I-was-born-to-be-yours-Blue-Digital

seated at the back seat, “I said those exact same words to the Tagalog man leading the
Ilaga on that exact same spot, holding the torch up for them,” he stopped himself from
crying again, for he had resolved to tell them everything, every small detail of the atrocity
he had been party to.

It was difficult, but somehow as he did so he felt unburdened. Guilt had weighed on
Joseph’s heart for four decades like a stolen gong on the back of a poor man’s horse.

“There we have Marcos, the president of Manila, who is waging a pangayaw against
the Allah worshippers, and he is not only bringing in constabulary men, he is arming the
common Christians here, and they have formed these horrible groups who call themselves
Ilaga, busow-worshippers who collect human ears. This is not how we used to do pangayaw,
Oto, yes because the pangayaw that the Americans taught the presidents in Manila involves
trying to make people not involved in the fight kill your enemy’s race – innocent people
killing one another, it is abhorrent son. But today, you too have been part of it. The men you
have guided to the house of Tumutulong and Faridah Galaw have gone there to kill them,
right now they are probably hacking them to death, even the young boy. You have helped
them kill our friends. Oto, you held the tinolesaa to give them light. We flee to Balabag now,
for we know the Ilaga and the PC will frame us, but we must never forget that you have
helped kill our friends.”

He was just a little boy, but the old man told him exactly what had happened. Had this
been part of his father’s wisdom? It made him bear this guilt for decades, perhaps as an
act of contrition. But it also made sure he remembered everything clearly, clear enough for
when he was called upon to tell the story.

“We used to live near here, “ he explained as they made their way further towards Perez.
“That early evening the men came at our house, asking for the directions towards Paidu’s
property. I was just seven so I had no idea where that was. But my father was an Obo
Monuvu man with the most traditional upbringing, and he was raised thinking that when
someone came at your doorstep like that seeking help, honour dictated that you help him.
So he instructed me to guide them to the house of auntie Ridang, the kind Muslim woman
who became my mother’s friend, and to whom she had some time ago sent me to bring
Lahadda.”

Kurt was too distraught to ask what Lahadda was.

“Your father did not suspect what was going to happen?”

101

“No, he could not have,” said Joseph. “The man who spoke to us did not bring any
weapons with him, and the Galaws were a very friendly family, it would never occur to
anyone that people would try to hurt them.”

“Ay, Allah is still in this world,” said Iyang from the backseat, Mashallah for these two
young people. “In those days it was so easy for those who were not Muslim to see us as less
than human. That Garaya wanted my land, my sister’s family was in the way. Alhamdullilah,
for you and dong Kurt are in this world, Joseph, to have seen that we are still human.”

Kurt sniffled as he drove on, his face heavy from the crying in auntie Iyang’s house.
He had not been to Perez in decades, and he could hardly recognize it. he had a vague
recollection of this road before it had been cemented, as well as the rural wilderness that
constantly threatened to engulf it, but no more than that.

“It is good that we have you to guide us today,” he said to Joseph, his voice very nasally
from the crying.

“Okkoyoy, sir Kurt, I had guided those men that night up this path, now I am still guiding!”

Auntie Iyang gave a giggle. “But this time, Joseph, you are doing the right guiding. For
you are guiding us, who come to remember them.”

Joseph took the old woman’s hand and cried on it again with remorse. Auntie Iyang
rubbed his head to console him.

They had reached the juncture with the sloping road to the left leading to the baranggay
centre. Joseph told them to continue forward, going further into the remote baranggay.
Right, left, right, and left again, and the road became more and more difficult. At some point
the cement stopped, and the car struggled to surmount the road as it became something
like a dried stream bed.

Finally, Joseph bid them to stop near a small hut standing at the edge of a rubber grove.

“We go down here,” he said.

As they went down, a half-naked man came out from the hut to see who they were. The
man saw Joseph, and he smiled. As Joseph approached him, they started speaking in rapid
but sophisticated language Kurt guessed was Obo Monuvu. Kurt assisted auntie Iyang as
she alighted from the back seat.

102

“Sir, my cousin, Herbert Umpan, ‘said Joseph to Kurt. “This was your farm,” he gestured
up the rubber trees, “your father sold it to his father.”

“Moppiyon mappun sir, your father was a very nice man,” said Herbert, “He insisted on
selling it to a native.”

“Just call me Kurt, bay. This is auntie Rawiyah Hashim.”

“Ay, I knew your father, ‘dong,” said Iyang, shaking Herbert’s hand, “I remember you
as a little boy.” She looked around, overcome with emotion. “Ay, it’s been so long, I have
neglected my farm here!”

“It’s no surprise that you did, auntie,” said Kurt sombrely, “you were going through a lot.
But come, let’s see it.”

Kurt assisting the old woman, the group (including Herbert) trudged through the cover-
crop of ferns and grass Herbert kept ankle-deep under the rubber trees.

After some walking to the end of the rubber grove, they reached a small clearing, which
started a slightly downhill slope. Near the edge of the clearing was what looked like a plot
enclosed by a mossy concrete balustrade. Next to it was a coconut tree and another tree
Kurt could not identify. At the foot of this latter tree was a thick shrub that looked like
lemongrass.

At this sight of this all Iyang gave a gasp of surprise.

“Oh it is so well kept!” she said tearfully, looking at Herbert, who just smiled but pointed
at Joseph.

“I grew up seeing him and uncle Salomay maintaining this place.”

“Oh why did you not say, Joseph!” and forgetting Muslim decorum, the tearful old woman
embraced Joseph, who was also quietly crying.

“You have to forgive us, “ said Kurt jokingly to Herbert, wiping a tear, “we”ve been crying
all day.”

“I think I’m getting teary eyed myself,” answered Herbert, “I grew up with stories of this
from uncle Salomay.”

103

“Oh this is so lovely,” said Iyang, looking around, “Back then,” she said to Kurt, “the grass
around here would reach the waist if Tumutulong was lazy.”

“But I vaguely remember we loved it because I and Salic would catch spiders from the
grass,” and the sudden recollection stung him as he realized Salic was murdered here.

“There, where they are buried, that was where the house used to be,” said Iyang,
pointing at the balustrade enclosure. They walked slowly towards it.

“Subhanallah, it was horrible,” she started, the younger men all listening to her (even
Herbert was teary eyed). She steeled herself to be able to tell this story – Bismillah, she
must tell it well.

“It was almost in the afternoon when I arrived, the person the Kapitan sent to tell
me only arrived at noon. Apparently, it was your foreman Carpong who first discovered
what had happened. The bodies were here,” she gestured near where they were standing.
“Poor Ridang lifeless, with a huge gash on her face, young Salic – just five years old! – his
head was barely attached to his neck, and poor Tulong was all over the place, his face
so violently hacked he was unrecognizable. They had burnt the hut, and all that remained
of it where the few steel knives and cutlery and that large stone mortar. It was already
afternoon when we arrived, and I was so distraught at what had happened, so we only got
to bury them by evening.”

Kurt felt the cry he was suppressing as a lump on his throat as he listened, looking
around the place. Yes, he could faintly recognize it. Down to the south end of the clearing,
behind the grove of mangoes (what used to be Lawaan trees), he remembered there was a
brook there, where he and Salic would catch freshwater crabs.

As he felt the grief flow down to his fingers, he found himself thinking the odd thought
that this place would make a great park.

They came near the grave, and as Kurt reached out to touch the balustrade, he found
himself talking.

“Hello again, auntie,” he said to Ridang. ‘sorry it took me so long to come back again.”

And this time, for a reason he could not understand but knew was more than out of grief,
Kurt found himself crying. The others behind him, too, were wiping tears from their eyes.

“Hay,” Kurt took a deep breath, and half giggled at himself. He felt strangely refreshed.

104

“I miss your Palapa gud, auntie.” He told Ridang.

“Tumutulong was Meranaw,” said Iyang fondly. “Ridang learned how to make Meranaw
Palapa from his family. She would sometimes bring some to me when she went downtown
– she thought me how to eat the stuff.”

“Hala, do you happen to know her recipe, auntie!?”

“Oh it’s very easy. You just crush Sakurab – what in Maguindanaon we call “lansuma,” like
a native dahon sibuyas – with some ginger, garlic, chillies, salt, and seasoning then sautee
it in some oil.”

“Yes but auntie Ridang’s tasted different! Did she do anything special to it?”

Iyang tried to recall, “Come to think of it, it did taste different from the other Palapa
Ishraidah would bring sometimes. Like, slightly cold to the mouth?”

“Yes, yes!” Kurt was very excited. ‘do you know what she did?”

“Ay no, I’m sorry, she never told me how she made it. I don’t even know where she got
the Sakurab up here!”

“From us, auntie,” said Joseph

“From you!?” Kurt did not miss the note of delight in Iyang’s surprise – it was the first
time Joseph called her “auntie” – even as he too was shocked at this.

“What do you mean bay?”

And Joseph too was flustered at being referred to with such familiarity (although he
noticed it and gave a smile).

“Well, only at first it came from us. Later, she grew them herself.” He pointed towards
the tree with the thick shrub – he pointed at the shrub in particular.

“That’s Lahadda. My mother told me how auntie Ridang once came over to share some
of the Muslim food she cooked. And while she was at our house she noticed the Lahadda
that had always been growing in our backyard, and she told my mother her husband’s
people called it Sakurab. My mother gave her some, and the next day she came back
bringing this spicy sauce made out of the stuff. My mother liked it, so she sent me to bring
some more Lahadda here so auntie Ridang could plant it.”

105

Kurt and Iyang walked briskly towards the tree. Kurt knelt on the ground to look at
it. The leaves were long, smooth, and he plucked one, it was hollow inside and had a an
oniony fragrance.

From where he knelt he realized the plants growing beside the Lahadda looked like
ginger, but when he pulled them out, he not only saw a large colony of ginger, but also
turmeric, and to his surprise, galangal – this must have been the remains of her vegetable
garden.

Then Kurt pulled out a bulb of the Lahadda – it was Sakurab!

“But what about the taste -” but before he could finish his sentence, he smelled the rich,
clove-like fragrance of the grainy, reddish soil on the bulb.

“It’s this smell!” He exclaimed. The others came near to smell the bulb.

“Ay this is Koringag!” said Joseph, and to Kurt’s and Iyang’s confusion, he and Herbert
both looked at the tree.

Herbert took a bit of the tree’s bark and smelled it. “It is!” he exclaimed.

“Hala I never noticed,” muttered Joseph.

“What is Koringag?” asked Iyang. Kurt too was curious, but he was also frustrated – he
read up on the cuisine of Davao’s ethnic groups, but he knew nothing of Kidapawan’s. And
what was frustrating was that the name was vaguely familiar.

“This tree,” explained Joseph, handing bits of the bark to him and to Iyang - it was
the sweet, camphor-like smell that used to linger in the Galaws” house! “I remember
in our training as Paniki Falls tour guides, the PNOC forester said its scientific name is
Cinnamonum. We use Koringag in our traditional cooking – the bark, with the Lahadda and
the leaf of the Tovukay torch ginger, that was what we used for flavouring our meat dishes
cooked in bamboo. The best with that is kosili, eel!”

“Auntie Ridang planted the Sakurab at the foot of the tree and mixed the soil with
the bark to give it some of the Koringag’s fragrance!” Kurt half talked to himself, “and she
probably crushed a bit of Koringag, not cloves, on the mortar and used the mortar as is
without washing it…” Now he understood why auntie Ridang was so excited on that day.

“Ay she did mention once, “ said auntie Iyang, also looking delighted at the reminiscence,
“that she was very happy with it. She said she wanted to make a business out of it. I only

106

told her nobody would eat it here in Kidapawan.”

And from there, Kurt had the idea!

“Ay auntie! But we can make that happen!” She looked at the plants. “We can make
Palapa with these! This sakurab, even this ginger that auntie Ridang planted, in the way she
did, we can sell it in her memory! I already sell the stuff in Davao, we can sell it there too,
my fiancée will even help us!”

“Oh I would like to join, bay,” said Joseph, who seemed also excited. “I and Herbert can
grow the Lahadda and ginger for you!”

“I was about to say that! And auntie,” Kurt faced Iyang and assumed a serious look. “We
will name the Palapa after Auntie Ridang, and if you will let us, we will use the income of
its sales to develop this place into a memorial. Maybe a statue or a marker, perhaps more.”

“Ay Alhamdullilah, it is beautiful!” The old woman was teary eyed. “You can even use her
old mortar! I will give it to you!”

“Herbert,” said Kurt after gathering some Lahadda bulbs and some ginger, ‘do you mind
if we use your kitchen? I’d like to try making Palapa again. I’d like to cook an early dinner
for all of us too, if you don’t mind.”

“Ay that would be great! My wife will appreciate not having to cook!” And they laughed
as they headed back to Herbert’s hut…

Thud after rapid thud echoed from the hut and out into the woods of Perez. Kurt had
crushed some koringag bark on Hubert’s large wooden mortar and pestle. Then he took out
the koringag, put in some chopped lahadda bulbs, the ginger that grew near the lahadda,
some garlic and chillies from Herbert’s kitchen, and some salt before pounding it all with
thud after rapid thud. When the pounded lamas had turned into a fine pulp, he scooped
them out and put it on the frying pan sizzling on the open fire with a bit of oil. Immediately
the mouth watering smell of Auntie Ridang’s Palapa filled the house, and Herbert’s young
daughter could not help but moan in delight, making everyone laugh.

Then, while the Palapa was cooking, Kurt sprinkled the crushed Koringag bark into
the fire, filling the whole house with the sweet, slightly mossy, camphor-like fragrance
of memories – memories of Salic’s giggles, of Angkol Tulong’s humour, and of Auntie
Ridang’s motherly kindness as she watched over them, cooking her family’s own recipe
of love over the warmth that burns in the hearths of all people – this love that Kurt and

107

Iyang and Joseph all hoped would linger, like the perfume incensing from the open fire,
like the sweetness, spiciness, savouriness of this resurrected recipe they were cooking in
Auntie Ridang’s memory, like the guilt and gratitude and grief that always comes for those
who choose to remember, never to be forgotten, remaining ever real. Inaayun. Laayun.
Makanunayon. Always.

(In memory of the members of the real Galaw Family, who were massacred by Ilaga
elements in Sitio Palera, Brgy Perez, Kidapawan City on 10 July, 1971, and of all Moro
civilians who were senselessly killed in the Greater Kidapawan Area over the decades)

ลาหดั ดา (ตน้ หอม)

เรือ่ งโดย คาร์โล อนั โตนโิ อ กาเลย์ เดวิด | เกศณี แปล

“ซบุ ฮานัลลอฮฺ !” เราได้รับความทรมาน และเปน็ ความทุกข์ทรมานในความเงียบ เฮอ้ พวกเธอ
จะรู้กนั สักแค่ไหนเชยี ว ลกู เอ๋ย เราทรมานมาเป็นสบิ ๆ ปีแลว้ ในความเงียบ

“ในสมยั ทพ่ี วกอเมรกิ นั เข้ามา มีคนคล่ังศาสนาคนหน่ึงชอื่ ดาตอู ัมบัง มาหาพวกเราในนามของ
อัลลอฮฺ เรียกหาความศรทั ธาต่อผ้คู นไปจีฮัด เพอ่ื ขับไล่ผูบ้ ุกรุก ตอนนน้ั ปู่ของผมยังถอื วา่ เป็นคนหนุม่
ในหมู่บ้านมาละศลิ า และเขากเ็ ปน็ หนงึ่ ในจ�ำนวนคนนบั ร้อยหรือราว ๆ น้ัน ท่ไี ปตามเสียงเรียกของ
ดาตอู ัมบัง แตใ่ นวันนดั แนะทพี่ วกเขากะจะโจมตพี วกตำ� รวจอเมริกัน พวกคนบกุ รุกผวิ ขาวกย็ งิ ปขู่ อง
ผมทข่ี า ยิงอัมบัง และคนอน่ื ๆ ก็ว่ิงหนไี ปโดยที่ไม่มีใครพบ ปู่ของผมถกู สอบสวน ถกู ตัดคอและฝงั ไว้
กบั ซากกระดกู หมใู นหลมุ ทไี่ มม่ ปี า้ ยใด ๆ พวกเขาไมไ่ ดแ้ มแ้ ตจ่ ะแจง้ ไปทเี่ จา้ หนา้ ทคี่ นไหน และพวกเขา
ก็มาบอกย่าของผม ผู้ซงึ่ ต่อมากลายมาเป็นหญงิ หม้ายตง้ั แตย่ ังสาวกับลกู สองคนวา่ ให้ท�ำเหมือนไมม่ ี
อะไรเกิดขน้ึ ทำ� ใหเ้ หมือนว่าปู่ของผมไมเ่ คยมีตัวตนอยูเ่ ลย”

“พอ่ หนมุ่ เอย๋ พวกเขาทำ� เลอื ดปขู่ องผมหกรดบนแผน่ ดนิ น้ี และยงั มเี ลอื ดของอกี หลายคนถกู สงั เวย
ตัง้ แต่นน้ั มา เขตคดี าปาวันน้ันเปียกชุ่มไปดว้ ยเลอื ดของพวกเรา เราทนทุกข์ ซุบฮานลั ลอฮฺ เราทรมาน
กนั มากแคไ่ หนทต่ี ้องอยู่ในความเงยี บ !”

เคริ ท์ หยุดชะงกั บทสนทนากบั ชายชราทช่ี ือ่ แฮมซา ผซู้ ่ึงเป็นหน่งึ ในจำ� นวนคนทอ่ี ย่ใู นงานคันดูลี
งานเลยี้ งใหญข่ องชาวมากินดาเนา งานท่ีผูว้ า่ ราชการของคีดาปาวนั มาร่วมงาน เสมือนเปน็ สัญญาณ
ของความชืน่ ชมกบั ชุมชนมุสลมิ ของเมอื ง เจ้าหนา้ ทขี่ องสำ� นกั งานการทอ่ งเท่ียวคนหนงึ่ ทโี่ จเซฟแอบ
ไดย้ ินบทสนทนาน้ดี ้วย

การพดู คยุ เลก็ ๆ นอ้ ย ๆ เกยี่ วกบั วฒั นธรรมและอาหาร (และขอ้ มลู เรอ่ื งอาหารการครวั ซงึ่ ชายชรา
คอ่ นขา้ งแปลกใจทีเ่ คิรท์ ใหค้ วามสนใจเรือ่ งอาหารมากเป็นพิเศษ) น�ำให้เคิรท์ บอกว่ามันเป็นเวลาของ

109

คนคีดาปาวันท่จี ะไดย้ นิ เร่ืองราวจากปากของกลุม่ คนชาวโมโร1 ชายชราไมร่ จู้ ะท�ำอยา่ งไร ไดแ้ ต่พบว่า
ตวั เขาเองน้ันกลายเปน็ จุดเริม่ เร่ืองราวแห่งประวัตศิ าสตรข์ องผู้คนของเขา

หอ้ งประชุมค่อนข้างใหญต่ ดิ แอรอ์ ยู่ใกล้ ๆ กับโรงเรยี นประถมนำ� รอ่ ง ขวักไขว่ไปด้วยผู้คนท้งั เด็ก
และคนชราทส่ี วมใสช่ ดุ หลายหลากตามธรรมเนยี ม ผคู้ นสว่ นใหญน่ ง่ั กบั พน้ื ทคี่ ลมุ ทบั ดว้ ยเสอื่ หลายผนื
ผคู้ นทนี่ ง่ั อยกู่ อ่ รปู รา่ งอยา่ งเปน็ ระเบยี บ หากแตเ่ ปน็ ทวิ แถวทม่ี ชี วี ติ ชวี า แถวทอี่ ยดู่ า้ นหนา้ หอ้ งเป็นที่ของ
ผวู้ า่ การและเจา้ หนา้ ทจ่ี ากสำ� นกั งานของกรมการทอ่ งเทยี่ ว เกอื บทกุ คนกำ� ลงั รบั ประทานอาหารในจาน
ท่ีถอื บ้าง วางบนพน้ื บา้ ง

แถวทน่ี งั่ เหลา่ นนั้ กระจกุ อยตู่ รงกลางทม่ี ที าลมั หรอื อาหารบนจานทองเหลอื ง ตกแตง่ ประดบั ประดา
ไปด้วยอาหารหลากสีตามประเภท เพราะมีกลุ่มชาวโมโรในเมอื งหลายคน มันเปน็ งานเล้ยี งที่ไมไ่ ด้
บันเทิงอะไรมากแต่ก็ปรงุ ด้วยคนในครอบครวั มสุ ลิมในคีดาปาวนั เปน็ อาหารทีย่ ่วั นำ�้ ลาย ทา่ มกลาง
ข้าวขาวและขา้ วสีเหลอื งเปน็ ห่อปาสตลิ ซึ่งมีเน้อื และไก่และทูนา่ กองไวร้ าวกับหอคอย มีเน้ือววั และ
ไก่สุกปรุงในแบบของชาวมากินดาเนา ถ้าไม่ท�ำเป็นสตูว์แบบสินินากับเคร่ืองเทศในน�้ำกะทิและ
ซอสถ่ัวเหลอื ง กอ็ าจจะทำ� เปน็ แบบลินกิ ิลท่เี ปน็ เครอื่ งแกงพริกขน้ ราวกบั ครมี ใส่ขม้ิน ขงิ ขา่ ตะไคร้
และกะทิ (อาหารเหล่านีเ้ ป็นส่วนหน่งึ ของงานคันดลู )ี แต่ก็ยังมจี านทเี่ ปน็ เทาสักท่ีทำ� คลา้ ย ๆ พิอสั สกั
(ตับวัวผัดในแกงคลา้ ยครีมสีด�ำจากเนือ้ มะพร้าวเผา เครื่องเทศ นำ�้ กะท)ิ และกลุ หมา่ (พวกเขาจะทำ�
เนือ้ ในแบบท่นี ่มุ ละมนุ ลน้ิ และดดู มี ากกบั ซอสแกงเนยถ่วั และเคร่ืองเทศ)

บางถาดกเ็ ปน็ ของหวานต่าง ๆ ข้าวหมากหอ่ ด้วยใบอ๋ถู ง ขนมปนั กานาน (แป้งข้าวโพดทอดน้ำ� มนั
กรอบนอกน่มุ ใน) ก็วางเปน็ กองสูงเหมอื นห่อปาสตลิ ปันยาลมั แพนเคก้ ทำ� จากแปง้ ข้าวเจ้าและกะทิ
เติมรสมะมว่ งหรือขนนุ กะละแมโดดอลห่นั เปน็ ชิน้ ๆ ของเคริ ท์ และยงั มีของหวานอื่น ๆ อกี มากมายท่ี
หลาย ๆ คนไดเ้ ร่ิมลม้ิ ลองพรอ้ มกับกาแฟดำ� ทเ่ี สริ ฟ์ ใหเ้ จ้าหน้าทีจ่ ากสำ� นกั งานท่องเท่ยี ว

นัน่ เป็นเหตผุ ลที่ว่าทำ� ไมเคริ ท์ ผซู้ งึ่ เปน็ เชฟถึงอยู่ทนี่ ดี่ ว้ ย แมว้ ่าเขาจะพดู ภาษาอโิ ลงโกครง่ึ หนึ่ง
ตากาลอ็ กครง่ึ หนง่ึ แตเ่ ขากเ็ ปน็ คนทห่ี ลงใหลวฒั นธรรมดา้ นอาหารของมนิ ดาเนา ถงึ กบั เปดิ รา้ นอาหาร
ในเมอื งดาเวา (อนั เปน็ ที่ ๆ เขาพำ� นกั ณ เวลาน)ี้ ทบ่ี รกิ ารอาหารพน้ื บา้ นของชนเผา่ ตา่ ง ๆ ในเมอื งดาเวา
พื้นเพครอบครัวของเขาได้มาตั้งรกรากท่ีคีดาปาวันเกือบจะร้อยปีแล้ว (บ้านบรรพบุรุษของเขายังคง
ตั้งตระหง่านอยู่ที่ต�ำบลซาเนียล ครูซ) แต่ตัวเขาเองน้ันแทบจะไม่รู้อะไรเลยเก่ียวกับอาหารของ
บา้ นเกิดแท้ ๆ เลย

เม่อื ท่านผู้ว่าฯ เพ่ือนของครอบครวั ได้เช้ือเชญิ เขามางานคนั ดูลี เขาจงึ ถือโอกาสท่ีจะน�ำเสนอขนม
กะละแมโดดอลกบั ปาลาปาเปยี กของเขา (อาหารรสแซบ่ อนั เลอื่ งชอื่ จากมรี าเนา) มาสมทบใหร้ บั ประทาน
กันในงานโดยไม่คิดมูลค่า

ความต่ืนเต้นของชายหนุ่มก็คือ เขาได้เห็นกลุ่มประชากรท่ีเคยเป็นผู้อพยพย้ายมาตั้งถิ่นฐานใน

1 ชาวโมโร : ชาวมสุ ลิมทอี่ พยพไปตง้ั ถ่ินฐานในมนิ ดาเนาซึง่ อยู่ทางตอนใต้ของประเทศฟลิ ปิ ปินส์

110

เมืองเล็ก ๆ อย่างมีราเนา ได้มีการเก้ือกูลแบ่งปันอาหารกัน ด้วยอาหารในทาลัมถาดทองเหลือง
มากมาย มีทั้งไก่เปียปารัน (มะพร้าวขูดผสมขมิ้นมองไกล ๆ แล้วเหมือนกับมีทองกองอยู่บน
ตวั ไก)่ และกย็ งั มีมรี าเนารันดงั ปรุงกบั ซากุหรับและกะทจิ นเนื้อนุม่ ขนาดทวี่ ่าสามารถใช้สอ้ มแยกเน้ือ
ออกมาเป็นร้ิว ๆ ได้อย่างง่ายดาย มีถาดท่ีเป็นเคร่ืองปรุงอันเป็นเครื่องเคียงของชาวมากินดาเนา
เชน่ ตนิ าปายานของชาวมากนิ ดาเนาทฉ่ี กี บดเปน็ ชนิ้ ๆ (กลนิ่ หอมของปลาหมกั อบในนำ�้ มนั อยา่ งเดยี ว
ก็เพียงพอท่จี ะรับประทานกบั ขา้ วสวยได้แลว้ ) ปาลาปาแห้งซ่งึ มขี นมปงั มะพร้าวกบั บลู ัด และก็ยงั มี
ปาลาปาเปียกจากมีรานาวด้วย แต่ทัง้ หมดท้งั มวลนก้ี ไ็ มเ่ คยพอกบั คนทม่ี างาน (งานเลีย้ งคันดลู เี ปดิ
เป็นสาธารณะและไมม่ ีคา่ เข้างาน) และการท่ีเคริ ท์ อาสาเตรยี มขนมมาเพ่ิมในงาน ก็ตอ้ งถือวา่ เป็น
ความยนิ ดีทม่ี มี ากเกินระดบั ของความยนิ ดีตอ้ นรับไปอีก

หนา้ ตาของปาลาปาเปยี กทำ� ให้เขาต่ืนเตน้ เพราะมันเปน็ ความทรงจ�ำของวัยเดก็ ท่ไี ด้ถดถอยไป
ทีละน้อย นับเปน็ ครง้ั แรกท่เี ขาไดช้ มิ ขนมชนดิ นีจ้ ากคนทอ้ งถน่ิ ขนมที่เปน็ ของชาวมนิ ดาเนาแท้ ๆ ใน
คีดาปาวัน ตอนที่เขาเป็นเด็ก (สักหกขวบหรือเจ็ดขวบเห็นจะได้) เขาจ�ำได้ว่าได้กินอาหารชนิดนี้ที่
บา้ นของปา้ รดิ งั ผซู้ งึ่ มสี มาชกิ ครอบครวั สามคนอาศยั อยใู่ กลท้ ไี่ รข่ องพวกเขาทห่ี มบู่ า้ นในชมุ ชนเปเรซ
หลังจากเลน่ กันในปา่ ทชี่ ุมชนเปเรซกับซารกิ ซ่งึ เป็นลกู ชายของปา้ ริดัง ในชว่ งทเ่ี ขาไปที่ไร่ เคริ ์ทมกั จะ
ได้กนิ ข้าวเท่ียงทนี่ ่ันบ่อย ๆ ซ่ึงเขาได้เรียนร้ตู อ่ มาว่ามนั คืออาหารมรี าเนาน่ันเอง

จะว่าไปแล้วก็นับเป็นเร่ืองท่ีน่าแปลกใจว่าท�ำไมเขาถึงเคยได้ชิมอาหารมีราเนา ในชุมชนเปเรซ
ท้งั ๆ ทีพ่ น้ื ท่ีแถวนเ้ี ป็นสว่ นหนง่ึ ของชนพนื้ เมอื งโอโบโมนูวู2 และยงั มีประชากรชาวเซ็ทเลอร3์ อยเู่ ปน็ ก
ลมุ่ ใหญม่ าก เขาแทบจะจำ� ไมไ่ ด้เลยวา่ ทำ� ไมพอ่ แม่ของเขา (ซึ่งปัจจบุ นั เสยี ชวี ิตไปแลว้ ) ไมพ่ าเขาไปท่ี
ไรน่ ั้นอีก ซึง่ พวกเขาไดข้ ายมนั ไปตง้ั แตต่ อนนัน้

ชายชราแฮมซายังคงพูดคุยถามไถ่ทุกข์สุขอย่างสนุกสนานจากผู้คนที่มามากข้ึนเรื่อย ๆ ซ่ึงได้
มารอบล้อมเขาในตอนน้ี (เห็นได้ชัดว่าพวกคนมุสลิมที่มีอายุอานามมักจะไม่ค่อยเล่าเรื่องพวกน้ี
และคนหน่มุ สาวก็ใครอ่ ยากร)ู้ เคิร์ทไปตรงทาลมั ถาดทองเหลอื งเพื่อทีจ่ ะชมิ อาหารพวกปาลาปา

รสเผด็ ซา่ ดว้ ยพรกิ และขงิ ความรมุ่ รวยของรสตน้ หอมซากหุ รบั – ตน้ หอมจากมรี าเนา – มนั ชา่ ง
อร่อยล้�ำ ต้นหอมซากุหรับมาจากเมืองมาราวี หญิงคนหนึ่งรุ่นราวคราวเดียวกับแม่ผู้เตรียมอาหาร
บอกว่า เธอไม่เคยรู้เลยว่าแถวนี้จะมีต้นหอมซากุหรับข้ึนด้วย (ซ่ึงป้าริดังได้มันมาจากไหนก็ยังคง
ปริศนาอยู่)

แตว่ า่ รสชาตินี้กย็ งั ไม่ใช่รสชาติฝีมอื ทป่ี ้าริดังเคยทำ� ปาลาปาสตู รของเขา รสชาตมิ ันแตกตา่ ง
เหลือเกิน มนั จะมีรสการบรู ดว้ ยจาง ๆ เขาสงสัยว่านางอาจจะดดั แปลงสตู รหรือเปล่า แต่ไมว่ ่าเขาจะ
ไปลองทานทร่ี า้ นไหนกต็ าม (เขาลองใสก่ านพลแู ละสะระแหน)่ เขากย็ งั ไมส่ ามารถหารสชาตนิ นั้ ไดเ้ ลย

นอกจากปา้ รดิ งั จะเปน็ คนทำ� อาหารทสี่ ดุ ยอดแบบนน้ั แลว้ เธอยงั เปน็ คนทดี่ มี าก ๆ ใจดเี หมอื นแม่

2 ชาวโอโบโมนวู ู : เปน็ ชนเผ่า Lumad ซึง่ เป็นเผ่าท้องถ่ินดงั้ เดิมของเขตคดี าปาวัน
3 ชาวเซ็ทเลอร์ : เป็นกลมุ่ ท่ไี ม่ใชค่ นมุสลิม ไม่ใชช่ าวเผา่ ท้องถ่นิ เดมิ แตเ่ ปน็ กลุ่มทีอ่ พยพไปจากทางตอนเหนือของเกาะลซู อนเพ่อื ไปตัง้ รกรากทมี่ ินดาเนา

111

ความทรงจ�ำของเขากบั ซาลิกยงั นับวา่ จำ� กดั จำ� เข่ียนัก แต่เขาจ�ำได้วา่ เปน็ เพือ่ นเลน่ ทีส่ นกุ และพ่อของ
ซาลกิ คุณลงุ ตูลอง ก็มักจะพดู เล่นตลกดว้ ยส�ำเนยี งตากาลอ็ กมาก ๆ ทเ่ี ขามาวนั นีก้ ห็ วังว่าจะได้มาดู
วา่ พวกเขาเปน็ อยา่ งไรกันบ้าง ซง่ึ ตอนนเี้ ขาจะตอ้ งตัง้ ใจฟัง

“พ่อหนุ่ม...” แฮมซายังคงพูดกับเคริ ท์ ต่อ “อะไรทเ่ี กิดข้ึนกับป่ขู องฉนั มันคอื กฏและเปน็ กฏที่ไมม่ ี
ขอ้ ยกเว้น ในกฏของบา้ นนี้ เมอื งน้ี แผน่ ดนิ นี้ ประเทศนี้ พวกเราทีเ่ ขาเรียกวา่ พวกเถอ่ื น ๆ ถกู ท�ำให้
เลก็ ลง ไมเ่ หน็ คา่ ไมเ่ หน็ ความสำ� คญั ถา้ มนั ไมถ่ งึ กบั ตอ้ งเสยี เลอื ดเสยี เนอ้ื เรากท็ ำ� เปน็ ไมร่ ไู้ มเ่ หน็ ไปซะ
แตค่ วามทกุ ข์สาหัสของเรามนั ทว่ มท้นรอวันท่จี ะถกู เลา่ ออกมา ซบุ ฮานลั ลอฮฺ ถ้าเพยี งแตค่ ุณอยากฟัง
เหน็ ไหมละ่ ! ขนาดรสชาตอิ าหารของพวกเรายงั มาคกู่ บั ประวตั ขิ องความทรมานของพวกเราเลยนะ”

“อ้าวน่นั ! อับดุล ลูกชายของอาบบู าการ์ กยุ อามา มาตรงนี้สิ มาเลา่ เรือ่ งทค่ี รอบครวั เธอไดร้ ับ
ความทกุ ข์ในคร้ังนั้นสิ”

ผูค้ นต่างหัวเราะคร้นื เครงในภาษาดอกไมแ้ ละความอารมณ์ดขี องชายชรา และมันท�ำใหผ้ คู้ นเรมิ่
จะหยุดบทสนทนาของตัวเองและหนั มาเง่ยี หฟู ังชายชรามากข้นึ เรือ่ ย ๆ

ชายสูงอายอุ ีกคนผซู้ ึ่งดวู ่านา่ จะอายุนอ้ ยกว่าชายชราแฮมซา ยืนข้ึนจากท่นี ัง่ ของเขาและมานั่ง
ใกล้ ๆ เขา

“มอี ะไรเหรอครับคณุ ลุง” อับดลุ ถามขนึ้
“ภรรยาของคณุ เปน็ คนท�ำปาลาปาแหง้ น่ีใชไ่ หม” ว่าแลว้ เขาก็เออ้ื มมือไปทท่ี าลัมถาดทองเหลืองท่ี
เปน็ เครือ่ งเคียงและชมิ นิดหนอ่ ย
“ใช่ครบั ภรรยาผมเป็นคนทำ� ”
“นี่มันไม่ใช่ปาลาปาของชาวปาลาลังกนั หรอกนะ พอ่ หนุ่ม” แฮมซาบอกกบั เคริ ์ท
“แต่มันคอื ปาลาปาอีกสูตรหน่ึงท่ีคนคาลากันในเมอื งสิราวนั เรยี กมันวา่ ตนิ ู ฉนั รเู้ พราะวา่ มนั มรี ส
สะระแหน่ และฉนั รูว้ า่ น่ีมนั จะตอ้ งเปน็ สตู รอาหารของคณุ แมข่ องคุณแน่ อบั ดุล เพราะว่าเธอมกั จะ
ท�ำให้พ่อของเธอกินตอนท่ีเธอมีชีวิตอยู่ และเธอก็เอาสูตรอาหารน้ีติดตัวเธอไปด้วยตอนที่ครอบครัว
ของคุณหนขี ้ามเขาไปในชว่ งสงคราม”
“ลงุ ขา้ มภูเขาเลยเหรอครับ ลุงอับดลุ ” โจเซฟผู้ซึ่งนั่งขา้ ง ๆ อบั ดลุ ถามขึ้นมา
“ตอนนน้ั ลงุ ยงั เดก็ มาก โจเซฟ” อบั ดลุ ตอบ “แต่ เออ้ ก็พอจ�ำได้นะวา่ มันยากล�ำบากขนาดไหน
แม้ว่าพ่อของลุงจะมาจากปากาลังกัน เราก็อาศัยอยู่กับครอบครัวของแม่ที่ดาเวาตอนท่ีมีสงคราม
เพื่อทีจ่ ะหนีไปญ่ีปนุ่ เราต้องเดนิ ขา้ มภูเขาอาโปไปเลยนะ ลุงยังจ�ำไดว้ ่าเราต้องลากโถนำ้� ใบเบ้อเริ่ม
ไปกับเรา มันใช้เวลามากกว่าหน่ึงสัปดาห์ โถน้�ำใบนั้นยังอยู่ท่ีบ้านของเราท่ีถนนลาปูลาปูเลยนะ
มันหนกั มากเวลาเตมิ นำ�้ จนเตม็ เดีย๋ วนท้ี ุกบ้านมกี ๊อกน้ำ� ในบา้ นกันหมดแล้ว”

112

เสียงคนเร่มิ พึมพำ� อยา่ งตื่นเตน้ ท่ไี ด้ร้ขู อ้ นี้
“พวกเราหลายคนถูกเรียกว่า ‘ไอ้พวกแขก’ เคยถูกขับไล่ออกจากบ้านอย่างง่าย ๆ เลยนะ”
แฮมซาบอกกับเคริ ท์ “เฮ้อ คนของเราทรมานกันมากแคไ่ หนรไู้ หม โอ้ มาชาอัลลอฮฺ น่ีมันคือตินาปายัน
ไมใ่ ชห่ รอื ” เขาเรม่ิ สงั เกตวา่ มอี าหารบางอยา่ งอยขู่ า้ ง ๆ ตนิ ู “มนั คอื ตนิ าปายนั ทด่ี ดู เี ลย ! ใครเปน็ คนทำ� ”
“ฉนั เป็นคนเอามาจากเมืองคาบากันค่ะ” หญิงสาวคนหนง่ึ ทีด่ ูจะเปน็ คนมาจากสงั คมชน้ั สูง ยนื ขึน้
จากท่นี ่งั ของเธอแลว้ มานั่งใกล้ ๆ อับดลุ ผ้ซู งึ่ ทักทายเธออย่างอบอุ่น โจเซฟกจ็ ัดแจงให้เธอนง่ั ลง
“แหมคุณลุง อยา่ ท�ำเป็นมองไมเ่ ห็นฉัน แต่แลว้ กจ็ ะเอาฉันไปเอ่ยี วดว้ ยในเร่ืองของคุณลุงหรอกนะ
ฉันรู้หรอกนา่ ” เธอพดู อยา่ งตดิ ตลก
“ตารห์ ะทาห์ ! อา้ ว น่ีฮัจญะหต์ ารห์ ะทาห์เองเหรอเน่ยี โตขนึ้ เยอะมาก ! ไมไ่ ด้เจอกนั นานเกือบจะ
อาทิตย์นึงแล้ว !” ผู้คนต่างหัวเราะกันคิกคัก เขาได้ยินคนท่ีอยู่ข้างหลังพึมพ�ำว่า เธอคนนี้เคยเป็น
หัวหนา้ หมู่บา้ นปาตาดอน
“เราเจอกันเม่ือเช้านเ้ี องค่ะ เขาอาศัยอยู่ห้องถดั ไปเอง” หญิงสาวพดู กับเคริ ์ทปนหวั เราะ เคิรท์ รับรู้
ได้ในทันทีว่าชุมชนนี้มีความแข็งแกร่งเพียงใด ในการท่ีจะสามารถหัวเราะได้แบบน้ีในขณะที่จะต้อง
มาเลา่ เรอื่ งอันเจ็บปวดเกย่ี วกบั ทีม่ าท่ไี ปของพวกเขา
“ปู่ของเธอดาตู ปาตาดอน ชอบกนิ ตนิ าปายนั มากตอนทเ่ี ขายงั มีชวี ติ อยู่ ใชไ่ หมละ่ ตารห์ ะทาห”์
แฮมซาพดู ต่อ “เขาชอบเอามาแบง่ ให้ลงุ เสมอเวลาเขากลับมาจากเมอื งดูลาวนั ”
“อา้ ว ปาตาดอนเป็นชือ่ คนหรอกเหรอครบั !” เคริ ์ทถามอยา่ งฉงนระคนประหลาดใจ เขาเคยรู้แต่
เพยี งว่ามันเปน็ ชือ่ ของหมู่บ้านเล็ก ๆ ท่ีมคี วามเปน็ ตะวันตกมากทีส่ ุดในเมอื งคิดาปาวัน
“ใชแ่ ลว้ เขาเปน็ คนทด่ี มี าก” แฮมซากลา่ ว “เขาชว่ ยคนมสุ ลมิ ทยี่ ากจนมากมาย แมก้ ระทงั่ ตวั ฉนั เอง
เขากช็ ว่ ยสง่ เสยี ใหเ้ ลา่ เรยี นทวี่ ทิ ยาลยั กลางแหง่ มนิ ดาเนา ขออลั ลอฮฺ อวยพรวญิ ญาณของเขาดว้ ยเทอญ
ด้วยความช่วยเหลือของเขาฉันจึงเก็บเงินได้เพียงพอที่จะส่งลูกชายของฉันไปเรียนที่มาเลเซีย เอ๊ะ
อบั ดุลลกู ชายของอาบูบาการ์ กยุ อามา ถา้ ปขู่ องลูก ฮัจญหี อ์ าลี บากันดงั ไดร้ บั ความเจ็บปวดและ
เหนด็ เหนอ่ื ยมากเพยี งจากการขา้ มเขาดว้ ยเขา่ ทอ่ี อ่ นแรงของเขา มาชาอลั ลอฮฺ ตอ้ งถอื วา่ เขาโชคดมี าก
เพราะว่าดาตปู าตาดอน ตันเกา มีความทกุ ขท์ รมานมากกว่านน้ั หลายเทา่ นัก เลา่ ใหฟ้ งั สิ ตาร์หะทาห์
เล่าเรอื่ งความทรมานของคุณปูข่ องเธอสิ !”
“มนั เยอะแยะมากมาย ลงุ คะ ! ฉนั ทนไม่ไดห้ รอก”
“ถา้ ง้ัน บิสมิลลาฮฺ ฉันจะพูดเอง แต่ก่อนอ่ืนเลา่ ให้คนหนุ่มสาวฟงั เกยี่ วกับเขาก่อนส”ิ
“เล่าก็เลา่ ” เธอกลา่ วหลงั จากทแ่ี ฮมซามองอยา่ งให้ก�ำลงั ใจ
“ปู่ของฉนั ” เธอเร่ิมเรื่อง ขณะทีค่ นเริม่ มาฟังจนเป็นกลมุ่ เล็ก ๆ “ดาตปู าตาดอน ตุนเกาได้ต่อส้กู ับ

113

พวกญีป่ ่นุ เพราะมนั เป็นส่วนหน่ึงของกองทหารของซาลิปาดา เปนดาตัน เขาไปกบั พอ่ ของพ่ีอับดลุ
คุณลุงอาบูบาการ์ เขาร่วมสรู้ บภายใต้การนำ� ของกมั เบย์ เปียง แต่ว่าถกู พวกญ่ปี ุ่นจบั ได้ท่ีเมอื งดลู าวัน
และเพอ่ื ทจ่ี ะสบื วา่ มใี ครเปน็ พวกตอ่ ตา้ น พวกเขากเ็ ลยทำ� การทรมานทรกรรมเขา ฉนั เคยรอ้ งไหท้ กุ ครง้ั
ท่ีเขาบอกฉันเกย่ี วกบั รายละเอยี ดของเร่ืองนี้ คุณลุงเลา่ ตอ่ เถอะค่ะ มนั ยากทจ่ี ะเลา่ ต่อเหลือเกนิ ”

“เขากเ็ ล่าให้ฉนั ฟงั เหมอื นกนั ซบุ ฮานัลลอฮฺ” ชายชราเร่ิมเลา่ ต่อในขณะทต่ี ารห์ ะทาห์ เช็ดน�้ำตา
ด้วยผ้าเชด็ หน้าของโจเซฟทใ่ี ห้เธอยมื “เขาถกู ซอ้ มอย่างทารุณท้ัง ๆ มอื ท้งั สองขา้ งถูกมดั แขวนอยู่
พวกมันสงั่ ใหเ้ ขายอมรับวา่ เขาเป็นคนเขยี นจดหมายทพ่ี วกมันยดึ มาได้ เขาปฏิเสธแม้ว่าเขาจะเปน็ คน
เขียนจริงก็ตาม พวกมันกเ็ ลยแขวนห้อยเขาไว้อยา่ งน้ันหลายชั่วโมงมาก ตรวนคอเขาไวด้ ้วยโซโ่ ดย
แขวนหบี เลอื กตง้ั ทเี่ ปน็ เหลก็ และขา้ งในมลี กู ตมุ้ เหลก็ ลกู ใหญอ่ ยใู่ นนนั้ จากนนั้ มนั กจ็ ดุ ไฟทเี่ คราของเขา
ซุบฮานัลลอฮฺ เขาจึงต้องพยายามใช้ล้ินดับไฟ เพราะมือถูกมัดแขวนอยู่ เท้าก็ถูกบุหรี่ไฟแดง ๆ จ้ี
ให้เปน็ รู ๆ แลว้ ก็ อาอูซูบิลลาฮฺ ยังกรอกปากเขาดว้ ยนำ้� โสโครก เตะเข้าท่ที ้องนับไม่ถ้วนด้วยรองเท้า
ปลายแหลม ท�ำใหเ้ ขาอาเจียนออกมาทั้งเลือดปนนำ�้ โสโครกนั่น โอ้ว…พระเจา้ ทรงโปรด มนั ยังเอา
กา้ นไม้กวาดทางมะพร้าวปกั ไปทอ่ี วัยวะเพศของเขาอีก”

ผู้คนทนี่ ัน่ เริ่มออื้ องึ ในขณะทช่ี ายแก่ถอนหายใจดว้ ยความสลดหดหู่
“ซุบฮานัลลอฮฺ เขาตอ้ งนงิ่ เงียบและทนทรมานสกั แคไ่ หน เราทุกคนก็ทรมานแต่ว่าเขาก็รอดชวี ติ
มาได้ ตอนทีพ่ วกอเมรกิ นั มาปลดปลอ่ ยมะนลิ า ตอนนน้ั พวกญปี่ ุน่ เอาตวั เขาไปท่นี ่นั พอดี และเขากห็ า
ทางกลบั มายงั มินดาเนา อันเป็นทท่ี ่เี ขาไดก้ ลับมาจดั ตั้งชุมชนหมู่บา้ น โดยต่อมาภายหลังหมบู่ า้ นนก้ี ็
ใชช้ ื่อของเขาเป็นชอ่ื หมบู่ ้านน่นั เอง ตอนนีก้ ็มีเพยี งพวกคุณและเมอื งคีดาปาวัน ท่ีรูจ้ กั ชือ่ ของเขา”
เคิร์ทอึ้งจนพูดไม่ออก (มาถึงตอนน้ีแม้แต่ลูกจ้างของทางราชการและนักข่าวที่มาต่างก็ต้ังใจฟัง)
แตก่ อ่ นท่ีเขาจะได้เลา่ ตอ่ แฮมซากพ็ ดู ตัดอารมณ์ท่ีกำ� ลงั หลอกหลอนของทุกคนขน้ึ มาว่า
“โอ้ มาชาอัลลอฮฺ ปาสตลิ ! โดดง เจอริค เจ้าลกู ชายของบบู อย ปายกาลัน หยบิ ปาสติลมาให้ฉัน
ห่อนึงซิ !” เขาเอ่ยปากไหวว้ านเด็กหนมุ่ คนหนงึ่ ทนี่ งั่ อย่ใู กล้ถาดทาลัมปาสติล ผูค้ นก็หัวเราะกนั คกิ คกั
เพราะเจ้าหนมุ่ นอ้ ยยม้ิ หวานส่งปาสตลิ ให้กบั ชายชรา
“นี่แหละ อร่อยมากเลยถ้าได้กินพร้อมกับตินาปายันนะ ต้องขอบคุณพระเจ้าส�ำหรับปาสติล
อาหารนไ้ี ดช้ ่วยชวี ิตพวกเราไวม้ ากเหลอื เกนิ ไดต้ ดิ ไปบ้างหรอื เปลา่ ตอนที่พวกกองก�ำลงั ติดอาวุธไป
เอาตัวคุณออกมาจากบ้านสมัยท่มี าร์กอสประกาศกฏอัยการศกึ น่ะ”
ถึงตอนนผ้ี ้คู นก็เร่ิมที่จะเขา้ ใจภาษาดอกไมข้ องชายแกเ่ ปน็ อย่างดี รวมไปถึงอบั ดลุ เองกเ็ ข้าใจด้วย
ว่ามนั ถงึ ตาเขาแลว้ ที่จะต้องเลา่ เร่อื ง
“ใช่ครบั ลุง” เขาตอบ “โชคดมี ากท่ไี อนา่ คิดไวว้ า่ เธอจะทำ� ปาสติลพอดีเชา้ วันน้นั พอตอนบา่ ยพวก
เราได้รับขา่ ว เธอก็รีบบอกให้เราเตรยี มหาทางหนีทไี ล่ทนั ที พวกเราเลยได้กินปาสตลิ เปน็ อาหารเย็น
บนรถกระบะทีเ่ ราโบกไปเมืองดาเวาในค่�ำคนื นนั้ ชาวมุสลมิ ทค่ี ดิ าปาวันหนีไปมากขนึ้ เรอื่ ย ๆ ถ้าไม่ไป

114

ดาเวา พวกเขากไ็ ปโคตาบาโต เพยี งชั่วข้ามคืน เราก็ต้องซ่อนตวั ในเมอื งดาเวาทา่ มกลางญาติพี่น้อง
ของเราท่เี มอื งสิราวนั เกือบปที เี ดียว”

“แล้วบ้านของพวกเขากถ็ กู เผา” แฮมซาเสริม
“มนั เปน็ บา้ นทสี่ วยมาก ๆ เลยนะคะ คณุ เคริ ท์ !” ตารห์ ะทาหห์ นั ไปบอกเคริ ท์ แลว้ ทกุ คนกไ็ ดย้ นิ เสยี ง
ของชายคนหนึง่ ทีม่ าจากเจ้าหน้าทสี่ ำ� นกั งานการทอ่ งเท่ยี ว
“นา่ เสียดายมากเลย มันจะมีรา้ นยาเมอรค์ วิ ร่ที ี่มุมถนนลาปลู าปู ฉนั เคยไปทนี่ นั่ ตอนป้าฮาลมิ ายงั
มชี ีวติ อยู่”
“โชคดที ย่ี งั คงมไี มเ้ นอ้ื แขง็ เหลอื อยบู่ า้ ง มนั กลายเปน็ สว่ นหนงึ่ ของบา้ นเราตอนทห่ี นมี า” แฮมซากลา่ ว
“โอ้ อัลลอฮฺ เมตตาคุณแลว้ แหละ ตอนนนั้ กลมุ่ ตำ� รวจพีซี เผาบ้านของพวกเราตอนท่ีเราหนีออก
มา เด็กคนหนึง่ ท่ชี ื่อนาบอิ ามอส ชาวครสิ เตียน และขออัลลอฮฺ อวยพรเขาดว้ ย เด็กคนนี้เป็นคนมา
บอกพวกเราวา่ กฏอยั การศกึ ได้ถูกประกาศใช้ และมาบอกให้เราหนเี ข้าปา่ ลึก ถา้ เดก็ คนนีไ้ มม่ าส่งขา่ ว
ให้พวกเรารู้นะ ป่านนี้พวกต�ำรวจพีซีคงจะใช้เด็ก ๆ ของเราเป็นเป้าในการซ้อมของพวกเขาเป็นแน่
เป็นนำ�้ ใจดขี องพวกเซ็ทเลอรท์ น่ี นั่ และปาสตลิ ของภรรยาผมกช็ ่วยพวกเรามากเลยในวนั นั้น”
“อัลลอฮฺ มคี วามเมตตาต่อคุณลงุ มาก ๆ ”
“โอ้ ซบุ ฮานลั ลอฮฺ ใชน่ บั วา่ เราโชคดมี าก” ชายชราเรม่ิ รำ่� ไห้ มเี สยี งพมึ พำ� ของความอยากรอู้ ยากเหน็
ในขณะทเี่ ขาเช็ดน้�ำตา
“พวกตระกลู คามาดส์ และพวกตระกลู คาดลิ ส์ ญาตพิ น่ี อ้ งทน่ี า่ สงสารของอาเกาจากปากาลงั กนั !
เปน็ โหลเลยม้ัง ที่ถกู ยิงในหม่บู ้านสิทโิ อ ปากาเกา โดยต�ำรวจพซี ี และพวกอลิ ะกาสุดโตง่ หัวรนุ แรง
ทฆี่ ่ากันเพียงเพราะว่าพวกเขาเปน็ มสุ ลิม สบิ สองปที ่นี ่าสงสารเจา้ เด็กรามอน ! คนแกค่ นนัน้ ! และนั่น
กไ็ ม่ใชเ่ รอ่ื งเลย !”
ลำ� ดบั ของการสนทนาทำ� ใหค้ นฟงั รสู้ กึ อดึ อดั นดิ หนอ่ ย แตว่ า่ เคริ ท์ ยงั คงตอ้ งการไดย้ นิ มากกวา่ นอ้ี กี
เขารู้ว่าเขาต้องได้ยนิ ไดฟ้ งั อีกและเขาก็มีเรื่องที่อยากจะพูด
“แล้วมอี ะไรเกดิ ข้นึ อกี เหรอครบั ” เขาสามารถรับรู้ไดถ้ ึงเสยี งสะอ้นื ในเสียงของตวั เอง
ชายชรามองไปทีเ่ ขา ราวกับว่าเปน็ การต้งั ค�ำถามใหเ้ ขาเลา่ ตอ่ ไป
“โอย้ ยงั มอี กี เยอะมาก ลกู เอย๊ คนถกู ฆา่ เยอะมาก เพยี งเพราะวา่ เขาเปน็ คนมสุ ลมิ พดู สิ พวกคณุ !”
เขาพดู กบั ฝูงชน
“ใครท่ีมีอะไรจะพูด นี่แหละคือเวลาท่ีเราต้องพูด ! ความเงียบต้องสิ้นสุดได้แล้ว มันเป็นเวลาที่
เชอื้ สายของพวกเราจะต้องผา่ นไปให้ได้ มีใครทน่ี ี้รจู้ กั มสุ ลมิ ที่ตายในสมยั ของมารก์ อสบา้ งไหม ! ”

115

“พวกผู้หญิงตรงหลักกิโลเมตรที่หน่ึงร้อยสองในหมู่บ้านมาตาลัมไงคะคุณลุง” ผู้หญิงคนหน่ึงที่
มีอายรุ ุ่นราวคราวเดยี วกับเคิร์ทพูดข้นึ มา โจเซฟขยบั ตวั เพ่ือใหเ้ ธอมาน่ังใกล้มากขึ้น

“อา้ ว อินเด จซั มนิ ลาบอก ใช่ ๆ เธอก็รู้นีน่ า ป่ขู องเธอเป็นคนฝงั พวกเขา เธอจะกล้าเล่าให้พวกเรา
ฟังได้ไหมว่ามนั เกิดอะไรข้ึน”

“ได้คะ่ คณุ ลุง พวกเขาเปน็ สมาชิกของตระกูลบูโลดาน เดก็ ๆ หนุ่มสาวเดนิ ทางผ่านแมน่ �้ำตาคลุ ิน
ในหมูบ่ า้ นมาโนบวน พวกเขากำ� ลังจะกลับบา้ นแล้วกม็ ีกลุม่ อลิ ะกาหัวรุนแรงมาเจอเข้าพอดี พอ่ บอก
วา่ พวกเขายงิ ซึ่ง ๆ หน้าเลย และก็ห่ันหน้าอก…คอื ฉนั ...” หญงิ สาวเสียงแผว่ ลงด้วยความไม่แนใ่ จวา่
จะเลา่ ต่อดหี รือไม่ แลว้ กค็ ่อย ๆ รอ้ งไห้ออกมา “ฉนั จ�ำไดว้ ่าคนื นั้นปูน่ ่งั รอ้ งไห้ทีห่ ้องของเขา พ่อก็
พยายามจะอธิบายให้ฟังว่าท�ำไม” ผู้คนเริ่มมาล้อมเธอไว้ ท้ังที่เป็นชาวมุสลิมและไม่ใช่ชาวมุสลิม
มาปลอบเธอเพราะเธอรอ้ งไห้ โจเซฟใหเ้ ธอดืม่ น�้ำแก้วหนง่ึ

เคิร์ทรู้สึกสะพรึงกลัว นี่มันเกิดขึ้นในช่วงเวลาของป้าริดัง เธอเป็นคนมุสลิมท่ีใจดีมาก แต่ก็เป็น
ช่วงที่คนในกลุ่มของเขาถูกท�ำร้ายมากขนาดน้ี และขณะน้ันพ่อแม่ของเขาก็ไม่เคยเล่าเรื่องพวกนี้
ใหฟ้ งั เลย เดก็ สาวผซู้ งึ่ นา่ จะมอี ายรุ นุ่ ราวคราวเดยี วกบั เขากำ� ลงั จะบอกเขาวา่ หนา้ อกของผหู้ ญงิ คนนน้ั
ไดถ้ ูกห่นั ออกเปน็ ช้นิ ๆ

แต่กอ่ นทเ่ี คริ ์ทจะเกบ็ ไปคดิ ใหม้ ากกว่าน้นั ตาร์หะทาห์ก็ไดพ้ ูดข้ึนว่า “ยังมอี กี หลายคนมาก ใช่ไหม
คะคุณลุง” พวกตระกูลมูดาสในอามาส ท่ลี กู ชายถูกกบั ดักในบา้ นของพวกเขาเองซึ่งพวกต�ำรวจพซี กี ็
เป็นคนเผา พวกตระกลู กูลานกวนถกู ยิงทล่ี นั โซนเนส เหตกุ ารณ์เลือดอาบในชมุ ชนเปเรซ ปา้ ราวญิ า
ปาอิตอู ยูท่ ีไ่ หนนะ เขานา่ จะเป็นคนเลา่ เรื่องนัน้ ได้

“และก็ดาเนียล ดาลาลาอกี นะ !” ชายแกพ่ ดู ดว้ ยเสียงดังทนั ทีท่ีนกึ ได้ “โอย้ นา่ สงสาร คนน้ีถูก
บงั คบั ใหด้ ลู กู ทารกของเขาเองถกู เผาตอ่ หนา้ ตอ่ ตา กอ่ นทเ่ี ขาจะถกู ยงิ ทง้ิ ทแ่ี มน่ ำ้� มาเตโอ ซบุ ฮานลั ลอฮฺ
เราทรมานมากมายเหลือเกนิ เราจะต้องไม่ยอมทนในความเงยี บอกี ต่อไป”

แฮมซารสู้ กึ วติ กกังวลเปน็ อย่างมาก หลานสองคนของเขาจึงเข้ามาปลอบเพื่อลดความกังวลลงไป
เคิร์ทหันไปบอกโจเซฟให้เอาน�้ำดื่มมาให้ชายชรา แต่เขาก็สังเกตเห็นว่าโจเซฟมีสีหน้าซีดเผือกอย่าง
เห็นได้ชัด ค�ำขอของเขาเบี่ยงเบนความสนใจของโจเซฟได้เป็นอย่างดี เขาลุกขึ้นและไปหยิบน้�ำ
มาหนึ่งแก้ว พวกญาติพนี่ อ้ งบอกให้แฮมซาใจเยน็ ขน้ึ เคริ ท์ เห็นว่าผู้คนเร่มิ พูดคุยกันออ้ื องึ บทสนทนา
เลก็ ๆ คอ่ ย ๆ กอ่ ตวั ขน้ึ ทา่ มกลางผสู้ งู อายุ ทกุ คนลว้ นดโู ศกเศรา้ เขาไดย้ นิ เศษเสยี งแวว่ ของการสนทนา
อันผสมผเสปนเปกันไปดว้ ยภาษาตากาลอ็ กบา้ ง ภาษาของคนทางเซบูบ้าง และกภ็ าษาท่เี ขาคาดวา่
เป็นพวกมากนิ ดาเนา หรอื มรี าเนา จากความเข้าใจเล็ก ๆ น้อย ๆ เขาสามารถสรปุ ได้ว่าคนสงู อายุ
เหล่านน้ั ก็กำ� ลังบอกเล่าเรอ่ื งราวของคนเหล่าน้ัน สว่ นใหญแ่ ลว้ กจ็ ะเป็นคนหนมุ่ สาว (กลมุ่ ชาวมสุ ลมิ
และกล่มุ ชาวเซท็ เลอร)์ ว่าพวกเขาต้องผ่านเรอื่ งราวอะไรกนั มาบา้ งในชว่ งสงคราม หรือช่วงท่มี ปี ัญหา
ขดั แยง้ ของพวกกลมุ่ ครสิ เตยี นกบั พวกกลมุ่ มสุ ลมิ เขาไดเ้ หน็ วา่ ระหวา่ งคนหนมุ่ สาวชาวมสุ ลมิ กบั ลกู จา้ ง
ของทางราชการ และนักหนังสอื พิมพ์ กย็ งั มศี ิลปนิ ทอ้ งถิน่ อกี มากมาย คนหนมุ่ สาวเหล่าน้เี ป็นเจ้าของ

116

มรดกของเขาโดยการเรียนรู้มัน ผู้ที่มีอ�ำนาจหน้าที่จะชี้ว่านโยบายไหนท่ีสมควรจะต้องปรับปรุง
สว่ นพวกสอื่ กต็ อ้ งคอยทำ� ใหม้ นั่ ใจวา่ สง่ิ เหลา่ นไี้ ดม้ กี ารรบั รอู้ ยา่ งกวา้ งขวาง และผทู้ ม่ี คี วามคดิ สรา้ งสรรค์
ในท้องถน่ิ เปน็ ผ้คู น้ พบอำ� นาจของมนุษย์ทจ่ี ะท�ำมนั ให้ออกมาเปน็ ศลิ ปะ

สดุ ท้ายชาวมสุ ลิมกลุม่ ตา่ ง ๆ ก็ไดค้ ยุ กันและคีดาปาวนั กเ็ ริ่มที่จะได้รับฟงั
เคิร์ทรู้สกึ ซาบซึ้งตืน้ ตัน มนั มอี ะไรหลายสงิ่ หลายอย่างมากที่เขาไมร่ ู้ มนั ยังมอี ีกหลายอย่างมาก
เหลือเกินท่ีเขาและทุก ๆ คนควรจะรู้ คนเหล่านี้ คนที่ช่างมีความเป็นมิตรและน่ารักมากเหลือเกิน
หลายคนแตง่ ตวั ดว้ ยชดุ สทู สวยงาม ไมน่ า่ เชอื่ วา่ พวกเขาเหลา่ นท้ี นทกุ ขก์ นั มากมายและยงั มอี กี หลายคน
ที่เหลือนั้นแทบจะไมร่ ูเ้ รื่องอะไรเลย
แตเ่ หตกุ ารณน์ องเลอื ดเกดิ ขน้ึ ในชมุ ชนเปเรซนนั่ ละ่ ! ฮจั ญะหต์ ารห์ ะทาหห์ มายถงึ อะไร ! ครอบครวั
ผู้ซึ่งใจดีต่อเขาอย่างมากอาจได้รับความทุกข์ทรมานจากเหตุการณ์อันโหดร้ายนี้ และเขาท่ีอยู่ท่ีนี่
เพียงคิดแคว่ ่าอยากจะได้สูตรการทำ� ปาลาปาเทา่ น้ัน!
เขาจึงเดินเข้าไปหาฮัจญะหต์ ารห์ ะทาห์ผูซ้ ่ึงก�ำลังเค้ยี วขนมกาละแมโดดอลอยู่อย่างชา้ ๆ
“กาละแมของคณุ นม่ี นั อรอ่ ยจรงิ ๆ เลยคะ่ คณุ เคริ ท์ ” เธอพดู พลางเคย้ี วกาละแมกบั ขนมมาฮาบลงั กา
ทค่ี รอบครวั เบอรก์ อสให้มา
“แหม ขอบคณุ มากครบั คุณผู้หญิง” เขากลา่ วอยา่ งถ่อมเนอื้ ถ่อมตัว
“ว่าแตค่ ณุ ผู้หญงิ ครับ ผมก�ำลังนกึ สงสัยวา่ คุณหมายถงึ อะไรตอนทพ่ี ดู ถงึ เหตุการณน์ องเลอื ดใน
ชุมชนเปเรซน่ะครับ”
ตอนท่เี ขาถามคำ� ถามนี้ข้ึนมา หลายคนตา่ งก็เง่ียหฟู ัง เคริ ท์ สงั เกตเหน็ ว่า โจเซฟกเ็ ปน็ หนง่ึ ในคน
เหลา่ น้ัน
“ฉันเองก็ไม่ค่อยรู้ละเอียดเท่าไหร่หรอกนะคะ” ตาร์หะทาห์ตอบ “ฉันคิดว่ามันมีเหตุการณ์
หลายอยา่ งเกดิ ข้นึ แต่ฉันน่ะจ�ำไดแ้ ค่เหตุการณ์เดยี ว”
“ฉันเคยได้ยินว่า มีสาวชาวมุสลิมคนหนึ่งนั่งรถเข้าไปในเมือง และก็มีผู้ชายที่เป็นชาวเซ็ทเลอร์
ก็ดันมาน่ังข้าง ๆ เธอ เมอ่ื พอ่ ของสาวมุสลิมร้เู ข้ากโ็ กรธมาก ถงึ กบั บอกว่าน่ีถอื เปน็ การดหู ม่นิ เกียรติ
ลกู สาวของเขา พอ่ ของหญงิ มสุ ลมิ กไ็ ปบอกใหเ้ ขาขอโทษ แตฝ่ า่ ยชายปฏเิ สธทจ่ี ะกลา่ วคำ� ขอโทษใด ๆ
และพอฝา่ ยหนมุ่ เซท็ เลอรจ์ ากไป เขากไ็ ปรวบรวมเพอื่ นบา้ นทเ่ี ปน็ ชาวเซท็ เลอรเ์ หมอื นกนั พวกเขาบอก
วา่ คืนนน้ั พวกเขาตอ้ งฆา่ พวกมุสลมิ เพราะถา้ พวกเขาไมช่ งิ ฆา่ กอ่ น กต็ ้องถกู พวกมุสลิมฆ่าเปน็ แน่ ”
“ใช่ ๆ ๆ นน่ั เปน็ เร่ืองจรงิ !” หญิงทเี่ งย่ี หูฟังอยูค่ นหนึ่งพดู ข้นึ มา “พ่อฉันก็อยทู่ ี่น่นั ! ส่วนพอ่ ของ
ผหู้ ญิงคนนน้ั ฉันเพ่งิ จะนึกชอ่ื เขาออก เขาชื่ออัคห์บาร์ ฝ่ายอัคหบ์ าร์กไ็ ดร้ วบรวมชายชาวมุสลิมใน
ชมุ ชนเปเรซเหมอื นกนั นะ อคั หบ์ ารก์ พ็ ดู เหมอื นกนั เลยวา่ ถา้ เขาไมฆ่ า่ พวกชาวทอ้ งถน่ิ พวกชาวทอ้ งถนิ่

117

กจ็ ะมาฆา่ พวกเขาแน่ แต่สดุ ท้ายเขากไ็ มไ่ ด้ไปต่อสหู้ รอก แตเ่ ขาไดพ้ าพวกเราหนีเขา้ ไปในเมือง”
“มผี หู้ ญงิ หรือเด็กถกู ฆา่ ทไี่ หนบ้างหรอื เปลา่ ” เคริ ท์ ตง้ั ค�ำถาม
“ฉันไดย้ ินว่ามีแต่พวกผูช้ ายเท่านัน้ ท่ตี าย มคี นตายรอ้ ยกว่าคนได้ แตก่ ไ็ ม่มใี ครรู้หรอกว่ามีคน

ถูกลอบฆ่าไปเยอะแค่ไหน พวกคนท้องถิ่นเป็นฝ่ายโจมตีก่อน ดูเหมือนว่าพวกผู้ชายได้ให้คนใน
ครอบครวั ของเขาหนไี ปก่อนแลว้ ” หญิงผู้นัน้ กล่าว

“มีอีกเหตุการณ์หนึ่งเกิดข้ึนท่ีนั่นด้วย” จู่ ๆ ชายชราแฮมซาท่ีดูสงบเย็นข้ึนกว่าเดิมก็พูดข้ึนมา
“มนั เกิดข้ึนท่ี สติ โิ อ ปาลิลาไงละ่ ”

“ที่นั่นแหละค่ะคุณลุง ฉันคิดว่าฉันเคยได้ยินเก่ียวกับเรื่องนี้” ตาร์หะทาห์พูดขึ้นพลางยื่นขนม
ปนั กานานใหแ้ ฮมซาที่นั่งอย่ขู ้าง ๆ เธอ “มันเกิดอะไรขึ้นคะ”

“กญ็ าติ ๆ ของราวญิ า ปาอิดู ฮาชมิ นัน่ ไงละ่ ” แฮมซาตอบ
“อ๋อใชแ่ ล้ว ครอบครัวนั้น พวกเขาอาศยั อยใู่ กล้ ๆ กับไร่ของพวกตระกลู กินู หรือไมก่ พ็ วกตระกูลปนั
ตอริล่า บาสตาอยู่ที่ปาลิลา พวกกองก�ำลังติดอาวุธ เข้ามาตอนกลางคืนและฆ่าล้างพวกเขา
ฉันจ�ำไดว้ ่าราวญิ า ได้น�ำเรือ่ งน้ไี ปฟ้องศาล แตเ่ รอื่ งกเ็ งียบไปเหมอื นไมม่ อี ะไรเกิดข้ึน”
เคิร์ทถอนใจอย่างไหวหวัน่
“คณุ ลุงครับ คุณผู้หญิงครับ คณุ รไู้ หมว่าผมจะพบกับคุณราวิญา ฮาชมิ ไดท้ ี่ไหน”
ชายชราและตาร์หะทาห์ มองหน้ากันด้วยความแปลกใจ แต่เม่ือพวกเขาเห็นสีหน้าของเคิร์ท
พวกเขากเ็ ข้าใจ
“ครอบครวั ของเขาอาศยั อย่ทู ถี่ นนอาลิมจ้ะ” ตารห์ ะทาห์ตอบดว้ ยนำ�้ เสียงอบอนุ่ “ลองไปถามทาง
เอากับร้านขายของหรือร้านขายอาหารแถวน้ันดูสิ ใคร ๆ ก็รู้จัก” เคิร์ทลุกขึ้นยืนแล้วตอบว่า
“ขอบพระคณุ มากครับ ”
“รอฮมิ ากลั ลอฮ ลูกเอย๋ ” แฮมซากล่าวอวยพร และเคิรท์ ก็คอ้ มศีรษะคำ� นบั ดว้ ยความซาบซงึ้ ใจ
กอ่ นทีเ่ ขาจะเดนิ ออกไปจากห้องโถงเพือ่ ม่งุ ไปที่รถของเขา โจเซฟกเ็ ดนิ ปราดเข้ามาหาเขา
“คณุ ครับ ผมรวู้ า่ บ้านของราวญิ า ฮาชิมอยทู่ ่ีไหน ใหผ้ มพาคณุ ไปนะครับ”
เคิร์ทผงะไปขา้ งหลัง แต่เขากย็ ่ืนมือไปข้างหนา้ พร้อมกบั แนะนำ� ตัว “ผมชื่อเคริ ท์ ครบั ” เขาพูดขึน้
และนกึ ไดว้ ่าเขายังไมไ่ ด้แนะน�ำตวั กบั โจเซฟเลย
“เคิร์ท กินู เราไปกนั เถอะ”

118

II
อยิ าง หญิงสูงวยั ทค่ี อ่ ย ๆ กัดปนั เดอเลเชขนมปังป้ิงเตาถ่าน อย่างใจลอย ขณะท่ีเธอกำ� ลงั ดู
รายการทีวีช่วงเทยี่ ง อยู่ในห้องรับแขก
บา้ นหลงั นไี้ ม่มใี ครอยู่ เพราะครอบครัวของเธอ (ครอบครวั อิสรัยดาห์ หลานและลกู ๆ ของเธอ
ตา่ งอยทู่ ่ีมะนิลา) ทกุ คนไปร่วมกจิ กรรม ท่ที างเขตไดจ้ ดั ขึ้นส�ำหรบั มุสลิมในคดิ าปาวัน แน่นอนว่า
เธอปฏเิ สธท่ีจะไปรว่ มงาน เธอไมม่ ีกิจอันใดท่จี ะไปรว่ มกิจกรรมเชน่ นัน้ ตอนนมี้ นั กลายเปน็ สิ่งทเ่ี ธอ
กำ� หนดใหต้ วั เองไปแลว้ ทั้งความเปราะบาง ความเงียบเหงา และความชอบทจี่ ะแยกตวั ออกมาอยู่
คนเดยี ว ทกุ อย่างทเี่ กดิ ขน้ึ ในช่วงเวลาหลายปี มันเหมือนเป็นความรู้สึกผดิ และเป็นเหมือนการชดเชย
ใหก้ ับพวกตระกลู กาลอ
ตอนนีม้ นั เปน็ ช่วงเวลาเพ่ิงเรมิ่ เท่ยี งได้ไม่นาน เหมอื นกับวันนี้แหละ ในปี 1971 เม่ือเธอไดร้ บั การ
บอกกลา่ วเกย่ี วกบั สง่ิ ทเ่ี กดิ ขนึ้ กบั ครอบครวั ของนอ้ งสาวของเธอในไร่ ดว้ ยไดร้ บั การสนบั สนนุ ชว่ ยเหลอื
จากสามีของเธอ อิยางจงึ ฟ้องร้องชายหลายคน แตว่ ่าคดีนก้ี ลบั ถูกเตะถ่วงไว้ ไมม่ คี วามคบื หน้า
จนหลงั จากท่ีสามีของเธอตายจากไป คดกี ค็ อ่ ย ๆ ถกู ลมื ไป สดุ ท้ายก็ไม่มใี ครถูกลงโทษ จนถงึ ตอนน้ี
เธอก็ยงั สงสัยว่า การท่ีคดไี มค่ ืบหน้านน้ั เกิดจากอทิ ธพิ ลของชายผ้ซู งึ่ เธอฟอ้ งรอ้ งหรือไม่
มนั เปน็ ความรสู้ กึ ผดิ ทเ่ี ปน็ ตวั ตน้ เหตุ (เธอขอรอ้ งใหน้ อ้ งสาวของเธอยา้ ยจากมาราวี มาท่ี คดิ าปาวนั
พร้อมกับครอบครัวของเธอ เพื่อจะมาอยู่ในท่ีดินของเธอ) และผิดท่ีไม่สามารถท�ำให้พวกเขาได้รับ
ความยุติธรรมได้ เธอจึงลงโทษตัวเอง โดยการหลีกเลี่ยงความสะดวกสบายทุกอย่างเพื่อเป็นการ
ลงโทษตวั เธอเองทปี่ ฏเิ สธไม่ทำ� อะไรใหก้ ับพวกตระกูลกาลอ
แต่ภายหลงั เม่ือชวี ติ ดำ� เนนิ มาเรือ่ ย ๆ มนั กก็ ลายเป็นเร่อื งของการอย่รู อด เธอกลายเปน็ หม้าย
หลงั จากสามขี องเธอตอ่ สกู้ บั โรคมะเรง็ มาเปน็ ระยะเวลายาวนาน และตายจากไปเมอื่ เสยี คา่ รกั ษาโรคนี้
ไปเป็นเงินจ�ำนวนมากแลว้ เธอตอ้ งส่งลูก ๆ ของเธอไปโรงเรยี นเพียงล�ำพังขณะเดยี วกนั ก็ต้องใชเ้ งนิ
จ�ำนวนมากส�ำหรับฟอ้ งรอ้ งคดขี องตระกลู กาลอ และเมือ่ มนั ส้ินสุดลงโดยทไ่ี ม่มีอะไรเกดิ ขึ้น เธอก็ได้
คน้ พบวา่ ในขณะทค่ี ดอี ยใู่ นระหวา่ งการพจิ ารณาคดี ทา่ นอยั การการายา ไดใ้ ชน้ กั กฎหมายไรศ้ ลี ธรรม
บางคน ผู้ซง่ึ มเี สน้ สายอยู่ในกรมทดี่ ิน โอนไร่ของตระกูลกาลอทถ่ี กู ทิ้งรา้ งวา่ งเปลา่ ไวม้ าเปน็ ชือ่ ของตน
เธอไดใ้ ชเ้ วลาเป็นปี ๆ และเงนิ มากมายหลายพนั ในการฟอ้ งร้อง อย่างน้อยทส่ี ดุ เธอก็ชนะคดแี ละ
ได้รับที่ดินของเธอคืนมา ตลอดระยะเวลาแห่งความยากล�ำบากเธอต้องท�ำเป็นไม่สนใจเร่ืองการไม่
ลงโทษคนผิดเพอ่ื ความอยู่รอดของเธอ
ใช่ แมก้ ระทั่งการสำ� นึกผดิ ท่ปี ลอ่ ยใหค้ นท�ำผิดลอยนวล เธอนกึ ไดว้ า่ วนั ก่อนนต้ี อนทีอ่ ิสรัยดา
ก�ำลังมองหาครกกับสากบดส�ำหรับใช้ต�ำเครื่องแกง เพื่อใช้ในงานคันดูลีอันเป็นงานเล้ียงใหญ่ของ
เมอื งมากนิ ดาเนา อิสรัยดาพบครกหินใบใหญข่ องพวกกาลอในตเู้ กบ็ ของ แต่เธอกห็ าสากบดไมเ่ จอ
ในที่สุดเธอเลยตอ้ งซ้ือใหมท่ ้ังชดุ

119

ครกหนิ เกา่ ใบนเ้ี ปน็ หนงึ่ ในไมก่ อี่ ยา่ งทรี่ อดจากเพลงิ ไหมต้ อนทพี่ วกเขาเผากระทอ่ ม สงิ่ เดยี วทอ่ี ยิ าง
สามารถรกั ษาไวไ้ ดจ้ ากเถ้าถ่านตอนท่เี ธอมาถงึ ทเ่ี กิดเหตุ เปน็ เวลากวา่ สบิ ปีท่ีเธอลืมไปวา่ เธอได้เกบ็
ครกน้ีไว้ในบ้านหลังเก่าน้ี แต่การท่ีเธอได้เห็นมันอีกครั้งท�ำให้เธอคิดถึงความเฉยชาของเธอท่ีมีต่อ
พวกตระกูลกาลอ

ใช่ เธอไมส่ นใจแม้กระทั่งเรอ่ื งการปลอ่ ยใหค้ นผดิ ลอยนวล ท้ังหมดเพียงเพือ่ ทเ่ี ธอจะได้อยรู่ อด
และมชี วี ติ ตอ่ เพอ่ื ทำ� งานตามความตอ้ งการของกลมุ่ ชาวเซท็ เลอร์ แตม่ นั เปน็ ความรสู้ กึ ผดิ จรงิ ๆ หรอื
เธอทำ� อะไรไม่มากพอทีจ่ ะชดใชส้ งิ่ ทเ่ี กดิ ขึ้น

แตว่ า่ เธอจะทำ� อะไรได้มากกวา่ การโทษตัวเองแบบน้ีละ่
“ฮ้ืม!”
อยิ างถกู ดงึ ออกมาจากหว้ งความคดิ ของเธอ เมอื่ ใครบางคนเคาะประตหู นา้ บา้ น ดดิ ทิ สาวใชผ้ ชู้ ว่ ย
ตัวนอ้ ย รบี ออกไปดูวา่ มใี ครมา
“คณุ ปา้ คะ มีคนชอ่ื เคริ ท์ กินู มาหาค่ะ” สาวใชบ้ อกตอนเดินกลบั มาทหี่ อ้ งรบั แขก
“เขามาถามหา คณุ ราวญิ า ฮาชมิ ค่ะ” เขาบอกว่าเขาต้องการพบ “คุณปา้ รดิ งั ”
อยิ างทำ� ไมเ้ สียบขนมปงั ป้ิงหลน่ จากมอื ด้วยความตกใจ โอว้ อลั ลอฮฺ พระองค์ทรงวางแผนอะไรอยู่
เนี่ย ! เธอรีบให้สาวใช้พาแขกเข้ามาที่ห้องรบั แขก
สองสามนาทีต่อมา อิยางกลบั มาทห่ี อ้ งรบั แขกพรอ้ มกับถาดท่มี กี าแฟพน้ื เมือง 3 ถ้วย (ส่วนเหล่า
อาคนั ตุกะกไ็ ดน้ �ำขนมปนั กานาน กาละแมโดดอล และขนมทาเปมาฝากเธอดว้ ย) เมือ่ เธอวางถาด
กาแฟลงบนโต๊ะ เธอก็มองมาที่พวกเขา
ผ้ชู ายทีช่ ่อื เคริ ์ท กินู เป็นชายหน้าตาหล่อเหลา แตง่ กายดว้ ยเสื้อผา้ ท่ดี ดู ี และดมู ีอายตุ ้นๆ สามสบิ
(แตน่ า่ จะต้องอายุใกลส้ ส่ี ิบ ถ้าเขารูจ้ กั รดิ งั ) เขามีหนวดจาง ๆ และมีกางเขนเล็ก ๆ ห้อยอยทู่ ี่สายสร้อย
อาคันตุกะอีกท่านหนึ่ง แนะน�ำตัวเองว่าช่ือ โจเซฟ อาดัง ดูจะมีอายุมากกว่าและผิวคล้�ำแดด
กว่าแขกคนแรก แม้เขาจะมีจมูกที่โด่งกว่า มีโหนกแก้มที่สูงกว่า และมีดวงตาสีน้�ำตาลที่สวยงาม
เขาสวมเสือ้ เชต้ิ เครือ่ งแบบของเจ้าหน้าทก่ี ารท่องเทยี่ ว เธอเดาว่าเขานา่ จะเป็นเจา้ หน้าท่ีของเขต
“คุณรู้จักริดังได้ยังไงกันคะ” หญิงสูงวัยถามขณะทรุดตัวลงน่ัง พวกเขายังไม่ได้สนทนากันเลย
ต้งั แต่ตอนทแ่ี ขกเขา้ มาท่ีห้องรับแขก
“ตอนนนั้ ผมยงั เปน็ เดก็ ผชู้ ายตวั เลก็ อยเู่ ลย ตอนทผี่ มพบครอบครวั ของเธอครบั ” เคริ ท์ เรม่ิ อยา่ งสภุ าพ
“เรามีไรอ่ ยูข่ า้ ง ๆ บา้ นของเธอ”
“ว้าย เธอเปน็ ลูกชายของวศิ วกรกินูคนนน้ั เอง !” หญิงสูงวัยกล่าว

120

“เรียกฉันว่า ป้าอิยางเฉย ๆ เถอะลูก ฉนั รูจ้ กั กบั พ่อของเธอ เขาเปน็ คนดมี าก เปน็ มิตรและชอบ
ช่วยเหลือผู้อ่ืน เขาให้เงินสนับสนุนกับพ่อของป้า ตอนที่พ่อของป้าลงสมัครชิงต�ำแหน่งผู้น�ำท้องถิ่น
ดว้ ยนะ” เมอ่ื รวู้ า่ ชายคนนเี้ ปน็ ญาตกิ บั เพอื่ นของครอบครวั หญงิ สงู วยั จงึ รสู้ กึ สบายใจมากขนึ้ จนสามารถ
พูดกับเขาดว้ ยความนมุ่ นวลมากขึ้นวา่

“ลูกอยากรูอ้ ะไรเก่ียวกบั ตระกลู กาลอเหรอจ๊ะ”
“พวกเขาใชน้ ามสกลุ กาลอเหรอครบั ”
“ใชจ่ ้ะ ริดงั เป็นนอ้ งสาวของปา้ เขามชี อ่ื จรงิ วา่ ฟารีดา ปาอดิ ู กาลอ สามเี ธอชอ่ื คุณตมู ูตูลอง
กาลอ เป็นชาวมีรานาวทมี่ าจากมาราวี และเขากม็ ลี ูกชายชื่อซาลิกจ้ะ”
ได้ยินดังนั้น ความรู้สึกของเคิร์ทก็ผสมผเสปนเปราวกับเครื่องดื่มค็อกเทลท่ีเขย่าเคล้าไปด้วย
ความโล่งใจและความหวาดกลัวบางอย่างในเวลาเดียวกัน เขาโล่งใจเพราะในท่ีสุดเขาได้มาเจอ
ครอบครัวของปา้ รดิ ัง แต่ก็หวาดกลวั เม่อื รวู้ า่ สิ่งทคี่ ุณลงุ แฮมซาไดพ้ ูดไว้น้นั ใกลก้ บั ความจริงเหลอื เกนิ
เขาตอ่ สู้กบั ความหวาดกลัวแลว้ พดู ขึน้ อย่างสิน้ หวัง ประหน่งึ ผู้ที่หวงั จะให้เรื่องท่เี กิดไม่ใชเ่ รือ่ งจริงว่า
“ผมอยากรวู้ า่ พวกเขาเปน็ อยา่ งไรบา้ งครบั คณุ ปา้ พวกเขาใจดกี บั ผมมากเมอ่ื ตอนทผี่ มยงั เปน็ เดก็ ”
อยิ างจอ้ งมองดูเขาด้วยความกระอกั กระอ่วน แล้วเธอก็มองไปทีโ่ จเซฟ ราวกบั ต้องการจะให้แน่ใจ
ว่านไี่ ม่ใช่เรอ่ื งลอ้ เล่น (สีหนา้ อนั เศร้าหมองของเขา บอกกับเธอวา่ นไ่ี ม่ใช่เรื่องลอ้ เลน่ )
“ซุบฮานลั ลอฮฺ นเี่ ธอไมร่ ้เู รือ่ งเหรอ”
น่ีมันมากเกินไปแล้ว ชายหน่มุ ผูเ้ ปน็ ชนชาวเซท็ เลอร์ ผู้ที่มคี วามทรงจ�ำอันดีของคนมสุ ลิมทเ่ี ขารจู้ ัก
มาเป็นเวลานาน ก�ำลังจะหัวใจแตกสลายด้วยความจริงที่เขาจะรับรู้ ทุกอย่างมันมากเกินไปแล้ว
หญงิ สูงวัยปลอ่ ยโฮออกมา
“มนั …มันเกดิ อะไรข้นึ กบั พวกเขาเหรอครบั คณุ ป้า”
เสยี งส่นั เครือของชายหนุ่ม เตม็ ไปด้วยความใคร่รู้แตก่ ็ไรป้ ระโยชน์ เขาน่าจะเฉลียวใจแล้วล่ะ โธ่
หนุ่มน้อยผู้น่าสงสาร อิยางยังคงคิด ช่างน่าสงสาร เธอหายใจเข้าลึก ๆ บิสมิลลาฮฺ เธอรวบรวม
ความกล้าเพือ่ ทจี่ ะทำ� หน้าท่ีอันล�ำบากและอึดอัดท่ีอัลลอฮฺได้มอบหมายใหเ้ ธอท�ำ

III
“เม่ือต้องซดด่ืมอดีตลูกรัก เมื่อพ่อมอบมันให้ลูก ตัวพ่อเองก็ต้องได้ซดเรื่องราวของมันจากถ้วย
แห่งปัญญาของบรรพบุรุษเช่นกัน ขอให้สิ่งศักด์ิสิทธ์ิอย่าได้สาปแช่งพ่อเลย ถ้าพ่อให้มันโดยผิดวิธี
โปรดนำ� อดตี ตดิ ตัวลกู ไปดว้ ย ลูกเอ๋ย ถกู แล้ว เพราะส่งิ ใดก็ตามทีเ่ กดิ ข้ึนแลว้ มนั จะเป็นตัวกำ� หนด

121

สิ่งท่ีเกิดในตอนนี้ ซ่ึงก็จะก�ำหนดสิ่งที่จะเกิดข้ึนในวันหน้า และในวันหน่ึงข้างหน้าลูกจงมอบถ้วย
แห่งปัญญาของบรรพบุรษของเราให้กับลูกหลานของเราเช่นกัน ใช่ เพราะอดีตให้บทเรียนกับเรา
และผทู้ ตี่ ดิ ตามเราเทา่ นนั้ กจ็ ะไดเ้ ขา้ ใจมนั ได้ ดงั นน้ั จงฟงั ลกู เอย๋ จงซดดม่ื อดตี ทพ่ี อ่ กำ� ลงั จะใหก้ บั ลกู ”

เสียงของคณุ พอ่ ซาโลเม อาดงั ยังคงกอ้ งอยใู่ นหูของเขา จนหลายสิบปีตอ่ มาเมอื่ ชายชราไดบ้ อก
เขาเกี่ยวกบั เร่ืองราวในประวัติศาสตรน์ ี้ เม่ือพวกเขาหนีจากชุมชนเปเรซไปเมอื งบาลาแบก ในคืนแหง่
โชคชะตาคนื นน้ั

“ลกู เอ๋ย พวกเราชาวโมนวู ูท้องถิน่ ได้เปน็ พยานใหก้ ับผ้หู ล่ังเลือดหลายรอ้ ยคนทเ่ี ปียกโชกไปด้วย
อดตี ของผเู้ คารพบชู าอลั ลอฮฺ เมอ่ื ครง้ั โบราณเราไดห้ ลง่ั เลอื ดของพวกเรา เมอ่ื ถงึ คราวทเ่ี กดิ ทกุ ขภกิ ขภยั
ครั้งใหญ่ ความแห้งแล้งเกิดขึ้นทุกหย่อมหญ้า ผลักดันพวกเขาให้ขายลูกหลานของเราไปเป็นทาส
เราขับเคี่ยวกันในสงคราม และเราได้ฆ่าพวกเขาเป็นจ�ำนวนมากเหมือนกับท่ีพวกเขาฆ่าพวกเรา
หลายคน เราต่อสูก้ ันในป่าที่ห่างไกลท้งั ที่มาโนบวนและกบุ าตัน แตผ่ ู้เฒ่าผู้แก่ก็เปน็ สื่อกลางให้เรา
เราให้เมอื งพิคิตกับพวกเขาและพวกเขามอบม้าหลายร้อยตัวและฆ้องมากมายให้กบั เรา ตง้ั แต่น้นั มา
ศัตรูของเราก็ลดลง ใช่ เป็นเพราะบาปของเราลดลงด้วยการชดใช้ความเสียหายนั้น ต้ังแต่น้ันมา
คนของเรากก็ ลายเปน็ มติ รสหายกนั หลายครง้ั กก็ ลายเปน็ ญาตพิ นี่ อ้ งกนั เมอื่ เราแตง่ งานกบั ญาตผิ หู้ ญงิ
ของอีกฝ่าย แน่นอนว่าเราและอีกฝ่ายต่างมีตัมบูนาเวนและมามาลูคู่พี่น้องท่ีเป็นบรรพบุรุษของเรา
รว่ มกนั เรามสี ่วนรว่ มเหมือนกับผนู้ บั ถืออลั ลอฮทฺ ั้งหลาย เรารว่ มเคารพบชู าอลั ลอฮฺ ทัง้ เมือ่ เขามชี ยั
และมภี ยั ทง้ั ในยามสขุ และยามทกุ ข์ ใช่ เพราะเลอื ดของพวกเขาไหลเวยี นอยใู่ นตวั เรา ในขณะเดยี วกนั
เลอื ดของเรากไ็ หลเวียนอยใู่ นตวั พวกเขา เลอื ดของเขาหลั่งกเ็ หมือนเลอื ดของเราท่ีหลั่ง”

“และเราเขา้ รว่ มกบั พวกเขาในคนื นี้ เพอื่ รบั รถู้ งึ ความทกุ ขท์ รมานของพวกเขา ลกู เอย๋ เราเปน็ อยา่ งนี้
ตง้ั แตส่ มยั บรรพบุรุษของเราแลว้ ”

หลงั จากนน้ั พ่อของเขาไดอ้ ธบิ ายใหเ้ ขาฟงั เก่ียวกับสิ่งทตี่ ัวเขา โจเซฟได้ท�ำไป ซ่ึงขณะน้ันเขาอายุ
เพียงเจด็ ขวบ

“เราตอ้ งเลย้ี วซ้ายครับคณุ ” เขากล่าวขณะที่นงั่ อยู่ขา้ ง ๆ เคริ ท์ ในรถ เสียงของเขายงั ขาดเปน็ ช่วง ๆ
จากการร้องไห้ เม่ือเขาบอกดงั น้นั เคริ ์ทก็เลีย้ วซ้ายมงุ่ หน้าไปตามถนนทลี่ าดชัน

“เมื่อหลายสิบปีก่อนน้ีครับ” โจเซฟพูดกับป้าอิยางผู้ซึ่งน่ังอยู่ท่ีน่ังด้านหลัง เขาพูดไปร้องไห้ไป
“ผมพูดอยา่ งเดียวกันนี้กบั ผู้ชายทพี่ ดู ตากาลอ็ ก เขาเป็นผนู้ ำ� กองกำ� ลงั ตดิ อาวุธ ผมเปน็ คนถอื คบไฟให้
พวกเขา” โจเซฟหยดุ ตวั เองจากการรอ้ งไหอ้ กี ครงั้ เขาตดั สนิ ใจทจ่ี ะบอกพวกเขาทกุ อยา่ ง ทกุ รายละเอยี ด
เลก็ ๆ ของความโหดร้ายท่เี ขาได้มสี ่วนร่วมด้วย

มันเป็นเรอ่ื งยาก แต่อยา่ งไรกต็ ามเมื่อเขาได้ทำ� มันไปแล้ว เขารู้สึกเหมอื นได้รับการปลดปลอ่ ย
ความรสู้ ึกผดิ ท่ีกดทบั อยู่ในใจของโจเซฟมากวา่ สี่สบิ ปี ราวกบั วา่ เขาไดข้ โมยฆอ้ งของชายยากจนบน
หลังม้าไป

122

“แลว้ เรากม็ มี ารก์ อส ประธานาธบิ ดขี องมะนลิ าทที่ ำ� ใหเ้ กดิ การตอ่ สกู้ บั ผนู้ บั ถอื อลั ลอฮฺ เขาไมเ่ พยี งแต่
น�ำก�ำลงั ตำ� รวจออกมาแลว้ โจมตชี าวคริสเตียน มีคนรวมตัวกันก่อตั้งกลมุ่ ที่โหดร้าย ทเ่ี รียกตัวเองวา่
ทดั ทดั ซงึ่ เปน็ กองกำ� ลงั ตดิ อาวธุ กลมุ่ ผนู้ บั ถอื ภตู ผที ชี่ อบสะสมหมู นษุ ย์ นไ่ี มใ่ ชว่ ธิ ที เี่ ราเคยทำ� สงคราม ใช่
สงครามท่ีคนอเมริกันสอนประธานาธิบดีของมะนิลาให้พยายามท�ำให้คนที่ไม่เก่ียวข้องกับการต่อสู้
ฆ่าชนเผ่าที่เป็นศัตรูของคุณ คนบริสุทธิ์ต้องมาฆ่าแกงกันเอง มันเป็นเร่ืองที่น่ารังเกียจมาก ลูกเอ๋ย
แตใ่ นวนั น้ี ลูกเองก็ไดเ้ ข้ามามีส่วนร่วมในการท�ำอยา่ งนั้นดว้ ย ชายที่ลกู ได้พาเขาไปบ้านของตมู ูตูลอง
และฟารีดา กาลอนั่นแหละ เขาไปที่น่ันเพ่ือฆ่าพวกเขา ตอนน้ีพวกนั้นอาจจะก�ำลังแทงพวกเขา
จนตายแม้กระทั่งเด็กผชู้ ายเขากไ็ มเ่ วน้ เรากลายเป็นคนช่วยพวกเขาฆ่าเพอ่ื นของเรา ลูกเอ๋ย ลูกถือ
คบเพลงิ น�ำทางใหเ้ ขา พวกเราหนีมาทบ่ี าลาแบกน้ี เพราะเรารู้ว่ากองกำ� ลงั ตดิ อาวธุ และพวกตำ� รวจ
จะตอ้ งใส่รา้ ยเราภายหลงั แน่ แต่เราตอ้ งไมล่ ืมวา่ ลกู ได้ช่วยคนพวกนัน้ ฆ่าเพอ่ื นของเรา”

ตอนนนั้ เขาเปน็ เพยี งเดก็ ผชู้ ายตวั เลก็ ๆ แตช่ ายชราผเู้ ปน็ พอ่ ไดบ้ อกเขาเกย่ี วกบั สง่ิ ทไี่ ดเ้ กดิ ขนึ้ จรงิ ๆ
น่ีเป็นส่วนหน่ึงของความฉลาดของพ่อของเขาหรือเปล่า แต่มันได้ท�ำให้เขาต้องแบกความรู้สึกผิดมา
เป็นสิบ ๆ ปี บางทนี ี่อาจเปน็ การแสดงถึงการสำ� นกึ ผดิ แตว่ ่ามนั ก็ทำ� ให้เขาแน่ใจวา่ เขาจะจดจ�ำราย
ละเอียดทุกอย่างไดอ้ ย่างชดั เจน ชัดเจนมากพอในเวลาทีเ่ ขาถกู เรียกมาใหเ้ ล่าเร่อื งน้ี

“เราเคยอาศัยอยู่แถวน้ี” ชายหนุ่มอธบิ ายพลางพาพวกเขาเดนิ ทางไปชมุ ชนเปเรซ “หวั คำ�่ ของวัน
นนั้ มีผู้ชายหลายคนมาท่ีบ้านของเรา เขาถามทางไปบา้ นของปาอิดู ผมอายแุ ค่เจ็ดขวบ ผมเลยไมร่ ู้
วา่ ที่นนั่ คือทีไ่ หน แต่พ่อของผมเป็นคนชาวโมนูวู เขาถกู เลย้ี งดูมาตามประเพณีท่วี า่ เมื่อมีคนมาหาคณุ
เพือ่ มาขอความชว่ ยเหลอื ถึงประตบู า้ น คณุ ตอ้ งชว่ ยเขาอยา่ งเต็มท่ี เขาเลยบอกใหผ้ มพาพวกเขาไปที่
บา้ นของป้ารดิ งั หญิงมสุ ลมิ ใจดีผูซ้ ่ึงเป็นเพ่ือนกับแม่ของผม และเปน็ คนทบี่ างครง้ั แมก่ ส็ ง่ ผมให้เอาลา
หดั ดาไปให้เธอ”

เคิร์ทนั้นวา้ วุ่นใจเกินกว่าจะถามว่าลาหดั ดาคืออะไร
“พ่อของคณุ ไมไ่ ด้รู้เลยใชไ่ หมวา่ จะเกดิ อะไรข้ึน”
“ไม่ พ่อไม่มีทางรู้เลย” โจเซฟบอก “เพราะชายคนที่มาคุยกับเราไม่ได้ถืออาวุธมาด้วย และ
ตระกูลกาลอก็เป็นครอบครัวที่เป็นมิตรมาก การท่ีจะมีใครพยายามจะไปท�ำร้ายพวกเขาเป็นเรื่องที่
ไม่นา่ เกิดขนึ้ ได้”
“โอ้ อัลลอฮฺทรงอยกู่ บั เรา” อิยางกล่าวจากทน่ี ่ังดา้ นหลงั มาชาอลั ลอฮฺให้กบั พ่อหนุ่มทง้ั สอง
“สมยั น้นั มันง่ายมากทพ่ี วกไมใ่ ชช่ าวมุสลิมจะมองวา่ เราไม่ใช่คนเหมอื นกับพวกเขา เขามองว่าเราด้อย
กว่าเขา พวกของอัยการอยากได้ทด่ี นิ ของฉนั ครอบครวั ของน้องสาวฉันกข็ วางทางผลประโยชน์ของ
เขาอยู่ อลั ฮัมดุลลิ ลาฮฺ ขอบคุณพระเจา้ ทีย่ งั มีคนแบบคณุ และเคิร์ท ขอบคณุ นะโจเซฟที่มองเหน็ ว่า
เรายงั เปน็ มนษุ ย์เหมือนกัน”
เคิร์ทร้องไห้ในขณะที่เขาขับรถ หน้าตาของเขาบวมจากการร้องไห้อย่างหนักที่บ้านของป้าอิยาง

123

เขาไมเ่ คยไปทช่ี มุ ชนเปเรซมาเปน็ สบิ ปแี ลว้ และเขากแ็ ทบจะจำ� มนั ไมไ่ ด้ เขาจำ� ถนนเสน้ นไ้ี ดเ้ ลอื นราง
เหลอื เกนิ กอ่ นทีม่ ันจะเปลยี่ นมาเปน็ ถนนซเี มนต์ แคว่ ่าเป็นชนบททมี่ ีความทุรกันดารอย่ทู ั่วไป กแ็ คน่ ้ัน

“โชคดนี ะครบั ทเี่ ราไดค้ ณุ มานำ� ทางใหเ้ ราในวนั น”ี้ เขาพดู กบั โจเซฟ ดว้ ยนำ้� เสยี งขนึ้ จมกู ทเ่ี กดิ จาก
การร้องไห้

“โอ้ย แหม คุณเคริ ์ทครบั คืนน้ันผมเป็นคนนำ� ทางชายเหลา่ น้นั ไปทางนี้ ตอนนผ้ี มก็ยงั เป็นคน
นำ� ทางไปตามถนนเส้นนอี้ ีก”

ปา้ อยิ างหัวเราะเบา ๆ “แต่ครั้งน้ีนะ โจเซฟ เธอกำ� ลงั ท�ำสิง่ ทีถ่ ูกต้อง เธอคอื คนทีน่ ำ� ทางเรา ผู้ซึง่ จะ
ไปรำ� ลึกถงึ พวกเขา”

โจเซฟจับมือของหญงิ สูงวยั ไว้พรอ้ มกบั รำ�่ ไหอ้ อกมาอกี ครั้งด้วยความส�ำนกึ ผิด ปา้ อยิ างลบู มอื เขา
เพ่ือปลอบใจ

พวกเขาขับรถมาถงึ สีแ่ ยกท่ีมีทางลาดแยกออกไปทางซา้ ยซงึ่ จะน�ำไปสใู่ จกลางของหมู่บ้าน โจเซฟ
บอกพวกเขาให้ขับตรงไป ตรงไปยังอีกฝ่ังอนั ห่างไกลของหม่บู ้าน ขวา ซ้าย ขวา และซ้ายอีกครั้ง และ
ถนนก็เริ่มขรุขระมากขน้ึ บางชว่ งกไ็ ม่มถี นนซเี มนต์ และรถกพ็ ยายามท่ีจะวง่ิ ฝา่ ไปเหมือนกบั มนั วิง่ อยู่
บนล�ำธารทแ่ี ห้งเหอื ด

ในทีส่ ุดโจเซฟกใ็ ห้พวกเขาจอดรถใกล้ ๆ กบั กระทอ่ มเล็ก ๆ ท่ตี ้ังอยู่บนแนวเขตต้นยาง
“เราจะเดนิ ลงไปจากทน่ี ่กี นั นะครบั ” เขากลา่ ว
เคริ ท์ ช่วยป้าอิยางลกุ ข้ึนมาจากทน่ี ั่ง เมื่อพวกเขาเดินลงไป ชายก่ึงเปลอื ยคนหนงึ่ กเ็ ดนิ ออกมา
จากกระทอ่ มเพื่อดวู ่าใครมา ชายคนนัน้ เหน็ โจเซฟ และเขาก็ยมิ้ ให้ ทนั ทีทโ่ี จเซฟเดนิ มงุ่ ไปทางเขา
พวกเขาก็เริ่มคุยกนั อยา่ งเรว็ ดว้ ยภาษาถิน่ เฉพาะท่เี คริ ์ทเดาวา่ เป็นภาษาท้องถ่นิ ของชนชาวโอโบโมนวู ู
“คณุ ครบั นี่ลูกพ่ีลกู นอ้ งของผม เขาชอ่ื เฮอร์เบริ ์ท อมั พนั ” โจเซฟบอกกับเคริ ์ท “ท่ีน่เี คยเป็นไร่
ของคณุ ” เขาชไี้ ปทตี่ น้ ยางเหลา่ น้นั “พ่อคณุ ขายทน่ี ่ใี ห้กบั พอ่ เขา”
“สวสั ดตี อนบา่ ยครบั พอ่ คณุ เปน็ คนดมี าก” เฮอรเ์ บริ ท์ กลา่ ว “เขายนื ยนั ทจี่ ะขายทใ่ี หก้ บั คนพน้ื เมอื ง”
“เรียกผมวา่ เคริ ท์ เถอะครับ”
“ท่านนี้คอื คณุ ปา้ ราวญิ า ฮาชิม”
“โอ้ย ป้าน่ะรู้จักคณุ พ่อของเธอนะ พอ่ หนุ่ม” อยิ างพดู พลางจบั มอื ทกั ทายกับเฮอรเ์ บริ ท์
“ป้าจำ� ตอนเธอเป็นเดก็ ๆ ได้” เธอมองไปรอบ ๆ พยายามทจ่ี ะระงับอารมณค์ วามรูส้ ึก
“แหม มนั ช่างยาวนานเหลอื เกิน ทีฉ่ ันได้ละทงิ้ ไร่ทีน่ ่ีไป”

124

“ผมไมแ่ ปลกใจเลยทคี่ ณุ ปา้ ทำ� อยา่ งนั้น” เคริ ์ทพดู อย่างเศร้าสร้อย ป้าตอ้ งผา่ นอะไรมามาก แตม่ า
เถอะครับ เราไปดกู นั

เคริ ์ทชว่ ยพยงุ หญงิ สูงวยั ทุกคนรวมท้งั เฮอรเ์ บิรท์ เดินผา่ นทท่ี เ่ี ตม็ ไปด้วยต้นยาง มเี ฟิรน์ และหญ้าที่
เขาปล่อยให้มันสงู เพียงระดบั ข้อเท้า

หลังจากเดินไปจนสุดสวนยางพวกเขาก็มาถึงที่เล็ก ๆ ซึ่งเริ่มลาดชันเล็กน้อย ใกล้กับขอบของ
ทว่ี า่ ง ๆ คอื สง่ิ ทดี่ เู หมอื นพนื้ ทท่ี ล่ี อ้ มรอบไปดว้ ยลกู กรงปนู ปน้ั ทมี่ มี อสขนึ้ พนั เตม็ ไปหมด ถดั ไปจากนนั้ คอื
ต้นมะพรา้ วและตน้ ไม้อกี หนึง่ ทีเ่ คิรท์ ไมส่ ามารถระบไุ ดว้ า่ คือตน้ อะไร ทใ่ี ต้ต้นไมต้ ้นนั้นมไี มพ้ ุม่ หนาท่ีดู
เหมือนตะไคร้ การไดเ้ ห็นส่ิงเหลา่ น้ที �ำใหป้ า้ อิยางต้องถอนหายใจเฮอื กใหญร่ ะคนประหลาดใจ

“โอ้ ทีน่ ม่ี ันยงั ดูเหมือนเดมิ เลย” เธอพูดพร้อมกับน�้ำตาไหลพราก พลางมองไปทเ่ี ฮอร์เบิรท์ ผู้ซง่ึ
เพยี งแตย่ ม้ิ ตอบแลว้ ช้มี อื ไปทโี่ จเซฟ

“ผมโตขึน้ มากเ็ หน็ โจเซฟและลงุ ซาโลเม ชว่ ยกันดแู ลรักษาท่ีแห่งนเ้ี อาไวค้ รับ”
“ทำ� ไมเธอไมบ่ อกปา้ ล่ะ โจเซฟ !” หญงิ ชราลมื มารยาทของชาวมุสลมิ ไปช่วั ขณะ เธอน้�ำตานอง
หนา้ โผเขา้ สวมกอดโจเซฟผูซ้ ึง่ รำ่� ไหอ้ ยอู่ ย่างเงยี บ ๆ
“คุณตอ้ งให้อภัยพวกเรานะ” เคิร์ทพูดติดตลกขณะเอามอื ปาดน�้ำตาหันหนา้ ไปหาเฮอร์เบริ ์ท เรา
ร้องไหก้ นั มาทง้ั วันแลว้
“ผมคดิ ว่าผมกก็ ำ� ลังจะรอ้ งไห้เหมือนกนั ” เฮอร์เบริ ์ทตอบ
“ผมโตมากบั เร่ืองเล่าของลุงซาโลเม”
“โอ้ ที่นีม่ ันก็ดีนะ” อยิ างพดู พลางมองไปรอบ ๆ เธอบอกกบั เคริ ท์ วา่ เมอ่ื ก่อน หญ้าพวกนจี้ ะสงู
เทา่ เอวเลยล่ะถา้ คุณตูมูตลู องเขาข้ีเกียจนะ
“แต่ผมจ�ำได้คลับคล้ายคลับคลาว่า เราชอบท่ีน่ีมาก เพราะผมกับซาลิกจะมาจับแมงมุมจาก
ตน้ หญ้าพวกนี”้ ความทรงจ�ำที่แวบเข้ามาอย่างกะทนั หันท�ำให้เขาระลึกไดว้ ่าซาลกิ ถกู ฆาตกรรมทีน่ ี่
“ตรงนน้ั ทท่ี พี่ วกเขาถกู ฝงั ตรงนเ้ี คยเปน็ บา้ น” อยิ างกลา่ ว พลางชไี้ ปทลี่ กู กรงปนู ปน้ั พวกเขาเดนิ ไป
ตรงนัน้ อยา่ งช้า ๆ
“ซุบฮานัลลอฮฺ มนั ชา่ งแยเ่ หลอื เกิน” เธอเริ่มเล่า พวกคนหนมุ่ ตา่ งตงั้ ใจฟังเธอ (แมแ้ ต่เฮอร์เบิร์ท
ก็มนี �ำ้ ตานองอยเู่ ตม็ ดวงตาของเขา) เธอพยายามตั้งสตเิ พอื่ ที่จะเล่าเร่อื งนี้ใหพ้ วกเขาฟงั บสิ มลิ ลาฮฺ
เธอตอ้ งเล่าเรอื่ งนี้ใหไ้ ด้
“มันเกือบจะเป็นเวลาบ่ายแล้วแหละเมื่อป้ามาถึงที่นี่ มีคนของผู้ใหญ่บ้านบอกป้าแค่ว่าให้ไปถึง
ตอนเทยี่ ง เห็นไดช้ ัดวา่ หวั หน้าคนงานของคุณทีช่ ือ่ คาร์โปง เปน็ คนแรกท่ีพบว่าอะไรเกิดขึ้น เราพบศพ

125

อยูท่ ่นี ่ี” เธอแสดงท่าทางวา่ พบศพใกลก้ ับทพ่ี วกเขายืนอยู่ “ริดงั ผู้นา่ สงสารนอนไรช้ วี ติ อยู่ เธอมีรอย
แผลขนาดใหญ่บนใบหน้าของเธอ แล้วก็เด็กนอ้ ยซาลกิ ท่ีอายเุ พียงห้าขวบ! – หวั ของเขาเกือบจะขาด
ออกจากคอ และชน้ิ สว่ นของคณุ ตลู องผนู้ า่ สงสารกก็ ระจายอยทู่ วั่ พน้ื ใบหนา้ ของเขาถกู สบั เละเทะจน
แทบจ�ำไม่ได้ พวกเขาเผากระท่อมและส่ิงท่ีเหลืออยู่ก็มีแค่เครื่องครัวจ�ำพวกมีด ช้อนและส้อม
แล้วกค็ รกหนิ ขนาดใหญ่อนั นนั้ มนั เป็นเวลาบา่ ยแล้วเม่ือพวกเรามาถงึ และส่ิงทเี่ กิดขนึ้ นน้ั ก็ทำ� ให้แทบ
จะบ้า ดังนัน้ เราจงึ ท�ำไดแ้ ค่ฝงั พวกเขาให้เสรจ็ ก่อนค่ำ� เทา่ น้นั ”

เคริ ท์ รสู้ กึ วา่ อยากรอ้ งไห้ เขากลน้ั กอ้ นสะอนื้ ไวใ้ นลำ� คอขณะทฟี่ งั เรอื่ งราว และมองไปรอบ ๆ สถานที่
ใช่ เขายังสามารถจ�ำมนั ไดอ้ ยา่ งเลอื นราง ลกึ ลงไปทางใต้สุดของทีโ่ ลง่ หลังป่าโกงกาง (ซ่งึ แต่ก่อน
เคยเปน็ ตน้ เตง็ ตานี) เขาจำ� ไดว้ า่ มลี �ำธารทีเ่ ขาและซาลิกเคยไปจบั ปูนำ�้ จดื กนั

ในขณะที่เขารู้สึกถึงความเศร้าโศกท่ีไหลท่วมหัวใจลงมาที่นิ้วมือของเขานั้น เขาก็พบว่าตัวเอง
ก�ำลังมคี วามคดิ อะไรแปลก ๆ ว่า สถานทแ่ี ห่งน้ีนา่ จะเปน็ สวนท่เี ยี่ยมมาก

พวกเขาเดินเขา้ มาใกลก้ ับหลุมศพ เคิร์ทเอือ้ มมอื ไปแตะท่ีลูกกรงปนู ป้นั พร้อมกับพดู ว่า
“สวสั ดอี กี ครั้งครับคณุ ปา้ ” เขาพูดกับหลมุ ศพปา้ รดิ ัง
“ผมขอโทษทต่ี ้องใช้เวลานานขนาดน้ีเพือ่ ท่ีจะกลบั มาที่นี่อีกคร้ัง”
และในเวลานด้ี ว้ ยเหตผุ ลทเี่ ขาไมส่ ามารถเขา้ ใจได้ แตร่ วู้ า่ มนั มากเกนิ กวา่ ความเศรา้ โศก เคริ ท์ พบวา่
ตัวเองก�ำลังรำ่� ไห้ คนอื่นที่อย่ขู ้างหลังเขาตา่ งกเ็ อามอื เช็ดนำ�้ ตา
“เฮ้ย.์ ..” เคริ ์ทสูดหายใจเขา้ ลกึ ๆ และดูเหมือนจะกงึ่ ๆ หวั เราะกบั ตัวเอง เขารู้สึกสดชืน่ อย่าง
ประหลาด
“ผมคดิ ถงึ ปาลาปาฝมี อื คุณป้านะครบั ” เขาบอกกบั หลมุ ศพปา้ รดิ ัง
“คุณตูมูตูลองเป็นชาวมีราเนา” อิยางพูดข้ึนด้วยความเอ็นดู “ริดังเรียนรู้วิธีการท�ำจากครอบครัว
ของเขา บางคร้งั รดิ ังจะแวะเอามาใหป้ ้าเม่อื ตอนท่เี ธอเข้าไปในเมอื ง ริดังจะสอนวธิ ีกนิ ของพวกน้ใี ห้
ปา้ เสมอ”
“น่นั ไงละ่ คุณป้ารสู้ ตู รอาหารของปา้ รดิ งั ใช่ไหมครบั คณุ ปา้ !”
“โอย้ มนั งา่ ยมากเลยนะ ลกู กแ็ คต่ บตน้ หอมซากหุ รบั แตค่ นมากนิ ดาเนาเขาจะเรยี กตน้ หอมชนดิ น้ี
กันว่า ‘ลนั สุมา’ หนา้ ตาคลา้ ยต้นหอมทว่ั ๆ ไปนั่นแหละ แล้วกม็ ีขิง กระเทยี ม พริก เกลอื ปรุงรสแล้วก็
เอาไปผัดนำ�้ มนั ให้เขา้ กัน
“มันกใ็ ชค่ รับคุณป้า แต่ว่ารสชาตทิ ีค่ ุณปา้ ริดังทำ� มนั ไมเ่ หมือนทีไ่ หนเลย เขาไดใ้ ส่เคร่ืองปรุงอะไร
เปน็ พเิ ศษลงไปหรอื เปลา่ ครับ”

126

อยิ างพยายามนึก “เม่อื นึก ๆ ดูแลว้ รสชาตขิ องปาลาปาสตู รของมรี าเนา ทีร่ ดิ ังทำ� มันก็ไม่เหมือน
ปาลาปาเจา้ อื่น ๆ ทอี่ ิสรัยดาเคยเอามาเปน็ ครง้ั คราวจริงอยา่ งวา่ ดูเหมอื นวา่ สูตรท่ีริดังทำ� จะเยน็ นิด ๆ
ในปากเวลากนิ ”

“ใชค่ รับ ใชแ่ ลว้ ” เคิรท์ ดตู ื่นเต้นมาก “คณุ ปา้ รไู้ หมครบั วา่ เขาใสอ่ ะไร”
“โอ้ ขอโทษจะ้ ป้าไม่รเู้ ลย เธอไมเ่ คยบอกป้าเลยว่าเธอทำ� ยงั ไง ขนาดปา้ กย็ ังไมร่ ้เู ลยวา่ เขาหา
ต้นหอมซากุหรบั จากท่ีน่ไี ด้ยังไง”
“จากพวกเราครบั คุณปา้ ” โจเซฟตอบ
“จากคุณเหรอ” เคิร์ทได้เหน็ อาการของความดีใจในนำ้� เสียงแปลกใจทอี่ ยิ างแสดงออกมา มันเป็น
ครง้ั แรกท่ีโจเซฟเรยี กเธอวา่ ปา้ และตัวเขาเองก็ตกใจกบั สิง่ ที่ได้รู้เชน่ กัน
“หมายความวา่ ยังไงจะ๊ ลกู ”
โจเซฟเองก็ร้สู กึ สบั สนเมอื่ ถูกเรียกด้วยความสนิทสนม (แมว้ า่ เขาสังเกตเห็นและยิ้มตอบ)
“ในตอนแรกเธอไดม้ นั มาจากเรา แตห่ ลงั จากนนั้ เธอกป็ ลกู มนั เอง” เขาชไี้ ปทตี่ น้ ไมท้ มี่ พี มุ่ ไมด้ า้ นลา่ ง
เปน็ ทรงพุ่มหนา และช้ไี ปเฉพาะทีพ่ มุ่ หนานั้นเป็นพิเศษ
“นั่นคือต้นหอมลาหัดดา แม่ของผมบอกผมว่าคุณป้าริดังเคยเอาอาหารมุสลิมท่ีเธอท�ำมาให้ชิม
และในขณะที่เธออยู่ท่ีบ้านของเรา เธอสังเกตเห็นว่าต้นหอมลาหัดดาที่ขึ้นในสวนหลังบ้านของเรา
อยู่เสมอ เธอบอกกบั แมผ่ มว่า คนของสามีของเธอเรยี กมันวา่ ต้นหอมซากุหรับ แมข่ องผมก็เลยเดด็ ให้
เธอไปนดิ หนอ่ ย พอวนั ถดั มาปา้ รดิ งั กก็ ลบั มาพรอ้ มกบั ซอสเผด็ ทท่ี ำ� ขนึ้ จากของทแ่ี มผ่ มใหไ้ ป แมข่ องผม
ชอบมาก แม่เลยให้ผมเอาต้นหอมลาหดั ดามาท่นี ่ี คุณป้ารดิ งั จะไดป้ ลูกมนั ได้”
เคริ ์ทและอยิ างเดนิ ตรงไปท่ีต้นไม้น้นั เคิรท์ คกุ เข่าบนพื้นเพือ่ ดู ใบของมันยาว เรยี บ และเขาดงึ
มนั ออกมาใบหนง่ึ ขา้ งในของมนั กลวงและมีกลน่ิ หอมของหัวหอม
จากท่ที ่เี ขาคุกเขา่ อยู่ เขารับรวู้ า่ พืชทเ่ี ตบิ โตอยู่ขา้ ง ๆ ตน้ หอมลาหดั ดาดูเหมอื นจะเปน็ ขงิ แตเ่ มอื่
เขาดงึ มันออกมา เขาไม่เพยี งแตจ่ ะเหน็ ขิงเหง้าใหญ่เท่านั้น แตย่ งั มีเหง้าขมน้ิ ตดิ มาด้วย นอกจากน้นั
เขายังประหลาดใจทีเ่ ห็นขา่ ด้วย นี่ต้องเป็นเศษซากของสวนผักของปา้ ริดังแน่ ๆ
จากนนั้ เคิร์ทก็ดึงตน้ หอมลาหัดดาออกมา มนั กค็ ือต้นหอมซากุหรบั น่นั เอง!
“แตร่ สชาตลิ ะ่ ” กอ่ นทจ่ี ะพดู จบประโยค เขากไ็ ดก้ ลน่ิ หอมทห่ี อมเหมอื นกานพลู กลน่ิ ดนิ แดง ๆ โชย
ออกมาจากหัวยาว ๆ ของมนั
“กล่ินนแ้ี หละ !” เขาอทุ าน คนอนื่ เขา้ มาใกล้ ๆ เพื่อดมมัน
“เฮ้ย นม่ี ันตน้ คอรงิ แกก !” โจเซฟพดู เมือ่ เหน็ ความสับสนของเคริ ์ทและอยิ าง เขาและเฮอร์เบิรท์

127

ตา่ งก็มองไปท่ีตน้ ไมต้ น้ หนึ่ง
เฮอร์เบริ ์ทแกะเอาเปลือกของต้นไม้นน้ั ออกมาเลก็ นอ้ ยแลว้ กล็ องดมดู
“ใชแ่ ล้ว มนั คอื คอริงแกก !” เขาอุทาน
“โห ฉนั ไมเ่ คยสังเกตเลย” โจเซฟพึมพำ�
“คอริงแกกคอื อะไร” อิยางถาม สว่ นเคิร์ทนนั้ อยากรูม้ าก แต่เขากร็ ูส้ กึ หงุดหงิดหวั ใจ เน่ืองดว้ ยเขา

ได้อา่ นเรื่องอาหารของกลุม่ ชาตพิ นั ธ์ใุ นดาเวา แตเ่ ขากลับไม่รอู้ ะไรเลยเกยี่ วกับคดี าปาวนั และสง่ิ ท่ี
น่าโมโหกค็ ือความรสู้ กึ ที่เคยคนุ้ ในตอนเด็กกช็ า่ งเลือนรางเหลือเกิน

“ตน้ ไมต้ น้ นีน้ ะครบั ” โจเซฟอธบิ าย พรอ้ มส่งเปลอื กไมใ้ ห้กบั เคริ ท์ และเขาก็สง่ ตอ่ ใหก้ ับป้าอิยาง
มันเป็นกลน่ิ ทหี่ อมหวาน และกลิ่นคลา้ ย ๆ การบูรท่ีเคยใช้ในบ้านตระกูลกาลอ !” ผมจำ� ไดว้ า่ ตอนท่ี
ผมฝึกอบรมในฐานะไกดน์ �ำเท่ียวของน้ำ� ตกปันนกิ ิ เจา้ หน้าทป่ี า่ ไม้ของฟิลปิ ปนิ ส์ เคยบอกว่าช่อื ทาง
วทิ ยาศาสตร์ของมนั คือซนิ นาโมนัม (Cinnamonum) เราใช้คอรงิ แกกหรอื อบเชยปา่ ในการปรุงอาหาร
แบบดั้งเดิมของเรา เปลือกของมันเม่ือรวมกับต้นหอมลาหัดดาและดอกดาหลา เราใช้เพ่ือช่วยเพ่ิม
รสชาติของอาหารพวกเนื้อสัตวท์ ่ีปรุงในกระบอกไมไ้ ผ่ แตท่ ี่เขา้ กนั มากและรสชาติดีทีส่ ุดกค็ อื ปลาไหล
โคสิลี”

“คุณป้าริดัง ปลูกต้นหอมซากุหรับท่ีใต้ต้นอบเชยป่า และผสมดินท่ีปลูกกับเปลือกไม้ของมัน
เพ่อื ให้หัวของตน้ หอมของมกี ลิน่ หอมของอบเชย !” เคริ ์ทพูดขึน้ กงึ่ ๆ พูดกับตวั เอง

“และคณุ ปา้ อาจจะบด อบเชยปา่ แทนกานพลูหน่อย ๆ ในครกหนิ และใชค้ รกต่อโดยทไ่ี ม่ได้ล้าง
มนั …” ตอนนเี้ ขาเขา้ ใจแลว้ ว่าทำ� ไมปา้ รดิ งั ถงึ ได้ตื่นเตน้ มากในวนั นั้น

“ใช่แล้ว เธอเคยพูดถึงมนั คร้งั หน่ึง” ป้าอยิ างพดู ข้นึ และเธอดรู าวกบั รู้สกึ ดีใจที่ได้รำ� ลึกถึงครัง้ น้นั
“เธอมีความสุขกบั มนั มาก เธอบอกว่าเธออยากจะทำ� ธุรกจิ เกย่ี วกบั มนั นแี่ หละ ตอนนนั้ ป้าบอกกบั เธอ
วา่ ทค่ี ีดาปาวนั ไม่มใี ครกินหรอก”

ตรงน้นั เอง เคริ ท์ กม็ ไี อเดยี ผดุ ขึ้นมา !
“โอ้ คณุ ป้าครับ ! แต่พวกเราสามารถทำ� ให้มนั เกดิ ขึ้นได้นะครบั !” ป้าอยิ างมองไปท่พี ืชสวนครัว
เหล่านน้ั
“เราสามารถท�ำปาลาปาด้วยพืชสวนครัวเหล่านี้ ! ต้นหอมซากุหรับพวกนี้ หรือแม้แต่ขิงพวกน้ี
ที่คณุ ป้ารดิ งั ปลกู ในแบบทีเ่ ธอท�ำ เราสามารถขายมันเพื่อเป็นการใหเ้ กยี รตแิ ละระลึกถึงคุณปา้ ! ผมมี
รา้ นขายของอยู่แล้วท่ีดาเวา เราสามารถขายปาลาปาสูตรของคุณปา้ ริดงั ทนี่ ่นั ได้ ภรรยาของผมกจ็ ะ
ช่วยพวกเราท�ำได้ดว้ ย!”

128

“โอ้ ถา้ อยา่ งนนั้ ผมขอรว่ มดว้ ยนะครบั ” โจเซฟกลา่ วขน้ึ ดว้ ยทา่ ทตี น่ื เตน้ “ผมกบั เฮอรเ์ บริ ท์ สามารถ
ปลูกต้นหอมลาหดั ดาและขิงใหค้ ุณได้ !”

“ผมก็ก�ำลงั จะบอกคณุ อยา่ งนั้นเหมอื นกนั !”
“และคุณป้าครับ” เคิรท์ หันมามองป้าอยิ างอย่างจริงจงั
“เราจะต้งั ชอ่ื ปาลาปาตามช่ือของคณุ ปา้ ริดัง และถ้าคณุ ป้าจะอนุญาต ผมจะเอารายได้จากการ
ขายปาลาปาสตู รนม้ี าพฒั นาสถานทแี่ หง่ นใี้ หเ้ ปน็ สถานทแี่ หง่ ความทรงจำ� เราอาจจะเปน็ ทำ� เปน็ รปู ปน้ั
หรอื เคร่อื งหมาย หรืออาจจะเปน็ อยา่ งอนื่ มากกว่านี้กไ็ ด้”
“โอ้ อัลฮัมดุลิลลาฮฺ ช่างดีเหลือเกิน !” หญิงชราน้�ำตาคลอ “ลูกสามารถใช้ครกหินอันเก่าของ
ป้าริดังเขาได้นะ ! ปา้ ให้ !”
“เฮอรเ์ บริ ์ท” เคิรท์ พูดขึ้นหลงั จากรวบรวมต้นหอมลาหัดดาได้จำ� นวนหนึ่งพร้อมกับขิงบางหัว
“คุณจะรังเกยี จไหมถา้ เราจะขอใชห้ ้องครัวของคณุ ผมอยากลองท�ำปาลาปาอกี สักครง้ั ผมอยาก
ทำ� อาหารเยน็ ให้พวกเราทกุ คน อาจจะก่อนเวลาอาหารเยน็ ปกติสักนิดนงึ ถา้ คณุ ไมร่ ังเกยี จ”
“โอ้โห...สุดยอดเลยครับ ! ภรรยาของผมจะซ้ึงใจมาก ถ้าเธอจะไมต่ อ้ งทำ� อาหารครบั !” พวกเขา
หัวเราะ พร้อมกบั ม่งุ หนา้ กลับไปที่กระทอ่ มของเฮอร์เบริ ์ท...
เสียงต�ำครกอย่างรัวและเร็วดังก้องสะท้อนออกมาจากกระท่อม เสียงของมันยังแว่วเข้าไปในป่า
ของชุมชนเปเรซ เคริ ท์ บดเปลือกอบเชยปา่ ในครกไม้ดว้ ยสากไมข้ นาดใหญข่ องเฮอรเ์ บิรท์ จากนั้น
เขาก็หยิบเอาอบเชยที่บดละเอียดแล้ว ต้นหอมลาหัดดา ขิงที่เก็บจากต้นที่ข้ึนใกล้กับต้นหอมน้ัน
กระเทยี มและพรกิ บางส่วนจากครวั ของเฮอรเ์ บิร์ท ใสเ่ กลือนิดหน่อยกอ่ นทจี่ ะโขลกส่วนผสมทกุ อย่าง
รวมกันอย่างรวดเร็ว เมอ่ื โขลกของทกุ อยา่ งจนละเอียดกลายเปน็ เนอ้ื เดยี วกันแล้ว เขาก็ตักมนั ออกมา
แล้วเอาไปผัดกับน้�ำมันเล็กน้อยในกระทะที่ร้อนจัด ทันใดนั้นกลิ่นชวนน�้ำลายสอของปาลาปาสูตร
คณุ ปา้ รดิ งั ก็อบอวลเต็มบา้ น จนลูกสาวตวั นอ้ ยของเฮอร์เบิร์ทอดไม่ไดท้ ี่จะรำ่� ร้องอยากกนิ จนทำ� ให้
ทกุ คนหวั เราะออกมาอย่างมีความสุข
ในขณะทกี่ ำ� ลงั รอปาลาปาใหไ้ ดท้ ่ี เคริ ท์ โรยเปลอื กอบเชยปา่ ทบี่ ดแลว้ ลงไปในเตาไฟ ยง่ิ ทำ� ใหบ้ า้ น
ทั้งหลังอบอวลไปด้วยกลิ่นหอมหวาน มีกลิ่นมอสเล็กน้อย กล่ินหอมของการบูรที่เหมือนการบูร
ในความทรงจ�ำ ความทรงจ�ำเกี่ยวกับของเสียงหัวเราะของซาลิก เร่ืองตลกของคุณลุงตูมูตูลอง
และความรักความเมตตาราวกับแม่ท่ีคุณป้าริดังมีให้เมื่อตอนที่เธอดูแลพวกเขากลับมาอีกคร้ังหนึ่ง
ตอนท่ีเธอได้ท�ำอาหารสูตรพิเศษประจ�ำครอบครัวให้กินนั้น ช่างเป็นความอบอุ่นท่ียังคงอยู่ในหัวใจ
ของผู้คนไม่จดื จาง มนั เป็นความรกั ทเี่ คริ ท์ ป้าอิยาง และโจเซฟต่างกห็ วังว่าจะยังคงอยู่ เหมอื นดงั กลิ่น
หอมจากเตาไฟ ความหวาน ความเผด็ ของสูตรอาหารทีพ่ วกเขากำ� ลงั ทำ� สูตรท่ีถกู ร้ือฟนื้ ขึน้ มาเพื่อ

129

ระลกึ ถงึ คณุ ป้าริดัง มันก็เหมือนกับความรู้สกึ สำ� นึกในความผิด มันคอื ความกตัญญูและอาลัยที่มัก
เกดิ ขน้ึ ในความรสู้ กึ ของผทู้ เี่ ลอื กทจ่ี ะจดจำ� เรอ่ื งราว ไมม่ วี นั หลงลมื และจะคงอยเู่ ชน่ นน้ั เสมอ อนิ อายนุ
ลาอายนุ มากันนนู ายน ตลอดไป

(ด้วยความร�ำลึกถึงตระกูลกาลอท่ีถูกสังหารหมู่โดยกองก�ำลังติดอาวุธท่ีสิติโอปาลิลา ชุมชนเปเรซ
ในเมอื งคีดาปาวัน เมื่อวนั ที่ 10 กรกฎาคม 1971 และพลเรอื นมุสลิมทกุ คนทถ่ี กู ปลดิ ชีวิตอยา่ งไร้มนษุ ยธรรม
ในพ้ืนทเ่ี ขตคดี าปาวนั เมื่อหลายทศวรรษมาแลว้ )



A Floating Pearl

Originally written in English
by Chumnor Lek

The conference of “Asia-ASEAN on Literature and Culture”. The night party of the
conference’s closing ceremony pleased Khmer writers and foreigners forever. Many national
musicians and artists played charming music to amuse the audience. “Chnam mun Bong
ban Choum Noeng Aun madorng, Chroen Khe Konlong Bong khan Choup pheak Srey pov
Toek Phnek Soaka tov rok ena eilov, Bong Cham merl plov Champov Cham peak Sonaya…,
(Last year I met you; many years past by, I haven’t seen you again; sad tears, where can
I find you? I am waiting for you and your promise...)” A song was sung in Khmer and Thai
mixed together by a Thai singer made Prakorb awake from imagination immediately. The
sound of applause of participants was intense... Soon the banquet came to an end with a
proclamation: “Dear all beloved Writers and Scholars, now the day is off with smiles and
warm greetings! With all thanks for presenting. For tomorrow’s programs, we will bring you
to see the special place around the Pearl of Andaman Sea, Phuket… Good night…” The
proclamation was ended... However, everyone didn’t want to leave this banquet at all.

A new day brought new tours. All were ready to visit several resorts in Phuket.
“These are statues of national heroines (Thao Thep Kasatri and Thao Sri Sunthon) which
were brave to protect the territory.” A guide introduced key persons who led the resistance
movement of the ethnic minority people living on the island of Phuket and the history of

132

this land clearly. The visit today was to bring all the guests from the sea and Patong beach.

The unlimited sea surface reminded me of the freak wave Tsunami disaster of more
than 10 years ago. Despite this place experiencing a serious disaster before, however,
it was better and safer now. Along the beach, several seismographs were placed to get
signals of an earthquake such as giant seismic waves of the Tsunami. This confirmed that
Phuket and all beaches attracted the smile of national and international tourists back
successfully. Phuket not only had silver sand and a good environment, in addition, but
nice provincial trees were also planted in the street gardens and the palm trees were lined
among the corners of the walkways, too. The architectural heritages of the art of Phuket
are buildings, markets, and people’s houses since the early inhabitants called Soi Romanee
or in Mandarin, Hokkienaa Hang Alai. These pieces of evidence represented that Phuket
was under European colony in the mining business and was a busy major port city in the
ear of King Rama IV.

After finishing my work, I decided to delay coming back home, because I wanted to
know more. That morning I went to Patong beach again. The Sea breeze made me fall
asleep in a lounge chair under an umbrella. “Uncle, uncle please buy a pair of sunglasses;
they are cheap.” The voice woke me up.

“How dare you wake me up and know that I am Khmer?” The dark-skinned boy with a
case of glasses hanging from his neck was about 10 years old became pale. He hesitated
to answer my questions.

“I am sorry, uncle for waking you... Please, uncle help me to buy something because
from the morning till now I haven’t sold any glasses yet.” I learned that he is brave so I
smiled and asked him to sit down. He was a bit shy and didn’t want to sit. I tried again to
ask him to sit down and gave him a bottle of drinking water. He raised his hands to thank
me and drank water fast in a second. I could understand his condition from his actions; I
felt very pity for him and started to have a talk with that unknown boy.

“You haven’t answered my question yet, have you? The boy was astonished and
whispered in mind, “He doesn’t buy anything, yet he wants to interview me...”

“Are you hearing me ?” He was surprised “Yes, I am... I saw you wearing Krama (Khmer’s
tower) and a T-shirt with Angkor Wat picture on it so I spoke the Khmer language to you.”
I smiled and gave a thumbs up.

“Smart, you are so smart boy... How come you think like this?”

133

“When I was young I sold palm-leaved hats and Krama at Siem Reap-Angkor.”

Hearing the word Siem Reap-Angkor reminded me of something unbelievable. “Khmer
people have no choice because of poverty!” The society made Khmer people struggle to
live by raising their hands to beg money from tourists. For more than three decades, we
still see beggars in downtown and tourist zones.

“Are you still studying?” He looked at the sea and wiped his tears before answering my
question.

“Well, uncle... Now I stopped studying. I came here to sell something and sometimes I
serve food in a restaurant over this beach.” I looked at his face. The boy faced downwards.
“Now I stopped studying.” I really couldn’t accept this sentence; when I was about his age
I was learning at the secondary school and compared with my nephew and nieces they
were learning both Khmer and foreign languages. “We are both Khmer in blood and flesh;
why do many children access schools appropriately, but not this boy?” All of this was just
the same question without clear answers.

“Do your parents live here ...?” He lifted his red face and touched the glasses in his case.

“My parents are living in Khmer and they are very poor; my father is disabled by the
civil war and mother lost both her arms... They leave me to work here with my neighbor.”

“Where does that man live?”

“Well, we live in a place with many people that include men, women, young, old and
several families together. One man controls us; he manages all of us to sell things to earn
money to pay for our stay and to pay local authorities...”

I understood his answer very clearly. I watched the television that broadcasted about
arresting Khmer workers, young sellers, or beggars to repatriate them back, so I stopped
asking him any more.

“When will you go back to Cambodia?” The boy felt annoyed before he responded.

“When I have enough money to travel and have a person to accompany me.”

“Hmm... I see. Here it is money, 3,000 Baht, for you to return back home.”

“No, I can’t get it because you didn’t buy the glasses.” The boy did not take the money,
so I tried to explain it to him. Moreover, his gesture showed his honesty and virtue.

134

“Well... How much is a pair of glasses? Do you have any kind the same as mine, short-
sighted glasses?” He looked excited!

“No, uncle. I have only sunglasses...” I picked up a pair of glasses and handed him 150 Baht.

“This money is for the glasses and this is for you to save to return back home.” He
refused to take the money but I rolled it and put it in his pocket then told him: “Hide it from
the others.” He said thanks after receiving the money then went away.

I looked at him and he seemed to be very happy. “Human activities and words were
different; moreover, what God and humans thought were very various!(I think in my mind)”
Life was so hard that they departed from home to live in another country, but it was even
more complicated. “How many Khmer people are there living in this area?”

A moment later he was back again.

“Er... Why are you coming back? Don’t you sell your glasses? He smiled before replied
to me.

“Just this moment, I saw you reading a book... What book is it?... Can you read it for
me?” I couldn’t believe it; he really wants to read this book.

“Can you try reading this...?” I asked him to read the title on the book’s cover.
“จ...น...ต...ร...อ...ก...” The small boy read the topic of that story as a letter one by one and he
smiled.

“Spell and read as the words!” He looked sad. “I am able to know to letters but I can’t
read the words....”

“Er! Have a seat in a deckchair over there and I will read it for you.”

“Yes...Yes!” The boy smiled happily.

“Short story, จนตรอก (Being Poor)” I read the story for the glass-selling boy. He paid
attention, listening to the story until his tears rolled down. It was the young’s true feeling
that the old should learn from it. If this story was the same as someone’s story, they
wouldn’t stop crying, too. Then he fell asleep.

The sun was going down. It was around three in the afternoon; the sun started to set
and reduced its heat and the sea breeze blew cool air that touched our bodies gently. I
awoke the boy. Then he woke up and took all of his stuff to walk away quickly. Tourists

135

went swimming in the sea for the second round, but I went back to the hotel. I still
remembered the boy’s words and his appearance in my brain; I didn’t know whether he
was sad or happy that he met Khmer people, me, and also received some money. I was not
so sure that he would be able to return back to his hometown or not. If he could hide the
money safely or if someone helped him honestly so he would come back. I got up to see
the view of Phuket at night through the window; I saw a large airport, airplanes landing and
taking off like they rose up from the sea, the brightness of city lights, tall hotels, and clubs
with luxurious neon lights. “I should go dancing...”

....................

This morning I had an appointment to have breakfast and say goodbye to all from the
other countries.

“Where is my passport?” I said it to myself at the hotel’s counter. I couldn’t find it.
I canceled the traveling to find my passport. All day long I could only inform to the
authorities. I did nothing besides reporting. Suddenly, at that moment I thought about
going to Patong beach yesterday, so I went there to ask the umbrella’s owner about it.

“Yes, sir. I couldn’t contact you, so I gave it to “Bai Tal” restaurant’s owner to keep it for
you; you can go there to take it.” Getting the information from the umbrella’s owner made
me happy; I gave her some money, but she refused to take it.

“Thank you for your kindness, but I can’t take this money; Thai people always keep stuff
of customers who get our service.” I respected her thoughts and sweet words. She always
smiled, that’s why foreigners said: “ Thailand is the country of smiling.”

“Please sit on a table over there, sir; this table is for another customer.” The gentle
welcome of the waitress attracted many customers to have a meal in this restaurant. I
hesitated to sit at the table that the waitress appointed.

“Excuse me, sister, did your restaurant’s boss receive a passport from an umbrella’s
owner?” The waitress scratched her head a little bit and looked hesitant.

“I’m not sure, sir. Please wait a minute, I will ask my boss... What is your name?”

“Oh, yes. My name is Khan Prakorb and I am Khmer.”

“Khan Prakorb, Khmer? ...” A woman said astonishingly coming out of the VIP room.

136

“Teacher Prakorb!” She came to stand in front of me looking at me from head to toe.
“Who knows me so clearly...?” I was amazed standing still but didn’t reply to her question.

“Yes, my name is Prakorb and I am Khmer.”

“Please teacher have a seat upstairs, it is quieter. The word “quieter” seemed to be a
bit strange. I thought.

“Yes... It is fine, but I just want to ask for my lost passport from yesterday.”

“I have kept your passport; do you want it back?” Oucha! her sentence hurt my feelings.
“I have never known her; why did she speak to me like that? However, I had to follow her
at the moment.

“Yes, Miss. I got it...” I was nervous and excited at the same time; I almost couldn’t go
upstairs to the top floor of that nice restaurant. “Is this touristic region so dangerous...? Or
should I exchange something?” Being frightened and excited, I got lost; besides this, I was
with her alone.

“Please have a seat here, teacher.”

I sat down while looking around at every corner of the room. Modern VIP sofa and a
decorated room designed by fancy art faced the beach; winds blew sea shells hanging on
the roof making a lovely sound of music like a happy castle or it could be said that this
room was the room for couples on their first date. The woman whom I didn’t know went
to the table to prepare some drinks. She squeezed oranges and mixed them with ice. She
turned her back to the Khmer man – me. I looked at her beauty from behind; she was tall
and pretty with long silky black hair covering her shoulders to mid-back; her hips were
nice with Indonesian flowered-sarong. The way she prepared drinks was like a housewife
making a drink for her husband after a long day at work. Her beauty reminded me of so
many things.

“Please Teacher! This is pure orange juice that is the yield of the islanders.” Soft fingers
handed me a glass of orange juice and stepped back to sit on the sofa in front of me. Being
shy, I took the glass of orange juice looking at her with a smile on my lips.

“Let me bow down, teacher ...” She knelt down to pay homage to me at my feet and
sobbed then lifted her face with tears in her eyes that nearly rolled down but she wiped
them out. At the moment both sides of her cheeks were light red like adding some blush
to her beauty.

137

“Who are you...? Why do you kneel down to pay homage to me at my feet? I asked her
while she was shy and happy.

“Well, yes... You might have forgotten your student...” Her answer reminded me of the
past 15 years.

“I forgot my student... I was a teacher…?” I thought to myself with confusion, still unsure.

“I was your student when I was in Cambodia.” Her explanation gave me a headache and
still don’t remember anything. “Who is she?” I thought back to the time when I was a teacher.

“Rany, why are you so late today...?” Being nervous and short of breath, she walked into
the classroom without my permission.

“You can’t come in if you don’t tell your reason for being late.” She was so stubborn to
go in and sat down while all the students were quietly looking at me.

Rany was a student studying in grade 8 C of a high school in Romeas Hek District. It
was the second day that I taught Khmer Literature to that class. I knew the class monitor
very well since the first day of school. My question didn’t threaten her at all. It represented
the responsibility to all students in that class. When all the students took a break for 15
minutes in the first hour, Rany stood beside the teacher’s desk and told him reasons for
being late coming to school. “Please forgive me, teacher; I have it very hard, I have to take
care of my little brother and wake up early to help my mother make cakes to sell. My
mother lives alone, my father has gone to do boat fishing in a neightboring country for a
long time and hasn’t come back yet. There is no news... My life is very difficult, teacher. My
mother wants me to stop studying, but I don’t; I am sometimes absent and come to school
to get knowledge. Ignorance leads my family into this status. Please, forgive me, teacher...”

Rany told me about her family’s difficulties. I realized her pain and hardness well. She
was a core person in the family, class monitor and also the oldest in the class. If we
compared each other, she was younger than me by only 6 or 7 years.

“You are able to absent from my subject but you have to understand the lessons;
take this lesson to study at home and take an exam...” I didn’t know how to help her but
permitted her to study at home instead. I did this to her until other teachers and students
accused me that I loved her. Whatever I really didn’t care, the important thing was to
reduce her hardship, so she could study as the other students. Soon she became an
outstanding student in the class. Her struggle helped other students to clearly understand
about self-study.

138

At the end of 2003, I passed the exam and got a scholarship to study in Lao PDR and
Rany was in grade 10. From that day on, I did not see her anymore. Before going to study
for year 1 in Laos in September 2004, I received a book from her friend; it was the book
that she borrowed from me when I continued my studies.

“Why didn’t she continue studying to finish Grade 12?” I asked her friend about the
reasons she stopped going to school.

“Her family is very poor and her father took her to work in Thailand. After you left she
asked me to send these books to you.” Of course, the living standard related to the study
significantly, particularly female students because if a family had no core person their
oldest child must be strong and handle the problems. I just sighed and couldn’t solve her
suffering problems or the other female students who were ready to drop out of school to
work in a factory. “Learning is to get the knowledge to work, but if one gets work, so no
need to learn anymore, teacher. My daughter is ready to stop studying like Rany, too.” A
Chinese-Khmer father said and paid homage to me; he seemed to respect me that much.
Guardians would see their children’s future; it was a very important factor based on the
family if the family did not support the education, although school communities tried
hard it didn’t always work out. Basic education level needed vital support from family and
society. I had nothing to explain to them more; I just considered it as my failure. I took the
books and said goodbye.

On the plane from Phnom Penh to Vientiane, I opened two old books that I used to
teach. Incidentally, I saw Rany’s letter written on the back envelope inside one of the
books she sent to me,

From Rany

To Teacher Prakorb

... Dear Teacher!

I’m very sorry that I did not finish high school as you advised me; please forgive me,
teacher. I left my hometown for Thailand with my father. You are the model that I follow;
sometimes I think that you are the most important part of my life. You have great virtue;
although I didn’t reach my dream in the studies, I have gained enough knowledge to
support myself and understand the concept of black and white. Teacher... everything is just
a shadow! The nature of Khmer women is just like this, they are not brave enough to make

139

a decision. If I come back home alive, I hope to meet you. I wish you, teacher Prakorb,
good health and success in your studies.

Sincerely yours,

Your Student, Rany.

After I finished reading her short letter, I realized her mind clearly. Although Rany’s
living standard was very poor her heart was not. Her kindness was the same as what I gave
to her the first day of my teaching. I remembered the past between me and my students.
Their smiles were still new for me. If I could mend the time back, I would not let her work
overseas. Now I didn’t know if she got married or still single.

“Yes, yes! We have arrived here, right?” I was so shocked when the airplane landed on
the ground in Wat Tai International Airport, Vientiane Lao PDR.

“Teacher? This is my living room.” I was shaky thinking that I was in the airplane. I
touched my eyes looking at her again.

(My thoughts are kept silent)

“Yes, teacher! I, Rany, am your student.” She said with a smile on her face to show the
excitement that I still remembered her.

“Hm! It’s over ten years that I have never heard from you... The Earth is really round. I
have lost my passport then I see you here.” I said softly and she continued to ask me more.

“What do you come here for, teacher ?”

“I joined the conference of ASEAN-Asian writers and I came to the beach on the last day.”

“Here is your passport...” She handed me my passport. I took and checked it.

“Thank you, Rany that you have kept it for me.”

“Do not thank me, you should thank the umbrella’s owner because she realized that it
is Khmer passport, so she gave it to me to keep.” I hesitated when she said this.

“I saw your name, Khan Prakorb, so I suspected your same face, you are a teacher and

140

especially the address, Svay Rieng then I did not hesitate to keep it to find the owner”

“You remember me very well, Rany, but I don’t recognize you at all; if you didn’t tell me
I would not know you.”

“You can’t recognize all because there are a lot of students; it is like the moon that
doesn’t know thousands of stars.” Her sentence made me almost get stuck.

“How many years have you been working here? Do your parents live here, too, Rany?
“My questions made her upset, a smile on Khmer flower’s face in this Pearl Land went away
immediately. I raised my hand to cut her answer.

“I am sorry to ask you these questions. If my questions made you upset, please don’t
answer mine.” She bit her lips and her tears rolled down across her smooth cheeks; I
almost couldn’t stop my tears.

“If you don’t mind I would like to invite you to see the sea at Cape Prom Thep that is
about 2 kilometers away from the beach.” I nodded gently as a sign of approval.

“I am going to wherever you accompany me to.”

Rany’s modern car took us up the high plateau to the top of a rock that visitors could
see the views. The seawater was so vast and as blue as an emerald; the wind blew strongly.
From the rock which visitors observing the views, palm trees were planted in a line until
the end of the Cape. We could see Koh Keo (Keo Island) and the silver floor of the
beautiful beach. Today the sunlight was nice since early morning till now. Rany and I did
not sit comfortably, a group of Korean tourists arrived, so we went down to sit on another
side of the Cape. Rany was still sad focusing on something. She stood facing toward the
southwest, the direction with strong wind. Her long hair became messy by the force of the
wind blowing. I stood behind her and her hair’s nice smell ran into my nose continuously. I
wanted to say something, but she did first.

“My father took my mother, my brother and I to sell things on Pattaya beach, but my
family did not live there long; the cost of living was so high so we decided to live here in
Phuket.”

She said looking at the big waves moved by the wind. “That time my father fell in love
with other women then he got in a boat leaving us behind. We lived in a gathering flat that
is not so far from here. There were many Khmer people living there. Any family that earned
more money, they sent their children to go to school, but most of us didn’t have the chance

141

to go to school at all; when we got up we only got out to earn money on our own.”

Actually, half of Khmer workers who came to live in Thailand are illegal. Being illegal,
they can face the human trafficking especially women and children who are vulnerable
people.”

“So who take care of your house in Cambodia?” Rany turned to me and answered questions.

“Teacher, as you are in Cambodia longer than me, you should know that Khmer economic
system has been up and down since the state let the private sector become involved to
improve the system. But being uneducated has made a shadow of danger and stopping us
from development.”

I just only look her sad face and she contitues to describe her felling.

“In that time my father visited home and took the land certificate to several banks for
loans to get some money then we had no money to pay them back; not only my family that
met this situation but many Khmer poor families face this, too; because they don’t know
clearly about the bank system and loans. So eventually they try to leave their villages. In
this regime the rich is richer and the poor is lost; it is Khmer society.”

In this current situation, the bank loan couldn’t solve Khmer’s living standard at all. I
knew it was true. Some Khmer people came here to earn money and got better living and
proper houses.

“Earlier, my father and my mother decided to earn more money to pay for the bank debt
but everything was liquified. My father left us without any news, and unfortunately, on the
26th of December 2004 the devil Tsunami took all of the lives of my family; I couldn’t find
my mother and brother. By the way, my father was in the boat, so I was so hopeless. At this
moment she nearly collapsed and sat down on a rock. Then I restrained her and sat down
beside her, very close.

“Let it go, Rany; this tragedy threatened the world, many families and ethnic groups
who were present here couldn’t escape...” If her parents died, why did she live comfortably
having a modern restaurant like this? She was not poor, only seeing her beauty I would
know that real Thai women would feel shameful.

“Now you got married and have a new life; let me cheer you up. Your parents may rest
in heaven.” I didn’t finish my words properly but she turned to me angrily.

142

“Who got married...? I haven’t got married yet; my heart has kept a Khmer man inside
since I was in high school. Don’t think besides the fact, teacher.”

“Please forgive me... If you don’t get married, who do you live with nowadays?”

“After the disaster was over, I had no reliance. Then I applied to work as a waitress in
Bai Tan Restaurant. The restaurant owner had no children, so they asked me to be their
god-daughter and registered for Thai nationality. At the moment I almost managed all
works here because my godparents live in Bangkok.” I sat listening to her described her
struggle with life until the sunset.

“Oh, now are you a young boss, right?” She smiled and stood up. We both stood up
together and looked at a fishing boat moving up and down by the waves.

Yes, you may call me this temporarily, but I want to find a restaurant manager to help
because, since the last expansion of the restaurant, I can’t manage it all well enough.” She
said staring at me.

“So I decided to apply for this position; can I, my student?” My question made her smile
revealing her white teeth like jasmine flowers. I remembered this smile from more than 10
years ago.

“Yes, you can; but I have one condition that is you can’t come to work late, teacher,”

I stepped in front of her as she commanded, raised my hand to pay her my respect
and said:

“Yes, Mam!”

The sun’s rays splashed over the sea. Small curly waves hit the sunlight and made the
sea’s surface unlimitedly vast. A pearl was designed to be brighter floating on the water in
the middle of Andaman Ocean’s Heart. The blue rays of the sun turned to golden and the
whole sea seemed to be covered by gold. The great view left tourists to follow the Earth.
Then the night view came instead. After that, we held our hands going down from the top
of the Cape with countless feelings.

Srisaket Thailand, 20th July 2015

มกุ ลอย

เขียนเปน็ ภาษาไทยโดย จม่ โน ฬึก

การประชมุ สมั มนา “อาเซยี น–เอเชยี ว่าด้วยวรรณคดแี ละวฒั นธรรม” ไดส้ ิน้ สุดลงกับผลสัมฤทธ์ิ
ซงึ่ ทกุ คนทเี่ ขา้ รว่ มสามารถเอากลบั ประเทศชาตไิ ดอ้ ยา่ งดี งานเลยี้ งสงั สรรคใ์ นคำ่� คนื สรา้ งความรม่ รน่ื
ชน่ื ใจให้กับกวแี ละนกั เขยี นนานาชาติ นักร้องนานาชาติขับรอ้ งทำ� นองเพลงหลากหลาย เสียงเพลง
ลอยสรา้ งสขุ ใหท้ กุ คน “...ฉนำ� มนุ บอง บาน จบู นงึ โอน มะดอง เจรญิ แข กอ็ นลอง บองขาน จูบเภียก
เสร็ย โปว ตกึ โสกา ตูวรอก เอณา เอโลว บองจ�ำเมีอ โพลว จ�ำโปวจ�ำเปียก สันญา ...”

เสยี งขับร้องประสมประสานกนั เปน็ ภาษาไทยเขมร ทน่ี ักรอ้ งไทยยกมาบรรเลง ทำ� ให้นายประกอบ
สะดุ้งต่ืนจากอารมณ์ลอยออกจากตัว เสียงตบมือของแขกดังสนั่น...ไม่นานราตรีสังสรรค์ก็จบลงกับ
เสยี งประชาสมั พนั ธ์ “Dear all beloved Writers and Scholars, now the day is off with smiles and
warm greetings! With all thanks for presenting. For tomorrow’s programs, we will bring you
to see the special place around the Pearl of Andaman Sea, Phuket… Good night…”

วนั ใหม่ เราเตรียมเพือ่ เดินทางไปเทย่ี วท่ที ่องเทย่ี วตา่ ง ๆ ในจังหวดั ภเู ก็ต
“นค่ี ือรูปปน้ั อนุสาวรยี ์ของผตู้ อ่ สู้กชู้ าติ (ทา้ วเทพกระษตั รีและทา้ วศรีสุนทร) ผพู้ ทิ กั ษ์รกั ษาแดนดิน
นี้ไว้...” ผู้น�ำเที่ยวแนะน�ำบุคคลส�ำคัญ ๆ ในประวัตศิ าสตรแ์ หง่ เกาะภูเกต็ ให้แขกได้ทราบ ในวนั นีเ้ รา
ไดไ้ ปถงึ ชายหาดปา่ ตอง
ทะเลกวา้ งยาวสดุ สายตา ผมมองทะเลสเี ขยี วอนั กวา้ งใหญร่ ะลกึ ถงึ ภยั พบิ ตั ทิ างธรรมชาติ คลนื่ ยกั ษ์

144

สนึ ามิเม่ือสิบกว่าปที แี่ ลว้ แมว้ ่าชายหาดน้ีเคยประสบภัยพิบตั ิอยา่ งหนกั ก็ตาม แตท่ ี่นี่ไดเ้ ปลย่ี นแปลง
ใหมม่ ีความปลอดภยั กวา่ เดิม รมิ ทะเลติดต้ังสญั ญาณเตือนภัย ซึง่ เป็นอะไรท่บี อกถึงการเอาใจใส่
และดึงดูดรอยยิ้มของนักท่องเที่ยวกลับคืนมาได้ ภูเก็ตนอกจากเป็นทะเลที่มีหาดทรายอันสวยงาม
ยังเปน็ ทะเลท่ีมสี ิ่งแวดลอ้ มดีทีส่ ดุ ถนนหนทางมสี วนดอกไม้ ไมป้ ระจ�ำจงั หวดั และตน้ ตาลเปน็ แถว
เป็นระเบียบอีกด้วย ส่ิงที่เป็นมรดกทางสถาปัตยกรรมไม่มีคู่แข่งนั่นคือสิ่งก่อสร้าง อาคาร ตลาด
ภมู ลิ ำ� เนาของประชาชนตงั้ แตโ่ บราณทเี่ รยี กกนั วา่ ตกึ สวยเมอื งเกา่ ซอยรมณยี ์ หลกั ฐานนแ้ี สดงใหเ้ หน็
ว่าภูเก็ตเป็นเมืองขึ้นของอาณานิคมแห่งประเทศยุโรปในการค้าขายแร่และเป็นเมืองท่าเรือที่ส�ำคัญ
ท่สี ดุ ในรชั กาลที่ 5

หลงั จากกจิ กรรมจบลง ผมตดั สนิ ใจเทยี่ วอกี หนง่ึ วนั กอ่ นกลบั ประเทศ เพราะอยากชมดใู หม้ ากกวา่ น้ี
เช้าวนั นนั้ ผมเดินทางไปชายหาดปา่ ตองอีกคร้ัง ลมทะเลพดั มาโอบกอดร่างกายทำ� ใหห้ ลับลงบนเกา้ อี้
ใตร้ ่มสกั พกั หนงึ่

“อา ! อา ! ซอ้ื แวน่ ตาสกั อนั มยั้ ครบั ผมขายใหถ้ กู ๆ ” เสยี งพดู ดงั ๆ ทำ� ใหผ้ มตนื่ “ทำ� ไมเธอกลา้ ปลกุ
คนกำ� ลงั นอนละ่ แลว้ ท�ำไมรู้ว่าอาเป็นเขมร” เด็กชายอายุประมาณสบิ ขวบผิวดำ� แดงคลำ้� มกี ลอ่ งใส่
แว่นตาห้อยอยู่ท่ีคอท�ำหน้างงสงสัยอะไรบางอย่าง เขาไมก่ ล้าตอบค�ำถามของผมทันที

“ขอโทษครบั คณุ อา ทผ่ี มตะโกนตอนคณุ กำ� ลงั หลบั ...คณุ ชว่ ยผมซอ้ื ดว้ ยครบั ขายตงั้ แตเ่ ชา้ จนบา่ ย
ยงั ไมไ่ ดส้ กั อนั ...” เหน็ เดก็ กลา้ หาญแบบนนั้ ผมสง่ รอยยม้ิ แสดงความสงสารใหเ้ ขาและใหน้ ง่ั ลง เดก็ ชาย
เกรงใจไมย่ อมนงั่ ผมพยายามใหเ้ ขานงั่ ลง แลว้ ใหน้ ำ้� เยน็ เขาขวดหนง่ึ เขารบี ไหวผ้ มแสดงความขอบคณุ
และเปดิ ฝาขวด ดม่ื นำ�้ ไมห่ ยดุ จนหมดขวด ผมเขา้ ใจอะไรหลายอยา่ งจากทา่ ทางของเขา สงสารมาก ๆ
จากนั้นกพ็ ดู คุยกับเดก็ ชายไรน้ ามคนน้ันต่อไป

“เธอยังไม่ตอบค�ำถามอาเลย” ผมถามซ�ำ้ เขาทำ� หนา้ งงแลว้ กระซิบเป็นภาษาไทยเบา ๆ “ไม่ช่วย
ซอื้ ของยังมาสมั ภาษณอ์ ีก...”

“ไดย้ ินฉันถามมั้ยไอ้หนู” เขาสะดุ้ง “ครับ ๆ ผมได้ยนิ ...ผมเหน็ ผา้ ขาวม้าพนั คอและน่งุ เส้อื ยืดรูป
นครวัด ผมกล็ องพูดภาษาเขมรใส”่ ผมยม้ิ และยกน้ิวโปง้

“เกง่ มากไอห้ นู เธอได้ความคิดนีม้ าจากไหน...”
“กอ่ นมาอยทู่ ่ีนผ่ี มเคยขายหมวกทำ� จากใบตาลและผ้าขาวม้าท่ีเสยี มเรียบ”
ได้ยนิ ค�ำเสียมเรยี บ ผมคิดอะไรบางอย่าง มนั ช่างทรมานใจเหลอื เกิน “ความยากจนทำ� ให้ชาวเขมร
ไม่มีทางเลือก...คนทกุ ข์ยากนบั วันยิง่ ยากจนลง” ประสบการณส์ อนคนให้สู้ สตู้ ลอดจนยกมือขอทาน
นักท่องเท่ียว สามทศวรรษผ่านมาแล้วเรายังเห็นคนขอทานมีอยู่ โดยเฉพาะตามสถานท่องเที่ยวใน
ประเทศ
“เธอได้เรยี นหนังสอื บ้างมั้ย” ไดย้ นิ คำ� ถาม เด็กชายทอดสายตาสทู่ ะเลอนั แสนไกลเหน็ น�้ำใส ๆ ใน

145

แกว้ ตาอนั แสนบรสิ ุทธ์ิก่อนจะตอบคำ� ถามของผม
“ครับคุณอา...ตอนนผ้ี มไมไ่ ด้เรยี นแล้ว ผมมาที่น่ีขายแบบนไี้ ปเรื่อย ๆ ไดบ้ ้างไมไ่ ดบ้ ้าง เสิรฟ์

อาหารทร่ี า้ นอาหารตามชายหาดนไ้ี ปเรอื่ ย” ผมมองหนา้ ดว้ ยความสงสาร เดก็ ชายกม้ หนา้ ลง “ตอนนี้
ผมไมไ่ ดเ้ รยี นแลว้ ” ประโยคนผี้ มรบั ไมไ่ ด้ ชว่ งอายปุ ระมาณเขา ผมเขา้ เรยี นมธั ยมตน้ หากเปรยี บเทยี บ
กับหลานของผมพวกเขาก�ำลังเข้าเรียนโรงเรียนดี ๆ ทั้งภาษาเขมรและภาษาต่างประเทศ “ชนชาติ
เดยี วกนั สายเลอื ดเปน็ เขมรคอื กัน”

“พอ่ แม่เธออยทู่ ่ไี หนตอนน้ี...” คำ� ถามใหมท่ �ำให้เขาเงยหน้ามากบั หนา้ แดง มือลูบแว่นตาในกล่อง
“พ่อแม่ผมอยูท่ ่ีกมั พูชา พวกเขาจนมาก พ่อผมขากดุ ส่วนแม่แขนกุดทงั้ สอง พอ่ เป็นทหารผ่านศึก
แม่ถูกระเบดิ ตอนดำ� นา...เขาฝากผมกับคนใกลบ้ ้านใหพ้ ามาทีน่ ่”ี
“ตอนนี้ คนคนนั้นอย่ทู ี่ไหน”
“ครับ เราอยู่ที่นี่รวมกันเป็นชุมชนแออัด เรามีนายหนา้ คนหนง่ึ ปกครอง เขาใหเ้ ราออกไปขายของ
แลว้ เอาเงนิ ไปเป็นคา่ ที่พกั ...”
คำ� ตอบของเดก็ ชายทำ� ใหผ้ มเขา้ ใจอะไรเปน็ อะไรชดั ขนึ้ ผมเหน็ ภาพทกุ อยา่ งทปี่ รากฏในหนา้ จอทวี ี
การจบั คนเขา้ ประเทศผดิ กฎหมาย เดก็ ขายของหรอื ขอทานถกู สง่ กลบั ภมู ลิ ำ� เนา ดงั นน้ั ผมกไ็ มถ่ ามเขาตอ่
“เม่อื ไรจะได้กลบั ประเทศ” เดก็ ชายระกำ� ในใจกอ่ นตอบ
“ครบั ถ้ามีเงินคา่ รถและมคี นพากลบั จงึ ไปได้”
“อมื ...อาเข้าใจแลว้ ...น่ีเงินสามพันบาท เกบ็ ไวก้ ลบั ประเทศ”
“ไม่หรอกครับ...อาไม่ซ้ือของผม ผมเอาเงินเปลา่ ๆ ไมไ่ ด”้ เดก็ ชายปฏเิ สธไม่รบั เงิน ท่าทางของเขา
บอกใหเ้ หน็ ความซอ่ื สตั ย์และคณุ ธรรมท่หี ายาก
“โอเค...แวน่ ตาอันนี้เทา่ ไหร่ มีแว่นสายตาสน้ั เหมอื นอาใสน่ ่มี ัย้ ” ผมถาม เขาท�ำหนา้ งง ๆ
“ไม่มคี รับ...มแี ตแ่ ว่นตากันแดด” ผมเลือกเอาแวน่ ตาสีด�ำแล้วให้เงนิ เขา 150 บาท
“นเี่ งนิ ค่าแวน่ ตา นีเ่ งนิ เก็บไว้กลบั บา้ น...” เขาไมร่ ับ แตผ่ มยัดเขา้ กระเปา๋ เสื้อแลว้ บอกว่า “ถา้ ซ่อน
ไดซ้ อ่ นไวไ้ มใ่ หใ้ ครร”ู้ ไดข้ ายแวน่ ตาแลว้ กล็ กุ ขน้ึ ลาผมออกไป ผมมองตามหลงั เขาดใี จมาก “การกระทำ�
กับปากของคนไม่เหมือนกนั จรงิ ๆ พระคิดและคนคดิ ก็ต่างกันไปอีก (ผมคดิ ในใจ)” ชีวติ ช่างทรมาน
เหลอื เกิน! หนีจากในประเทศมาอยู่นอกประเทศ แต่ชวี ิตยงั ไม่มีคุณค่า มีทกุ ข์ทรมานไมห่ ยดุ ย้งั “ยงั มี
เดก็ อีกก่คี นท่ีกำ� ลังมคี วามเป็นอยูเ่ ชน่ นี”้
สักพกั เดก็ ชายตา่ งถิ่นกลับมาอีกครง้ั

146

“เอ.๋ ..กลบั มาอีก ! ทำ� ไมไม่ไปขายของ” เด็๋กชายยิ้มให้แทนค�ำตอบ
“กอ่ นนเี้ หน็ คณุ อาอา่ นหนงั สอื ...หนงั สอื อะไร คณุ อาอา่ นใหผ้ มฟงั ดว้ ยไดม้ ยั้ ” ผมมองเขา “เขาอยาก
เรยี นจริง ๆ” (ผมคดิ ในใจ)
“ลองอา่ นดสู ิ เขาเขยี นวา่ ไง...” ผมสงั่ ใหอ้ ่านชือ่ เรอ่ื งส้ันขนาดยาวของนกั เขยี นชาติ กอบจติ ติ...
“จ...น...ต...ร...อ...ก” แลว้ ยิม้ ปลอบใส่ผม
“อ่านเปน็ คำ� มาสิ !” เขาออกอาการโศกเศรา้ ทันที “ผมรู้แต่ตวั อักษรเท่านัน้ อ่านไมอ่ อกหรอก”
“อืม...นงั่ ลงสิ อาอา่ นใหฟ้ งั ...”
“ครบั ...ครบั ...” เด็กชายขายแวน่ ตายมิ้ แย้มดีใจ
“เร่ืองสั้น จนตรอก...” ผมอ่านให้เด็กไร้นามคนน้ันฟัง เขาเอาใจใส่ฟังด้วยความสนใจจนน�้ำตา
คนขาดความอบอุ่นร่วงลงมาติดพวงแก้ม น่ีแหละเป็นความรู้สึกท่ีฝังลึกในหัวใจของเด็กที่ผู้ใหญ่ไม่รู้
หากเนอ้ื หาของเรือ่ งสน้ั นตี้ รงกบั เรื่องจรงิ ของใครบางคน เขาคงจะหยดุ น้�ำตาไม่ได้เชน่ กัน ไม่เท่าไร
เดก็ ชายคนนั้นก็หลับไปบนเกา้ อี้พับ
พระอาทิตย์แห่งวันใหม่ต�่ำลง บ่ายสามโมงแล้วแสงพระสุริยันลดความร้อนอ่อนลงให้เย็นสบาย
ลมทะเลพัดมาโอบกอดร่างกายท�ำให้ช่ืนอารมณ์ ผมปลุกเด็กชายให้ต่ืนจากฝันกลางวัน เขาตื่นขึ้น
เกบ็ ขา้ วของออกไปดว้ ยความรีบรอ้ นใจ สว่ นนกั ทอ่ งเท่ียวก็ทยอยลงไปเลน่ น�ำ้ ทะเลรอบทีส่ อง บางคน
ก็กลับท่ีพัก ผมนอนนึกถึงค�ำพูดท่าทางหน้าตาของเด็กชายคนนั้นเสมอ ไม่รู้ว่าเขามีความสุขทุกข์
อยา่ งไรเวลาไดพ้ บคนบา้ นเดยี วกนั ผมยงั ไมแ่ นใ่ จวา่ เขาจะไดก้ ลบั บา้ นเกดิ หรอื ไม่ หากเขาซอ่ นเงนิ นน้ั
ไดห้ รือพบคนใจดี เขาจะไดก้ ลบั บ้านเกดิ ได้ ผมชมวิวตามหนา้ ต่างเหน็ ภเู กต็ ยามราตรี สนามบนิ อนั
กว้างใหญ่ เครื่องบินข้ึนลงไม่ขาดสายเหมือนออกจากน่านน�้ำทะเลบินข้ึนฟ้า แสงเสียงสีสันของ
อาคารบนั เทงิ สูง ๆ จดั เรียงอยา่ งประณีต “ออกไปร้องร�ำสักเพลงดีม้ัยน่.ี ..” ผมพดู คนเดียว

เชา้ วนั ใหมเ่ รานดั หมายจะออกเดนิ ทางแตเ่ ชา้ ตรู่ ผมเตรยี มตวั และกนิ อาหารเชา้ แลว้ อำ� ลาครอู าจารย์
เพื่อนมิตรรว่ มวงการน้�ำหมกึ

“หนงั สอื เดนิ ทางหาย...ลมื ท่ไี หนนะ” ผมพูดคนเดียวท่ีล็อบบ้ีโรงแรม ผมพยายามหาแต่ไมเ่ จอ วธิ ี
สดุ ทา้ ยคอื ยกเลกิ การเดนิ ทาง ไปตดิ ตอ่ หาหนงั สอื เดนิ ทางเสยี กอ่ น ทง้ั วนั ผมไดแ้ คต่ ดิ ตอ่ เจา้ หนา้ ทเี่ พอ่ื
แจ้งของหาย ผมไมส่ ามารถทำ� อะไรไดน้ อกจากนี้ นงั่ คดิ ยาวไกลคิดถงึ ที่นัง่ คยุ กบั เดก็ ชายขายแว่นตา
ท่ีชายหาดป่าตองเมื่อวาน ผมออกไปหาที่หาดทรายถามเจา้ ของรา้ นเช่ารม่

“คะ่ ท่าน...หนเู กบ็ ไดแ้ ลว้ ไมส่ ามารถตดิ ต่อเจ้าของได้ หนนู ำ� ไปฝากท่ีรา้ นอาหาร ‘ใบตาล’ อย่ฝู ่ัง

147

บนหาดทรายนนั้ ทา่ นไปถามหาได้ เขาเกบ็ ใหอ้ ยคู่ ะ่ ” ไดข้ า่ วจากเจา้ ของรา้ นเชา่ รม่ ผมดใี จมคี วามหวงั
ผมใหค้ า่ ตอบแทนเขา แตเ่ ขาไมร่ บั

“ขอบใจท่านมาก ๆ แล้วค่ะ หนูไม่เอาส่ิงของของลูกค้าหรอกค่ะ เราต้องเก็บส่ิงของที่มีค่าของ
ลกู คา้ ” เขายม้ิ ตอบรบั สง่ิ นแ้ี หละทที่ ำ� ใหช้ าวตา่ งชาตพิ ดู เสมอวา่ ‘ประเทศไทยเปน็ ดนิ แดนแหง่ รอยยมิ้ ’”

“เชิญท่านนั่งตรงน้กี ่อนค่ะ โตะ๊ น้มี แี ขกจองแลว้ ค่ะ” ความซอื่ สัตย์ออ่ นโยนนีแ่ หละท่ที ำ� ให้ร้านนี้มี
ชอื่ เสยี ง ผมนั่งลงตามค�ำแนะน�ำของเขา

“ขอโทษ...ผมถามไดม้ ้ัยครับ ร้านอาหารของทา่ นไดร้ บั ฝากหนังสอื เดินทางฉบบั หน่ึงจากคนเชา่ รม่
มั้ยครบั ?” คนรบั แขกในรา้ นอาหารท�ำทา่ ไม่แนใ่ จ

“หนไู มแ่ น่ใจหรอกทา่ น ลองถามเจา้ ของร้านก่อนคะ่ ...ท่านชื่ออะไรคะ”
“ผมช่อื ขนั ประกอบ ชาวกมั พชู าครบั ”
“ขัน ประกอบ ชาวกมั พชู า...” เสียงสัน่ ของหญงิ สาวดังออกจากหอ้ งวีไอพใี หต้ นื่ สะดุ้ง
“คณุ ครปู ระกอบ !” นางเดนิ มายนื ตรงหนา้ ผมมองหนา้ แสดงความสงสยั “เธอเปน็ ใคร ทำ� ไมรชู้ อื่ ผม”
ผมคิดในใจไม่ตอบค�ำถามหญงิ สาวทนั ใด
“ครบั ผมชือ่ ประกอบ ชาวกัมพูชา”
“ขอเชญิ คณุ ครูไปน่งั ทชี่ ้ันบน เงียบดคี ะ่ ” ผมทำ� ตามคำ� เสนอ นา่ จะมีอะไรบางอยา่ งที่เธออยากคุย
และแปลกใจวา่ “เงียบดี” ผมคิดในใจว่าทำ� ไมต้องเปน็ ท่เี งียบ ๆ ดว้ ย
“ครบั ...ไมเ่ ปน็ อะไร ผมขอรบั หนงั สอื เดินทางเท่านน้ั ผมทำ� หายเม่ือวานครบั ”
“หนงั สือเดนิ ทางของคุณครอู ย่กู ับหนู อยากได้มนั หรอื เปล่า” โอย เธอพูดอะไรออกมาท�ำให้ผมจกุ
“ไมร่ จู้ กั กนั เลยท�ำไมเขาพูดกับแขกแบบน้ีล่ะ” (ผมพดู ในใจ) แตอ่ ย่างไรก็ตามผมตอ้ งตามเธอเสยี แลว้
“ผมเข้าใจแล้วครับ...” ท่าทีดีใจด้วยกลัวด้วย ท�ำใจเกือบไม่ไหว มือส่ันข้ึนบันไดร้านอาหาร
อนั สดุ สวยนน้ั เกอื บไมไ่ ด้ “เขตทอ่ งเทย่ี วนา่ จะไมอ่ นั ตรายอะไรหรอก...หรอื ผมตอ้ งใหอ้ ะไรแลกเปลย่ี น”
ทงั้ กลวั ท้งั ดีใจไปดว้ ยกัน ผมงงไปหมด อีกอย่างเราอยสู่ องตอ่ สอง
“คณุ ครเู ชญิ น่งั ตรงน้คี ะ่ ...”
ผมนงั่ ลง สายตามองไปรอบ ๆ ในหอ้ ง โซฟาวไี อพที นั สมยั หอ้ งรบั แขกรจนาลวดลายศลิ ปะหนั หนา้
สู่หาดทรายแห่งทะเลกว้างใหญ่ ลมพัดมาส่ันเปลือกหอยท่ีแขวนอยู่บรรเลงเป็นเสียงดนตรีไพเราะ
เหมือนวิมานสวรรค์ หรือจินตนาการได้ว่าห้องนี้เป็นห้องพิเศษส�ำหรับการนัดพบคร้ังแรกของคู่รัก
ข้าวใหมป่ ลามัน หญิงสาวไมท่ ราบชื่อเดนิ ไปโต๊ะจดั เคร่ืองดมื่ มอื นางคั้นน�้ำส้มใสน่ ้�ำแขง็ หญงิ สาว

148

ยืนหันหลังให้แขกหนุ่มเขมร ผมมองหลังของเธอ ร่างนุ่มนวลสูงพอดี งามเป็นกุลธิดา ผมด�ำเหมือน
ปีกกาปล่อยปรกบนหลงั เธอ สะโพกเนน้ หนานุ่งผ้าโสรง่ ท่ีมีลายดอกไมส้ วยงาม นางในหน้าทแ่ี มบ่ ้าน
เหมอื นกำ� ลังรบั ท�ำเครือ่ งด่มื เย็น ๆ ให้ผวั เพง่ิ กลับมาจากทที่ ำ� งาน ความสวยงามของเธอทำ� ใหผ้ มคดิ
อะไรหลายอย่าง

“เชิญคะ่ คณุ ครู นำ�้ ส้มสดจากสวนของชาวเกาะน้คี ะ่ ” นิ้วอ่อนโยนเรยี วงาม เธอยกแกว้ นำ้� สม้ ใหผ้ ม
อาการขอ้ี ายของผม มอื ผมสนั่ กลวั เวลารบั แกว้ นำ�้ สม้ ตาผมจอ้ งมองหนา้ สง่ รอยยมิ้ นอ้ ย ๆ ใหห้ ญงิ สาว

“ใหห้ นูกราบคณุ ครดู ้วยค่ะ...” เธอคกุ เขา่ ไหวบ้ าทาของผม กับน้ำ� เสียงสะอึกสะอนื้ สะเทือนใจแล้ว
เงยหนา้ นำ�้ ใสบรสิ ทุ ธกิ์ ลม ๆ ของหญงิ สาวจบั ตดิ แกว้ ตาทยอยปลอ่ ยตวั ลงมาตามอำ� เภอใจ...สาวนอ้ ย
ค่อย ๆ เชด็ มนั ออกจากพวงแกม้ ยามนีแ้ กม้ ทง้ั สองของเธอแดงเหมอื นทาแป้งเสรมิ ความงามเพ่ิมอกี

“คุณเปน็ ใคร...ทำ� ไมตอ้ งกราบผมขนาดน้”ี ผมโยนค�ำถามใสเ่ ขา หญิงสาวยิ้มผสมกับความอาย
และดใี จมองหนา้ ผม

“คะ่ คุณครูนา่ จะลมื ลูกศิษยค์ นนั้นไปแลว้ ใช่มย้ั ...” ค�ำตอบของเธอทำ� ใหผ้ มคดิ ถึงเรื่องราวสิบหา้ ปี
ท่แี ลว้

“ผมลืมลกู ศิษยค์ นน้นั ...ผมเป็นคร.ู ..” ผมพดู ในใจ ผมไมแ่ นใ่ จ
“หนคู อื ลกู ศษิ ยข์ องคณุ ครสู มยั เรยี นทก่ี มั พชู า...” เธอทำ� ความเขา้ ใจกบั ผม ผมงงไปหมดคดิ ไมอ่ อก
เธอเปน็ ใครกนั แน.่ ..ผมนึกถงึ สมัยเป็นครสู อนใหม่ ๆ
“ท�ำไมเธอเข้าเรียนช้าวันน้ี...” เธอเดินกลัว ๆ เข้ามาในห้องเรียนโดยไม่ได้รับอนุญาต ดูเธอ
เหนือ่ ยมาก
“ไมส่ ามารถเข้าเรียนไดถ้ า้ ไมบ่ อกเหตผุ ล” เธอยงั เดินเขา้ หอ้ งเรยี นขณะทนี่ กั เรียนช้ันท่ี 8 ค ท้งั หมด
เงยี บสงบมองหน้าผม
รานีเปน็ ลกู ศษิ ย์หญิงคนหนึ่งในชั้นที่ 8 ค ของวทิ ยาลัยในเมอื งโรเมียะส์แฮก วนั นน้ั เปน็ วันทีส่ อง
ของการสอนชวั่ โมงภาษาเขมร ผมรจู้ กั กบั เธอในนามหวั หนา้ หอ้ งตง้ั แตว่ นั เขา้ เรยี นวนั แรก คำ� ถามไมใ่ ช่
ขู่หรอก แต่เป็นแบบอยา่ งและการรับผดิ ชอบของนักเรียนทั้งหมดในหอ้ ง เวลานกั เรยี นพกั รานีมายืน
หน้าโตะ๊ ของผมและบอกมูลเหตุทีเ่ ธอมาเรียนช้า “คุณครู หนูขอโทษทช่ี ัดค�ำสงั่ คะ่ ทีบ่ ้านหนูยากจน
มากค่ะ มีน้องตัวเล็กต้องดูแลป้อนข้าวก่อนมาเรียน หนูต้องลุกแต่เช้าตรู่ช่วยแม่ท�ำขนมไปขาย
แมอ่ ยู่คนเดียว พอ่ ลงเรอื ไปนอกประเทศนานแลว้ ยงั ไม่กลับ ไมร่ ขู้ ่าว...ชวี ิตของหนทู ุกข์ยากมากค่ะ
คุณครู แมใ่ ห้หนหู ยุดเรยี นเพอ่ื ท�ำงานช่วยทา่ น แต่หนูไมย่ อมหยดุ เรียน ใชว้ ธิ ขี อครคู นอน่ื มาบา้ งขาด
เรยี นบา้ ง การไมร่ หู้ นงั สอื ทำ� ใหค้ รอบครวั พอ่ แมห่ นเู ปน็ เชน่ นี้ คณุ ครใู หอ้ ภยั หนดู ว้ ยคะ่ ”
รานีเล่าเรือ่ งราวความเป็นอยู่อันโศกเศรา้ ของครอบครวั ใหผ้ มฟัง ผมเขา้ ใจลกึ ซงึ้ ถึงความเจบ็ ปวด

149

ของเธอ เธอเปรียบเสมอื นผู้รบั ผดิ ชอบในครอบครัว สมัยเรียนเธอเปน็ หวั หนา้ ห้อง มอี ายุมากกวา่ เพอื่ น
ในห้องด้วย หากเปรยี บเทยี บกับผม เขาอายุนอ้ ยกวา่ ผมประมาณ 6 หรอื 7 ปเี ศษ ๆ

“ได้...วิชาครเู ธอขาดไดแ้ ตต่ อ้ งเขา้ ใจบทเรยี น เอาบทเรยี นไปเรยี นทบ่ี า้ น วันสอบตอ้ งมาสอบ...”
ผมไม่รจู้ ะช่วยเขาแบบไหน นอกจากให้เรียนทีบ่ ้านได้ ผมทำ� แบบนก้ี ับลกู ศษิ ย์คนนีม้ าตลอดจนครู
บางคนวา่ ผมรกั ลกู ศษิ ย์ อยา่ งไรกต็ ามทสี่ ำ� คญั คอื สามารถชว่ ยใหเ้ ขาเรยี นไดม้ คี วามรเู้ หมอื นเดก็ คนอน่ื
หลงั ทำ� งานทบ่ี า้ นเสรจ็ รานแี ละเพอื่ น ๆ ชอบแหก่ นั มาใหผ้ มสอนทบี่ า้ นพกั ผมอกี ผมสอนเกอื บทกุ วิชาที่
สามารถสอนได้ ไม่ว่าการเขียนบทความสั้น ๆ เรียงความ ไม่นานเท่าไรเธอกลายเป็นนักเรียนเก่ง
ประจ�ำช้ัน การต้ังใจเรียนของเธอแบบอย่างให้นักเรียนกลุ่มอ่ืน ๆ ให้เข้าใจความวิริยะอุตสาหะใน
การศึกษา

ปลายปี พ.ศ.2546 ผมสอบผ่านได้ทุนการศึกษาไปเรียนท่ีประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตย
ประชาชนลาว คอื ในช่วงท่รี านเี รียนชัน้ ที่ 10 ตง้ั แต่วันนนั้ เปน็ ต้นมาผมไมไ่ ด้พบเธออกี เลย จนปเี ตรยี ม
การศึกษาท่ีประเทศลาวปีที่ 1 ปกี ารศกึ ษา 2547 ผมได้รบั หนังสือทเ่ี ธอฝากกับเพื่อนให้ผม เธอเคยยืม
หนังสือผมไปเรียนที่บา้ น กอ่ นผมลาไปเรยี นต่อ

“ท�ำไมรานไี ม่เรยี นให้จบมธั ยมศึกษาปที ี่ 6” ผมถามเพ่ือนเธอหามลู เหตทุ เ่ี ธอไม่เรียนตอ่
“ชวี ติ ความเปน็ อยขู่ องเธอทกุ ขย์ ากวนั ตอ่ วนั คะ่ พอ่ ของเธอไปทำ� งานทป่ี ระเทศไทย หลงั ครอู อกไป
ศกึ ษาต่อ เธอฝากหนงั สอื น้ีให้คร”ู เพ่อื นรว่ มหอ้ งของเธอบอกผม
จรงิ ๆ แลว้ ความเป็นอยู่สมั พนั ธ์กับการศกึ ษาโดยเฉพาะนักเรียนผูห้ ญิง หากครอบครัวไมม่ ีหลกั
ลกู ผ้หู ญงิ คนโตต้องเปน็ คนเข้มแข็งเพือ่ เปน็ หลักของครอบครวั รบั ผิดชอบความเป็นอยู่ของครอบครัว
ผมไมม่ อี ะไรนอกจากหายใจยาว ๆ เขา้ ออก ไมส่ ามารถชว่ ยอะไรเขาได้ มนี กั เรยี นหญงิ มากมายทก่ี ำ� ลงั
จะออกจากโรงเรยี นไปทำ� งานทโ่ี รงงานตดั เยบ็ “เรยี นเพอื่ นำ� เอาความรมู้ าหากนิ แตถ่ า้ หากนิ เปน็ แลว้
ไมต่ อ้ งไปเรยี นหรอกคณุ ครู ไอห้ มวยลกู สาวผมกใ็ หห้ ยดุ เรยี นเหมอื นรานนี นั่ แหละ” คณุ พอ่ หนา้ ตาลกู ครงึ่
เขมรจนี พดู ดว้ ยทา่ ทอี ยา่ งคนรจู้ กั และคดิ ถงึ ผมมาก ผปู้ กครองเขามองเหน็ อนาคตลกู หลานเขา ฉะนนั้
ปัจจัยส�ำคญั ของการศกึ ษาคอื ครอบครัว ถ้าครอบครบั ไม่สนับสนุนแลว้ การศึกษานนั้ ก็ไม่ถึงฝง่ั แมว้ า่
โรงเรยี นชมุ ชนครอู าจารยพ์ ยายามแคไ่ หนกต็ าม ตามกฎหมายการศกึ ษาขนั้ พนื้ ฐานตอ้ งมกี ารสนบั สนนุ
เปน็ พเิ ศษจากครอบครวั และสงั คม ผมไมม่ อี ะไรอธบิ ายใหเ้ ขาเขา้ ใจนอกจากนหี้ รอก วา่ การอบรมสง่ั สอน
ของผมทผี่ ่านมาล้มเหลว ผมรับหนังสอื จากเขา
แล้วกล็ าไปโดยเกบ็ ความในใจไว้
ในเคร่ืองบินพนมเปญเวยี งจนั ทน์ ผมเปิดหนังสือเก่าเลม่ นัน้ อา่ น บังเอญิ เห็นจดหมายหนงึ่ ฉบบั ท่ี
เธอใสใ่ นหนังสอื แด่ครูประกอบ
ถึงคุณครปู ระกอบ

150