The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

BAHASA-KADAZANDUSUN-TING-4

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by mohdfaizalhafizie, 2024-05-06 08:37:58

Bahasa Kadazan T4

BAHASA-KADAZANDUSUN-TING-4

10 191 Mongiinginsada aiso kasagaan mantad pogun suai Koyomutan Pomogunoon do pukot tunda 3.2.5 Momonsoi atikol. B Ponuat atikol kokomoi laang ponolibamban kobolingkaangan ponginsadaan id rahat tumanud piipiro poomitanan kobolingkaangan pinatayad id siriba.


10 192 Koumatan id Longkod Ponginsadaan Sada Kebayau Kota Belud • Kinoyonon piipiro pinsingilaan miagal pinsingilaan momogompi sada Keli Afrika pinaanjur Longkod Ponginsadaan Kota Belud. • Manahak bibit do sada tilapia. • Manahak kakamot ponginsada kumaa puru bombon id kampung. • Kinoyonon pomogompian sada. C Tumombului id Kulam Pomogompian do Sada Kebayau.


10 193 Ponuat do surat kumaa Momuruan Longkod Pomogompian Sada Kebayau, Kota Belud kokomoi kotombuluyan do Kalab Kadazandusun id kinoyonon diolo. Kinoyonon di monuat Ruludan anaru Kinoyonan di monorimo surat Tadauwulan Boros pomolohou Ahal Tonsi Kookunan di sonsuat Sain Ngaran sonsuat Ngaran jawatan A A B C D E F G H I J K Soira monuat do surat mositi do sorohon om iloon: • tudu om hontolon di surat • format di surat • ayat di agramatis • koontok ngawi ijaan om tanda basa B C E F H I J K G D


10 194 Pomonsoi mogikaakawo ayat miampai momoguno koilaan id suang do grafik. a. Ayat toomod (i) (ii) b. Ayat pongudio (i) (ii) c. Ayat ponuhuan (i) (ii) d. Ayat kotigagan (i) (ii) A Imuayai grafik id siriba. 5.2.2 Momonsoi mogikaakawo ayat: (i) toomod, (iii) ponuhuan, (ii) pongudio, (iv) kotigagan. PIBOI’AN MAGAPON SADA BOBOS TAWAGAT KINOYONAN POSORILI DI OLUHUB, KOHIOK OM OINGOU KINOYONAN: KOLAM TIUNG-TIUNG, TENGHILAN TADAUWULAN: 03 GAMOT 2020 TIMPU: 9:00 DOUNGOSUAB – 3:00 SOSODOPON BONTUGAN: RM3,000.00 TUKAD KODUO: RM2,000.00 TUKAD KOTOLU: RM1,000.00 KAAPAT: RM700.00 KOLIMO: RM600.00 KOONOM: RM500.00 KOTURU: RM400.00 KOWALU: RM300.00 KOSIAM: RM200.00 KOHOPOD: RM100.00 RM150.00 PURALAN BOROS PANGADANGAN NGARAN KINASIP ROMUTO: 012 - 334 XXXX YURAN KAAMPAYATAN


10 195 Kaban Surat 32, Kampung Konunukan, 12345 Telupid, Sabah. 8 Ngiop 20 c c Kumaa tambalut ku, Robert Lee. Okuro-kuro no habar nu? Alansan do olidas ko miampai paganakan. Siou tu alaid oku no au nokoromut dia. Kada no papaatod do WhatsApp kumaa doho tu aiso o piromutan Internet hiti id kampung ku. Otood oku soira nokoilo do ia nga orohian do magapon. Ohiakan o ginawo ku dii susui nu minongoi tanud do tapa nu magapon hilo id rahat. Atukoi, ongolumis tomod i tongogambar pinatahak nu doho! Asaru oku magapon hiti id kulam id doros do walai dahai loolobi no soira ahagak pomusarahan ku. Haro apat o kulam sada di tapa ku poindoros do walai dahai, tolu kulam do tagayo om iso kulam tokoro. Ii nopo tolu kulam nga ukaban dahai kumaa tulun do suai i orohian do magapon. Ko’uu’ukab di wulan nakatalib. Bobos no omura o pambarai tu RM5.00 no do sanjaam. Kogumuan nopo sada hiti nga sada patin om tilapia. Sada nopo di aapon nga poiduon kawagu hiri id iso kulam do suai. Poinsodia nogi o tapon i milo sandaan nga sompori-pori migit do tupan. Kawasa nogi do bolion dii magaagapon i sada aapon diolo. Baabaino nopo nga ukaban o kulam diti montok magaagapon mantad labus ontok Tadau Kukuak om Tadau Tiwang. Baabaino nopo nga okuri po tulun korikot mongoi pagapon do hiti. Au kanto oilaan do tongotulun o kinoyonon diti tu osodu mantad kakadayan. Poingkuro po, ii nopo i nokoumbal nokorikot do hiti nga monginduo rumikot. Kohiok kinoyonon posorili do hiti. Haro bawang oniting o waig do poindoros. Soira apaasan do magapon, kawasa mongoi pimpodsu hilo id bawang. Milo nogi modop tu haro walai toodopon winonsoi mantad poring. Wookon nopo nga orohian do momukiim toomod tu haro kinoyonon di odundung om arantai. Atukoi, ogumu kopio susui ku dia! Osonong daa nung kopimpanau ko hiti id kampung ku do insan tadau. Magapon kito gisom do ababasan. Haro nopo kosiwatan, monuat oku kawagu surat kumaa dia. Tambalut nu, Lukman Simbaro’ ponguhatan sumusuhut. (i) Ihumo’ ayat ponuhuan om ayat kotigagan mantad surat. (ii) Potolinahaso’ nunu i kohiok id kinoyonon pagapanan tumanud do surat. (iii) Polombuso’ suul i milo wonsoyon di sanganu do kinoyonon pagapanan diti mooi do lobi ointutunan om koburu o kinoyonon pagapanan dilo. (iv) Pomonsoi iso pibarasan toniba miampai momoguno ayat ponuhuan om ayat kotigagan. B Basao’ surat miampai kolooloyuko’ di kosudong.


10 196 Maamaso di Harry om tongotadi disio mogiibooboros id solui do walai diolo kokomoi piboi’an magapon i nokito diolo id WhatsApp. Harry: Suhuo’ tokou i Aman Ganesh mongoi tanud diti piboi’an magapon rahat taralom. RM55,000.00 o tangad montok bontugan. Roland: Atukoi, apagon kopio daa. Au oku otumbayaan katama i Aman Ganesh mampayat do piboi’an dino. isio, orosian sumakai kapal rahat. Nonggo pohoroon piboi’an dilo? Harry: Hilo id Pulau Layang-Layang. Poonjuron kopihondot do abaabayan Labuan International Sea Challenge. Jerry: Tikid toun poonjuron piboi’an diti. i tambalut ku mantad Taiwan di toun nakatalib tu nokolimbou do tukad kotolu. Sinta: Tambalut nu i nakatanud minuli hiti id kampung tokou di ontok Tadau Kaamatan? rinanggou, luung-luungan tokou disio. Irina: Oo, i Li Jie ngaran disio dii. tokou katalad disio, timbang pokilok no i Jerry katalad di Li Jie. Roland: Isio nogi ii. Isai no milo mampayat do piboi’an dilo? Harry: Isai-isai nopo nga kawasa. Oponsol nopo nga kabarai yuran kaampayatan do RM500.00. Irina: Apagon nogi kopio yuran kaampayatan. Harry: Apagon tu okon ko’ mogiigion pogun tokou no mampayat piboi’an diti. Au oku nopo asala, bontugan nopo piboi’an diti di toun nakatalib nga songulun mongiinginsada mantad Jepun. Jerry: Au nopo songkuro abaal do magapon id rahat taralom, kada nogi ongoi tanud. nopo, aiso aanu-anu. Angabaal ngawi do teknik magapon i mampayat mantad labus pogun. Roland: Au nopo oubas sumakai kapal rahat om magapon rahat taralom, tumomod no . Kada nogi suhuo’ i Aman Ganesh mampayat diti piboi’an. C Pongoo’ pibarasan momoguno tukadan di kotunud. 5.3.1 Mogibooboros montok popotolinahas komoyon do isoiso: (i) tukadan. 1. Patayado’ tukadan i nanu mantad pibarasan om potolinahaso’ o rati. 2. Poingkuro abaabayan piboi’an magapon id rahat taralom kaanu popoburu ekonomi pogun tokou?


10 197 Magasak Mogiigion nopo i poingion id doros do bawang nga mandad-andad orikot timpu magadau. Soira orikot o timpu magadau, mogiupakat o mogiigion id kampung do magasak. Poindalanon o magasak ontok timpu magadau tu okoro o waig do bawang om oruhai mamarasak. Magasak nopo nga iso karaaralano’ manganu suang do bawang miampai powolihon o koluyungon do waig. Mantad dii, kinoyonon nopo di oduya asakon nga id pirapangan do bawang. Ii nopo nga mooi do osonong poposombulu koluyungon waig do bawang. Pilion nopo asakon nga koluyungon di lobi okikip om okoro o waig mooi do oruhai opongo monompin om mamarasak. Kouyuuyuo’ bawang ponong sarayo i ogumu watu oduya tionon do mamaamasi tongokoro i mangaangakan do rongilut. Mamaamasi waig nopo dii nga kaampai no rokot, gipan om turongou, i kosudong kopio wonsoyon do bosou sada. Koubasan nopo tumimpuun do magasak nga di osuab po. Mogi’uu’uhup ii mogiigion popoundaliu om poposombulu koluyungon waig do bawang. Pogitimpaktimpakon do mongulud ii tongowatu. Sonsongon momoguno roun do kayu id pogiolitan dii watu mooi do au kalabus o waig. Nung kakal do haro waig do kalabus, tompinon ii momoguno lagit. Kokiikitanan do bawang soira narasakan Koluyungon waig do bawang pogulu arasakan 4.3.1 Mogihum koilaan kokomoi toilaan sandad tinaru id: (ii) tungkus koilaan. A Basao’ om iloo’ karaaralano’ magasak. KOLUMISON BOROS


10 198 Naamot popoulud watu montok popoundaliu koluyungon waig do bawang, ii nopo wookon nga momonsoi hubang. Hubang nopo nga waig polingkabung hiri id disan koluyungon do bawang di rasakan. Atalaban o sada id hubang diti soira masak-rasak i waig. Oligon do watu om pataanan do bubu montok manganu sada di naandon id hubang dii. Ii nopo di pogulu po, momoguno nogi yolo do tubo mantad guas do kayu. Tuboon nopo nga hiri id botung-botung di aralom o waig om au dii arasakan. Gunoon nopo monubo nga puun tambaau toi ko’ gura. Poingkuro po, baabaino nopo nga au nodii momoguno tubo tu kikopurimanan nodii o mogiigion do kopunso ii do mamaamasi id bawang. Koubasanan magasak nopo nga kaanu popisompuru mogiigion id kampung. Suang do bawang nopo di naanu nga potimungon pogulu adangon pointikid-tikid do paganakan id kampung. Nosiliu o aktiviti magasak diti sabaagi iso karamayan i monimung toinsanan mogiigion. Mogiigion nopo di nokopomogun-mogun no hilo id kinoyonon do suai nga muli id kampung ontok do magasak. Soira masak-rasak o waig do bawang, sumisip i tongosada hiri id watu. Mogiuhup no kawagu i tongotulun montok momolungkab om popoundaliu di tongowatu. Gunoon o siud montok mangawang om manganu di sada i mongoi sisip id watu tangagayo. Milo nogi puruton toomod i tongosada tu narasak no o waig di bawang. Momonsoi hubang Mongokog Asil do minagasak


10 199 2. Simbaro’ ponguhatan tumanud do teks. (i) Soira poindalanon o magasak? (ii) Nokuro tu oduya poindalanon o magasak id kinoyonon pirapangan do bawang? (iii) Potolinahaso’ karaaralano’ poposombulu waig do bawang id kinoyonon dii asakan? (iv) Poingkuro o abaabayan magasak kaanu popisompuru mogiigion id kampung? 3. Pibarasai montok monolinahas rati do boros id siriba. Pabantao’. 1. Uludo’ laang do magasak tumanud kotolinahasan id potikan. Momili kinoyonon do bawang di rasakan. mongokog momuhu sada Monompin Momolungkab Suang do bawang Poposombulu koluyungon Milo nangku silihon o magasak sabaagi produk podtuongisan?


10 Teknik Sakura nopo nga teknik monguyad id ponuatan pinointutun di Munsyi Mohd Salleh Hassan. 200 1. Imuayai karaaralano’ monguyad tonsi do ponuatan momoguno Teknik Sakura. Mompus-ompus koonuan do sada Kounalan Kinoyonon podtuongisan Momombon do Bawang Momogompi kinoyonon posorili Pisompuruan do mogiigion Kasakag o sada B Imuayai grafik tulang sada id siriba. Tonsi/Ponguhatan: Bombon sabaagi kinoyonon podtuongisan Tonsi Bawang di nobombon nopo nga milo silihon do kinoyonon podtuongisan. Nuyadan Mogiupakat o mogiigion id kampung montok momombon do bawang. Timpu nopo bombon nga tumanud kosinggawaan do tulun kampung miagal ko’ limo toun. Bawang nopo di nobombon nga ogumu o sada okito sangkaau-kaau. Poomitanan Poomitanan nopo bawang di nobombon om nosiliu kinoyonon podtuongisan nga Bawang Moroli hilo id Kampung Luanti, Ranau. Pomolingkuman Mantad dii, bawang nopo di nobombon om ogumu o sada nga kagayat do tutuumombului rumikot. nunu isai soira nokuro


10 201 2. Uyado’ tonsi id siriba momoguno Teknik Sakura i nabalajaran dikoyu. 3. Pomonsoi ponoriukan labus kalas kokomoi popoburu projek akuakultur maya media ICT. Mompus-ompus koonuan do sada. Momogompi kinoyonon posorili. Pisompuruan do mogiigion. Teknik Sakura nopo nga karaaralano’ monguyad do tonsi momoguno boros pongudio isai, nunu, soira, nonggo, nokuro om poingkuro. Aiso pongonuan do waig Faktor Monokodung Faktor Mangantob 4.4.2 Papabanta do koilaan di notimung miampai momoguno do media ICT. Uhu: Popoburu Projek Akuakultur Poindoros do bawang


10 Kanou Mongilo Kawo Sada Kawo Sada id Waig Aanau 1. Mantad gambar id sawat, potolinahaso’ poingkuro popoburu ningkokoton ponginsadaan id pogun tokou. Pabantao’ iti maya Gallery Walk. Kawo Sada id Waig Oosin 202 PONGINLUUBAN Sarawi Siakap Sinsilog Kerapu Tilapia Tenggiri


10 Kinalantayan Koburuon Ponginsadaan Pogun Sabah. Moningolig Ponginsadaan id Bawang (Bombon) 2. Pibarasai kounalan do bombon tumanud di nakatayad id sawat. Poingkuro bombon popoingkawas ekonomi do tulun tokou? Atag pambalajaran Think-Pair-Share. Okito o wonsoyon tosonong do Longkod Poginsadaan Sabah id pialatan tulun ginumuan maya piuhupan tabaal kokomoi moningolig, monginsonong om monoina ponginsadaan id bawang. POPOBURU DO BOMBON 203 Sipoot magapon (oponon om poiduon) Papadagang do sada Ponginadapan Podtuongisan


10 3. Pogibaabarasai karaaralano’ momoguno do kakamot i gunoon montok monginsada id bawang tumanud gambar id siriba. 4. Ponginsadaan moden momoguno pukot tunda nopo nga haro kosonongon om haro koluhoyon. Pogibaabarasai id tinimungan. Imbaso’ QR Code montok manganu idea. 204 Tundalo Siud Bangkala Borusat Bakaang Monginsada id Bawang


205 POOMITANAN PONGUHATAN PINLUDAAN PONGUHATAN PURALAN BOROS 1. Patayado’ tolu boros ngaran koizaai om tolu boros ula mantad potikan id siriba. Pomonsoi ayat momoguno boros nakatayad nu dii. (12 marka) 2. Frasa di ginorisan nopo nga haro o pointopot om kasala. Nung haro kasalaan, posuato’ frasa pointopot toi ko’ dolino’ kawagu nung aiso kasalaan. (i) Oniting ilo waig do bawang nung kakal do potindohoi id posorili o talun. (ii) Asapou tutuumombului mantad labus pogun mongoi indakod do Nulu Kinabalu. (iii) Mintuhun dilo korita topurak hiri id ponsiba talun-alun gama naauk i papanau. (iv) Ounsub o tulun ginumuan do mogkikit sundung po nokoingkawas tomod o gatang do kanggan ngawi. (4 marka) 3. Onuai posugkuan o boros id siriba sumiliu iso boros maan om iso boros ngaran. (i) tinduk (ii) ralan (4 marka) 4. Ponuat iso pangaan momoguno do toinsanan tukadan id siriba montok popokito rati dilo tukadan. (6 marka) Gana podtuongisan mongowit ogumu kounalan kumaa ekonomi pogun tokou. Nakangaran do pogun tokou nopo nga olumis kokitanan om poimbida mantad do pogun suusuai hiti id pomogunan. Kinoyonon di kohiok miagal ko’ Taman Negara Kinabalu, Taman Negara Tunku Abdul Rahman om ogumu po kinoyonon do suusuai. Ogumu sandad posorili di olumis kokitanan. Okon nopo ko’ kohiok ginawo tombului id pogun sondii nga ogumu tutumombului mantad labus pogun do mongoi tombului id kinoyonan diti. Kaanu monguhup o gana podtuongisan diti popoingkawas ekonomi tulun mamasok soira kohompit id gana pongindopuan miagal ko’ momonsoi tinunturu, papataran do taakanon kumaa tutuumombului om suusuai po. Toinsanan koburuon dilo kaanu manahak liwang pakarajaan kumaa mogiigion id pogun tokou. monggom ninipot kosiop do langau momobog bolobou


206 PINLUDAAN PONGUHATAN PAMAHAMAN Tolinahaso’ mamarati sisindiron id siriba om simbaro’ ponguhatan sumusuhut. Nung Kikosiwatan Oku Gumuli Nung kikosiwatan oku gumuli timpu poimpasi po i odu mokisusui oku kawagu tangon di Yanak-anak i au ku pinusou di pogulu momurimon ponontudukan poinsisip tumanud oku daa di aki papataan do kasip toi ko’ mongundalo hilo id bawang puhawang do sandad posorili taakanon i au minog gatangon do tusin nung kikosiwatan oku gumuli timpu poingkakat po i ina pusohon ku sontob pongunsuban monopot do balajar iningon ku pononsunudan di apa mimparagat om otoboi tu au rumikot toomod o tataba osongulunan podii monoguang koposion mawor-hawor mogihum do sondihon natagakan do sunduan poimpasi sosol ku mompus-ompus nung kikosiwatan oku gumuli monimpuun kawagu timpu nakatalib powonsoyon ku daa ii nooluman ku Rusinah Sinti, Ranau


207 1. Nunu rati boros poingkakat id langod koduo do sisindiron? (1 marka) 2. Nokuro tu kopuriman daa i sonsuat do sisindiron diti mokinongou kawagu tangon di Yanak-anak? (2 marka) 3. Nunu pason di tina di sonsuat id sisindiron maamaso po disido poimpasi? (3 marka) 4. Nunu orotian nu mantad potikan sumusuhut? (3 marka) 5. Potolinahaso’ tonsi mantad langod sisindiron id siriba diti. (3 marka) 6. Posuulo’ ralan montok popoinsonong do koposion tumanud do sisindiron. (3 marka) puhawang do sandad posorili taakanon i au minog gatangon do tusin osongulunan podii monoguang do koposion mawor-hawor mogihum do sondihon natagakan do sunduan poimpasi sosol ku mompus-ompus


208 PINLUDAAN PONGUHATAN MONGINTIGAS DO POTIKAN Basao’ teks id siriba om ponuat do iso pongintigasan kokomoi do laang papasarabak sunduan mupus do pogun id pialatan mogiigion id pogun diti. Ninaru nopo pongintigasan nga pikiikiro 120 patod boros. Milo nogi momoguno boros sondii miampai au popoundaliu rati do teks. Okito o kinoinsiribaon sunduan mupus do pogun id pialatan tulun ginumuan baabaino diti. Au no apadul o sunduan mupus do pogun soira ogumu momili mogihum do kousinan tu opurimanan diolo lobi oponsol id koposion. Soira agangau mogihum do kousinan, olihuan o tonggungan sabaagi mogiigion di nakagabas. Au dii manaandak om monginonong do tadau kinagabasan, dohulu po popokili bondira pogun soira orikot tadau kinagabasan. Ogumu i milo powonsoyon mooi do au atalup sunduan mupus do pogun. Wookon nopo nga pasandadon o sunduan diti mantad tangaanak po.Tangaanak nopo nga miagal kain topurak om molohing no momowotik dii. Soira opunangan om karati o tangaanak, kotilombus o pomusarahan diolo montok popokito sunduan mupus do pogun gisom kagayo yolo. Oponsol iti montok mongilag kowoowoyoon di asanangan do paparaatraat do pogun sondii. Sunduan mupus do pogun milo nogi pasarabakon maya aktiviti kurikulum om kokurikulum id sikul toi ko’ id universiti. Tumorodok miampai minsingilo om monginonong o tangaanak do sunduan mupus do pogun soira poinsuang id nuludan mato balajaran id sikul. Soira poia’on om minog no haro panaasan mooi do mongilo rontob do pinggisaman tangaanak sikul id gana diti. Kalansanan daa soira kalabus tangaanak mantad sikul, nakasandad no koilaan diolo kokomoi sunduan mupus do pogun. Agayo waya do media massa kumaa tulun ginumuan. Mantad dilo, kosudong kopio nung popoindalan o porinta kempen montok poposindak sunduan mupus pogun maya media massa miagal radio om televisyen. Soira kokito pinsingkanaan di kohiok do ginawo miagal ko’ Bukit Kepong kokito yolo kagarason tongosuusumangod soira moningolig do pogun mantad piipiro koimaan tangaraat di mamaraag do kotoronongon do pogun. Suai ko’ ii, kokito nogi tulun ginumuan do nunu i minog powonsoyon sabaagi mogiigion id pogun diti soira haro i mamalid do pomusarahan kokomoi sunduan mupus do pogun. Milo nogi puru porinta popoindalan piipiro abaabayan id kampung-kampung toi ko’ id taman kawalayan. Miagal poomitanan popoindalan aktiviti soira orikot tadau kinagabasan mooi do ogirot kasari piuludan id pialatan tulun ginumuan. Suai ko’ ii, minog nogi papaharo forum antakan dii i kohompit o tulun ginumuan om piipiro puru kotinanan do porinta montok mogiolon-olon toilaan kokomoi pogun tokou. Sunduan mupus do pogun okito maya tongomomuruan do pogun di pogulu. Maya do karalanralano’ diolo momuruan gisom nakalantoi om nointutunan o pogun tokou di nakagabas om otoronong. Momuruan di mupus do pogun manahak pokitanan di osonong montok


209 tulun ginumuan. Loolobi mantad tulun di luminubuk montok moningolig do pogun. Nung aiso yolo nga au tokou kaanu kagabasan om mion id pogun di otorong. Kinolubukan momuruan om susumangod di pogulu, minog no pusohon tokou miampai popokito sunduan di au miduo ginawo montok pogun diti. Montok no dilo, upuson tokou pogun miampai aiso kotingkadan. Sunduan mupus do pogun oponsol montok koburuon do pogun mooi do kotopong o naangayan miagal pogun do suai. Nung au pasandadon o sunduan diti atagak o kointutunan sabaagi mogiigion di mupus do pogun sondii. PINLUDAAN PONGUHATAN PONURATAN KARANGAN Ponurat do karangan kokomoi iso mantad limo pongudiaan id siriba. Ninaru nopo karangan nu nga au okuri ko mantad 300 patod boros. 1. Kopihondot do Toun Tumombului Kinoyonon Podtuongisan di Olumis id nayatan watas nu, nopili o kampung nu sabaagi kinoyonon di ngoyon tombuluyo’. Panaahak piipiro laang minog posodiaon montok mamaramit kotombuluyan diti. 2. Ingkuri tokou no korongou susuyan dounggulu-gulu. Polombuso’ carama kumaa tangaanak sikul kokomoi Koponsolon do Tangon Kumaa Sukod Wagu do Timpu Diti. 3. Ogumu wonsoyon tangaanak i katangkabo tongomolohing om mongingia’. Wookon nopo nga oimbayat yolo mantad kinoburuon do teknologi dinondo miagal ko’ telefon kandai. Potolinahaso’ poingkuro telefon kandai mongowit kowoowoyoon di au osonong id pialatan tangaanak sikul. 4. Piuludan id pialatan tulun ginumuan oponsol montok manamong kotoronongan id isoiso kampung. Nokuro tu minog do gompion tokou sunduan piuludan diti? 5. Panahak do susuyan i kosudong do tukadan saalom ngompu.


210 Awang Sariyan, 2015. Tertib Mengarang: Asas Retorik Untuk Pelajar dan Pendidik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kamus Bergambar Bahasa Kadazandusun-Bahasa Melayu (Edisi Murid Tahap 1), 2015. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kementerian Pendidikan Malaysia, 2008. Puralan Boros Kadazandusun id Sikul. Kuala Lumpur: Bahagian Pembangunan Kurikulum. Kementerian Pendidikan Malaysia, 2018. Dokumen Standard Kurikulum dan Pentaksiran KSSM Bahasa Kadazandusun Tingkatan 4. Linah Bagu dan Victor Baga, 2017. Lilihis Tinungkusan Tinaru Dusun. Tuaran: Institut Pendidikan Guru Kampus Kent. Minah Sintian (Editor), 2015. Tumangkabo (Antologi Cerpen Kadazandusun). Tanjung Malim: Muhibbah Sales & Service. Minah Sintian, 2015. Perkahwinan Etnik Kadazan Dusun Tradisional Suatu Perjalanan Adat. Tanjung Malim: Universiti Pendidikan Sultan Idris. Mohd Hamim Rajikin, Baharudin Omar dan Suhaina Sulaiman, 2015. Pemakanan dan Kesihatan. Kuala Lumpur: Muhibah Sales. Mohd Hanafiah, 1980. Buat Duit dengan Ikan Air Tawar. Puchong: TrueWealth Sdn. Bhd. Norsa’adah Bachok, 2015. Gaya Hidup Sihat Mengatasi Obesiti. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Panel Penulis, 2018. Adat Resam dan Pantang Larang Suku Kaum di Sabah. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Rozita Buyoh, Jane Wong Kon dan Veronica Petrus Atin, 2017. Proses dan Fungsi Pengimbuhan Awalan Kata Kerja Terbitan Bahasa Kadazandusun: Fokus, Masa Aspek dan Ragam. Jurnal Bahasa, Pendidikan dan Sastera, Vol.8. Issue 1. Tanjung Malim: Universiti Pendidikan Sultan Idris. Rukayah Aman, 2008. Tanaman Berkhasiat Ubatan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Teng Ching Sing dan Wahiza A. Wahab. Panduan Penjagaan Ikan Hiasan dan Akuarium. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. TINAYADAN RUJUKAN


211 alabung – osonong sinunion akandai – oontok alampayan – oponu alangkas – ogirot apakot – osusa apangara – ogulian apangkal – osusa apantod – ogirot asaladan – osolianan atangkabo – mondom-hondom bohiton – boroson gagahai – ralatan gakit – bangkar gama-gama – wonsoi gumanggarau – tumongob humali – dumala imurion – imuayan iriton – untotorion kabaahan – kabaalan poimbida kabantung – kangaran kalambai – katalib kanggan – mogisuusuai kakamot kawasa – obuli kinalantayon – kinogompoton ko’uu’urolos – kopopoosik koburunsut – korutum kogolingan – olihuan kogura-guraon – koguyu-guyuon kohudsu – nokosiwot koinganaan – nawayaan kolimundukon – kinorikoton bobos takawas kolinsigon – koundolihon, kosiwatan kolopu – kotipu kopidundung – kopisahau kopikorumo – kopiboros kopionit – kopiulu kopitayung – kopitoning kopongikum – kotingayam kopongudsayan – koponguyadan korumbakan – karaagon kotolinsunudan – kotolimbuson koturobpus – otolinahas do orongou o rolou kreasi – asil kreatif kunsung – peria linomus – koruhayon londudu – kulaut tonipis id soibau luyud lumpadang – waig di minonigoo’ GLOSARI gumayo magampahu – manambarana mamaamadung – mamajak mamadul – momoduli mamajak – insanan do momoli mampayat – tumanud manaanapanai – momuumuruan manapa – moniwal do boros mangaung – kawo kayu miangkait – miigit do longon miarat – miangat milumaag – misuau miningkolunang – mamaamain minluda – minsingilo minonongodou – mantad doungosuab gisom doungsosodopon minsimpuk – koguraon minsawat om minsiriba misuku – mipurintod mogilin – mamantang doungkosusuan moginum – monginum tiinumon di kaauk mokidakut – mogihum do lagit mokoingompokon – kinolimpupuson momiadang – popiirad momiro-miro – mangamot-kamot momirubat – papataam momolundun – momodoropi momolupu – moboros taraat momorolohon – monimbongol momoroloi – manganu miampai popotunui longon momorun – momonsoi momugas – mongidu momunso – managak monginsasamod – poposonong do ginawo monginsir – koguragurawo’ soira manganu lagit monginsumadon – papagayo tangaanak mongipop – mongilag mongumolig – manamong monguhub – pasalahon id paha mooi do ouhub do tapui monigog – laang do momolingos mongombiu – monurut mongubo – monorob monimban – poposuai monompipi – popisuai, popitobilang


212 GLOSARI mudsarak – mungkaya, murias naakalan – noudutan naandon – naambanan/natalaban nabagalan – norungadan nakahapak – nokotoning nakapagag – nokotigowo nakawalun – nokorundun napalan – nowonsoi mantad napalus – natanggayan do waig nasaga – nokosokodung nokobungou – minomorutum nokokikang – nokotuo nokolibpak – nasaug nokopisan – nahadan nokotompisal – nokonsusuya nokunamaan – norubaan noolitan – nasaalaman nooluman –noolingan nopihadsa – tulun di au kosongkuro/nakakung nopung – panahak kusai di manansawo kumaa paganakan do tondu norubpuan – nokotimung id iso kinoyonon notibanasan – nokopuriman notonop – nobulungkut notonu – i okodou nosiliu waig nouru – nadalaan noyomutan – naramasan nupayaan – nabatasan obinsibag – obingkaus o tinan obolotok – au otingkod do mimboros obugir – orongit/ogulot oduya – kosudong oholian – nadalaan oimayaan – osuayan okikip – okoro kinoyonon okudurung – kawo tuni tologod olokot – odomut olunggui – osusa ginawo opihoi – olomok, au ogirot opogot – aparu osimbayan – kikoliwangan otimporon – kotindohoi otonduli – koguli miagal di timpuuni otuluk – oumboyo ouhai – au apangkal ousung – araat pamaamasi pamarait – pomolohou piimanan – angkabon piolitan – kogisaman pirau – tiku/pitikuan pisongkiwalan – pitorian pisuayon – pihibason poimbilang – au po nakasawo poimpuli – pointongkop poinglodtut – pourolou polingkabung – waig do pointimung polumpung – tana noolu-olu, pulou pongundadait – ngaran pomolohou toomod ponoro-sorohon – kosorou kawagu di nawayaan popisumbol – popitangob popobilid – proses manganu om popoopi do lagit popologos – poposimbayan popouhai – poporuhai, poposonong popouringkau – papagangau potounda – poposodia potunud – boyoon do isoiso abaabayan/ koupisan pourodus – kouyuuyuo’ turos do tumogod rabuk – pamalabung/baja radsi – gandas tongokoro rarayou – mangasab/taasab rinombung – alabung rugut – poyanan mantad poring rulud – garis montok kolohison rumuhuk – kumaa ponong id siba sagar – serat siamut – rinomos sumulok – musui bawang kumaa ponong sarayo sumunsung – au tumanud tandiadi – hiis polombuson ontok mongoi panau tataba – lumaag id koposion timpak – id sakai tintingabai – paranggi tipurinding – tingolig tobinsuru – kawo susumuni di kohorob om kosulu toud – koulayon do waig tubo – pamatai sada tumungok – tumimpuun usug – monubu-subu wawaal – kayu wonsoyon do walai


213 INDEKS badi 86 bangkur 52 bolotok 14 bombon 74, 192, 200, 203 boros kisuang 159 borusat 157, 193 cukai 86 gumuyu winoun 65, 75 harmoni vokal 23 hiis 96 huminodun 39 kadaaton 158 karnival 168 katanaan 138 kaunselor 26, 154 kinotuan 45, 52, 172 kinoulitan 136 kobog 86, 97 koindangan 104 koinusan 95 kokobunan 95 kolumpisau 17 koonduan 92 kousinan 92, 94 kukul 42 kulintangan 35 lamba 122 linasu pomogunan 102 lompozou 91 lumohing 102 lumoput 103 magasak 197, 198 mamaamadung 94 mamaamasi 185, 190 mamaragang 177 mangawol 91 modal 94 mogilin 58, 59 moginggat-ginggat 3 mongoi panau 15 monigog 156 monoina 87 91 monongkiala 94 mora 2, 43 nopihansa 153 nutrien 90 oulit 42 paha 172 pais 52 pirok 33 pogkookoruya 127 poniop 84 ponugku 12, 23 produk 11, 85 puawang 35, 96 rabuk 106 radsi 43 rahat 186, 190 rinapa 23 rinomos 48, 106 rolok 138 rondogung 36 rutum 52 sada ponginlumis 187, 188, 189 sakot 52 sigup 25, 28 simptom 47 sinawaan 173 Siwot Dalan 156 sogumau 59 sokot-sokot 93 sunduan 32 sunduk 50 taala’ala’ 2, 122 tandiadi 16, 18 tangad 86 tinggono 96 tingkang 92 tintingabai 163, 175 tinunturu 92, 93 tipus 30 tobugir 56 tomboriud 103 topos 28 towolon sigal 93 tuai 86 tungkus koubasanan 6, 8 tusin 89 tutuumombului 167 unduk ngadau 38 vokal tanaru 43 walai otomou 105 wotik 128


214 1. Taala’ ala’ Mamantang. 2. Sundait Ponginiba Tanawau. 3. Oponsol do Potindohoyon o Tungkus Koubasanan Id Timpu Moden. 4. Tandiadi. 1. Piombolutan. 2. Unduk Ngadau. 1. Piramid Pagadangan Taakanon. 2. Kiaton. 1. Ponurubungan. 2. Poposindak Kinoyonon Posorili do Sikul. 1. Pongindopuan id Gana Polositik. 2. Tinggono. 1. Pionitan Waya Walai Otomou om Kinosimbanon Kouyuuyuon do Pomogunan. 2. Ka Di Winoun. 3. Andayayong. 1. Taala’ala’ Pomusorou Tanaru. 2. Sinding Pomusorou Tanaru. 1. I Billy. 1. Pomutanaman Polikultur. 2. Koposion Moroorobuat. 1. Projek Momonsoi Kulam. 2. Magasak. Hiss Sundait Pisiwalan Hiis Sinding Sinding Rancana Hiis Ponurubungan Rancana Rancana Hiis Rancana Sisindiron Hiis Taala’ ala’ Sinding Susuyan Toniba Rancana Rancana Sinding Rancana Rancana 2 4 6 16 22 38 42 52 62 64 84 96 102 116 117 122 137 143 162 180 186 197 UHU KAWO BOLIKAN TINAYADAN DO AUDIO UNIT 1 UNIT 2 UNIT 3 UNIT 4 UNIT 5 UNIT 6 UNIT 7 UNIT 8 UNIT 9 UNIT 10


Click to View FlipBook Version