ.ศ. 2526 ปลดปล่อยเมอ่ื พ.ศ. 2527 ตงั้ รกรากไดด้ ี
แพรก่ ระจายไปทุกพน้ื ทใ่ี นประเทศทม่ี กี ารระบาดของไมยราบยกั ษ์ และใหผ้ ลในการควบคุม
ทส่ี มบรู ณ์ แพรก่ ระจายตามธรรมชาตเิ ขา้ ไปในสหภาพพมา่ สปป.ลาว กมั พชู า มาเลเซยี
สงิ คโปร์ และอนิ โดนเี ซยี

6. ด้ ว ง กิ น ใ บ ( leaf- feeding beetle) Chlamisus mimosae ( Coleoptera: Chrysomelidae)
เพ่ือควบคุมไมยราบยักษ์ Mimosa pigra จากบราซิล ผ่านออสเตรเลีย เม่ือ พ.ศ. 2528
ปลดปล่อยเมอ่ื พ.ศ. 2527 ตงั้ รกรากไดบ้ า้ งในภาคเหนอื แต่ไมม่ ผี ลในการควบคุม

7. มวนปีกแกว้ ตน้ ผกากรอง (lantana lace bug) Teleonemia scrupulosa (Hemiptera: Tingidae)
เพ่อื ควบคุมต้นผกากรอง Lantana camara จากเม็กซิโก ผ่านฮาวาย และออสเตรเลีย เม่อื
พ.ศ. 2528 พบวา่ ตงั้ รกรากไดห้ ลงั การปลดปล่อย แต่ไมพ่ บวา่ มผี ลในการควบคมุ

8. หนอนด้วงชอนใบต้นผกากรอง (lantana leaf-mining beetle) Uroplata Girardi (Coleoptera:
Chrysomelidae) เพ่ือควบคุมต้นผกากรอง Lantana camara จากบราซิล ผ่านออสเตรเลยี
เมอ่ื พ.ศ. 2528 พบวา่ ตงั้ รกรากไดห้ ลงั การปลดปลอ่ ย แต่ไมพ่ บว่ามผี ลในการควบคุม

9. หนอนผเี สอ้ื tiger moth, Pareuchaetes pseudoinsulata (Lepidoptera: Arctiidae) for Siam
weed, Chromolaena odorata เพอ่ื ควบคุมสาบเสอื Chromolaena odorata จากตรนิ ิแดด
และโตเบโก ผ่านอนิ เดยี และกวม เมอ่ื พ.ศ. 2529 และ 2531 ไมส่ ามารถตงั้ รกรากไดห้ ลงั
การปลดปลอ่ ย

10. ดว้ งงวง Cyrtobagous salviniae (Coleoptera: Erirhinidae) เพอ่ื ควบคุมจอกหหู นู
Salvinia cucullata จากบราซลิ ผ่านออสเตรเลยี เมอ่ื พ.ศ. 2530 ไมส่ ามารถเพาะเลย้ี ง
โดยจอกหหู นูได้

11. หนอนเจาะลาต้น (mimosa stem-mining moth) Neurostrota gunniella (Lepidoptera:
Gracillariidae) เพ่อื ควบคมุ ไมยราบยกั ษ์ Mimosa pigra จากเมก็ ซโิ ก ผา่ นออสเตรเลยี
เมอ่ื พ.ศ. 2531 ไม่มกี ารปลดปลอ่ ยเพราะในการทดสอบพชื อาศยั พบว่าสามารถลงทาลาย
ผกั กระเฉดได้

12. หนอนผเี สอ้ื ปีกใส (clearwing moth) Carmenta mimosae (Lepidoptera: Sessiidae)
เพอ่ื ควบคมุ ไมยราบยกั ษ์ Mimosa pigra จากเมก็ ซโิ ก ผ่านออสเตรเลยี เมอ่ื พ.ศ. 2532
ปลดปลอ่ ยเมอ่ื พ.ศ. 2532 ไมพ่ บว่าสามารถตงั้ รกรากได้

117

13. ดว้ งงวงผกั ตบชวาลายบงั้ (chevroned water hyacinth weevil) Neochetina bruchi
(Coleoptera: Erirhinidae) เพอ่ื ควบคุมผกั ตบชวา Eichhornia crassipes จากอารเ์ จนตนิ า
ผา่ นฟลอรดิ า และออสเตรเลยี เมอ่ื พ.ศ. 2533 ปลดปล่อยเมอ่ื พ.ศ. 2533 ตงั้ รกรากไดด้ ี
ทวั่ ประเทศ ปะปนไปกบั ดว้ งงวงผกั ตบชวาลายแต้ม ใหผ้ ลในการควบคมุ ทส่ี มบรู ณ์ดพี อสมควร

14. ดว้ งหมดั กนิ ใบนางแยม้ ป่า (clerodendrum leaf beetle) Phyllocharis undulata (Coleoptera:
Chrysomelidae) เพอ่ื ควบคมุ นางแยม้ ป่า Clerodendrum chinense จากเวยี ดนาม เมอ่ื
พ.ศ. 2533 และ 2548 ปลดปล่อยเมอ่ื พ.ศ. 2533 และ 2548 สามารถตงั้ รกรากได้
แต่ผลการควบคมุ ไมเ่ ด่นชดั

15. ดว้ งงวงกนิ ดอก (flower-feeding weevil) Coelocephalapion aculeum (Coleoptera:
Apionidae) เพ่อื ควบคุมไมยราบยกั ษ์ Mimosa pigra จากเมก็ ซโิ ก ผ่านออสเตรเลยี
เมอ่ื พ.ศ. 2534 และ 2535 ปลดปลอ่ ยเมอ่ื พ.ศ. 2535 ไมพ่ บว่าสามารถตงั้ รกรากได้

16. แมลงวนั ทาปม (eupatorium gall fly) Procecidochares utilis (Diptera: Tephritidae)
เพอ่ื ควบคมุ ตน้ สาบหมา Ageratina adenophora จากเมก็ ซโิ ก ผ่านฮาวาย เมอ่ื พ.ศ. 2534
และ 2535 ปลดปล่อยในปีเดยี วกนั ไมพ่ บการตงั้ รกราก ตอ้ งนาเขา้ มาและปลดปลอ่ ยอกี เมอ่ื
พ.ศ. 2535 พบว่าสามารถตงั้ รกรากไดด้ มี าก และใหผ้ ลในการควบคุมทส่ี มบูรณ์และ
พบเหน็ ไดอ้ ยา่ งเด่นชดั ในทุกพน้ื ทท่ี ม่ี กี ารระบาด

17. ผเี สอ้ื ผกั ตบชวา (water hyacinth moth) Niphograpta (Sameodes) albiguttalis
(Lepidoptera: Crambidae) เพอ่ื ควบคุมผกั ตบชวา Eichhornia crassipes จากอารเ์ จนตนิ า
ผ่านฟลอรดิ า และออสเตรเลยี เมอ่ื พ.ศ. 2537 ปลดปล่อยเมอ่ื พ.ศ. 2538 พบว่าสามารถ
ตงั้ รกรากไดใ้ นพน้ื ทล่ี มุ่ แมน่ ้าเจา้ พระยาและภาคกลางของประเทศ ใหผ้ ลในการ
ควบคมุ เป็นบางส่วนแต่ไมเ่ ด่นชดั นกั ส่งเขา้ ไปใชใ้ นมาเลเซยี เมอ่ื พ.ศ. 2539

18. หนอนเจาะหน่อผกั ตบชวา (water hyacinth stalk borer) Xubida infusellus (Lepidoptera:
Crambidae) เพ่อื ควบคุมผกั ตบชวา Eichhornia crassipes จากอเมรกิ าใต้ ผา่ นฟลอรดิ า
และออสเตรเลยี เมอ่ื พ.ศ. 2540 ปลดปล่อยเมอ่ื พ.ศ. 2541 ไมพ่ บว่าสามารถตงั้ รกรากได้

19. มวนผกั ตบชวา (water hyacinth mirid) Eccritotarsus catarensis (Hemiptera: Miridae)
เพ่อื ควบคุมผกั ตบชวา Eichhornia crassipes จากบราซลิ ผ่านออสเตรเลยี และโดยการ
ซอ้ื จากแอฟรกิ าใต้ เมอ่ื พ.ศ. 2541) ปลดปล่อยเมอ่ื พ.ศ. 2541 ไมส่ ามารถตงั้ รกรากได้

20. หนอนแมลงวนั ทาปมสาบเสอื (chromolaena gall fly) Cecidochares connexa
(Diptera: Tephritidae) เพอ่ื ควบคมุ สาบเสอื Chromolaena odorata จากตรนิ แิ ดดและโตเบโก
ผ่านโคลอมเบยี และอนิ โดนีเชยี และกวม เมอ่ื พ.ศ. 2544 และ 2545 ปลดปล่อยเมอ่ื
พ.ศ. 2444 ไมพ่ บว่าสามารถตงั้ รกรากได้

118

นอกจากนนั้ ยงั มกี ารนาศตั รธู รรมชาตขิ องวชั พชื ทม่ี อี ยปู่ ระเทศไทย เขา้ ไปใชใ้ นประเทศอ่นื ดงั น้ี คอื

1. ดว้ งงวงผกั ตบชวาลายแตม้ (mottled water hyacinth weevil) (Neochetina eichhorniae,
Coleoptera: Erirhinidae) เพ่อื ควบคุมผกั ตบชวา Eichhornia crassipes ใหแ้ ก่ ศรลี งั กา
(พ.ศ. 2522, 2548 และ 2557) สหภาพพมา่ (พ.ศ. 2522) อนิ เดยี (พ.ศ. 2522) เวยี ดนาม
(พ.ศ. 2533) ประเทศจนี (พ.ศ. 2535) ฟิลปิ ปินส์ (พ.ศ. 2535) และไตห้ วนั (พ.ศ. 2537).

2. ดว้ งงวงผกั ตบชวาลายบงั้ (chevroned water hyacinth weevil) (Neochetina bruchi,
Coleoptera: Erirhinidae) เพ่อื ควบคุมผกั ตบชวา Eichhornia crassipes ใหแ้ ก่ฟิลปิ ปินส์
(พ.ศ. 2535) ไตห้ วนั (พ.ศ.2537) และ ศรลี งั กา (พ.ศ. 2548 และ 2557).

3. ผเี สอ้ื หนนอนจอก (water lettuce moth) (Spodoptera pectinicornis,
Lepidoptera: Noctuidae) เพ่อื ควบคมุ จอก Pistia stratiotes ใหแ้ ก่ฟลอรดิ า
สหรฐั อเมรกิ า (พ.ศ. 2523 และ 2537)

4. หนอนผเี สอ้ื เสอื (tiger moth) (Pareuchaetes pseudoinsulata, Lepidoptera: Arctiidae)
จากโคโลนใี นโรงเลย้ี งแมลง เพ่อื ควบคมุ ตน้ สาบเสอื ใหแ้ ก่เวยี ดนาม (พ.ศ. 2532)

5. ดว้ งเจาะเมลด็ (seed bruchid) ไมยราบยกั ษ์ 2 ชนิดคอื Acanthoscelides puniceus
และ A. quadridentatus (Coleoptera: Bruchidae) เพอ่ื ควบคุมไมยราบยกั ษ์ Mimosa pigra
ใหแ้ ก่เวยี ดนาม (พ.ศ. 2533) และแพรก่ ระจายตามธรรมชาติ เขา้ ไปในสหภาพพมา่
สปป.ลาว กมั พูชา มาเลเซยี สงิ คโ์ ปร์ และอนิ โดนีเซยี และ สง่ กลบั ไปใหอ้ อสเตรเลยี
(พ.ศ. 2534) ใชเ้ พาะเลย้ี งและปลดปลอ่ ยเพมิ่ เตมิ เพราะการปลดปลอ่ ยในออสเตรเลยี
ไมส่ ามารถตงั้ รกรากไดด้ เี ช่นในประเทศไทย (W. Forno, pers. com.)

6. ผเี สอ้ื ผกั ตบชวา (water hyacinth moth) (Niphograpta (Sameodes) albiguttalis,
(Lepidoptera: Crambidae) เพ่อื ควบคุมผกั ตบชวา Eichhornia crassipes ใหแ้ ก่
มาเลเซยี (พ.ศ. 2539)

7. แมลงวนั หนอนชอนใบสาหร่ายหางกระรอก (hydrilla leaf-mining fly)
(Hydrellia pakistanae?, Diptera: Ephydridae) เพ่อื ควบคมุ สาหรา่ ยหางกระรอก
Hydrilla verticillata ใหแ้ ก่ฟลอรดิ า สหรฐั อเมรกิ า (พ.ศ. 2539)

119

ส่วนที่ II
การดาเนินงานและพิธีการของการควบคมุ วชั พืชโดยชีววิธี

Implementation and Protocol of Biological Control
of Weeds

120

บทที่ 5
การดาเนินงานและพิธีการของควบคมุ วชั พืชโดยชีววิธี
(Implementation and Protocol of Biological Control of Weeds)

5.1 พิธีการสาหรบั โปรแกรมการควบคมุ วชั พืชโดยชีววิธึ (Protocol for Biological Control of Weed
Programs)

โดยทัว่ ไปการดาเนินงานการควบคุมวัชพืชโดยชีววิธีแบบคลาสสิก จะมีพิธีการ (protocol)
เป็นระเบยี บแบบแผนในการดาเนินงาน Wapshere (1975) ได้อธบิ ายพธิ กี ารให้เป็นหลกั ปฏิบตั ิสาหรบั การ
ดาเนินงานการควบคุมวัชพืชโดยชีววิธี ซ่ึงประกอบด้วยการศึกษาก่อนการนาศัตรูธรรมชาติเข้ามาใช้
(pre-introduction studies) เก่ียวกับการแพร่กระจาย (distribution) และนิเวศวิทยาของวัชพืช การค้นหา
สงิ่ มชี วี ติ ทป่ี รบั ตวั เขา้ กบั วชั พชื ชนิดนนั้ การคาดประมาณประสทิ ธภิ าพของสง่ิ มชี วี ติ เหล่านัน้ การคดั เลอื กชนิด
พนั ธุห์ รอื สายพนั ธุท์ ท่ี าความเสยี หายสงู ทส่ี ุด การตรวจสอบความปลอดภยั ทจ่ี ะใชเ้ ป็นตวั ทาการควบคุมโดยชวี
วธิ ี (biocontrol agents) และการศกึ ษาหลงั การนาศตั รธู รรมชาตเิ ขา้ มาแลว้ (post-introduction studies) เพ่อื ให้
มกี ารตงั้ รกราก (establishment) และ การเฝ้าสงั เกตผลกระทบต่อประชากรของวชั พชื และกล่าวว่าจากการ
ประเมนิ โครงการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ีทผ่ี ่านมา พบว่าโครงการทม่ี องขา้ มพธิ กี ารดงั กล่าว จะพบว่าไม่ไดร้ บั
ความสาเร็จเท่าท่คี วร ซ่งึ แตกต่างไปจากโครงการท่มี กี ารใช้พธิ กี ารอย่างเต็มรูปแบบเท่านัน้ ท่พี บว่าได้รบั
ความสาเรจ็ ในการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี

การดาเนินงานการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี จะมีพธิ กี ารพ้นื ฐาน ทางด้านท่เี ป็นทงั้ วชิ าการและ
ไม่เป็นวชิ าการ และทางกฎหมาย ตลอดจนประเดน็ ต่าง ๆ ทางด้านเศรษฐกิจและสงั คม เช่นเดยี วกนั กบั การ
ดาเนินงานการควบคุมแมลงศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ี ทงั้ น้ีจะเรม่ิ ตงั้ แต่การกาหนดวชั พชื ในเป้าหมายท่มี คี วามสาคญั
ทางเศรษฐกจิ ทค่ี าดว่ามคี วามเป็นไปไดท้ จ่ี ะดาเนินการควบคุมโดยชวี วธิ ี การมศี ตั รธู รรมชาตทิ ม่ี ศี กั ยภาพและ
ประสทิ ธภิ าพ ท่ีมคี วามเส่ยี งต่าและมคี วามปลอดภยั ท่จี ะนามาใช้ ไม่ก่อให้เกิดผลกระทบในทางลบต่อความ
หลากหลายทางชวี ภาพและสง่ิ แวดล้อม และมีความขดั แย้งผลประโยชน์ (Conflict of interest) ต่าท่สี ุด ผ่าน
ขนั้ ตอนต่าง ๆ ของการสารวจและแสวงหาศตั รธู รรมชาตทิ งั้ ในประเทศและต่างประเทศ การขออนุญาตนาเขา้
ศตั รธู รรมชาติ (introduction หรอื importation) ถ้าเป็นศตั รธู รรมชาตจิ ากต่างประเทศ การตรวจสอบในสถานท่ี
กกั กนั (quarantine) การประเมนิ ความเส่ยี ง (risk assessment) การทดสอบความเฉพาะเจาะจงพชื อาศัย
(host specificity test) การเพาะเล้ยี งเพม่ิ ปรมิ าณ (mass rearing) การปลดปล่อยภาคสนาม (field releases)
การตงั้ รกราก (establishment) การตดิ ตาม (monitoring) และการประเมนิ ผล (evaluation) ตงั้ แต่การเรม่ิ การ
ดาเนินงาน (sunrise evaluation) จนกระทงั่ เมอ่ื สน้ิ สุดการดาเนินงาน (sunset evaluation)

121

การนาศตั รูธรรมชาตโิ ดยเฉพาะอย่างยงิ่ แมลง เพ่อื นามาใช้เป็นชวี นิ ทรยี ์หรอื ตวั ทาการควบคุม
ศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ี (biological control agent - BCA) เป็นวธิ กี ารทย่ี อมรบั ว่าปลอดภยั และใชไ้ ดผ้ ลดที วั่ โลก เป็น
วธิ ที ใ่ี หผ้ ลคุม้ ค่าทางเศรษฐกจิ เพราะเป็นการลงทุนไมส่ งู นักถ้าเปรยี บเทยี บกบั การใชว้ ธิ กี ารอ่นื ๆ ซง่ึ นอกจาก
จะใหผ้ ลในการควบคุมท่ี ถาวรและยาวนานแลว้ ยงั ไม่ทาใหเ้ กดิ สภาพแวดลอ้ มเป็นพษิ อนั เน่ืองมาจากการใช้
สารเคมดี ว้ ย วตั ถุประสงคข์ องการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี คอื การลดความหนาแน่น และความเสยี หายทเ่ี กดิ
จากวชั พชื ใหน้ ้อยลง และต่ากว่าระดบั ท่จี ะก่อใหเ้ กดิ ความเสยี หายทางเศรษฐกจิ วตั ถุประสงค์จะไม่มุ่งในการ
ปราบวชั พชื ใหห้ มดสน้ิ ไปอยา่ งสน้ิ เชงิ (eradication) แต่เป็นการรกั ษาระดบั ความสมดลุ ทางธรรมชาตขิ องวชั พชื
เหลา่ นนั้

อนั ตรายท่เี กดิ จากแมลงท่นี าเขา้ มาจากแหล่งดงั้ เดมิ ในต่างประเทศ เพ่อื ใชใ้ นการควบคุม จะระบาด
และลกุ ลามทาความเสยี หายใหแ้ ก่พชื เศรษฐกจิ จะมนี ้อยมาก เพราะไดม้ กี ารทดสอบและทดลองมาแลว้ เป็นอย่าง
ดกี ่อนทน่ี าไปใช้ ทงั้ ขอ้ พงึ สงั วรณ์ทส่ี าคญั ทส่ี ุดในการดาเนินงานทางดา้ นน้ีคอื "ความปลอดภยั " (safety) อกี ทงั้
วธิ ดี าเนินการต่าง ๆ กไ็ ดท้ าไปดว้ ยความรอบคอบ ทงั้ ผดู้ าเนินการและนกั วชิ าการทเ่ี ก่ยี วขอ้ งทงั้ หลาย กไ็ ดน้ า
ความรแู้ ละประสบการณ์ทม่ี อี ยู่ มาใชก้ นั อยา่ งสุดความสามารถ เพ่อื ผลประโยชน์ส่วนรวมของประเทศชาติ มไิ ด้
เป็นการดาเนินการกนั อย่างไม่รบั ผดิ ชอบแต่อย่างใดทงั้ สน้ิ แต่กย็ งั มกี ารโต้แยง้ ต่าง ๆ ทห่ี ลากหลายในทางลบ
บนพน้ื ฐานของ “ความเหน็ ” (opinions) ทม่ี แี ละแสดงออกกนั มากมาย ในขณะท่ี “ความจรงิ ” (fact) คอื มคี วาม
ปลอดภยั และไมม่ อี นั ตราย และตงั้ แต่มกี ารควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ เี ป็นเวลามากกว่า 100 ปีมาแลว้ ยงั ไมเ่ คยมี
ปรากฏการณ์ ทศ่ี ตั รธู รรมชาตชิ นิดใดกต็ ามทม่ี กี ารนาเขา้ มาใช้ และรวมทงั้ การใชศ้ ตั รธู รรมชาตใิ นทอ้ งถน่ิ ดว้ ย
ทศ่ี ตั รธู รรมชาตเิ หล่านนั้ จะสามารถปรบั เปลย่ี นสถานภาพมาเป็นศตั รพู ชื ได้ กบั ไดม้ กี ารประเมนิ ความเสย่ี งของ
ความเป็นไปได้ (probability) ท่จี ะเกิดสภาพการณ์ท่ศี ตั รูธรรมชาตเิ หล่านัน้ จะววิ ฒั นาการมาเป็นศตั รูพชื ได้
มคี ่าอย่ทู ่รี ะหว่าง 1 ใน 10 ล้าน ถงึ 1 ใน 100 ล้าน ของการใช้ศตั รูธรรมชาตจิ ากต่างประเทศ และ การใช้ศตั รู
ธรรมชาตใิ นทอ้ งถนิ่ ตามลาดบั (Paynter, 2008)

อุปสรรคของการดาเนินงานทางด้านน้ีในประเทศไทยยงั มีอีกมาก และยงั มไิ ด้รบั การสนับสนุน
เทา่ ทค่ี วร ซง่ึ อาจจะเป็นเพราะนักบรหิ าร นกั วชิ าการอ่นื ๆ และสาธารณชน ยงั ไมท่ ราบขอ้ เทจ็ จรงิ อนั ถ่องแท้ถงึ
วธิ กี ารดาเนินงาน อาจจะเป็นเพราะว่าผลของการดาเนินงานไม่สามารถท่จี ะมองเหน็ ไดอ้ ย่างชดั เจน แต่การท่ี
วชั พชื หรอื ศตั รพู ชื สว่ นใหญ่ไม่ระบาดทาความเสยี หายใหเ้ ราเหน็ อยา่ งชดั แจง้ นนั้ สาเหตุทส่ี าคญั คอื การควบคุม
ในธรรมชาติได้เกดิ ข้นึ และทาให้เห็นผลออกมาเป็นเช่นนัน้ แต่เราไม่สามารถท่จี ะมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า
มฉิ ะนนั้ แลว้ เราอาจจะมปี ัญหาจากวชั พชื และศตั รพู ชื ชนิดอ่นื ๆ อย่รู อบดา้ น และเราจะไม่สามารถทจ่ี ะเอาชนะ
สง่ิ เหล่าน้ไี ดอ้ ยา่ งงา่ ย ๆ

122

แมลงท่เี ป็นตวั ทาการควบคุมโดยชวี วธิ ีของวชั พชื ในเป้าหมาย จะลงทาลายวชั พืช ด้วยวิธกี ารท่ี
เฉพาะเจาะจง อาการของการลงทาลายทม่ี องเหน็ ได้ อาจเป็นความเสยี หายจากการกดั กนิ ใบ ดอก ผล เมลด็ ลา
ต้น หรอื ราก และ/หรอื การเห่ยี วเฉา การเปลย่ี นสี การร่วงหล่นของใบ การลดลงของจานวนเมลด็ ทส่ี มบูรณ์
และการเจรญิ เตบิ โตหรอื การออกดอกทช่ี ะงกั งนั เป็นตน้ รวมทงั้ การปรากฏอยขู่ องตวั แมลง ไข่ หรอื ระยะตวั อ่อน
หนอน หรอื ดกั แด้ รอ่ งรอยการวางไข่ รเู จาะเขา้ หรอื รเู จาะออก ฯลฯ

แมลงทเ่ี ป็นตวั กระทาการควบคมุ โดยชวี วธิ ี อาจแบ่งออกเป็นประเภทต่าง ๆ ไดด้ งั น้คี อื

1. แมลงกนิ ใบ (defoliators) แมลงเหลา่ น้ี อาจกนิ ใบบางส่วนหรอื ทงั้ หมด หรอื ชอนใบและเน้อื เยอ่ื
ทเ่ี กย่ี วขอ้ ง ลดความสามารถของพชื ในการสรา้ งอาหาร ระงบั การเจรญิ เตบิ โตและการอยรู่ อด

2. แมลงดดู กนิ น้าเลย้ี ง (sap suckers) แมลงและไรทม่ี ปี ากแบบเจาะดดู (piercing-sucking
mouthparts) จะดดู กนิ น้าเลย้ี งของพชื เป็นอาหาร ทาใหพ้ ชื นนั้ อ่อนแอ เป็นตวั พาหะ (vector)
ถ่ายทอดไวรสั แบคทเี รยี และเชอ้ื รา ทเ่ี ป็นเชอ้ื โรคเฉพาะเจาะจงของพชื ชนดิ นนั้ ได้

3. แมลงกนิ ดอกและเมลด็ (flower and seed feeders) แมลงกนิ ดอกและเมลด็ ทาใหเ้ กดิ ผล
กระทบโดยตรงต่อการขยายพนั ธุแ์ ละการสรา้ งเมลด็ ของพชื

4. แมลงเจาะและชอนกงิ่ และลาตน้ (branch and stem miners and borers) ตวั หนอน (larvae)
ของแมลงหลายชนดิ ในอนั ดบั Lepidoptera, Coleoptera และ Diptera ในการเจรญิ เตบิ โต
จะชอนหรอื เจาะเขา้ ไปกนิ เน้ือเยอ่ื ภายในลาตน้ หรอื บนเปลอื กลาตน้ ทาลายทอ่ ส่งน้าและอาหาร
ทาใหพ้ ชื อ่อนแอ และอาจนาเชอ้ื โรคเขา้ ไปทาใหเ้ กดิ โรคพชื ได้

5. แมลงกนิ โคนต้นหรอื เรอื นยอด (crown feeders) จะมผี ลกระทบต่อระบบอาหารของพชื โดยตรง
และอาจนาไปส่คู วามเสยี หายขนั้ ทตุ ยิ ภมู ิ (secondary damage) โดยเชอ้ื โรคพชื ได้

6. แมลงกนิ ราก (root feeders) แมลงในดนิ ทก่ี ดั กนิ รากขน รากอ่อน หรอื กดั กนิ ภายในราก
จะหยดุ ยงั้ การคดู ซมึ อาหารจากดนิ และการเคล่อื นทข่ี องอาหารสลู่ าตน้ ชะลอการเจรญิ เตบิ โต
ตามปกตขิ องพชื

7. แมลงทาปม (gall-making insects) แมลงหลายชนดิ เช่น แตนในวงศ์ Cypinidae เพลย้ี ไก่ฟ้า
(psyllids) เพลย้ี อ่อน เพลย้ี ไฟ หนอนในอนั ดบั Lepidoptera, Coleoptera และ ไร ตลอดจน
ไสเ้ ดอื นฝอย (nematodes) แบคทเี รยี และเชอ้ื รา สามารถทาใหเ้ กดิ ปม (galls) บนใบ กงิ่
หรอื ลาตน้ ของวชั พชื ได้ จากการวางไขห่ รอื การกดั กนิ ของตวั อ่อน กระทบกระเทอื นการสรา้ ง
หรอื การไดร้ บั อาหารตามปกติ ปมต่าง ๆ เหล่าน้อี าจเกดิ ขน้ึ บนใบ ดอก ลาตน้ หรอื ราก
ขน้ึ อยกู่ บั ชนดิ ของแมลง ไร และจลุ นิ ทรยี ท์ เ่ี กย่ี วขอ้ ง

123

นอกจากแมลงและไรแล้ว วัชพืชในเป้าหมายอาจเป็นตัวอาศัย (host) ของปรสิตชนิดต่าง ๆ
ทไ่ี มก่ ่อใหเ้ กดิ ความเสยี หาย และ จลุ นิ ทรยี ช์ นิดต่าง ๆ ทเ่ี ป็นสาเหตุของโรคพชื ทส่ี ามารถทาความเสยี หายใหแ้ ก่
วชั พชื ในเป้าหมายได้ ทงั้ ทเ่ี ป็นไวรสั แบคทเี รยี เชอ้ื รา และไสเ้ ดอื นฝอย และถ้าหากมคี วามเฉพาะเจาะสงู และ
ความปลอดภยั อาจนาสง่ิ มชี วี ติ เหล่าน้ี มาทดสอบเพ่อื การใชเ้ ป็นตวั กระทาการควบคุมโดยชวี วธิ ี ในรปู แบบท่ี
แตกต่างไปจากการใชแ้ มลงและไรไดเ้ ช่นกนั

5.2 บทบญั ญตั ิวิธีการปฏิบตั ิงานท่ีดีท่ีสดุ สาหรบั การควบคมุ วชั พืชโดยชีววิธี
(Code of Best Practices for Biological Control of Weeds)

ในปัจจุบันมีการกาหนด “วิธีการปฏิบัติงานท่ีดีท่ีสุด” หรือ “กระบวนการทางานท่ีดีท่ีสุด”
(Best practices) มาใช้กันมากข้ึนในองค์กร หรือโครงการต่าง ๆ เช่น “การปฏิบัติทางการเกษตรท่ีดี”
(Good Agricultural Practices – GAP) เป็นต้น ในการดาเนินงานของโครงการการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี
กเ็ ชน่ กนั มกี ารกาหนดวธิ กี ารปฏบิ ตั งิ านทด่ี ที ส่ี ุด ทม่ี แี นวทางปฏบิ ตั ติ ่าง ๆ ขน้ึ มาดว้ ยในการดาเนินงาน

ในการประชุม X International Symposium on Biological Control of Weeds ระหว่างวนั ท่ี 4-14
กรกฎาคม 1999 (พ.ศ. 2542) ท่ีมหาวิทยาลัย Montana State University, Bozeman, Montana ประเทศ
สหรฐั อเมรกิ า ผเู้ ขา้ ร่วมประชุมเหน็ ว่า ในการดาเนินการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ แี บบคลาสสกิ มคี วามจาเป็นท่ี
จะตอ้ งมมี าตรฐานวชิ าชพี (professional standards) โดยทผ่ี ดู้ าเนินการควรยอมรบั นาไปปฏบิ ตั ดิ ว้ ยความสมคั ร
ใจซ่งึ “บทบญั ญตั หิ รอื ขอ้ กาหนดวธิ กี ารปฏบิ ตั ิงานท่ดี ที ส่ี ุดสาหรบั การควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ แี บบคลาสสิก”
(Code of Best Practices for Classical Biological Control of Weeds) ท่มี กี ารให้สตั ยาบนั (ratification) โดย
ผูเ้ ขา้ ร่วมประชุมเม่อื วนั ท่ี 9 กรกฎาคม 1999 (พ.ศ. 2542) และทต่ี พี มิ พ์ใน “รายงานสบื เน่ืองจากการประชุม
วชิ าการ” (proceedings) และปฏบิ ตั ติ ามหลกั การต่าง ๆ ทท่ี าเป็นโครงรา่ งไวใ้ นบทบญั ญตั ิ (Balciunas, 2000)

124

ต่อมา Balciunas & Coombs (2004) อธบิ ายและขยายความบทบญั ญตั ิวธิ กี ารปฏบิ ตั งิ านท่ดี ที ่สี ุดฯ
ฉบบั น้ี พรอ้ มแนวทางปฏบิ ตั ิ (guidelines) รวม 12 เรอ่ื ง เรยี กเป็น “บทบญั ญตั วิ ธิ กี ารปฏบิ ตั งิ านทด่ี ที ส่ี ุดระหว่าง
ประเทศสาหรบั การควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี (International Code of Best Practices for Biological Control of
Weeds) ทงั้ น้ี แนวทางปฏบิ ตั ิ 12 เรอ่ื ง คอื

1. ทาใหแ้ น่ใจว่าผลกระทบทม่ี ศี กั ยภาพของวชั พชื ในเป้าหมาย สมควรทจ่ี ะมกี ารปลดปล่อยตวั
กระทาการควบคมุ ทไ่ี มไ่ ดอ้ ยใู่ นทอ้ งถนิ่ (Ensure target weed’s potential impact
justifies release of non-endemic agent)

2. ไดร้ บั การอนุมตั สิ าหรบั วชั พชื ในเป้าหมาย จากหน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ ง
(Obtain multi-agency approval for target weed)

3. คดั เลอื กตวั กระทาการควบคุม ทม่ี ศี กั ยภาพทจ่ี ะควบคุมวชั พชื ในเป้าหมายได้
(Select agents with potential to control target weed)

4. ปลดปล่อยตวั กระทาการควบคุม ทม่ี คี วามปลอดภยั และไดร้ บั การอนุมตั แิ ลว้
(Release safe and approved agents)

5. ทาใหแ้ น่ใจวา่ มกี ารปลดปล่อยตวั กระทาการควบคุมทต่ี งั้ ใจใชเ้ ทา่ นนั้
(Ensure only the intended agent is released)

6. ใชร้ ะเบยี บหรอื พธิ กี ารสาหรบั การปลดปลอ่ ยและการจดั ทาเอกสารทเ่ี หมาะสม
(Use appropriate protocols for release and documentation)

7. ตรวจสอบและตดิ ตามผลกระทบต่อวชั พชื ในเป้าหมาย (Monitor impact on target weed)
8. หยดุ ปลดปล่อยตวั กระทาการควบคุมทไ่ี มม่ ปี ระสทิ ธภิ าพ หรอื เมอ่ื การควบคมุ ไดบ้ รรลุผลแลว้

(Stop releases of ineffective agents, or when control is achieved)
9. ตรวจสอบและตดิ ตาม ผลกระทบต่าง ๆ ต่อตวั นอกเป้าหมายทม่ี ศี กั ยภาพ

(Monitor impacts on potential non-targets)
10. ส่งเสรมิ และสนบั สนุนการประเมนิ การเปลย่ี นแปลงต่าง ๆ ในชมุ ชนพชื และสตั ว์

(Encourage assessment of changes in plant and animal communities)
11. ตรวจสอบและตดิ ตามการปฏสิ มั พนั ธข์ องตวั กระทาการควบคมุ ต่าง ๆ

(Monitor interaction among agents)
12. สอ่ื สารผลงานต่าง ๆ ทไ่ี ดร้ บั ใหส้ าธารณชนและสงั คมทราบและรบั รู้

(Communicate results to public)

125

บรรพต ณ ป้อมเพชร (pers. com.) ใหค้ วามเหน็ ว่า “แนวทางปฏบิ ตั ”ิ ทงั้ 12 เร่อื งในบทบญั ญตั นิ ้ี
ได้มกี ารนามาใช้ในโอกาสต่าง ๆ ในการดาเนินงานโครงการการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ แี บบคลาสสกิ ต่าง ๆ
หรอื ไม่ หรอื มากน้อยและเคร่งครดั เท่าไร ด้วยความสมคั รใจ ในประเทศต่าง ๆ ไม่เป็นทร่ี กู้ นั อย่างกวา้ งขวาง
และไม่มกี รณีศกึ ษา (case studies) ทเ่ี ป็นท่รี กู้ นั มากนัก เพราะแนวทางปฏบิ ตั ทิ งั้ หมดนัน้ จะเป็นภารกิจและ
บรรจุอยู่ในกระบวนการของการดาเนินงานตามขนั้ ตอน (protocol) ต่าง ๆ อยู่แล้ว อีกทงั้ Dr. Joseph K.
Balciunas จาก USDA-ARS Exotic and Invasive Weed Research Unit, Albany, California ผู้รบั ผิดชอบใน
การจดั ทาบทบญั ญตั ิน้ี เป็นผู้ท่มี ปี ัญหาในการส่อื สารและการปฏิบตั ิงานมาก เคยเข้ามาปฏิบตั ิงานอยู่กับ
ศูนยว์ จิ ยั ควบคุมศตั รพู ชื โดยชวี นิ ทรยี แ์ ห่งชาติ มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์ระยะหน่ึง โดยเขา้ มาเพ่อื สารวจหา
แมลงศัตรูธรรมชาติของต้นเสมด็ (paperbark tree, Melaleuca quinquenervia, Myrtaceae) ในประเทศไทย
สาหรับการควบคุมต้นเสม็ดโดยชีววิธีในฟลอริดา ก่อนไปประจาอยู่ในออสเตรเลีย อน่ึง ต้นเสม็ด
(M. quinquenervia) มถี น่ิ กาเนิดอย่ใู นออสเตรเลยี เช่นเดยี วกบั ต้น tea tree (M. alternifolia) ทม่ี กี ารนาน้ามนั
tea tree oil มาผสมเป็นเคร่อื งสาอางจากออสเตรเลยี และมกี ารนาด้วงงวง Oxyops vitiosa และเพล้ยี ไก่ฟ้า
Birerioglycaspis melaleucae จากออสเตรเลยี เขา้ ไปใช้ควบคุมตน้ สเมด็ M. quinquenervia ในฟลอรดิ าเมอ่ื ปี
ค.ศ. 1997 และ 2002 ตามลาดบั

5.3 ขนั้ ตอนการดาเนินงานการควบคมุ วชั พืชโดยชีววิธี
(Steps in the Implementation of Biological Control of Weeds)

วิธีการและขนั้ ตอนของการดาเนินงานการควบคุมวัชพืชโดยชีววิธี จะคล้ายคลึงกับวิธีการ
ดาเนินงานด้านการควบคุมแมลงศตั รูพชื โดยชวี วธิ ี เช่นในศมาพร แสงยศ (2556) สงิ่ ท่จี ะแตกต่างกนั คอื การ
สอดคล้องกนั (synchronization) ของวงจรชวี ติ ของศัตรูพชื ในเป้าหมายและศตั รูธรรมชาติท่เี ป็นตวั ควบคุม
(control agent) ในการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี จะมวี งจรชวี ติ ท่เี ก่ยี วขอ้ งกนั เพยี ง 2 วงจรเท่านัน้ คอื วงจร
ชวี ติ ของวชั พชื ในเป้าหมายซง่ึ เป็นพชื อาศยั (host plant) ของศตั รธู รรมชาติ และวงจรชวี ติ ของศตั รธู รรมชาติท่ี
เป็นสง่ิ มชี วี ติ ทก่ี นิ พชื (phytophagous organism) ของวชั พชื นนั้ แต่ในการควบคุมแมลงศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ี จะมี
วงจรชวี ติ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกนั 3 วงจรชวี ติ ทต่ี อ้ งสอดคลอ้ งกนั คอื วงจรชวี ติ ของพชื อาศยั (host plant) ซง่ึ เป็นอาหาร
ของแมลงศตั รูพชื ในเป้าหมาย วงจรชวี ติ ของแมลงศตั รพู ชื ในเป้าหมาย และวงจรชวี ติ ของศตั รธู รรมชาติทเ่ี ป็น
ตวั ห้า (predator) หรอื ตวั เบยี น (parasite หรอื parasitoid) ของแมลงศตั รพู ชื ในเป้าหมาย

126

วชั พืชในเป้าหมายในการควบคุมวชั พืชโดยชีววิธี อาจเป็นทงั้ วัชพืชในท้องถ่ิน ( native หรอื
endemic weeds) และวชั พชื ต่างถนิ่ (alien หรอื exotic weeds) วธิ ดี าเนินการการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ขี อง
วชั พชื แต่ละชนิดและแต่ละประเภท จะแตกต่างกนั และคลา้ ยคลงึ กนั ในบางเร่อื ง โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ การท่จี ะให้
ไดม้ าซง่ึ ศตั รธู รรมชาตหิ รอื ตวั กระทาการควบคมุ (control agent)

ในการดาเนินการควบคุมวชั พชื ทเ่ี ป็นวชั พชื ทอ้ งถน่ิ (endemic weeds) ศตั รูธรรมชาตขิ องวชั พชื
ชนิดนนั้ จะเป็น “ศตั รธู รรมชาตใิ นถนิ่ ทอ่ี ยู่” (resident natural enemies) หลากหลายชนิดทเ่ี ราจะต้องทาการคดั
กรอง (screening) หาชนิดท่มี ศี กั ยภาพมาใช้ประโยชน์ ในรูปแบบของการควบคุมโดยชวี วธิ แี บบเพ่มิ ขยาย
(Augmentative biological control) โดยการนาศตั รธู รรมชาตชิ นิดนนั้ มาทาการเพาะเลย้ี งเพมิ่ ขยายปรมิ าณให้
สูงเพยี งพอสาหรบั การปลดปลอ่ ยในภาคสนาม ซง่ึ อาจเป็นการปลดปล่อยทงั้ แบบท่วมทน้ (inundative release)
หรอื แบบการเพาะเชอ้ื (inoculative release) เช่น การใชผ้ เี สอ้ื หนอนจอก (water lettuce moth) (Spodoptera
pectinicornis (= Namangana pectinicornis, Epipsammea pectinicornis, Episammia pectinicornis) ในการ
ควบคุมจอก (water lettuce) (Pistia stratiotes) และการใช้ด้วงหมดั (flea beetle) (Altica foveicollis) ในการ
ควบคมุ ตน้ แพงพวย (water primrose) (Ludwigia adscendens) ในประเทศไทย (Julien & Griffiths, 1998)

ส่วนการดาเนินการควบคุมวชั พชื ท่เี ป็นวชั พชื ต่างถนิ่ (exotic weeds) ซง่ึ มกั จะเป็นชนิดพนั ธุ์ต่าง
ถนิ่ ท่รี ุกราน (invasive alien species – IAS) จะเป็นการควบคุมโดยชวี วธิ แี บบคลาสสกิ (Classical biological
control) จะต้องมกี ารนาศตั รูธรรมชาตทิ ่ที ดสอบเบอ้ื งต้นแล้วว่ามปี ระสทิ ธภิ าพ จากท้องถนิ่ เดมิ ของวชั พืชใน
เป้าหมาย เขา้ มาในประเทศปลายทาง ทาการประเมนิ ความเส่ยี งและทดสอบความปลอดภยั ทาการเพาะเล้ยี ง
เพม่ิ ขยายปรมิ าณเพ่อื การปลดปลอ่ ยในภาคสนาม วธิ กี ารจะต้องมขี นั้ ตอนทงั้ ทางดา้ นวชิ าการและทางกฎหมาย
ทงั้ ในประเทศและระหว่างประเทศ และจะแตกต่างกนั ไปบ้างในแต่ละประเทศ เช่น ระเบยี บขอ้ บงั คบั ในการ
นาเขา้ มา (import หรอื introduction) และการปลดปลอ่ ยในภาคสนาม (field releases) เป็นตน้

ตวั อย่างของการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ แี บบคลาสสกิ ซ่งึ วชั พชื เป้าหมายจะเป็นวชั พชื ต่างถ่ิน
ท่เี ป็นชนิดพนั ธุ์ต่างถ่ินท่รี ุกราน (invasive alien species – IAS) ได้แก่ การนาแมลงท่ีลงกินต้นผกากรองใน
เมก็ ซโิ กหลายชนิด เช่น มวนปีกแก้ว Teleonemia scrupulosa เขา้ ไปใชค้ วบคุมต้นผกากรองในฮาวาย การนา
ผเี สอ้ื ตน้ กระบองเพชรใบเสมา Cactoblastis cactorum จากอเมรกิ าใต้ เขา้ ไปใชค้ วบคมุ ตน้ กระบองเพชรใบเสมา
ในออสเตรเลยี แอฟรกิ าใต้ อินเดยี ศรลี งั กา และ ในอกี หลายประเทศ การนาด้วงหมดั ผกั เป็ดน้า Agasicles
hygrophila จากถน่ิ ดงั้ เดมิ ในประเทศอารเ์ จนตนิ า เขา้ ไปใชค้ วบคุมผกั เป็ดน้า (Alternanthera philoxeroides) ใน
สหรฐั อเมรกิ าและประเทศต่าง ๆ ทน่ี าไปใช้ รวมทงั้ ในประเทศไทยดว้ ย การใชด้ ว้ งงวงผกั ตบชวา Neochetina
eichhorniae และ Neochetina bruchi จากถิ่นดงั้ เดมิ ในประเทศอาร์เจนตินา เพ่อื การควบคุมผกั ตบชวา ใน
สหรฐั อเมรกิ าและประเทศต่าง ๆ ในเอเชยี และแอฟรกิ า ท่ีนาไปใช้ต่อ ๆ กนั ไป รวมทงั้ ประเทศไทยด้วยอีก
เชน่ กนั เป็นตน้ (Napompeth, 2004)

127

การควบคุมศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ตี ามธรรมชาติ (Natural biological control) หรอื การควบคุมศตั รพู ชื
โดยชีววิธีท่ีเกิดข้ึนเองตามธรรมชาติ (Naturally-occurring biological control) เป็ นปรากฎการณ์หรือ
กระบวนการทางธรรมชาติ ทเ่ี กดิ ขน้ึ มานานแลว้ และตลอดเวลา ทาใหเ้ กดิ ความสมดลุ ตามธรรมชาติ (balance of
nature) ของสงิ่ มชี วี ติ ทงั้ พชื สตั ว์ และจุลนิ ทรยี ์ ในแต่ละชุมชนของแต่ละระบบนิเวศวทิ ยา ไม่ก่อให้เกดิ ความ
เสยี หายทางเศรษฐกจิ ไมก่ ระทบกระเทอื นทางดา้ นสภาวะของสงั คม และไมม่ ผี ลเสยี ต่อสงิ่ แวดลอ้ ม โดยทม่ี นุษย์
ไมต่ อ้ งทาอะไรแต่อยา่ งใด

แต่เม่อื ในระบบนิเวศใดก็ตามท่มี นุษย์เข้าไปใช้ประโยชน์ (utilization) หรอื ใช้ประโยชน์อย่าง
เสยี หาย (exploitation) เช่นในระบบนิเวศการเกษตร ทาการเพาะปลูกพชื เป็นอาหาร ใชส้ ารเคมกี าจดั ศตั รพู ชื
ทางการเกษตร (agropesticides) ในการควบคุมศตั รพู ชื หรอื การใชป้ ๋ ยุ เคมเี พ่อื เพม่ิ ผลผลติ เพ่อื การบรโิ ภคและ
อุปโภค เพ่อื การดารงชวี ติ หรอื เพ่อื การคา้ ปัญหาทต่ี ามมาคอื การทาลายความสมดุลตามธรรมชาตโิ ดยไม่ตงั้ ใจ
วธิ กี ารฟ้ืนฟูสมดุลตามธรรมชาติวธิ หี น่ึง ท่มี นุษยพ์ งึ จะกระทาได้ก็คอื การควบคุมศตั รูพชื โดยชวี วธิ ี โดยการ
แสวงหาและนาศตั รูธรรมชาตขิ องศตั รูพชื เหล่านัน้ จากท้องถนิ่ เดมิ เขา้ มาใชป้ ระโยชน์ในการควบคุม เป็นการ
ควบคุมศตั รพู ชื โดยชวี วธิ แี บบประยกุ ต์ (applied biological control) แบบทเ่ี รยี กวา่ การควบคุมศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ี
แบบคลาสสิก (Classical biological control) ซ่ึงมกี ารนามาใช้ประโยชน์ในการควบคุมทงั้ แมลงศตั รูพชื และ
วชั พชื เมอ่ื 100 กว่าปีมาแลว้ เทา่ นนั้ เช่น ในกรณขี องแมลงศตั รพู ชื คอื การควบคมุ เพลย้ี หอยนวมฝ้าย (cottony
cushion scale, Icerya purchasi) ในสวนส้มในแคลฟิ อร์เนีย โดยการใช้ด้วงเต่าตวั ห้า หรอื ด้วงเต่าเวดาเลยี
(Vedalia beetle, Rodolia cardinalis) จากนวิ ซแี ลนดแ์ ละออสเตรเลยี เขา้ มาใชค้ วบคุมจนไดร้ บั ความสาเรจ็ เป็น
อย่างดีเม่อื ค.ศ. 1888 (พ.ศ. 2431) (DeBach, 1964b; Morales & Hill, 1989) และในกรณีของวัชพืช คือ
โครงการการควบคุมตน้ ผกากรองในฮาวายโดยชวี วธิ ี เมอ่ื ค.ศ. 1902 (พ.ศ. 2445) โดย Albert Koebele นกั กฏี
วทิ ยาของสมาคมผู้ปลูกอ้อยในฮาวาย (Hawaiian Sugar Planters’ Association - HSPA) ได้สารวจหาแมลง
ศตั รธู รรมชาตขิ องตน้ ผกากรองในเมก็ ซโิ ก และ สามารถหาแมลงศตั รธู รรมชาตขิ องต้นผกากรองได้ 23 ชนดิ นา
แมลงเหล่านนั้ มาเพาะเล้ยี ง ทดสอบและปลดปล่อยในฮาวาย จนสามารถตงั้ รกรากได้ 8 ชนิด (Swezey, 1923)
อกี โครงการหน่ึงคอื การควบคุมต้นกระบองเพชรใบเสมา (Opuntia vulgaris) ในแอฟรกิ าใต้ โดยการนาเพล้ยี
หอยโคชนิ ีล (cochineal insect, Dactylopius confusus) จากอเมรกิ าใต้ ผ่านเยอรมนี เม่อื ค.ศ. 1832 (พ.ศ.
2375) และจากแอฟรกิ าใต้ ไปใชใ้ นอนิ เดยี เม่อื ค.ศ. 1938 (พ.ศ. 2381) ซง่ึ ไม่ประสบความสาเรจ็ (Julien &
Griffiths, 1998) ความสาเร็จของการควบคุมต้นกระบองเพชรใบเสมา เกิดข้นึ ในรฐั ควีนส์แลนด์ ประเทศ
ออสเตรเลยี โดยการนาแมลงรวม 48 ชนิดเข้ามาจากอเมรกิ าใต้ ในช่วง ค.ศ. 1921-1925 รวมทงั้ ผีเส้อื ต้น
กระบองเพชร (cactus moth, Cactoblastis cactorum) จากอารเ์ จนตนิ า เมอ่ื ค.ศ. 1925 (พ.ศ. 2468) (Tryon,
1910; Julien et al., 2012)

128

ในขณะเดยี วกนั การใช้วธิ กี ารควบคุมศตั รูพชื โดยชวี วธิ ี กย็ งั มขี อ้ จากดั อย่บู ้าง ว่าจะไม่สามารถ
นามาใชไ้ ดก้ บั ศตั รพู ชื ทุกชนิด และในทุกระบบนิเวศ (ecosystem) แต่จะต้องมขี นั้ ตอนทจ่ี ะตอ้ งพจิ ารณาพรอ้ ม
เหตุผลประกอบสนับสนุนการดาเนินการ เป็นขนั้ ตอนท่ตี ่อเน่ืองกนั ขนั้ ตอนเหล่าน้ีอาจแตกต่างกนั ไปในแต่ละ
ประเทศ หรอื แมแ้ ต่ในประเทศเดยี วกนั ขน้ึ อยกู่ บั ความรแู้ ละความสามารถของทรพั ยากรบุคคลและทุนสนบั สนุน
โครงการ กระทรวงอาหารและเกษตรแคลฟิ อรเ์ นีย (California Department of Food and Agriculture – CDFA)
(2000) แนะนาขนั้ ตอนพ้นื ฐาน เป็นแนวทางในการดาเนินงานการควบคุมศตั รูพชื โดยชวี วธิ ี รวม 6 ขนั้ ตอน
(ภาพท่ี 5.1) คอื

ขนั้ ตอนท่ี 1. ทาการจาแนกชนิดของศัตรูพืชท่ีถูกต้องและแม่นยา และ การยนื ยนั ว่าเป็นศัตรูพืช
ในเป้าหมาย เพอ่ื การควบคมุ โดยชวี วธิ ี

ขนั้ ตอนที่ 2. ทาการสารวจหาศตั รูธรรมชาติ ซ่งึ โดยทวั่ ไปคือ แมลง ไร ใส้เดือนฝอย และเช้อื โรค
ในพน้ื ทท่ี เ่ี ป็นแหล่งตน้ กาเนิดโพน้ ทะเลในต่างประเทศของศตั รพู ชื ชนดิ นัน้

ขนั้ ตอนท่ี 3. ทาการตรวจสอบความเฉพาะเจาะจงต่อพืชอาศัยของตัวควบคุมท่ีมศี ักยภาพเพ่ือ
ประเมนิ ผลกระทบต่อศตั รพู ชื ในเป้าหมาย ต่อชวี นิ ทรยี ์นอกเป้าหมาย และความปลอดภยั
ต่อสภาพแวดลอ้ ม

ขนั้ ตอนท่ี 4. ทาการขออนุมตั ติ ่อหน่วยงานท่รี บั ผดิ ชอบทางกฎหมาย เพ่อื การขนส่งและนาเข้าตัว
กระทาการควบคุมโดยชีววิธี ( biological control agent – BCA) ผ่านด่านกักกัน
(quarantine) ในประเทศ เพ่อื การตรวจสอบยนื ยนั ชนิด และการตรวจสอบว่าไม่มตี วั
เบยี นหรอื เชอ้ื โรคตดิ มาดว้ ย

ขนั้ ตอนท่ี 5. ทาการทดสอบในภาคสนามขนาดเลก็ ว่าศตั รธู รรมชาตทิ น่ี าเขา้ มานัน้ สามารถลดความ
หนาแน่นของศัตรูพืชในเป้าหมายได้ และไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อชีวินทรีย์นอก
เป้าหมาย และเม่อื การทดสอบขนาดเลก็ เสรจ็ ส้นิ แล้ว ทาการเพาะเล้ยี งเพมิ่ ปรมิ าณให้
มากขน้ึ นาไปปลดปล่อย (release) ในภาคสนามต่อไป

ขนั้ ตอนที่ 6. เม่ือทาการปลดปล่อยแล้ว ทาการประเมินผลของการปรับตัวและการตัง้ รกราก
(establishment) การแพร่กระจาย (spread) และผลกระทบต่อชวี นิ ทรยี น์ อกเป้าหมาย
การปลดปล่อยเพม่ิ เตมิ สามารถทาไดใ้ นรูปแบบของการแบบเพมิ่ ขยาย (augmentation)
เพ่อื ใหเ้ กดิ ความเป็นอยทู่ ค่ี งท่ี (stability) ของศตั รธู รรมชาตชิ นิดนนั้ ในระบบนิเวศต่าง ๆ
ทต่ี อ้ งการ

129

จาแนกชนิดศตั รพู ชื ใน สารวจศตั รธู รรมชาติ ศกึ ษาความเฉพาะเจาะจง
เป้าหมาย

ปลดปล่อยศตั รธู รรมชาติ ทดสอบภาคสนามขนาด ขออนุมตั ิดาเนินโครงการ
และประเมินผล เลก็

ภาพท่ี 5.1 ขนั้ ตอนพน้ื ฐาน ทเ่ี ป็นแนวทางในการดาเนินการโครงการควบคุมศตั รพู ชื โดยชวี วธิ ี

ในการดาเนินงานการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ ี ตงั้ แต่การรเิ รม่ิ โครงการ การสารวจหาศตั รธู รรมชาติ
ทม่ี ศี กั ยภาพและความเหมาะสม ทงั้ ในประเทศถ้าพบว่ามอี ยู่ และอาจนามาใชป้ ระโยชน์ในการควบคุมโดยชวี วธิ ี
แบบเพมิ่ ขยาย หรอื จากต่างประเทศ ทจ่ี ะนาเขา้ มาใชป้ ระโยชน์วชั พชื ต่างถน่ิ ทร่ี กุ รานแบบคลาสสกิ การประเมนิ
ความปลอดภยั การทดสอบความเฉพาะเจาะจงพชื อาศยั และการประเมนิ ประสทิ ธภิ าพ การเพาะเลย้ี งเพม่ิ ขยาย
ปรมิ าณ การปลดปล่อยภาคสนาม การติดตาม และการประเมนิ ผล จะมขี นั้ ตอนการดาเนินงานต่าง ๆ ทงั้ น้ี
Harley & Forno (1992), Forno (1997) และ Julien & White (1997) ไดก้ ล่าวถงึ ขนั้ ตอนต่าง ๆ ทจ่ี ะต้องยดึ ถอื
และปฏบิ ตั ติ าม ในการดาเนินงานการควบคุมวชั พชื โดยชวี วธิ แี บบคลาสสกิ โดยในประเทศออสเตรเลยี การ
ดาเนินงานการโครงการการควบคุมวัชพืชโดยชีววิธีแบบคลาสสิก จะมขี นั้ ตอนต่าง ๆ ท่ีต้องดาเนินการ
ทส่ี ามารถนามาดดั แปลงตามความเหมาะสมเป็นแนวทางได้ คอื

130

1. การรเิ รมิ โครงการ (Project initiation)
2. การอนุมตั แิ ละทุนสนบั สนุนโครงการ (Project approval and funding)
3. การสารวจหาศตั รธู รรมชาตใิ นต่างประเทศ (Foreign exploration of natural enemies)
4. การสารวจในพน้ื ทท่ี ม่ี กี ารนาเขา้ มา (Surveys in the introduced range)
5. การศกึ ษานิเวศวทิ ยาของวชั พชื และศตั รธู รรมชาติ

(Ecology of the weed and its natural enemies)
6. การขออนุมตั แิ ละใบอนุญาตการนาเขา้ ศตั รธู รรมชาติ

(Approval and permit to import natural enemies)
7. การนาเขา้ เพ่อื การปลดปลอ่ ย (Importation for release)
8. การศกึ ษาความเฉพาะเจาะจงต่อพชื อาศยั (Host specificity study)
9. การทดสอบการกนิ พชื อาหารของตวั เตม็ วยั (Adult feeding tests)
10. การเพาะเลย้ี งเพมิ่ ปรมิ าณศตั รธู รรมชาตขิ องวชั พชื (Mass rearing of weed natural enemy)
11. การประเมนิ ผล (Evaluation)
12. การแพรก่ ระจาย (Distribution)

131

5.3.1 การริเริ่มโครงการ (Project initiation)

สง่ิ แรกในการรเิ รมิ่ โครงการคอื การเลอื กวชั พชื ในเป้าหมาย (target weed) และจาแนกความขดั แยง้
ผลประโยชน์ (Conflict of interest) ของพชื ชนิดนนั้ ว่าเป็นวชั พชื หรอื เป็นพชื ทเ่ี ป็นประโยชน์ และหากเป็นไปได้
ควรแกไ้ ขความขดั แยง้ เหล่านนั้ ก่อนการเรมิ่ ตน้ ของโครงการ

ทาการทบทวนเอกสารท่เี ก่ยี วกบั วชั พชื ในเป้าหมาย เพ่อื ให้ไดข้ อ้ มลู ทงั้ หมดทเ่ี ป็นท่รี เู้ ก่ยี วกบั ถนิ่
กาเนิดดงั้ เดมิ (center of origin) อนุกรมวธิ านทางชวี วทิ ยา (biosystematics) การแพรก่ ระจาย ความสาคญั ทาง
เศรษฐกจิ และ ยทุ ธวธิ ใี นการบรหิ ารจดั การ ในประเทศไทยขอ้ มลู เหล่าน้ีจะคน้ หาไดใ้ น เตม็ สมติ นิ ันท์ (2544)
(พมิ พ์ครงั้ แรกเม่อื พ.ศ. 2491) ผูจ้ ดั ทาและแก้ไขเพม่ิ เตมิ หนังสอื “ช่อื พรรณไมแ้ ห่งประเทศไทย” ทร่ี ะบุว่าพชื
พรรณในประเทศไทยชนิดใดเป็นพชื น้าหรอื พชื บก หรอื เป็นพชื ต่างถน่ิ มาจากต่างประเทศ (exotic plants) แต่
มไิ ด้ระบุถิน่ กาเนิดดงั้ เดมิ และ หนังสอื อกี เล่มหน่ึงซ่งึ จดั พมิ พโ์ ดยราชบณั ฑติ สถาน (ปัจจุบนั เปล่ยี นเป็นราช
บณั ฑติ สภา) เมอ่ื ปี พ.ศ. 2521 คอื “Flora of Thailand” โดย โชติ สุวตั ถิ (Suvatti, 1948) นอกจากนนั้ “Weeds
in the Highlands of Northern Thailand” โดย Harada et al. (1987) “Major Weeds in Thailand” โดย Noda
et al. (1994) และ “Weed Names in Thailand” โดย Radanachaless & Maxwell (1994) และ “List of Weeds
Reported in Thailand” โดย Radanachaless & Maxwell (1997) รวมถงึ “คู่มอื ทะเบยี นชนิดพนั ธุ์พืชต่างถ่ิน
ท่คี วรป้องกนั ควบคุม และกาจดั ของประเทศไทย” ของสานักงานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละ
สงิ่ แวดลอ้ ม (2556) ซง่ึ มกี ารระบุการควบคมุ วชั พชื ทเ่ี ป็นชนดิ พนั ธุต์ ่างถนิ่ ทร่ี กุ รานแลว้ ในประเทศไทย

ส่วนถน่ิ กาเนิดดงั้ เดมิ ของพรรณพชื ชนิดท่เี ป็นวชั พชื เราสามารถท่จี ะคน้ หาได้จากหนังสอื ต่าง ๆ
เชน่ “In Gardens of Hawaii” โดย Neal (1965); “Handbook of Hawaiian Weeds” โดย Haselwood & Motter
(1966); “The World's Worst Weeds: Distribution and Biology” โดย Holm et al. (1977); “A geographical
atlas of world weeds” โดย Holm et al. (1979); “Aquatic Weeds of Southeast Asia” โดย Pancho & Soerjani
(1978); “Aquatic and Wetland Plants of India” โดย Cook (1996); “The Major Arthropod Pests and Weeds
of Agriculture in Southeast Asia: Distribution, Importance and Origin” โดย Waterhouse (1993b); “World
Weeds: Natural Histories and Distribution” โดย Holm et al. (1997); “Biological Control of Weeds: A World
Catalogue of Agents and Their Target Weeds” พิมพ์ครัง้ ท่ี 4 โดย Julien & Griffiths (1998) “A global
compendium of weeds” โดย Randall (2012) และ “Biological Control of Weeds: A World Catalogue of
Agents and Their Target Weeds” พมิ พ์ครงั้ ท่ี 5 โดย Winston et al. (2014) เป็นต้น และจากการทบทวน
ค้นควา้ เอกสารเหล่าน้ี จะทาให้เรารู้ว่าพรรณพชื ทางเศรษฐกจิ ของประเทศไทยหลายชนิด เช่น ขา้ วโพด ถวั่
เหลอื ง สปั ปะรด มนั สาปะหลงั ยางพารา ปาลม์ น้ามนั กาแฟ โกโก้ มะละกอ มะเขอื เทศ น้อยหน่า ฝรงั่ ผกั ตาลงึ
ผกั กระเฉด ฯลฯ และ พชื สมุนไพรหลายชนิด ทเ่ี ราคดิ ว่าเป็นพรรณพชื พ้นื เมอื งของไทย เช่น ฟ้าทะลายโจร