8. KECAP SESEBUTAN BILANGAN
SalosinA. Kecap Sesebutan Bilangan (Nuduhkeun Jumtah)
dua belas (12)
Sakodi
Salikur dua puluh (20)
dua puluh hiji(21)
Dua likur : dua putuh titu (23), jsr.
Tilu likur dua puluh tima (25)'
Salawe opat putuh (40)
Saraju
Saryidak (sok dilarapkeun kana bilangan lauk)
Sagros genep putuh (60)
Salaksa
Saketi saratus opatpuluh opat (144)
Sayuta
= saputuh rebu (10.000)
saratus rebu (100.000)
sajuta (1000.000)
B. Kecap Sesebutan Bilangan nu Dilarapkeun kana Barang nu
Tangtu
Ambekan sadami
Awi
Awi = sabebek
Awi = saleunjeur (satangkal)
sadapur (sagunduk nu diwangun ku
Bako sababaraha tangkal)
Bangsal selempeng
Bawang sacangi(sasiki)
sasihung (sasiki)
51
Beas sacanggeum
Bilik
Boeh sailab (sagebing)
Cai
Cangkir sarirang (tilu iket)
Cau
Cau sakeclak
Daun satangkep (cangkir katut pisinna)
Daun
sasikat
Eurih
saturuy (sababaraha sikat)
Gula kawung
saponggol (sagagang daun)
Gula kawung sakompet (sababaraha ponggol meunang
Hayam
lnjuk nyuitan, tuluy dilipet)
Jahe sajalon (meunang ngademPet ku awi
Jambe
pikeun hateup)
Glati
sabebek (sabeulah, nurutkeun citakan
Kalapa
l(alapa batok sabeulah)
Kaso
Kertas sagandu (dua bebek, dua beulah)
Koneng saiodo (bikangna ieung jagona)
Manjah sakakab (sagebleg, meunang ngolokop-
Munding keun tina tangkal kawung; iniuk sok dipake
Muncang
tambang atawa sok diPake nutuPan
Nangka
Pakean suhunan imah)
Papan
Pare sarempang
52 samanggar
sajodo '"
sahulu
samanggar
sadapur;saluwuk
salambar
sasolor
sadapur; saluwuk
sarakit (dua munding)
sadampa (dampa sesebutan kana mun-
cang anusikina dua, ari nu sikinitilu disebut
grndr, Jeung nu sikina hiiidisebut gendull.
sacamplung (sasiki)
sapangadeg
salambar
saranggeuy (sagagang)
(tingaliukuran beurat jeung lobana pare di
handapl).
Peuteuy sapapan
Peuter.ry
sahanggor (saranggeuy, sababaraha
Peuteuy papan)
Salak
Samak saempong (sababaraha hanggor)
samanggar
saheulay
SarnPing = sakodi
Sangu = sapiring
Sangu
Sawah sabakul
Suluh = sakotak
Suluh :
-sabebek (nuduhkeun hiji sabeulah)
Tambang/tali
Uyah sahurun (sabeungkeut)
sabatekan
sahuntu (saguruntul, kira-kira sagede
. Uyah huntu)
sagandu; sabata
C. Ukuran Beurat jeung Lobana Pare
Saranggeuy : sagagang.
Sapocong : satengah geugeus (pikeun ukuran pare nu
ranggeuyan, kira-kira ranggeuyanara bisa
saeundan = gx::ffi[']
Sageugeus dua pocbng nu dibeungkeut dihijikeun.
SSaasagnegdgaen\ g sageuEeus.
Salajer
Sacaeng 5 geugeus.
240s0 agenuggegusa:
: :20 geugeus.
2 madea 4 tanggung
l0lajer: 40 sangga.
Sabawonr :
Satanggung 4 poceng.
Saundem
50 geugeus.
pikeun ukuran beas anu ditaker ku batok
Samadea : : :kira-kira satengah leter.
Sakati $atengah caeng 100 geugeus 6 kati.
. Sagantang : :kira-kira 817,5 gram.
Saleter 10 undern 5 kati O0g7,S grarn.
Saemud
: 1 dm kubik.
kira-kira saleter leuwih.
53
Sakulak : kira-kira 2,5 kg, keur ukuran beas.
Sapikul
100 kati, kira'kira 62,5 kg, keur ukuran
:SadaCin sapikul.
bangsal.
D" Ukuran Paniang ieung Lega
Satumbak : 3,77 meter
Sabata
Sapal 14 meter pasagi
Samil
Saare : 1,5 kilometer
Sahektar :
1,5 kilometer ,
:100 meter pasagi
100 are Sabau = 500 bata 7096,50 meter
Sakaki : :pasagl
Saelo
Saicak 03, meter 30 cm,
Sadinv
: 0,688 rneter
Sajedngkal saelo pasagi
satapak jernPol.
:sapanjang titungtung indung leungeun tepi ka
tungtung cinggir upama dipentangk€ur
Sadeupa :Sajeujeuh kurang leuwih 20 crn.
sarua leung paniang dampal suku kolot.
sapanjanqlituntung ramo leungeun kenca tepi
:ka tungtung ramo leungeun katuhu upama
dipentangkeun kurang leuwih 1,60 m.
=Satampah kira-kira sagede dampal leungeun kolot'
Sakodok = titungtung jajangkung nepi ka kelek.
54
9. NGARAN.NGARAN WANGUNAN
Bagan saung ranggon dilaut, paranti pamayang ngala
lauk (masangkeun sirib atawa jaring), di Banten
Balandongan disebutna bagang.
adegan saheulaanan pikeun narima semah;
Bale (\ tempat kamonesan dinu kariaan.
adegan wangunan.
Bale bandung
Bale desa tempat ngabandungan parentah raja.
Bale kota kanlor pamong desa.
Bale watangan kantor walikota.
Bedeng
kantor pangadilan.
Bedeng
Elos imah leutik atawa imah dipetak-petak pikeun
pagawe leutik upamana bae imah kontrakan.
Garduh ternpat pabinihan karet, kopi, enteh, jsb.
adegan nu biasana tara dibilikan sabudeurna,
Gosali paranti nyimpen bahan piimaheun.
wawangunan leutik sisi jalan tempat ngajaga
lmah kaamanan atawa tempat pangreureuhan nu
lstaugedogan ngaronda.
Jobong
adegan tempat digawe panday (tukang nyieun
Jongkolkibs parabot tina beusi).
wangunan tempat pamatuhan jalma.
kandang kuda.
kamar atawa imah leutik nu nempel di imah
batur.
adegan pikeun tempat dagang.
lGrapyak : kandang munding atawa sapi.
Kobong : kamar leutik.
Langgar : adegan tempat salat atawa diajar ngaii (di
Leuit
LMioasigit pakampungan).
Masjid
= wangunan parantinyimpen pare.
Masdjid jami = adegan parantin;rieun kenteng atawa bata.
Pagupon : adegan gede paranti.salat.
Paranje : adegan gede parantisalat.
Ranggon
$aung Masjid agung masjid gede nu aya di kota
Saung lisun{
Sorondoy kabupaten. j
Talug
masjid nu teu sabaraha gedena, nu aya di
unggal tempat, paranti.salat (jumaahan).
: kardang japati.
: kandang hayam.
: saung nu luhur pisan kolongna; saung nu aya
di luhur kai paranti ngintip sato.
adegan leutik di kebon, di huma, atawa di
sawah, paranti rzureuh patani.
- saung paranti nyimpen lisung atawa paianti
wangunan leutik nu ditempelkeun ka imah,
dipake nyimpen kai, parabot nyawah jste.
: masjid leutik di pakampungan.
RUPA.RUPA WANGUNAN IMAH SUNDA BUHUN
Badakheuay potongan wangunan saung anu teu make
wuwung, pasambungna hateup tukang
Capit gunting ieung hareup saperti badak keur heuay.
= potongan wangunan imah anu tungtung
suhunanana make awi atawa kai dicagak-
Julang ngapak : keun kawas gunting rek capit.
potongan wangunan imah nu di hareup
leung di tukangna make sorondoy kawas
jangjang lulang keur ngapak.
kumureb :Parahu potongan wangunan imah nu suhunanana
:Suhunanie*opong mirupa parahu nangkub.
potonganwangunanimahanusuhunanana
55
Tagog anjing ngajolopong manjang, sokaya nu nyebut
: oge suhunan panjang atawa gagajahan.
potongan wangunan saung anu meh
samodel jeung potongan badak heuay
ngan tungtung usukna patepung jeung
tungtung usuk nu hareup, iadi wangunna
ngeluk, kawas anjing keur nagog atawa
keur jogo, sok aya nu nyebut oge jogo
anjing.
Sangkan ler.rwih eces, tingali ieu gambar di handap!
Parahu kumureb Badak heuay
Suhunan jalopong $,hunan capit gunting
57
Tagog anjing Julang ngapak
NGARAN.NGARAN BABAGIAN IMAH
i
1. Tatapakan 7. Talupuh 13. Sisiku
2. Gagalur 8. Tihang 14. Ereng
3. Teer 9. Cemped. 15. Pamikul
4. Cemped 10. Palang dada 16. Usuk
5. Sarang 11. Palang dada 17. Pangoret
6. Darurung 12. Sisiku 18. Jure
58
Ngaran Babagian lmah nu Sejenna
Abig/ampig bilik juru tilu dina pongpok leuit atawa pongpok
balardar imah.
Bitik sarupa balok wangunna pasagi opat dipasang
Golodog
Hateup di luhur kuda-kuda pikeun nahan usuk rJina
Jandela rangka hateup.
Kdong pipinding imah nu dijieun tinaanyaman awi nu
Lalangit
Uncar : meunang ngahuaan.
tetecean atawa tangga paranti unggah atawa
Kuda-kuda turun ti imah (imah panggung).
Pongpok
Suhunan : tutup imah dlluhur sangkan iuh atawa ulah asup
Wuvvung
cihujan, diJieun tina daun eurih, daun kiray,
Amben
Tepas : daun Sadang, atawa daun kalapa.
lawang ahgin atawa cahaya dina bilik atawa
dingding tembok nu bisa dibuka jeung ditutup
cara panto.
rohangan di handapeun imah panggqng.
tutup rohangan imah beulah luhur (bagian para
: beulah handap).
cemped (pamn) rubak pikeun nutup bilik ti
beulah luar, lebah darurung, atawa pikeun
nutup tungtung darurung nu di hareup (dina
: imah panggung).
balok kai nu dipasang dengdek anu nyam-
bungkeun tihang adeg jeung pamikul.
:-- rohangan di sisl (handapeun suhunan) anu sok
,ditutup ku abig/ampig.
bagian imah nu pangluhurna, ngujur manjang
: nurutkeun wangun imah.
tutup hateup sapanjang sambungan suhunan,
tempat patepungna kenteng/hanteup dina pun-
cak suhunan; wuwung sok dijieun tina seng,
tembok, atawa tina injuk (dina imah dipasisian).
: tepas imah panggung nu lantena tina palupuh.
: emper, bagian imah panghareupna nu di_
geblagkeun, paranti narima semah, nga_
5g
Patengahan .
Dapur/pawon
Goah wangkong jeung tatangga (di lmah panggung)'
Pangkeng isb.
rohangan imah nu ditengah'
Pakarangan rohangan imah nu ditukang, paranti masak, isb-
Buruan^ rohangan (biasana didapur) paranti nyimpen
pabeasan, kadaharan, jsb- (diimah panggung)'
Pipir kamar, rohangan imah paranti sare atawa
barangsirnpen.
tanah sakurilingeun imah-
tanah hareuPeun imah.
tanah tukangeun imah-
NGARAN WANGUNAN/PARABOT PARANTI MEUNTAS
Cukang kai atawa awi saleunjeur atawa sababaraha
leunjeur luhureun susukan, solokan atawa
Jambatan
Jambatan gantung walungan leutik.
Kurutug wangunan nu ngahubungkeun dua sisi waha-
Rawayan
Sbsak ngan, dijieun tina kaiatawa beusi.
lamOatan nu make tihang pangdeudeul' siga
Eretan rawayan ngan leuwih tohaga-
sasak tinatai.
sasak nu tbu make tihang pangdeudeul (siga
jambatan gantung).
iiga cut<ang ngan kaina/awina leuivih rea,
luiurna ayi nu sok make dadampar awi
meunang nganyam kereP siga kikis'
par€rhu atawa rakit paranti meuntaskeun ialma'
nu meuntaskeunana narik eta parahu/rakit ku
cara mapay (muntangan) balantara, nya eta
tambang, hoe, atawa kawat gede nu dipanteng
ti sisi ka sisiwahangan.
60
10. NGAFAN.NGARAN PATEMPATAN
Alun-alun tanah lapang (hareupeun kacamatan,
Babakan
Babantar kabupaten, jsb.).
bobojong
:lembur anyar; ngababakan nyieun lern-
Bubulak ))
bur anyar.
Dungus
Huma bagkn walungan anu leah sarta deet.
Jungkrang/iurang
l(ar66s iolontor tanah anu nyodor ka cai (tliasana
Kebon di sisiwalungan).
Lamplng sarupa tegalan, tanah nu pinuh ku jukut nu
Legon aya dilamping gunung atawa di pasir.
Lembur
Leuwi tuyuk, rungkun, gundukan tatangkalan
laleutik nl rada remet (di leuweung)
tanah darat (biasana di leuweung) nu
dipelakan pare tur tara dikocoran cai.
legok anu iero sarta sisi-sisina gurawes.
sisiwalungan nu rea keusikan (mun di sisi
laut, basisir)
tanah darat nu dipelakan rupa-rupa pepe.
lakan.
bagian gunung atawa pasir antara puncak
ieung tutugan.
bagian basisir anu ngelok ka darat, saruF
teluk ngan leuwih leutik.
kampung, tempat padumukan jelerna nu
rea irnah.
bagian walungan anu jero sarta bhsana
lega (rubak).
FSonggor/ sarupa pasir ngan leulvih handap tur'leuwih
momonggor leutik.
Muharalmuara tungtung walugan di hilir, tempat
Mumunggangl patepungna walungan jeung laut atawa
geger
walungan leutik jeung walungan gede-
Pasir
Heuma bagian gunung pangluhurna (tonggong
Rorah
gunung).
Sabang \
Sampalan ) gunung leutik sarta handap.
Situ tanah darat urut huma.
Sonnng cai ngocor, sarupa susukan, ayana di
Tanjung
leuweung.
Tarikolot tanah darat nu dihapit ku dua walungan.
tegal di tengah leuweung tempat nyatuan
Tegalan sato jarah.
Tduk sarupa balong ngan leuwih gede, letrwih
TqSsedring lega (biasanawalungan anu dibendung sok
ngalanggelek jadi situ.
Tddar
jurang gurawes sarta jero.
Tutugan gunung
Wahanggn jojontor, tanah anu nydor ka laut.
:tempat unf lembur; lembur narikolot
lembur. nu tadina gegek imahna iadi
corengcang, nu tadina haneuteun iadi
tiiseun.
tanah legatur rata nu sabagian gede pinuh
ku jukut wungkul.
bagian basisir anu ngelok ka darat
(sabalikna tina tanj ung).
sesebutan sejen keur pasisian atawa pilem-
buran.
tanah datar di tengah sawah anu henteu
kahontal ku cai, sok dipake pangangonan.
bagian gunung beulah handap {suku
gunung).
walungan, cai gede nu ngocor ti girang ka
muara; nu leuwih gede disebr.rtna ba-'
ngawan.
e
11. PAI(AKAS/PAKARANG URANG SUNDA
ASEUK
(Pakakas paranti ngaseuk dijieunna tina kai buleud.panjang, menc€s tungtungna)
ARIT
(Pakarang samodel parang tapi leuwih leutik tur ngeluk tungtungna,
sok dipake ngata jukut)
:
63
I
I
.|
t
i.
BADI
rPakarang sarupa peso nu gagangna bengkok)
BA.'RA l
(Pakarang baheula saruPa gada)
I
g ;
T
BALINCONG
(Pakakas paranti nugar, seuseukeutan, sabeulah lancip
I kawas linggis, sabeulah deui potongan rimbas)
BALIUNG
(Pakakas tukang kai nu bisa digalar-gilir iadi patik
atawa iadi rimbas)
65
BANDRING
(Kelepel, paranfi maledog+naledogkeun batu'
sok diPake ngala manuk)
BEt}OG
{Palerang paranti ngadek)
66
BURANG
ffataheunan, awi meunang nyeukeutan tungtungna sabeulah,
ditancebkeun dina liliwatan salo (nu keur diboro),
bari diririmbunan ku dangdaunan ngarah ulah katara, supaya
--. nu ditaheunan katubles)
CONGKRANG
(Bedog panjang nu ngeluk congona paranti ngala suluh atawa nyacar)
67
DEKOL
-- (Pakakas nu beunang dipake ngadek saperti kampak tur bisa
dipake nakol saperti palu (upama dibalikkeun)
ETEM
(Sabangsa peso psranti dibuat; ngala pare saranggeuy-saranggeuy)
68
GACOK
(Pakakas saperti garpuh, make doran saperti pacul)
GADA
(Paneunggeul tina beusi, pakakas perang baheula)
69
GAET
(Kakait beusi nu make gagang panjang kawas gantar)
GARPU
(Pakakas paranti nyungkal atawa ngagemburkeun taneuh)
GEGENDIR
(Paneunggeul nu beurat dijieun tina kai atawa beusi)
GOBANG
(Paharang siga beddg tapi panjang)
71
\
GOBED
(Pakarang sQa bedog tapi Paniang)
GONDEWA
(Pakakas tina kai atawa awi paranti mentang iamparing)
72
\ bedor, Paksi
JAMPARING
(Panah, nu sok dilepas rnake gondewa)
JARA
(Pakakas tina kawat beusi nu tungtungna lancip,
paranli ngaliangan kai atawa awi (samemehna sok dibeuleurn
heuta tepi ka hurung)
73
)
KAMPAK
(Pakakas tukang kai, bangunna siga huntu gede digagangan,
paranti nuar atawa meulah kai)
KERIS
(Pakarang paranti nubles, soR dialus-alus, dipake sosorenan dina
upacara-u pacan, salasahiji parabot perang baheula)
74
\
KIHKIR
(Pakakas paranti ngasah ragaji)
KORED
(Pakakas tani pikeun miceunan jujukutan (biasana bari ngoyos))
75
KUJANG
(Pakarang urang Sunda baheula, paranti ngadek atawa newek'
sok diPake dina Perang)
LINGGIS
(Pakakas tina beusi paranti nugar atawa ngali)
76
[eaxaras patani paranti r"fil*c"XLneuh arawa ngari rombans)
PALU
(Pakakas tina beusi digagangan ku kai, paranti nakol paku)
77
PARAT\TG
(Pakakas patani paranti babad galengjsb.' wangunna semu
bengkung rubak ka tungtung)
PATIK
(Kampak gede paniang gagangna, paranti nuar kai, jsb)
78
PEDANG
(Pakarang sabangsa bedog, alus tur panjang)
."i
PESO
(Pakakas paranti lcarat.keurcut)
79
PESO ABIR
(Peso paranti didapur)
PESO LIPET
(Peso nu bisa ditikelkeun gagangna tur bisa dipesakan)
.
PESO MEJA
(Peso nr,l sok ciipake ngeureut kdaharan nu perlu dikeureut dina meja)
80
PESO PANGOT
(Peso paranti nulis dina daun bntar atawa paranti nyukuran)
RAGA'I
(Pakakas nu r6ges seuseukeutta, bangunna ipis rada paniang,
paranti mobng)
RAIANG
(Peso rubak paranli nyiksik daun bako atawa paranti ngeureul bako)
Sa
MNCATAN BEUI..AH
(Pakakas paranti nanggung, diiieunna tina awi sabeulah)
MNCATAN DAGOL
(Rancatan anu dijieunna tina arvi guluntungan)
82
RIMBAS
(Pakakas sarupa kampak, paranti mapas
SALUMBAT
(Parabot nu dijieun tina ruyung, paranti mesek kalapa)
(Pakakas tukang kai paranti r.lnlr?Il"*"" kai (papan, tihans, jsb))
B3
SUMPIT
(Parabot lina tamiang panfang, minangka 'pebma" paser
(dijieun tina harupat kawung make kapuk atawa kapas),
ditembakkeunana diliup tadk digentakkeun, sok dipake ngala manuk)
TAiltENG
(Parabot paranli nakis pakarang lawan sabangsa tumbak,
jamparing, jsb., wangunna siga beungeut goong,
sok dipake dina perang jaman baheula)
{Parabot tukans *.i, diii"Jlltl" beusi make gasans kai,
paranti nyieun liang pasagi dina tihang, isb)
u
TUMBAK
(Pakarang anu dipakena ditojoskeun atawa dirempagkeun kana awak musrh
atawa sato boroan)
85
12. PANCARAKEN
(Rupa-ruPa Parabot DaPur)
ASEUPAN
(Dijieun tina awi; digunakeun pikeun nyeupankeun sangu, iste.)
AYAKAN
(Diiieun tina awi; pikeun ngala lauk atawa pikeun ngayak)
86
BAKI
(Dijieun tina kai atawa beusi)
paranti ngawadahan gelas atawa keler mun susuguh)
BAKUL
(Dijieun tina awi; paranti wadah beas aiawa sangu)
BASI(OM
(Dijieun lina kaleng/alumunium)
paranti wawadahan: beas, sangu,,dahareun, jsb.)
87
BOBOKO
(Dijieun tina awi; paranti wadah sangu)
CECEMPEH
(Dijieun tina awi; paranti napikeun beas atawa moe kadaharan)
88
t
I
I
i
CENTONG
(Ojieun tina kai; paranti nyiuk sengu)
CENTING
(Diiieun tina tanauh; paranti wadah uyah)
89
cEwo
(Diiieun tina taneuh beureum; paranti meuleum uyah guruntulan supaya lemes)
COET Jeung MUTU
(Coet dijieun tina taneuh atawa batu)
Mutu dijieun tina kai atawa batu; Patanti nyatnbel
90
CUKIL
(Dijieun tina kai atawa awi; paranti nyiuk sangu)
CUMBUNG
(Djieun lina awi; paranti wadah sangu di nu kariaan)
91
DIDlNGKUIVJOJODOG
(Djieun tina kai; paranti diuk di hareupeun hawu)
DINGKUL
{Dingkul atawa bodag/boboko gedq; paranti wadah sangu atawa wadah beas)
92
DULANG Jeung HIHID
(Dulang dijieun tina kai, paranti ngakeul atawa nyieun ulen; Hihid dijieun tina
awi, paranti ngahihidan sangu, jsb.)
EMUKJeung CANGKTR
(Dijieun tina seng/kaleng; paranti wadah cai)
93
GAYUNG/SIWUR
(Dijieun tina batok kalapa; paranti nyiuk cai tina burnrng, lina seeng' iste.)
GENTONGi/Bt'YUNG
(Djieun tina tansuh; Paranti wadah cai atarra undah bossl
94
HALU
(Dijieun tina kai; paranii nutu)
FIAWT'
(Dijieun lina tanouh atawa somsn; paranfi mirun sounou di ctapur
keur ngasektr kddnran atawa naheur cai)
si
JODAI€
(Jodang = ayakan gede, diiieun tina hinis awi; paranli moe opak' ranginang'
kere' lsfe.)
,
JUBLEG
(Jubleg, sabangsa lisung, d$ieun lina-kai atawa batu; paranti nipung)
96
JUBUNG
(Dijieun tina awi; paranti nyimpen aseupan nu eusian)
t(ALo
(Dijieun tina anyaman kawat atawa awi; paranti ngayak iipung)
97
T(AMEUTT/KANErcN
(Dijieun tina anyaman daun pandan atawa daun gebang; Paranti wawadahan
mun inditjnditan ka letmeung)
KASTROL
(Dijieun tina beusi; paranti ngaliwet atawa naheur cai)
98
KATEL
CIiieun tina beusi; paranti guranggoreng)
KELE
(Dijieun tina ruas awi nu aya bukuan; paranti ngala cai di pasisian)
99
KEKEB
(Dijieun tina awi; paranti nutupan asaupen lamun nyangu atawa nyeupan
kadaharan)
KEKEB^/TINGKEM
(Dijieun tina anyaman awi; Paranti mawa oleholeh)
100