สมุดภาพฉะเชิงเทรา 99
ร่วมใจสร้างสะพานที่แปลงยาว 100 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
ภาพหน้าซ้ายและขวา คณะชาวบ้านในต�ำบลแปลงยาว อ�ำเภอ บางคล้า (ภายหลังแยกขึ้นเป็นอ�ำเภอ แปลงยาว) จังหวัดฉะเชิงเทรา มาร่วม กันพัฒนาพื้นที่สร้างสะพานส�ำหรับ รถยนต์บนถนนสายบางคล้า - แปลงยาว (ต่อมาคือทางหลวงแผ่นดินหมายเลข ๓๑๒๑) / ภาพยุค ๒๕๐๐ (ภาพจากนางวันเพ็ญ ศักดิ์ประศาสน์) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 101
แข่งกีฬาโรงเรียนดัดดรุณี ภาพหน้าซ้ายและขวา การแข่งขันกีฬานักเรียนภายในโรงเรียนสตรีประจ�ำจังหวัดฉะเชิงเทรา “ดัดดรุณี” (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น “โรงเรียนดัดดรุณี”) / ภาพยุค ๒๔๙๐ (ภาพจากโรงเรียนดัดดรุณี) 102 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
สมุดภาพฉะเชิงเทรา 103
สมโภชวิหารวัดจีนประชาสโมสร งานสมโภชวิหารพระบูรพาจารย์ วัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) ต�ำบลบ้านใหม่ อ�ำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (ปลด กิตฺติโสภโณ) เสด็จมาเป็นประธานในพิธี เมื่อ วันที่ ๒๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๐๔ มีค�ำบรรยายใต้ภาพว่า “คณะสงฆ์ไทย - จีน ในการน�ำของพระอาจารย์จีนธรรมสมาธิวัตร เจ้าคณะใหญ่ฝ่ายจีนนิกาย พระราชเขมากร เจ้าคณะจังหวัด รับเสด็จสมเด็จพระสังฆราชเจ้า ซึ่งทรงเสด็จเป็นประธานในพิธีเบิก พระพุทธรัศมี ฉลองสมโภชวิหารพระบูรพาจารย์ วัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) ฉะเชิงเทรา ๒๔ ก.ย. ๒๕๐๔” (ภาพจากวัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่)) 104 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
งานสมโภชวิหารพระบูรพาจารย์ วัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) มีค�ำบรรยายใต้ภาพว่า “นายยุทธ จรัณยานนท์ ผู้ว่าราชการ จังหวัดฉะเชิงเทรา อ่านรายงานการก่อสร้างวิหาร และพิธีสมโภชในงานฉลองวิหารพระบูรพาจารย์ วัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) ฉะเชิงเทรา ๒๔ ก.ย. ๒๕๐๔” (ภาพจากวัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่)) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 105
งานสมโภชวิหารพระบูรพาจารย์ วัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) มีค�ำบรรยายใต้ภาพว่า “สมเด็จพระสังฆราชเจ้าทรงกดปุ่มเปิด ป้ายวิหารพระบูรพาจารย์ วัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) ฉะเชิงเทรา ๒๔ ก.ย. ๒๕๐๔” (ภาพจากวัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่)) ภาพหน้าขวาล่าง งานสมโภชวิหารพระบูรพาจารย์ วัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) มีค�ำบรรยายใต้ภาพว่า “สมเด็จพระสังฆราชเจ้าทรงประทานหนังสือแก่ท่านผู้ว่าราชการจังหวัด ท่านผู้บังคับการต�ำรวจภูธรเขต ๒ ในงานฉลองสมโภชวิหารพระบูรพาจารย์ วัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) ฉะเชิงเทรา ๒๔ ก.ย. ๒๕๐๔” (ภาพจากวัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่)) 106 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
งานสมโภชวิหารพระบูรพาจารย์ วัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) มีค�ำบรรยายใต้ภาพว่า “สมเด็จพระสังฆราชเจ้า ทรงประทานโอวาทแด่คณะสงฆ์ท่ามกลางบรรดาศิษยานุศิษย์ ในพิธีฉลองวิหารพระบูรพาจารย์ วัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) ฉะเชิงเทรา ๒๔ ก.ย. ๒๕๐๔” (ภาพจากวัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่)) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 107
ประเพณีและวิถีชีวิต ประเพณีแห่หลวงพ่อโสธรทางน�้ำ ภาพหน้าขวาล่าง ขบวนเรือแห่หลวงพ่อโสธรจ�ำลองในคลองประเวศบุรีรมย์ ประเพณีแห่หลวงพ่อโสธรทางน�้ำจัดขึ้น ๒ วัน โดยในวันขึ้น ๑๔ ค�่ำ เดือน ๑๒ ล่องเรือไปตามเส้นทางล�ำน�้ำทางใต้สิ้นสุดที่ท่าน�้ำอ�ำเภอบ้านโพธิ์ ส่วนวันขึ้น ๑๕ ค�่ำ เดือน ๑๒ ล่องไปตามเส้นทางล�ำน�้ำทางเหนือสิ้นสุดที่ท่าน�้ำอ�ำเภอบางคล้า / ภาพยุค ๒๔๙๐ (ภาพจากนายสุรศักดิ์ กัญจนา) เรือแห่หลวงพ่อโสธรจ�ำลองในแม่น�้ำบางปะกงที่ตลาดบ้านใหม่ อ�ำเภอเมืองฉะเชิงเทรา มีข้อความก�ำกับภาพว่า “ในงานแห่ วัดหลวงพ่อสุนทร บ้านใหม่” ท�ำให้ทราบว่าเดิมชาวเมืองมีการใช้ค�ำว่า “สุนทร” ปะปนเป็นค�ำเรียกหลวงพ่อโสธรเช่นเดียวกัน / ภาพยุค ๒๔๗๐ (ภาพจากนายบุญชัย แช่มภูธร) 108 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
ขบวนเรือแห่หลวงพ่อโสธรของชาวอ�ำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา มีการตกแต่งประดับประดาเรือด้วยพวงบุปผชาติ อย่างงดงาม แห่ตามแม่น�้ ำบางปะกงจากหน้าที่ว่าการอ�ำเภอบ้านโพธิ์ไปร่วมกับขบวนเรือของอ�ำเภอต่างๆ ที่วัดโสธรวราราม แล้วแห่หลวงพ่อโสธรจ�ำลองเป็นขบวนใหญ่ไปตามอ�ำเภอต่างๆ ที่อยู่ริมน�้ำ / ภาพยุค ๒๔๙๐ (ภาพจากนายสุรศักดิ์ กัญจนา) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 109
ประเพณีแห่หลวงพ่อโสธรทางบก ภาพหน้าซ้ายและขวา ขบวนแห่หลวงพ่อโสธรจ�ำลองที่ตลาดทรัพย์สินฉะเชิงเทรา มีการประดับประดาตกแต่งรถแห่แล้วอัญเชิญหลวงพ่อโสธรจ�ำลอง เริ่มต้นแห่จากวัดโสธรวรารามไปรอบๆ ตัวเมือง ประเพณีแห่หลวงพ่อโสธรทางบกจัดในวันขึ้น ๑๒ ค�่ำ เดือน ๑๒ ภาพถ่ายราว พ.ศ. ๒๕๐๕ - ๒๕๑๐ (ภาพจากนายกัมปนาท อนันตชัย ส�ำนักงานเทศบาลเมืองฉะเชิงเทรา เอื้อเฟื้อภาพ) นางละครร�ำรับจ้างที่ด้านหน้า พระอุโบสถวัดโสธรวราราม (หลังเก่า) มีผู้นิยมมาจ้างร�ำแก้บนถวาย หลวงพ่อโสธร / ภาพยุค ๒๕๐๐ (ภาพจากนายนเรศ อินทรประเสริฐ) 110 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
ภาพล่าง บรรยากาศภายในพระอุโบสถวัดโสธรวราราม (หลังเก่า) ในช่วงเทศกาลประจ�ำปี / ภาพยุค ๒๕๑๐ (ภาพจากนายนเรศ อินทรประเสริฐ) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 111
ขบวนช้างที่มาร่วมขบวนอัญเชิญหลวงพ่อโสธรแห่ในงานประจ�ำปีของวัดโสธรวราราม เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๕ มีค�ำบรรยายใต้ภาพว่า “ท่านเจ้าคุณราชเขมากร เจ้าคณะจังหวัดฉะเชิงเทรา และพระอธิการจงฉื่อ (วัดจีนประชาสโมสร) ร่วมแห่องค์พระพุทธโสธร ในงานประจ�ำปีฉลองเทศกาลตรุษจีน ปี ๒๕๐๕” (ภาพจากวัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่)) 112 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
คณะสิงโตจีนที่มาร่วมในงานแห่หลวงพ่อโสธร จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๕ มีค�ำบรรยายใต้ภาพว่า “คณะสิงโตของวัด จีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่) ฉะเชิงเทรา ร่วมขบวนแห่องค์หลวงพ่อพุทธโสธร ในงานประจ�ำปีเทศกาลตรุษจีน วัดโสธร ปี พ.ศ. ๒๕๐๕” (ภาพจากวัดจีนประชาสโมสร (เล่งฮกยี่)) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 113
กิจกรรมของชาวจีนฉะเชิงเทรา 114 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
ภาพหน้าซ้าย ขบวนแห่เจ้าของชาวตลาดฉะเชิงเทราที่ถนนพานิช ในงานสมโภชประจำปีศาลเจ้าแม่โพธิสัตว์กวนอิม อำเภอเมืองฉะเชิงเทรา / ภาพยุค ๒๕๐๐ (ภาพจากนายสมศักดิ์ จีระศิลป์ สำนักงานเทศบาลเมืองฉะเชิงเทรา เอื้อเฟื้อภาพ) ซุ้มประตูมังกรรับเสด็จของสมาคมพ่อค้าจังหวัดฉะเชิงเทรา ในคราวพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชด�ำเนินจังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อวันที่ ๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๐๙ (ภาพจากส�ำนักงานเทศบาลเมืองฉะเชิงเทรา) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 115
คณะวงดนตรีล่อโก้วในขบวนแห่งานประเพณีทิ้งกระจาดของวัดอุภัยภาติการาม (ซ�ำปอกง) บนถนนมรุพงศ์ ด้านหน้าโรงเรียนดัดดรุณี / ภาพยุค ๒๕๐๐ (ภาพจากนายชนินทร์ อินทร์พิทักษ์) คณะวงล่อโก้วของชาวไทยเชื้อสายจีนในตลาดฉะเชิงเทรา ขณะเตรียมซ้อมในงานประเพณีทิ้งกระจาดของวัดอุภัยภาติการาม (ซ�ำปอกง) / ภาพยุค ๒๕๐๐ (ภาพจากนายชนินทร์ อินทร์พิทักษ์) 116 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
หญิงสาวลูกหลานชาวไทยเชื้อสายจีนในตลาดฉะเชิงเทรา ร่วมกันหาบสาแหรกใส่กระจาดทาน ในงานประเพณีทิ้ง กระจาดของวัดอุภัยภาติการาม (ซ�ำปอกง) / ภาพยุค ๒๕๐๐ (ภาพจากนายชนินทร์ อินทร์พิทักษ์) ขบวนแห่กระจาดทานในงานประเพณีทิ้งกระจาดของวัด อุภัยภาติการาม (ซ�ำปอกง) ขณะมาถึงตัวเมืองฉะเชิงเทรา / ภาพยุค ๒๕๐๐ (ภาพจากนายชนินทร์ อินทร์พิทักษ์) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 117
ส.ส.ประสิทธิ์ กาญจนวัฒน์ ทอดกฐิน ภาพหน้าซ้ายและขวา นายประสิทธิ์ กาญจนวัฒน์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดฉะเชิงเทราในขณะนั้น เป็นประธานในพิธีทอดกฐินวัดปากคลอง บางขนาก ต�ำบลบางขนาก อ�ำเภอบางน�้ำเปรี้ยว จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๗ (ชุดภาพของนายประสิทธิ์ กาญจนวัฒน์ จากส�ำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ) 118 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
สมุดภาพฉะเชิงเทรา 119
เล่นสงกรานต์ที่บางปะกง ภาพหน้าซ้ายและขวา ชาวบ้านในย่านตลาดบางปะกงมารวมตัวกันเล่นการละเล่นพื้นบ้าน ในช่วงเทศกาลสงกรานต์ ณ วัดบ�ำรุงธรรมราษฎร์ศรัทธาราม (วัดล่างบางปะกง) อ�ำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา / ภาพยุค ๒๕๑๐ (ภาพจากวัดล่างบางปะกง พระใบฎีกาเฉลย อุทโย เอื้อเฟื้อภาพ)) 120 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
สมุดภาพฉะเชิงเทรา 121
งานอุปสมบท คณะญาติมิตรที่มาร่วมในพิธีอุปสมบทร่วมถ่ายภาพเป็นที่ระลึกที่ด้านหน้าอุโบสถวัดแจ้งบางคล้า อ�ำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา ภาพถ่ายราว พ.ศ. ๒๕๐๕ - ๒๕๑๐ (ภาพจากส�ำนักงานเทศบาลต�ำบลบางคล้า) ภาพล่าง คณะญาติมิตรที่มาร่วมในพิธีอุปสมบทของนายนิทัศน์ พิชิตกุล ถ่ายภาพที่หน้าอาคารโรงเรียนปัญจพิทยาคาร ก่อนแห่ไปเข้าอุปสมบทที่อุโบสถวัดแหลมใต้ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๑ (ภาพจากนางเนาวรัตน์ เมืองนาโพธิ์) 122 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
ภาพบนและล่าง คณะญาติมิตรที่มาร่วมในงานอุปสมบทของนายสุธี สกลศุภรัตน์ ชาวบ้านย่านวัดกกสับใน ร่วมถ่ายภาพเป็นที่ระลึกก่อนประกอบพิธีอุปสมบทที่วัดกกสับใน อ�ำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา / ภาพยุค ๒๕๑๐ (ภาพจากนายกัมพล บุญวาที) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 123
งานมงคลสมรส พิธีมงคลสมรสระหว่างนางสาวสิริพร กิตติกุล กับนายอารีย์ โลหิตกุล (เป็นบุพการีของนายธีรภาพ โลหิตกุล ศิลปินแห่งชาติ - เจ้าของภาพ) ณ บ้านที่ท�ำการไปรษณีย์ท่าสะอ้าน อ�ำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อวันที่ ๑๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๙๖ 124 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
พิธีมงคลสมรสระหว่างนางสาวชูศรี บรรจงธรรม กับ นายไพบูลย์ บุญวาที ชาวบ้านกกสับใน ต�ำบลเมืองใหม่ อ�ำเภอราชสาส์น จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อวันที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๑๐ (ภาพจากนายกัมพล บุญวาที) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 125
126 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
ภาพหน้าซ้ายและขวา ขบวนขันหมากแห่ทางน�้ำจากบ้าน ท่าสะอ้าน อ�ำเภอบางปะกง มาที่ บ้านบางกรูด อ�ำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัด ฉะเชิงเทรา ในพิธีมงคลสมรสระหว่าง นางสาวทวี เจริญวงษ์ กับนายพิพัฒน์ วิไลพันธ์ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๑ (ภาพจากนางพันทิพา งามวงษ์น้อย) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 127
พิธีฌาปนกิจศพ พิธีฌาปนกิจศพนายใช้ มหาคีตะ ณ วัดต้นตาล (ปัจจุบันคือวัดนครเนื่องเขต) อ�ำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๐ (ภาพจากนางสาวพรประภา มหาคีตะ) 128 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
พิธีฌาปนกิจศพบิดานายเชย ลิ่มฮกหลี (คุณปู่นายสนั่น พิชิตกุล) ณ วัดแหลมใต้ อ�ำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๕ (ภาพจากนางเนาวรัตน์ เมืองนาโพธิ์) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 129
พิธีท�ำบุญเนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพพระครูสุตาธิการ (อินทร์) อดีตเจ้าอาวาสวัดสุวรรณาราม (วัดดอนทอง) อ�ำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๖ (ภาพจากนายธีรภาพ โลหิตกุล) 130 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
งานพระราชทานเพลิงศพพระครู สุตาธิการ (อินทร์) อดีตเจ้าอาวาส วัดสุวรรณาราม (วัดดอนทอง) อ�ำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๖ (ภาพจากนายธีรภาพ โลหิตกุล) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 131
พิธีฌาปนกิจศพขุนพูลช�ำนาญกิจ วงษ์พยัคฆ์ ณ วัดคลองสวน ต�ำบลเกาะไร่ อ�ำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๘ (ภาพจากนางฮ่วย พงษ์ประสิทธิ์) 132 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
พิธีฌาปนกิจศพนางจีน ฤทธิ์ถาวร (ยาย) และนายบุญธรรม เทียมเมฆ (หลาน) ที่วัดไผ่ด�ำ ต�ำบลศาลาแดง อ�ำเภอ บางน�้ำเปรี้ยว จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๑ (ภาพจากนายบรรหาร เทียมเมฆ) ภาพล่าง พิธีฌาปนกิจศพนางเจียม เงี่ยมอื้อ และนายสุจินต์ คุณาวุฒิ ที่วัดแจ้งบางคล้า อ�ำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อวันที่ ๒๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๐๙ (ภาพจากนายกฤษฎา บุญราช) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 133
ภาพถ่ายฉะเชิงเทรา โดยนายเอนก นาวิกมูล ก�ำแพงเมืองฉะเชิงเทรา ถนนมรุพงษ์ นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๒๓ (BW-0494-010-ศ1กพ2523) 134 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
สะพานฉะเชิงเทรา ข้ามแม่น�้ำบางปะกง ในตัวเมืองฉะเชิงเทรา นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๒๓ (BW-0495-030-ศ1กพ2523) ตึกแถวในตลาดทรัพย์สินฯ สร้างยุค ๒๔๖๐ ในตัวเมืองฉะเชิงเทรา นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๑๔ กันยายน พ.ศ. ๒๕๓๗ (BW-1949-010-พุธ14กย2537) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 135
วณิพกตาบอดร้องเพลงขอทาน ในงานลอยกระทงจังหวัดฉะเชิงเทรา นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๑๙ (BWJ-0069-010-ส6พย2519) ภาพล่าง ชาวบ้านในต�ำบลหัวส�ำโรง กิ่งอ�ำเภอแปลงยาว (สถานะในขณะนั้น) สาธิตการเล่นเพลงระบ�ำเหนือ หรือระบ�ำบ้านนา ให้กลุ่มศึกษาเพลงพื้นบ้านภาคกลางชม ที่ลานวัดแห่งหนึ่ง นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๔ (BW-0674-033-ส9พค2524) 136 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
ภาพล่าง กลุ่มศึกษาเพลงพื้นบ้านภาคกลางจัดรายการพื้นบ้านสัญจร พาผู้สนใจไปดูการแห่นางแมวและเล่นเพลงพื้นบ้านอื่นๆ ที่ต�ำบลหัวส�ำโรง กิ่งอ�ำเภอแปลงยาว จังหวัดฉะเชิงเทรา นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๔ (BW-0673-008-ส9พค2524) เคียวเกี่ยวข้าวแบบเขมร นิยมใช้กันที่ต�ำบลหัวส�ำโรง กิ่งอ�ำเภอแปลงยาว จังหวัดฉะเชิงเทรา นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๔ (BW-0672-031-ส9พค2524) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 137
อุโบสถวัดชลวารี (วัดบ้านเล้อ) ต�ำบลเมืองเก่า อ�ำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา ข้างในมีภาพจิตรกรรมฝาผนัง นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๑๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๔ (BW-0675-A-025-อา10พค2524) 138 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
จิตรกรรมฝาผนังในอุโบสถวัดชลวารี (วัดบ้านเล้อ) ต�ำบลเมืองเก่า อ�ำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๑๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๔ (BW-0675-C-027-อา10พค2524) ภายในอุโบสถวัดชลวารี (วัดบ้านเล้อ) ต�ำบลเมืองเก่า อ�ำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๑๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๔ (BW-0675-A-027-อา10พค2524) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 139
ภาพหน้าขวาล่าง เรือกลไฟจักรข้างแบบฝรั่ง จิตรกรรมฝาผนังภายในอุโบสถวัดเมืองกาย อ�ำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๑๔ กันยายน พ.ศ. ๒๕๓๗ (BW-1951-004-พุธ14กย2537) อุโบสถวัดเตาเหล็ก อ�ำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา เดิมชื่อวัดศรีธาตุเพราะมีธาตุเจดีย์ทรงดอกบัวเหลี่ยมแบบล้านช้าง อุโบสถเป็นศิลปกรรมแบบลาว นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๑๔ กันยายน พ.ศ. ๒๕๓๗ (BW-1950-003-พุธ14กย2537) 140 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
พระประธานและจิตรกรรมฝาผนังภายในอุโบสถวัดเมืองกาย อ�ำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๑๔ กันยายน พ.ศ. ๒๕๓๗ (BW-1951-001-พุธ14กย2537) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 141
ร้านค้าห้องแถวไม้ และร้านค้าขายยาแผนโบราณในตลาดบ้านใหม่ อ�ำเภอเมืองฉะเชิงเทรา นายเอนก นาวิกมูล ถ่ายเมื่อวันที่ ๑๔ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๓๖ (BW-1896-002-พฤ14ตค2536) 142 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
หัวโต ในอุโบสถวัดเชียงใต้ ต�ำบลเมืองเก่า อ�ำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา คนยืนข้างหน้าเป็นคณะส�ำรวจจากวารสาร เมืองโบราณ (จากซ้าย กฤช เหลือลมัย - รังสิต จงฌานสิทโธ - เอนก นาวิกมูล - ศรัณย์ ทองปาน) ถ่ายเมื่อวันที่ ๑๔ กันยายน พ.ศ. ๒๕๓๗ (BW-1950-022-พุธ14กย2537) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 143
พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) (ชาตะ ๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๓๖๕ มตะ ๑๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๓๔) เป็นชาวฉะเชิงเทรา ด�ำรงต�ำแหน่งเจ้ากรมพระอาลักษณ์ และองคมนตรีที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน แต่งหนังสือ แบบเรียนหลวง รวม ๖ เล่ม ได้แก่ มูลบทบรรพกิจ วาหนิติ์นิกร อักษรประโยค สังโยคพิธาน ไวพจน์พิจารณ์ และ พิศาลการันต์ หนังสือแบบเรียนภาษาไทยหลายเล่ม และกวีนิพนธ์อีกหลายเรื่อง ท่านได้รับการประกาศรับรองให้ เป็นบุคคลส�ำคัญของโลกด้านการศึกษาและวัฒนธรรม ประจ�ำปี ๒๕๖๕ โดยองค์การยูเนสโก / ภาพยุครัชกาลที่ ๕ (ภาพจากหอเชิดชูเกียรติฯ ในพิพิธภัณฑ์เมืองฉะเชิงเทรา) ผู้คนชาวฉะเชิงเทรา บุคคลส�ำคัญ 144 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
พลเอก พลเรือเอก พระยาเทพอรชุน (เจ๊ก จารุจินดา) (ชาตะ ๒๙ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๓๙๕ มตะ ๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๕๖) ข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลปราจีนบุรี พ.ศ. ๒๔๔๐ - ๒๔๔๒ และข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลราชบุรี พ.ศ. ๒๔๔๒ - ๒๔๔๔ ต่อมาเป็นปลัดทูลฉลองกระทรวงกลาโหมและกระทรวงทหารเรือตามล�ำดับ (ภาพจากส�ำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 145
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลังการ (ประสูติ ๑๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๐๔ สิ้นพระชนม์ ๑๓ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๗๙) พระนามเดิม หม่อมเจ้าอลังการ มาลากุล ทรงรับราชการในพระคลังมหาสมบัติ แล้วจึงโปรดเกล้าฯ ให้เป็นข้าหลวงเทศาภิบาล มณฑลปราจีนบุรี (คนที่ ๓) ระหว่าง พ.ศ. ๒๔๔๒ - ๒๔๔๖ และองคมนตรีตามล�ำดับ (ภาพจากห้องสมุดวิทยาลัยมหาดไทย สถาบันด�ำรงราชานุภาพ) 146 สมุดภาพฉะเชิงเทรา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์ (ประสูติ ๒๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๐๖ สิ้นพระชนม์ ๕ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๖) ข้าหลวง เทศาภิบาลมณฑลกรุงเก่า พ.ศ. ๒๔๓๘ - ๒๔๔๖ และข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลปราจีนบุรี พ.ศ. ๒๔๔๖ - ๒๔๕๘ (ภาพจากพิพิธภัณฑ์เมืองฉะเชิงเทรา) สมุดภาพฉะเชิงเทรา 147
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์ (ประสูติ ๒๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๐๖ สิ้นพระชนม์ ๕ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๖) ข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลกรุงเก่า พ.ศ. ๒๔๓๘ - ๒๔๔๖ และข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลปราจีนบุรี พ.ศ. ๒๔๔๖ - ๒๔๕๘ (ภาพจากส�ำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ) 148 สมุดภาพฉะเชิงเทรา