39 3. การจัดแสดง การจัดแสดงหรือการจัดนิทรรศการในพิพิธภัณฑ์เป็นงานอย่างหน ึ่ งที่สําคัญ ในการเผยแพร่ให้ ความรู้และแสดงคุณค่าของส ิ่ งที่ศึกษาและรวบรวมมา สิ่งที่สําคัญคือรูปแบบของนิทรรศการท ี่ จะ นําเสนอและวิธีการเล่าเรียบเรียงเน ื้ อหาเพ ื่อให้ผู้เข้าชมได้รับความรู้และความเพลิดเพลินสร้างความ ประทับใจเพื่อให้เกิดการเรียนรู้อย่างต่อเน ื่ องดังรายละเอียดต่อไปนี้ 1) รูปแบบของนิทรรศการ รูปแบบของนิทรรศการท ี่ปรากฏในการจัดพิพิธภัณฑ์ประกอบไปด้วยนิทรรศการถาวรมักจะเป็น นิทรรศการท ี่เป็นแนวทางหลักของแนวคิดในการจัดต ั้ งพิพิธภัณฑ์นั้นข ึ้ นมาเช่นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครจะมีนิทรรศการหลักคือนิทรรศการประวัติศาสตร์ชนชาติไทยกล่าวถึงความเป็นมาของชนชาติ ไทยผ่านศิลปวัตถุต่างๆ ลําดับต่อมาคือนิทรรศการช ั่ วคราวคือนิทรรศการ ที่จัดทําข ึ้ นเพ ื่อเป็นการแสดง ข้อมูลหรือเน ื้ อหาเฉพาะเร ื่ องที่ทําการศึกษาค้นคว้า เกิดเป็นองค์ความรู้ต่างๆโดยนําศิลปะวัตถุมา นําเสนอและเล่าเร ื่องในแนวคิดใหม่และมีข้อสรปทางองคุ์ความรู้วิชาการ อย่างชัดเจนแน่นอน ส่วนรูปแบบนิทรรศการหมุนเวียนนั้น มักจะเกิดข ึ้ นกับการจัดนิทรรศการ ที่เคล ื่ อนท ี่ไปที่ต่างๆ เพ ื่ อการเผยแพร่ให้ความรู้กับประชาชนทั้งในส่วนกลางและส่วนภูมิภาค บางคร ั้งอาจไม่จําเป็นต้องจัดใน พิพิธภัณฑ์ก็ได้ รูปแบบของการจัดนิทรรศการในอาคารและกลางแจ้งเป็นอีกรูปแบบหนึ่ งที่มักจะพบกันในการ จัดพิพิธภัณฑ์ เพราะโดยส่วนใหญ่พิพิธภัณฑ์มักจะเป็นอาคารสถานที่สําหรับการจัดแสดงศิลปะและ รวบรวมศิลปะวัตถุต่างๆตามแนวคิดของการจัดต ั้ งพิพิธภัณฑ์นั้นและ หากมีพื้นท ี่ ภายนอกก็จะมีการจัด นิทรรศการกลางแจ้งประกอบข้อมูลต่างๆโดยส่วนใหญ่มักจะเป็นสมบัติวัตถุหรือศิลปะวัตถุที่ทนทานต่อ สภาพดินฟ้าอากาศกลางแจ้งได้อย่างดี 2) วิธีการเล่าเร ื่ องหรือเรียบเรียงเน ื้อหาในการจัดนิทรรศการ การเล่าเร ื่ องหรือการนําเสนอเน ื้อหาในนิทรรศการโดยส่วนใหญ่แล้วจะเป็นการเล่าเร ื่ องท ี่ เรียงร้อยต่อกัน ตามช่วงเวลาในลักษณะ Timeline หรือเส้นเวลา และเรียงร้อย สมบัติวัตถุหรือศิลปะวัตถุตามการเกิด ขึ้นก่อนหลังนําเน ื้ อหามา เป็นตัวนําและตัวสรุปเล่าเร ื่องประกอบข้อมูลต่างๆทั้งภาพส ื่ อวิดีทัศน์ทั้งหลาย เน ื้ อหาอีกลักษณะหน ึ่ งท ี่จะพบในพิพิธภัณฑ์คือ การจัดเน ื้ อหาที่มีการรวบรวม องค์ความรู้จาก หลากหลายชนชาติเพ ื่อให้ได้ข้อสรุป แนวคิด เพียงหน ึ่ งเดียวว่ามีสิ่งน ั้ นเกิดข ึ้นในหลายชนชาติเช่น พระพุทธรูปของชนชาติต่างๆ เคร ื่องปั้ นดินเผาของชนชาติต่างๆ หรือแม้แต่เคร ื่ องดนตรีของแต่ละชน ชาติซึ่งนํามาจัดในส่วนของนิทรรศการและให้เกิดข้อสรุปองค์ความรู้ด้านหน ึ่ งด้านใด จากท ี่ กล่าวมาข้างต้นการจัดนิทรรศการประกอบไปด้วยรูปแบบของนิทรรศการ ที่เป็น ตัวกําหนดว่าจะจัดนิทรรศการแบบใดแต่สิ่งสําคัญที่สุดคือการเตรียมเน ื้ อหาการเล่าเร ื่ องหรือการลําดับ เน ื้ อหาน ั้ นสามารถลําดับได้ด้วย 2 ลักษณะคือลําดับได้ด้วยลักษณะของ Timeline และ Single station เน ื้ อหากับความหลากหลายน ั่ นเอง ซึ่งมีส่วนสําคัญอย่างยิ่ง ที่จะนําไปใช้เพ ื่ อสร้างองค์ความรู้อันเป็น องค์ประกอบของการจัดพิพิธภัณฑ์และการให้บริการอ ื่ นๆท ี่ ตามมา
40 4. การจัดกิจกรรมและบริการ การจัดกิจกรรมไว้ด้วยการต่างๆในพิพิธภัณฑ์เป็นหัวใจสําคัญอย่างย ิ่งในการที่ จะสร้างสรรค์ สมาชิกถาวร ที่จะเข้ามาใช้รีบทานเพ ื่ อสร้างรายได้ส่วนหน ึ่ งมาสนับสนุนและการเป็นแหล่งเรียนรู้และ ศึกษาข้อมูลต่างๆซึ่งกิจกรรมและบริการต่างๆ เหล่าน ี้ 1) บริการนําชม การบริการสําคัญ และประจําที่มีผู้คนเข้ามาใช้มากที่สุดในพิพิธภัณฑ์ต่างๆ ได้นําชมมีหลายรูปแบบเช่นการนําชมโดยเจ้าหน้าที่ที่มีความรู้และผ่านการอบรมเฉพาะรวมถึง อาสาสมัครต่างๆที่ผ่านการอบรมจากที่พันน ั้ นๆและการนําชมโดยใช้เคร ื่ องมืออิเล็กทรอนิกส์ซึ่งเป็น เคร ื่ องมือที่มีลักษณะเสียงบันทึกข้อมูลต่างๆและจุด จะมีสัญลักษณ์เลขหมายให้กดในเครื่ องเพ ื่อฟัง บรรยายโดยมีหลากหลายภาษา ภาพท ี่ 3.5 การนําชมนิทรรศการ ที่มา : http://ica.swu.ac.th /upload/quality/download/140-5208-0.pdf 2) บริการจัดประชุมสัมมนา การจัดประชุมสัมมนาเป็นการให้บริการเขาอีกอย่างหน ึ่ งกับ ประชาชนโดยที่ จะทําจะจัดประชุมสัมมนาตามหัวเร ื่ องต่างๆอาจจะสอดคล้อง นิทรรศการช ั่ วคราวหรือ เป็นการประชุมสัมมนาที่จัดข ึ้ นเฉพาะกิจที่มีองค์ความรู้หรือมีผู้ที่มีความรู้เข้ามาให้ความรู้ตามวาระ พิเศษต่างๆ 3) บริการกิจกรรมนันทนาการพิเศษ กิจกรรมนันทนาการเหล่านี้มักจะเป็นกิจกรรมท ี่ เกิดขึ้น ตามช่วงเวลาพิเศษเช่นกิจกรรมในวันเด็กทางพิพิธภัณฑ์ต่างๆก็จะจัดกิจกรรมขึ้น เพ ื่อให้เด็กเข้ามา เรียนรู้และร่วมกิจกรรม เป็นการให้ความบันเทิงพร้อมกับความรู้ต่างๆไปด้วย
41 4) บริการให้ความรู้จากหนังสือ และส ื่ อต่างๆ เตือนฉันอยากเพ ิ่มขนาดใหญ่จะมีห้องสมุดท ี่ เก็บรวบรวมหนังสือและส ื่ ออิเล็กทรอนิกส์ต่างๆ น่าจะเป็นข้อมูลที่มีความรู้เฉพาะ ตามแนวคิดของการ จัดพิพิธภัณฑ์นั้นๆ แล้วจะให้ความรู้ต่างๆเหล่าน ี้ให้กับสมาชิกของพิพิธภัณฑ์และบุคลากรในพิพิธภัณฑ์ ได้ใช้เพ ื่ อศึกษาหาความรู้ ภาพท ี่ 3.6 ตัวอย่างการนําเด็กเข้าใช้พิพิธภัณฑ์ จะพิจารณาการให้บริการต่างๆในพิพิธภัณฑ์จะมีรูปแบบไม่เหมือนกันตามแนวคิดของ พิพิธภัณฑ์นานๆ แต่ในลักษณะหลักแล้วจะพบว่า พิพิธภัณฑ์มีการนําชมเป็นหลักมีการจัดกิจกรรม ประชุมสัมมนาเพ ื่ อเผยแพร่ให้ความรู้รองลงมาส่วนหากไม่ใช่พิพิธภัณฑ์ขนาดใหญ่แล้วมักจะไม่มี ห้องสมุดในการเก็บรวบรวมองค์ความรู้เฉพาะด้านเพ ื่อให้ประชาชนเข้ามาใช้สืบค้นหาความรู้ด้านต่างๆ ตามความชํานาญเฉพาะด้านของพิพิธภัณฑ์นั้นๆ สรุป จากท ี่ กล่าวมางานต่างๆของการจัดพิพิธภัณฑ์เร ิ่ มต้นด้วยการหาแนวคิดในการกําหนดลักษณะ เบ ื้ องต้นของพิพิธภัณฑ์มันเป็นตัวสะท้อนถึงรูปแบบนิทรรศการอาคารและวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล ลําดับท ี่ 2 คือการจัดการรวบรวมวัตถุอันเป็นศิลปะวัตถุโดยสมบัติวัตถุต่างๆที่มีคุณค่าจัดเก็บ ท่านทะเบียนและการรักษาด้วยการศึกษาค้นคว้าและเพ ื่ อการนําไปใช้ในการจัดนิทรรศการ ลําดับท ี่ 3 การจัดแสดงหรือนิทรรศการในพิพิธภัณฑ์มีความสําคัญอย่างย ิ่ งท ั้ งรูปแบบวิธีการจัด และเน ื้ อหา เร ื่ องราวเทคนิคในการนําเสนอเพ ื่อให้ประชาชนมีความรู้และความเข้าใจและสุดท้ายคือบริการและ กิจกรรมต่างๆที่จัดข ึ้นในพิพิธภัณฑ์เป็น งานที่สําคัญอย่างยิ่ง ก็คือการนําชม ที่ผู้คนส่วนใหญ่มักจะมาใช้ บริการให้เจ้าหน้าท ี่ หรือเคร ื่ องมือ อัตโนมัติที่ใช้สําหรับการนําชมเพ ื่ อสร้างความรู้ความเข้าใจต่อ พิพิธภัณฑ์ต่างๆเหล่าน ั้ นการดําเนินการ จากพิพิธภัณฑ์เป็นเสียงเร ิ่ มต้นอย่างแรกก่อนเข้าไปสู่งานต่างๆท ี่ ต้องสร้างความเข้าใจและมีรายละเอียดเฉพาะเร ื่องในรายละเอียดตามบทต่อไป
42 คําถามทบทวน 1. จงอธิบายถึงงาน การจัดพิพิธภัณฑ์ 4 งานประกอบไปด้วยงานใดบ้าง 2. จงอธิบายวิธีการจัดแนวคิดในการจัดพิพิธภัณฑ์ 3. จงสรุปขั้นตอนในการจัดการวัตถุสะสมในพิพิธภัณฑ์ 4. จงอธิบายถึงการจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ 5. จง สรุปงานบริการ และกิจกรรม ในพิพิธภัณฑ์
43 เอกสารอ้างอิง ภาษาไทย โครงการสารานุกรมไทยสําหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. (2551).สารานกรมไทยสุําหรบเยาวชนัเล่ม 40. กรุงเทพฯ: ด่านสุทธาการพิมพ์. สถาบันภาษาและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยศรีนคริทรวิโรฒ(2562). คู่มือการนาชมนํ ิทรรศการที่ดี. .[Online] Accessed 10 August 2019. Available from http://ica.swu.ac.th /upload/quality/download/140-5208-0.pdf
44
บทท ี่ 4 พิพิธภัณฑ์ทั่วไป พิพิธภัณฑ์ถือเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สําคัญมีรูปแบบหลายอย่างโดยทั่วไปแล้วรูปแบบของพิพิธภัณฑ์ จะประกอบไปด้วยพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีซึ่งให้การเรียนรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีมักจะมีเคร ื่ องมือที่ทันสมัยที่พันธุ์ธรรมชาติวิทยาเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านธรรมชาติสิ่งแวดล้อม ต่างๆ ที่พันท้องถ ิ่ นคือพิพิธภัณฑ์ที่ตั้งอยู่ในท้องถ ิ่ นเพ ื่อให้ความรู้ในเชิงมนุษยวิทยาหรือโบราณคดีของ ท้องถ ิ่ นน ั้ นๆ แต่สุดท้ายคือพิพิธภัณฑ์เฉพาะเร ื่องเป็นพิพิธภัณฑ์ที่จัดทําขึ้น ตามหัวเร ื่ องที่น่าสนใจหรือ เฉพาะกิจเช่นหออัครศิลปินซ ึ่ งมีรายละเอียดดังต่อไปนี้ 1. พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เป็นรูปแบบผลิตภัณฑ์ที่จัดทําข ึ้ นตามศาสตร์ของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเพ ื่อให้ผู้คนและ เรียนรู้และเข้าใจวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีได้โดยง่ายหรือเป็นแหล่งรวบรวมข้อมูลสภาวิชาต่างๆท ี่ เก ี่ ยวข้องกับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอันครอบคลุมไปได้แก่ พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ทั่วไป พิพิธภัณฑ์ ดาราศาสตร์หรือหอดูดาว พิพิธภัณฑ์อวกาศ เป็นต้น ส่วนใหญ่พิพิธภัณฑ์ด้านวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยีจะมีนิทรรศการ ที่มีปฏิสัมพันธ์กับผู้เข้าชม 1) แนวคิดเก ี่ ยวข้องกับวิทยาศาสตร์ทางวิทยาศาสตร์ทั่วไป วิทยาศาสตร์สาขาเฉพาะทาง ดารา ศาสตร์และอวกาศ 2) นิยมสร้างแบบจําลองปรากฏการณ์ทางด้านวิทยาศาสตร์หรือการทดลองเพ ื่อให้ความรู้แก่ ประชาชน 3) มีการนําเสนอในลักษณะปฏิสัมพันธ์ interaction เพ ื่อให้ผู้ชมเสมือนเข้าไปทดลองหรือ ปรากฏการณ์ต่างๆ 4) มีลักษณะจัดวางการนําเสนอแบบ Single station สามารถเรียนรู้ได้จากจุดเดียวไม่เดิน รอบหรือเรียงลําดับแบบ Timeline Station 5) มีวัตถุต่างๆท ี่เป็นของจริงประกอบเช่นหินอุกกาบาต เคร ื่ องบินท ี่ใช้หรือสัตว์ต่างๆเป็นต้น แต่จะเป็นส ิ่ งของที่มีอันตรายแก่ผู้ชม หากมีประวัติความเป็นมานิยมนําเสนอเร ื่ องราวของนักวิทยาศาสตร์ผู้ค้นพบหรือการเกิด ปรากฏการณ์นั้นๆในอดีต ลักษณะพืชพันธุ์ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่ปรากฏขึ้นโดยหลักแล้ว ได้แก่ พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ทั่วไปพิพิธภัณฑ์ดาราศาสตร์เลยท้องฟ้าจําลองเรียกพันธุ์สัตว์น้ําสัตว์ทะเล เป็นต้นดังตัวอย่างท ี่ จะนําส ิ่ งต่อไปนี้ 1) พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทยหรือพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์คลอง 6การจัดต ั้งใน วาระมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษาครบ 5 รอบสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ในปีพ.ศ. 2535 ( องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ, 2562)
46 ความโดดเด่นของอาคารที่ผ่านมีความสวยงามสร้างสรรค์ความแปลกใหม่ของรูปทรงอาคารเชิง เรขาคณิตมาใช้ในงานสถาปัตยกรรม และโครงสร้างทางวิศวกรรม โดยการนํามุมแหลมของรูปทรง ลูกบาศก์มาเป็นฐาน ใช้ลูกบาศก์ 3 ลูก พิงกันอย่างมีเสถียรภาพ มีฐานรับน ้ํ าหนักเพียง 3 จุด ๆ ละ 4,200 ตัน ภาพท ี่ 4.1 พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ นิทรรศการแต่ละช ั้นประกอบไปด้วย นิทรรศการ ชั้นท ี่ 1 ส่วนต้อนรับและแนะนําการเข้าชม ทํา ความรู้จักกับพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ในแง่มุมต่าง ๆ ผ่านแบบจําลองอาคารและข้อมูลหลากหลาย พร้อม แสดงประวัตินักวิทยาศาสตร์รุ่นบุกเบิก ชมนิทรรศการไฟฟ้า รวมถึงนิทรรศการหมุนเวียนที่จัดแสดงตาม วาระต่าง ๆ ภาพท ี่ 4.2 นิทรรศการประวัตินักวิทยาศาสตร์คนสําคัญ นิทรรศการช ั้ นท ี่ 2 ประวัติและความเป็นมาของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีประกอบไปด้วย ประวัติและความเป็นมาของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี วิทยาศาสตร์แสนสนุก (สําหรับเด็ก 3-10 ปี) สนามเด็กเล่น ห้องวิทยาศาสตร์แสนสนุก
47 ภาพท ี่ 4.3 ส่วนการจัดแสดงชั้น 2 นิทรรศการช ั้ นท ี่ 3 วิทยาศาสตร์พื้นฐานและพลังงานสนุกกับการทดลองและเรียนรู้วิทยาศาสตร์ พื้นฐาน ฟิสิกส์เคมีและคณิตศาสตร์ผ่านช ิ้ นงานหลากหลายที่ล้วนส่งเสริมให้เกิดความสนใจใคร่ทดลอง และเรียนรู้ด้วยตนเอง ภายในพื้ นที่ยังจัดแสดงอุโมงค์พลังงานขนาดใหญ่เพ ื่อให้เรียนรู้เร ื่ องพลังงาน รูปแบบต่าง ๆ ขณะเดินทางลอดอุโมงค์ ภาพท ี่ 4.4 ส่วนการแสดงวิทยาศาสตร์พื้นฐาน นิทรรศการชั้น 4 วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในประเทศไทย เรียนรู้เร ื่ องราวรอบตัวท ี่ เก ี่ ยวข้องกับ ภูมิศาสตร์ ภูมิอากาศ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สิ่งก่อสร้างและโครงสร้าง ธรณีวิทยา เทคโนโลยีดาวเทียม และ นิทรรศการวิถีเกษตรแห่งความสุข
48 ภาพท ี่ 4.5 การทํางานนักธรณีวิทยาจําลอง นิทรรศการชั้น 5 วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในชีวิตประจําวัน เร ื่ องราววิทยาศาสตร์ใน ชีวิตประจําวัน เรียนรู้เก ี่ ยวกับร่างกายของเราและการดูแลสุขภาพ ระบบอัตโนมัติและวิทยาการหุ่นยนต์ ประวัติและพัฒนาการด้านคมนาคม ตลอดจนสภาพแวดล้อมในชีวิตประจําวัน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึง ความเจริญก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ที่ช่วยอํานวยความสะดวกในการดํารงชีวิตของมนุษย์ในด้านต่าง ๆ ภาพท ี่ 4.6 ส่วนการจัดแสดงในชั้น 5 นิทรรศการชั้น 6 เทคโนโลยีภูมิปัญญาไทย นําเสนอวิถีชีวิตของคนไทยที่พัฒนาและสืบทอด เทคโนโลยีภูมิปัญญาพ ื้ นบ้าน ซึ่งถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น แสดงให้เห็นถึงความสามารถของคนไทยที่ ผสาน ธรรมชาติให้เข้ากับวิถีชีวิต สู่การเป็นภูมิปัญญาพ ื้ นบ้าน ที่พบได้ในเครื่ องมือเคร ื่องใช้และผลิตภัณฑ์ต่างๆ
49 ภาพท ี่ 4.7 ส่วนการจัดแสดงภูมิปัญญาไทย 2. พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา ธรรมชาติวิทยา หรือ ประวัติศาสตร์ธรรมชาติหมายถึง สิ่งท ี่ เกิดข ึ้นในธรรมชาติหมายถึง สิ่งมีชีวิต และส ิ่งไม่มีชีวิต ที่เก ี่ ยวข้องกับต้มน ้ํ าร้อนการเกิดพัฒนาการของมนุษย์และสัตว์ทั้งหลายท ี่ ปัจจุบันมองว่าเป็นศาสตร์ทางวิทยาศาสตร์ที่มีความเฉพาะชัดเจน นิยามเกือบท ั้ งหมดรวมถึงการศึกษา สิ่งมีชีวิต (เช่น ชีววิทยา รวมท ั้ งพฤกษศาสตร์และสัตววิทยา) นิยามอ ื่นได้ขยายเน ื้อหารวมไปถึง บรรพ ชีวินวิทยา นิเวศวิทยา ดาราศาสตร์หรือชีวเคมีรวมท ั้ งธรณีวิทยาและฟิสิกส์หรือแม้แต่อุตุนิยมวิทยา บุคคลผู้สนใจในธรรมชาติวิทยาเรียกว่า "นักธรรมชาติวิทยา" ลักษณะการจัดแสดงส่วนใหญ่ ในพิพิธภัณฑ์แบบน ี้ จะนําวัตถุของจริงหรือของจําลอง ซาก ชิ้นส่วน หลักฐานมาจะแสดงรวมเป็นเร ื่ องราว นิยมแบ่งเป็นหมวดหมู่ของส ิ่ งมีชีวิต เหตุการณ์ ประวัติศาสตร์ทางธรรมชาติวิทยาที่สําคัญที่มีผลกระทบต่อส ิ่ งมีชีวิต ได้มักจะมีชิ้นส่วนบางอย่างเพ ื่อให้ผู้ ดูสามารถสัมผัสจะต้องเกิดความรู้สึกเสมอเข้าไปเป็นส่วนหน ึ่ งของนิทรรศการนั้น โดยมีลักษณะสําคัญ ดังน ี้ 1) เป็นเร ื่ องราวของส ิ่ งมีชีวิตท ี่ เกิดข ึ้นบนโลกมนุษย์นี้ 2) เป็นเร ื่ องราวของนักบรรพชีวินวิทยา ที่ศึกษาค้นคว้า อันนี้ตัวอย่างจะ การศึกษาค้นคว้ามา ประกอบนิทรรศการ
50 3) เป็นเร ื่องราวและปรากฏการณ์ต่างๆบนโลกนี้ที่เกิดข ึ้ นตามธรรมชาติ 4) นิยมใช้ของจริง ในการจัดแสดงแต่มักจะเป็นซากฟอสซิลโครงกระดูก สิ่งต่างๆเป็นต้น 5) มีการจัดแสดงประกอบ ในหุ่นจําลอง ในการทดลองต่างๆเพ ื่อให้ผู้คนเข้าไปใช้ในการเรียนรู้ และเข้าใจปรากฏการณ์นั้น ตัวอย่างพิพิธภัณฑ์ดังต่อไปนี้ พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติวิทยา กรุงลอนดอนประเทศอังกฤษ (Natural History Museum, London) พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติในกรุงลอนดอนเป็นพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ ธรรมชาติที่รวบรวมช ิ้ นงานจากหลากหลายสายพันธุ์ของประวัติศาสตร์ธรรมชาติอันหลากหลาย เป็น หน ึ่งในสามพิพิธภัณฑ์ที่สําคัญบน บนถนนเอ็กซีบีชั่น ในเซาท์เคนซิงตันส่วนอีกแห่งคือ Science Museum และ Victoria and Albert Muse (Wikipedia , 2019) เป็นพิพิธภัณฑ์ที่จัดแสดง สิ่งมีชีวิต ต่างๆท ี่ เกิดข ึ้นบนโลกกว่า 80 ล้าน วัตถุจัดแสดง โดยการจัดแสดง ราคาไปด้วยส ิ่ งมีชีวิตท ี่ เก็บรวบรวม จากที่ต่างๆ และมีสิ่งสะสมที่สําคัญของชาร์ล ดาร์วิน นักบรรพชีวินวิทยา ลักษณะการจัดแสดงคือการ นําฟอสซิล ชิ้นส่วนหรือซาก มาจัดแสดง และให้เป็นแหล่งเรียนรู้ศึกษาค้นคว้าสําหรับนักวิชาการใน สาขาต่างๆ ส่วนจัดแสดงที่สําคัญได้แก่ ความเป็นมาของโลกและมนุษย์ไดโนเสาร์นก และซากฟอสซิล ต่างๆ เป็นต้น ภาพท ี่ 4.8 โถงทางเข้าแกลอรี่โลก ที่มา: Wikipedia (2019)
51 ภาพท ี่ 4.9 ส่วนจัดแสดงไดโนเสาร์ ที่มา: Wikipedia (2019) พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา ในประเทศไทยตั้ งอยู่ในบริเวณเดียวกับ พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ แห่งชาติคลอง 6 เป็นอาคาร 2 ชั้น ขนาดพ ื้ นท ี่ประมาณ 3,000 ตารางเมตร จัดแบ่งพ ื้ นท ี่ออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ ภาพท 4.10 ี่ พิพิธภณฑั ์ธรรมชาติวิทยา ส่วนสํานักงาน ประกอบด้วย ห้องทํางาน ห้องปฏิบัติการ ห้องสมุด ห้องควบคุม และอ ื่ นๆ พื้นท ี่ รวม 236 ตารางเมตร ส่วนแสดงนิทรรศการ ประกอบด้วยส่วนแสดงนิทรรศการถาวร 1,000 ตารางเมตร ส่วนแสดง นิทรรศการหมุนเวียน และห้องแสดงนิทรรศการ น.พ. บุญส่งเลขะกุล พื้นท ี่ 574 ตารางเมตร พื้นท ี่ รวม จัดแสดง 1,574 ตารางเมตร
52 ภาพท ี่ 4.11 ตัวอย่าง ส่วนจัดแสดง พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาและพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติมีลักษณะ เป็นพิพิธภัณฑ์ที่ให้ ความรู้ในเชิงวิทยาศาสตร์ที่เก ี่ ยวข้องกับธรรมชาติวิถีชีวิตรวมถึง การเกิดของโลกทั้ งพืชพรรณและค่า ต่างๆโดยส่วนใหญ่มักจะนําส ิ่ งมีชีวิตมาจัดแสดงซากดึกดําบรรพ์ซากฟอสซิล มีทั้งการจัดวางแบบเรียง เร ื่ องราวหรือ Timeline Station และจัดการแบบ Single Station หาแผนที่ผ่านที่ตั้งอยู่ในลักษณะของ อุทยาน คือต ั้ งอยู่ในแหล่งสถานที่ที่มีความโดดเด่นหรือเอกลักษณ์ทางด้านธรรมชาติอาจจะมีบริเวณ นิทรรศการและบริเวณเดินส่วนโดยรอบมักจะพบได้ตาม อุทยานธรรมชาติที่ตั้งอยู่ในป่าชายเลนหรือป่า พรุต่างๆในเมืองไทยหรือ แหล่งธรรมชาติอื่นๆบางคร ั้ งจะมีการจัดการบรรยายโดยใช้เคร ื่ องบรรยาย ซึ่ง รูปแบบจะมีลักษณะคล้ายกับพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์โดยทั่วๆไป 3. พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น พิพิธภัณฑ์ท้องถ ิ่ นหรือที่รู้จักกัน ว่าเป็นพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น หรือพิพิธภัณฑ์ประจํา เมือง น่าจะเป็นพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็กที่จัดแสดงส ิ่ งของหรือเร ื่ องราวของชุมชนหรือท้องถ ิ่ นน ั้ นๆ หรือเป็น พิพิธภัณฑ์ประจําเมืองโดยส่วนใหญ่จะจัดแสดงสินค้าของหรือวิถีชีวิตของผู้คนในชุมชนนั้น ประวัติการก่อต ั้ งพิพิธภัณฑ์ท้องถ ิ่ นเกิดข ึ้ นคร ั้งแรกในประเทศอังกฤษ Wikipedia ( 2562) ได้ กล่าวถึงประวัติของการก่อต ั้ งพิพิธภัณฑ์ท้องถ ิ่นไว้ว่า William Sharp ได้จัดต ั้ งพิพิธภัณฑ์ท้องถ ิ่ นครั้ง แรกเม ื่ อศตวรรษท ี่ 19 โดยได้เสนอตรงต่อ สภา ขุนนางช ั้ นสูง( Royal Society) ซึ่งเขาเป็นครู วิทยาศาสตร์มาก่อนและเสนอการจัดต ั้ งพิพิธภัณฑ์ท้องถ ิ่ นเพ ื่ อการศึกษาค้นคว้า เร ื่ องราวเก ี่ ยวกับ วิถี ชีวิตของบ้านเกิดเมืองนอน ต่อมารูปแบบที่คันน ี้ได้ขยายไปในประเทศเยอรมนีด้วยแนวคิด แผ่นดินเกิด (heimatหรือhomeland) ที่เป็นที่จัดแสดง เอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชุมชน และเป็นพิพิธภัณฑ์ ขนาดเล็กต ั้ งอยู่ในเมืองต่างๆ
53 ภาพท ี่ 4.12 พิพิธภัณฑ์ Heimatmuseum in Wanna ที่มา:Wikipedia .( 2562) ลักษณะการจัดพิพิธภัณฑ์ท้องถ ิ่ นซ ึ่งเป็นพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็กและมักจะแสดงเอกลักษณ์ทาง สถาปัตยกรรมของชุมชนเมืองน ั้ นๆ ประกอบไปด้วย 1) เป็นพิพิธภัณฑ์ที่ตั้งประจําอยู่ของแต่ละเมือง 2) เป็นพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็ก 3) จะมีเน ื้ อหาเร ื่องราวเป็นประวัติศาสตร์ความเป็นมาของท้องถิ่น 4) มักจะจัดด้วยรูปแบบง่ายๆเพ ื่ อบอกเล่าเร ื่ องราว 5) หน่วยงานท้องถ ิ่ นจะทําหน้าที่ดูแลรับผิดชอบ ตัวอย่างของพิพิธภัณฑ์ท้องถ ิ่นในประเทศไทย ได้แก่ พิพิธภัณฑ์ท้องถ ิ่ นกรุงเทพมหานคร เขต บางรักหรือ พิพิธภัณฑ์ชาวบางกอก ตั้งอยู่ เลขท ี่ 273 ซอยเจริญกรุง 43 ถนนเจริญกรุง เขตบางรัก กรุงเทพมหานคร จัดต ั้ งข ึ้ นตามวัตถุประสงค์และความต ั้งใจของอาจารย์ยวราพร สุรวดีจะจัดบ้าน และทรัพย์สิน มรดกท ี่ได้จากมารดา คือ นางสอาง สุรวดี (ตันบุญเล็ก) ให้เป็นพิพิธภัณฑ์ได้ทําเรืองยก บ้านหลังน ี้ให้เป็น สมบัติของ กรุงเทพ มหานคร หลังจากน ั้ นกรุงเทพมหานครก็ได้จัดทําบ้านดังกล่าว ให้ เป็น โครงการ นําร่องสนอง นโยบายการมีพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ของแต่ละเขตโดยรูปแบบการจัดแสดง เป็นอาคารและวัตถุซึ่ง บอกเล่า เร ื่ องราวเก ี่ ยวกับ สภาพ ชีวิตความเป็นอยู่ของ ชาวบางกอกที่มีฐานะ ปานกลางในช่วงก่อนและหลังสงครามโลกครั้ งท ี่ 2 ซึ่งข้าวของ เคร ื่องใช้ที่นํามาแสดงส่วนใหญ่จะเป็น ของใช้ที่เจ้าของบ้านได้ใช้งานจริง
54 ภาพท ี่ 4.13 พิพิธภัณฑ์ท้องถ ิ่ นเขตบางรัก กรุงเทพฯ ที่มา: https://www.artbangkok.com/ อาคารหลังท ี่ 1 เป็นอาคารท ี่ ครอบครัวอาจาร์ยวราพรเคยใช้อาศัยอยู่เม ื่อในอดีต ลักษณะเป็น สถาปัตยกรรมท ี่ได้รับอิทธิพลมากจากตะวันตกซึ่ง เป็นที่นิยมในยุคนั้น เป็นอาคารไม้สองชั้น หลังคาทรง ปั้นหยา มุงกระเบ ื้ องว่าวสีแดง ผนังอาคาร สร้างด้วยไม้ทาสีเลียนแบบผนังก่ออิฐ ถือปูนฝีมือช่างชาวจีน เป็นผู้ก่อสร้าง ที่เรียกกันว่าทรงปั้ นหยายุคปลาย โดยลดลายฉลุที่ชายคาออก ภายในอาคารหลังน ี้ จะ ประกอบไปด้วยห้องสําคัญต่างๆ ดังน ี้ ห้องรับแขก เป็นห้องนี้มีเปียโนนอกจากนี้ยังมีชุดรับแขก ตู้ใส่เคร ื่ องแก้วเจียระไน แบบต่างๆ เช่นแก้วไวน์แก้วมาตินี่ขวดใส่ไวน์จัดแสดงไว้ในตู้อย่างสวยงาม ห้องอาหาร ภายในมีโต๊ะรับประทานอาหาร 6-8 ที่นั่ง บนโต๊ะจัดแสดงชุด Dinner set แบบฝรั่ง และภาชนะลายครามแบบจีน เคร ื่ องเคลือบสีเขียวไข่กา รูปแบบต่างๆ ห้องหนังสือ ห้องหนังสือส่วนหน ึ่งจะเป็นหนังสือของคุณหมอฟรานซิส สามีคุณสอางค์ซึ่งเป็น ตําราทางการแพทย์เก ี่ ยวกับการรักษาโรคต่างๆ เป็นภาษาอังกฤษ ปละหนังสือเรียนภาษาอังกฤษของ คุณแม่และลูก ติดกับห้องน ี้คือ ห้องน้ํา และโถส้วมแบบโบราณ โถงชั้ นล่าง มีเคร ื่ องเล่นแผ่นเสียงขนาดใหญ่ของคุณหมอฟรานซิส ด้านตรงข้ามเป็นตู้มุกต์จาก เมืองจีน
55 ห้องนอนคุณยายอิน ซึ่งต ั้ งอยู่ชั้นสองของอาคาร ประกอบไปด้วยเตียงไม้โบราณแบบฝรั่ งมีเสา มุ้ง โต๊ะเคร ื่องแป้งพร้อมตลับเคร ื่ อง แก้วสําหรับใส่เคร ื่ องสําอาง และขวดน ้ํ าหอมแบบต่างๆ ซึ่งมีอายุอยู่ ในรัชกาลท ี่ 6 นอกจากนี้ยังมีพระพุทธรูปบูชา สมัยอยุธยาตอนปลายและสมัยรัตนโกสินทร์ ห้องแต่งตัวแบบยุโรป เป็นห้องแต่งตัวที่จัดแต่งแบบยุโรป มีโต๊ะเคร ื่องแป้ง อ่างล่างหน้า เคร ื่องใช้ของผู้ชายท ี่ใช้ในการโกนหนวด โต๊ะเคร ื่องแป้งมีกระจกประดับท ั้ งสามด้าน เป็นแบบศิลปะเดโด และหุ่นพลาสเตอร์รูปคุณหมอฟรานซิสซึ่ง อาจารย์ศิลป์พีระศรีเป็นผู้ปั้น อาคารหลังท ี่ 2 บ้านหลังน ี้ เดิมปลูกที่ทุ่งมหาเมฆ ซอยงามดูพลีเป็นอาคารไม้ 2 ชั้น สร้าง จําลองข ึ้นมาให้ใกล้เคียงกับหลังเดิม จุดประสงค์ที่สร้างบ้าน หลังน ี้ในตอนแรก คือ เพ ื่อใช้ชั้นล่างเป็น คลีนิคคุณหมอฟรานซิส คริสเตียน บ้านหลังน ี้ สร้างยังไม่ทันเสร็จคุณหมอก็ป่วยเสียชีวิต ต่อมาอาจารย์ จึงได้รื้อบ้านที่ทุ่งมหาเมฆ มาจัดสร้างไว้ที่นี่ โดยจัด สร้างโดยย่อส่วนลงตามพ ื้ นท ี่ ที่มีจํากัด ตกแต่งบ้าน ด้วยข้าวของ เคร ื่องใช้ต่างๆ ของคุณหมอ ชั้นบนจะเป็นห้องนอน ศรีศักร วัลลิโภดม.(2545) จัดพิพิธภัณฑ์ท้องถ ิ่ นอาจวิเคราะห์ได้เป็น 2อย่าง คือ 1) เป็นการจัด โดยคนจากภายนอกที่มีความรู้เร ื่ องการจัดพิพิธภัณฑ์คําว่า " ท้องถิ่น " หมายถึง พื้นท ี่ ไม่ใช่คน ผู้รับผิดชอบ เช่น จากหน่วยราชการ ก็จะไปรวบรวมโบราณวัตถุทั้งทางด้านโบราณคดีและชาติพันธุ์ ภายในพื้ นท ี่ ของท้องถ ิ่ นมาต ั้ งแสดง ผู้จัดนอกจากต ั้ งส ิ่งของในการแสดงแล้ว ยังกําหนดเน ื้ อหาท ี่ตนได้ ตีความจากบรรดาวัตถุเหล่านั้น โดยไม่เช ื่อมโยงไปถึงสภาพและความเป็นไปของสังคมวัฒนธรรมท้องถิ่น แม้แต่น้อย 2) เป็นการดําเนินการโดยคนในท้องถ ิ่ นเอง อย่างเช่นพิพิธภัณฑ์ที่เกิดข ึ้ นตามวัด อัน เน ื่ องมาจากพระภิกษุสงฆ์รวบรวมส ิ่งของไว้แล้วอาศัยลูกศิษย์ลูกหาจัดสร้างอาคารพิพิธภัณฑ์ขึ้น นํา สิ่งของท ี่สะสมไว้มาจัดแสดง พิพิธภัณฑ์แบบน ี้เป็นเพียงแต่นําวัตถุที่เก็บไว้มาต ั้ งแสดงเท่านั้น หาได้ พยายามส ื่ อเจ้าของความหมายและเน ื้ อหาของสังคมวัฒนธรรมแต่อย่างใดไม่หลายๆแห่งในชั้ นแรก ก็ดู น่าสนใจ แต่ความเป็นภาพสถิตจึงทําให้ดูบ่อยๆก็เบื่อ และเม ื่อไม่มีการเปลี่ยนแปลงในไม่ช้าก็ปล่อยไป ตามยถากรรม ซึ่งถ้าหากถูกปล่อยปะละเลยแล้วพิพิธภัณฑ์เหล่าน ั้ นก็มีสภาพเป็นโกดังเก็บของไป 4. พิพิธภัณฑ์หัวเร ื่ องเฉพาะ เป็นลักษณะพิพิธภัณฑ์ที่จัดทําข ึ้นในวาระต่างๆ เป็นลักษณะเร ื่ องราวที่จัดเฉพาะกิจ เพ ื่อให้ ความรู้โดยส่วนใหญ่จะจัดเป็นนิทรรศการช ั่ วคราวและอาจนํานิทรรศการน ี้ไปจัดต ั้ งข ึ้ นเพ ื่อเป็นแหล่ง เรียนรู้ในส่วนของพิพิธภัณฑ์อื่นๆ โดยมีลักษณะของพิพิธภัณฑ์ดังต่อไปนี้ 1) มีลักษณะของการเก็บรวบรวมข้อมูลเฉพาะด้านไม่อิงตามศาสตร์ใดศาสตร์หนึ่ง 2) จัดกับนิทรรศการเฉพาะกิจ แล้วสร้างสรรค์ขึ้นมาให้เป็นพิพิธภัณฑ์ 3) มีรูปแบบการจัดท ี่ เรียงร้อยเน ื้ อหาแบบสารานุกรม 4) หน่วยงานที่ทําหน้าที่ดูแลมักจะเป็นหน่วยงานที่ศึกษาเร ื่ องน ั้ นเฉพาะกิจ
56 5) จะเป็นเร ื่ องราวที่พิพิธภัณฑ์ในรูปแบบอื่ นๆ จัดนําเสนอมีการศึกษาวิจัยหัวเร ื่ องนี้ขึ้นมาใน ลักษณะของการเก็บรวบรวมข้อมูลและนํามาจัดแสดง มูลนิธิพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย (2562) ตั้งอยู่บนถนน มักกะสัน แขวง มักกะสัน เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร โดยหลักการ ที่ว่า ประวัติศาสตร์ของการพัฒนาประเทศไทยมิอาจแยกออกจาก ประวัติศาสตร์แห่งการสร้างสรรค์ของมวลผู้ใช้แรงงานไทยได้เพราะในทุกข ั้ นตอนของกระบวนการ พัฒนาประเทศ ผู้ใช้แรงงานจํานวนมหาศาลเพ ื่ อสร้างความสําเร็จให้กับกระบวนการพัฒนาดังกล่าว แม้ว่าแรงงานไทยจะมีความสําคัญถึงเพียงน ี้ แต่เร ื่ องราวของพวกเขากลับกลายเป็นส ิ่ งลึกลับหายสาบสูญ ไปจากหน้าประวัติศาสตร์ไทย มีพื้นท ี่ เพียงน้อยนิดบนหน้าประวัติศาสตร์ไทยที่ บอกเล่าเร ื่ องราวของพวก เขาให้สังคมได้รับรู้ ไม่ค่อยมีใครเอ่ยถึงพวกเขาอย่างยกย่องหรือแม้แต่กล่าวถึงผลงานของพวกเขาตามท ี่ เป็นจริง และนี่คือสาเหตุหนึ่งที่ทําให้ผู้ใช้แรงงานไทยมีสถานภาพทางสังคมที่ต่ําต้อยกว่าคนกลุ่มอ ื่ นๆ ด้วยเหตุนี้ผู้ใช้แรงงาน เอกชน, นักวิชาการด้านแรงงาน, นักประวัติศาสตร์และนักจดหมาย เหตุ และจัดให้มีการแลกเปลี่ ยนความคิดเห็นกันข ึ้ นเม ื่ อวันท ี่ 1 ธันวาคม 2534 ที่ห้องประชุมมูลนิธิฟรีด ริคเอแบร์ท ผลของการประชุมคร ั้ งนั้น ที่ประชุมมีมติร่วมกันให้รณรงค์ให้มีการจัดต ั้ งพิพิธภัณฑ์แรงงาน ไทยขึ้น เพ ื่อเป็นสถานท ี่ รวบรวมและจัดแสดงเร ื่ องราวของผู้ใช้แรงงานไทย ณ อาคารเก่าแก่ชั้นเดียวท ี่ เคยเป็นสถานีตํารวจรถไฟและที่ทําการสหภาพแรงงานรถไฟ โดยมีพิธีเปิดอย่างเป็นทางการเม ื่ อวัน อาทิตย์ที่ 17 ตุลาคม 2536 ภายในพิพิธภัณฑ์ประกอบไปด้วย ห้องจัดแสดงจํานวน 7 ห้องจะมี รายละเอียดต่อไปนี้ ห้อง 1 แรงงานบังคับ ไพร่ – ทาส (Corvee and Slave Labour) จัดแสดงนิทรรศการ เก ี่ ยวข้องกับ แรงงานบังคับ ไพร่– ทาส ในสังคมไทยโบราณที่เป็นการปกครองในระบอบศักดินา แบ่งคน ในสังคมออกเป็น 2 ชนชั้น คือชนช ั้ นผู้ถูกปกครอง ได้แก่ ไพร่และทาส ห้อง 2 กุลีจีน (Chinese Coolies) จัดแสดงเก ี่ ยวกับแรงงานจีน ในยุคสมัยรัตนโกสินทร์ ตอนต้นเป็นช่วงเปลี่ ยนผ่านจากสังคมศักดินาสู่ระบบทุนนิยม ชาวสยามยังเป็นแรงงานบังคับในระบบ ไพร่ ไม่มีอิสระท ี่จะไปรับจ้าง ห้อง 3 แรงงานกับการปฏิรูปประเทศ ( Labour and The Reforms) จัดแสดงนิทรรศการท ี่ เก ี่ ยวข้องกับแรงงานในช่วง การปฏิรูปประเทศ หรือเปิดประเทศให้ทัดเทียมชาติตะวันตก ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถือเป็นยุคแห่งการปฏิรูปประเทศให้ทันสมัยในหลายๆด้าน ทั้งด้านการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม ห้อง 4 แรงงานกับการเปลี่ยนแปลง 2475 (Labour and the 1932 Change in Government) ในช่วงเปลี่ยนแปลงการปกครองสยามเปิดประเทศและเริ่ มดําเนินการอุตสาหกรรม ยัง ไม่มีหน่วยราชการและกฎหมายมาจัดการดูแลด้านแรงงานสัมพันธ์หรือคุ้มครองแรงงาน
57 ภาพท ี่ 4.14 ห้องจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย ที่มา: มูลนิธิพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย 2562 ห้อง 5 จากสงครามโลกสู่สงครามเย็น (From World War to the cold War) เป็นการ นําเสนอเน ื้ อหา ของรัชกาลในช่วง กองทัพญี่ปุ่นบุกเข้ามาต ั้ งม ั่นในประเทศไทย เม ื่ อวันท ี่ 8 ธันวาคม พ.ศ.2484 บังคับให้รัฐบาลไทย ต้องเข้าสู่สงครามเป็นศัตรูกับฝ่ายสัมพันธมิตร อังกฤษและอเมริกา
58 ห้อง 6 ศิลปวัฒนธรรมกรรมกร จิตร ภูมิศักด ิ์ :(Jit Phumisak Worker Cultural Room) เป็น การนําเสนอผลงานและแนวคิดของ“จิตร ภูมิศักด ิ์” เป็นปัญญาชนนักคิดคนสําคัญของสังคมไทย ผู้นํา เสนอแนวคิดศิลปะเพื่ อชีวิต ศิลปะเพื่อประชาชน ซึ่งมีอิทธิพลต่อความคิดของปัญญาชนหนุ่มสาวที่ต่อสู้ เพ ื่อประชาธิปไตย ห้อง 7 จาก 14 ตุลาฯ ถึง วิกฤติเศรษฐกิจ (From October Up Rising to the Economic Crisis) เป็นการนําเสนอเน ื้ อหา นิทรรศการ ในด้านประวัติศาสตร์ร่วมสมัย จะเร ิ่ มจากเร ื่ องราวเหตุการณ์ 14 ตุลา 2516 ซึ่งขบวนการนักศึกษา ประชาชน ลุกข ึ้ นต่อสู้เผด็จการ จนเกิดประชาธิปไตยขึ้ นอีกคร ั้งใน สังคมไทย สิทธิของแรงงานกลับคืนมา จากตัวอย่างของพิพิธภัณฑ์แรงงานไทยทําให้เห็นได้ว่าการจัดอันดับแรงงานไทยมีลักษณะเป็น หัวเร ื่ องเฉพาะแต่มีการเรียงลําดับเน ื้ อหาห้องนิทรรศการต่างๆท ี่ เรียงร้อยในเชิงประวัติความเป็นมาแต่ เจาะลงไปเพียงเร ื่ องของแรงงาน ที่มีลักษณะเน ื้ อหาเฉพาะเร ื่ องหรือเป็นสารานุกรมให้ผู้คนได้ศึกษา เรียนรู้และเป็นการ ให้เกียรติและยกย่องแรงงานที่ช่วยในการสร้างชาติ สรุป จากท ี่ กล่าวมารูปแบบพิพิธภัณฑ์ทั่วไปประกอบไปด้วยพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เป็นพิพิธภัณฑ์ที่เก ี่ ยวข้องกับ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีซึ่งส่วนใหญ่มาจากมีการนําเสนอนิทรรศการ แบบมีปฏิสัมพันธ์กับผู้ชมมีนําเสนอของจริง ประกอบ พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา มีลักษณะคล้ายคลึงกับ พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แต่บางคร ั้ งมีการผสมผสานพิพิธภัณฑ์ในเชิงประวัติศาสตร์คือประวัติศาสตร์ของ ธรรมชาติและปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น เป็นพิพิธภัณฑ์ที่ตั้งข ึ้นโดยคนในชุมชน หรือท้องถ ิ่ นน ั้ นส่วนใหญ่จะเป็นการเก็บรวบรวมข้าวของประวัติความเป็นมาในการประกอบอาชีพและ การนําเสนออัตลักษณ์ของท้องถิ่น และสุดท้ายคือ พิพิธภัณฑ์หัวเร ื่ องเฉพาะ ที่มีการศึกษารวบรวมเพื่อ สร้าง นิทรรศการ ให้มีเร ื่ องราวเก ี่ ยวข้องในเชิงเน ื้ อหาเฉพาะแบบสารานุกรมท ี่เป็นเร ื่ องย่อๆหรือสรุป ความเป็นมา และกระบวนการต่างๆ ของความรู้ด้านนั้น ซึ่งผลิตภัณฑ์เครือข่าย ที่กล่าวมาน ี้เป็นส่วน หนึ่งของพิพิธภัณฑ์ที่เกิดข ึ้ นแต่อาจจะมีลักษณะบางอย่างท ี่ แบ่งแยกออกไปเป็นลักษณะเฉพาะอีหมาก คําถามทบทวน 1. จงสรุปความหมายของพิพิธภัณฑ์ทั่วไป 2. จงบอกลักษณะของพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ 3. จงยกตัวอย่างพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา 4. จงบอกลักษณะของพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น 5. จงบอกลักษณะสําคัญของพิพิธภัณฑ์เฉพาะเร ื่ อง
59 เอกสารอ้างอิง ภาษาไทย ไปด้วยกันดอทคอม (2562).พิพิธภัณฑ์ชาวบางกอก [ออนไลน์]. เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจาก https://www.paiduaykan.com/province/central/bangkok/bangkokmuseum.html มูลนิธิพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย. (2562).พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย [ออนไลน์]. เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจาก https://thailabourmuseum.org/ ศรีศักร วัลลิโภดม.(2545)."พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น : กระบวนการเรียนรู้ร่วมกัน".หนังสือสังคมและวัฒนธรรม ชุมชนคนย ี่ สาร. กรุงเทพฯ : ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน),๒๕๔๕ องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ.(2562). พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ [ออนไลน์] เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจาก http://www.nsm.or.th/about-science-museum/familiarizescience-museum/founding-history.html ภาษาอังกฤษ Wikipedia (2019).Natural History Museum, London.[Online] Accessed 11 June 2019) Available from http://www.artjunction.org
60
บทท ี่ 5 พิพิธภัณฑ์ศิลป์ประยุกต์ หอศิลป์แบบประยุกต์ศิลป์เป็นแหล่งรวบรวมงานศิลปะ ในเชิงประยุกต์ศิลป์ที่มีความ หลากหลาย รวมตัวกันอยู่ในหอศิลปะนั้ นมักจะเป็นส ิ่งของสะสมในเรื่ องราวหรือ Collection เดียวกัน จัดแสดงเป็นหมวดหมู่ไว้เพ ื่อแสดงให้เห็นคุณค่าทางงานศิลปะและงานช่างที่มีความสวยงามโดยการจัด หอศิลป์แบบนี้มักจะเป็นนิทรรศการถาวร นํามารวบรวมสะสมและแสดงโดยเป็นหัวเร ื่ องเฉพาะท ี่ แสดง ถึงประยุกต์ศิลป์ในแขนงต่างๆที่มนุษย์ได้สร้างสรรค์ขึ้นต ั้ งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันที่มีคุณค่า ดังรายละเอียด ต่อไปนี้ 1. ลักษณะทั่วไปของพิพิธภัณฑ์ศิลป์ประยุกต์ พิพิธภัณฑ์ศิลปะประยุกต์โดยส่วนใหญ่แล้วจะเก ี่ ยวข้องกับงานประยุกต์ศิลป์ต่างๆหรือหากจะ กล่าวได้ว่าเป็นกลุ่มงานหัตถกรรมและงานช่างจากบทพระราชนิพนธ์ไกลบ้านในพระบาทสมเด็จพระ เจ้าอยู่หัวรัชกาลท ี่ 5 ทรงกล่าวถึง การเย ี่ ยมชมพิพิธภัณฑ์สถานต่างๆในสมัยร้อยกว่าปีที่ผ่านมา ในยุโรป ส่งเรียกศิลปวิทยาการต่างๆบ้างการช ั่ งซ ึ่ งสอดคล้องกับลักษณะของผลิตภัณฑ์ที่จะพบเห็นในยุโรปซึ่ งมี งานประยุกต์ศิลป์ตามหลักวิชาการศิลปะสมัยใหม่ได้กล่าวไว้อันได้แก่งานทัศนศิลป์งานมัณฑนศิลป์ รวมถึงงานออกแบบและงานศิลปหัตถกรรมพ ื้ นบ้านต่างๆที่นํามาสะสมจัดแสดงเป็นหมวดหมู่ในหัวข้อ เร ื่ องที่กําหนดโดยส่วนใหญ่แล้วมักจะเกิดจากความสนใจของนักสะสมจัดเป็นของสะสมแล้วนํามา แสดงออก ให้เป็นส ิ่งของสาธารณะในรูปแบบของพิพิธภัณฑสถาน ในด้านการแนวคิด พิพิธภัณฑ์ศิลปะประยุกต์มาจัดแสดง เร ื่ องราวเฉพาะ ในเรื่ องของศิลปะ ตั้งแต่ ผลงานการออกแบบ ของศิลปิน ประเภทของสะสมที่เป็นของสวยงามรวมถึงของใช้ในชีวิตประจําวัน เช่น พิพิธภัณฑ์นาฬิกา พิพิธภัณฑ์ตุ๊กตา พิพิธภัณฑ์ตะเกียง เป็นต้น รวมไปถึงกิจกรรมนันทนาการต่างๆ ที่เกิดข ึ้ นต ั้ งแต่การละเล่น กีฬา และ กิจกรรมนันทนาการต่างๆ เช่น พิพิธภัณฑ์ฟุตบอล หรือพิพิธภัณฑ์ คณะฟุตบอลแห่งสยาม ณ พระตําหนักทับแก้ว จังหวัดนครปฐม ทั้งนี้ที่มาในการเก็บสะสมรวบรวมอาจเกิดข ึ้นจากการประกอบอาชีพหรืองานอดิเรกต่างๆ เช่น พิพิธภัณฑ์นาฬิกา เกิดข ึ้ นจาก การทํางานในอาชีพช่างทํานาฬิกาและเก็บรวบรวมสะสม จากผลิตภัณฑ์ ที่เกิดการขยายตัวทางธุรกิจ จนเป็นพิพิธภัณฑ์เกิดขึ้น ตัวอย่างเช่น พิพิธภัณฑ์นาฬิกาโบราณ ที่ตั้ง ชั้น 3 อาคารเลอคองคอร์ดพลาซ่า ถ.รัชดาภิเษก แขวงห้วยขวาง เขตห้วยขวาง กรุงเทพมหานคร คุณดิลก มหาดํารงค์กุล ประธานกลุ่มบริษัทในเครือศรีทองพาณิชย์ผู้คร ่ํ าหวอดอยู่ในวงการนาฬิกามาตลอดชีวิต และสะสมนาฬิกาโบราณไว้มากมาย ในพิพิธภัณฑ์จัดแสดงนาฬิกาโบราณหลายประเภท ทั้งแบบต ั้ งพื้น แบบแขวนผนัง นาฬิกาข้อมือ นาฬิกาแบบพกพา เรือนท ี่ เก่าแก่ที่สุดของพิพิธภัณฑ์นี้มีอายุประมาณ 200 ปีเป็นนาฬิกาแบบต ั้ งพ ื้ นเรือนใหญ่
62 ภาพท ี่ 5.1 พิพิธภัณฑ์นาฬิกาโบราณ ที่มา: มิวเซียมไทยแลนด์.(2562). 2. ประเภทของพิพิธภัณฑ์ศิลป์ประยุกต์ สารานุกรมไทยสําหรับเยาวชน ได้แบ่งประเภทของศิลปะประยุกต์ โครงการสารานุกรมไทย สําหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (2551) ศิลปะด้านประยุกต์ศิลป์ ได้แก่
63 - งานด้านสถาปัตยกรรม (Architecture) - งานออกแบบตกแต่ง (Design and Decorative Art) - งานออกแบบอุตสาหกรรม (Industrial Art) - งานออกแบบหัตถกรรม (Craft Design) - งานศิลปะเครื่องปั้ นดินเผา (Ceramic Art) - งานออกแบบเคร ื่ องแต่งกาย (Fashion Design) - งานออกแบบเคร ื่องประดับ (Jewelry Design) - งานออกแบบนิเทศศิลป์ (Communication Design) แบ่งประเภทสิ่งของสะสมในพิพิธภัณฑ์ศิลปะประยุกต์ไว้ 2 ประเภท 1) ประเภทสิ่ งของสะสมแบบสหภัณฑ์ หมายถึงการจัดพิพิธภัณฑ์ในลักษณะของส ิ่ งของสะสมที่มีความหลากหลายหลายชนิดหลาย ประเภทแต่ยังอยู่ในกลุ่มของศิลปะประยุกต์ที่นําส ิ่ งของมารวบรวมจัดแสดงไว้เป็นหมวดหมู่แต่ละหมู่ อาจจะแบ่งเป็น เส้นเวลาหรือวัสดุวัฒนธรรมของแต่ละชนชาติส่วนใหญ่จะเป็นพิพิธภัณฑ์ ศิลปะประยุกต์ที่มีขนาดใหญ่ มีสิ่งของรวบรวมจากหลากหลายประเทศและช่วงหลายกาลเวลา 2) สิ่งของสะสมแบบ เอกภัณฑ์ หมายถึงการจัดหอศิลป์ที่แสดงศิลปะประยุกต์ศิลป์แบบหัวเร ื่ องเฉพาะเร ื่องใดเรื่ องหน ึ่ งเท่าน ั้นเป็น การศึกษาค้นคว้าอย่างลึกและสะสมรวบรวมข้อมูลส ิ่ งของต่างๆมาจัดแสดงให้ผู้เข้าชมที่ต้องการมีความรู้ เฉพาะเร ื่ องน ั้ นทําการศึกษาเช่นพิพิธภัณฑ์ของเล่น พิพิธภัณฑ์ผ้าไทยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เป็นต้น ซึ่งการจัดนิทรรศการหลักในลักษณะนี้จะจัดเรียบเรียงเน ื้อหาได้ทั้ง 2 ลักษณะคือลักษณะแบบ Timeline ลักษณะแบบ Single Station 3. วิธีการจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ศิลป์ประยุกต์ วิธีการจัดแสดงโดยส่วนใหญ่แล้วจะมีลักษณะคล้ายกับการจัดพิพิธภัณฑ์เฉพาะเร ื่ องแต่บางครั้ง อาจจะมีการผสมผสานระหว่างพิพิธภัณฑ์เชิงประวัติศาสตร์ที่มีข้อมูลลักษณะแบบ Timeline และ พิพิธภัณฑ์ในลักษณะชาติพันธุ์วิทยาที่มีข้อมูลของท้องถิ่น หากต ั้ งอยู่ในท้องถิ่น ก็จะมีการผสมผสาน เน ื้ อหาเร ื่ องราวของชนชาติในท้องถ ิ่ นน ั้ นเข้าไปด้วย ดังมีรายละเอียดต่อไปนี้ 1) การจัดนิทรรศการนิยมจัดแบบถาวร เป็นการจัดส ิ่ งของสะสม ที่เป็นหมวดหมู่ เช่น ต่างประเทศที่ สร้าง ตามวัสดุตามเน ื้ อหาของผลงาน เป็นต้น 2) การจัดแสดงแบบหัวเร ื่ อง นิยมแบ่งประเภทการจัดวางแต่หัวเร ื่ องนําส ิ่ งของเฉพาะหรือไม่ ชนะเดียวกันมาจากความร่วมกันแต่ในหัวเร ื่ องเฉพาะน ั้ นอาจมีลักษณะของการจัดวางแบบ Timeline 3) สิ่งของสะสมจะเรียกในภาษาอังกฤษว่า Collection นี่หลายลักษณะเป็นส ิ่ งของสะสมท ี่ เกิดข ึ้ นจากการสะสมเฉพาะเร ื่ องและนํามารวบรวมกัน 4) การจัดแสดงมักจะโชว์สิ่งของสะสมให้โดดเด่น หรือเป็นตู้จัดแสดง ที่แสดงให้เห็น สิ่งของ สะสมน ั้ นอย่างชัดเจน อาจมีข้อมูลพ ื้ นฐาน ประกอบ ตั้งแต่ชื่อ ขนาดของวัตถุศิลปินผู้สร้างสรรค์และปี ที่สร้างสรรค์เป็นพ ื้ นฐานเบ ื้ องต้น หากเป็นวัตถุชิ้นพิเศษ จะมีการให้เน ื้ อหาข้อมูลเพ ิ่ มเติม
64 5) สําหรับการจัดแสดงในลักษณะของนิทรรศการ ชั่วคราว มักจะเป็นการศึกษาค้นคว้า เร ื่ องราว เฉพาะ และรวบรวม มานําเสนอ ที่เก ี่ ยวข้องกับตัววัตถุสะสมหลักของพิพิธภัณฑ์ในลักษณะ เชิงลึก จากการค้นคว้าและสะสมส ิ่ งของท ี่ เก ี่ ยวข้อง 4. กรณีศึกษาการจัดพิพิธภัณฑ์ศิลป์ประยุกต์ Museum für Angewandte Kunst Koln (พิพิธภัณฑ์ศิลปะประยุกต์แห่งโคโลญ) หรือ MAKK มีผลงานศิลปะ และผลงานประณีตศิลป์หลายสมัย ของยุคกลาง ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา และยุคบารอก ซึ่ง การ สะสมผลงานที่สําคัญเป็น งานออกแบบสมัยใหม่นับต ั้ งแต่ศตวรรษท ี่ 20 และ 21 คําอธิบายและเส้น เวลาท ี่ประกอบอยู่ด้วยแสดงให้เห็นเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกิดข ึ้นบนโลกในช่วงเวลาที่มีการสร้างสรรค์ ผลงานเหล่าน ี้มีข้อมูล ในเชิง ประวัติศาสตร์ของศิลปะและการออกแบบได้โดยตลอด ภาพท ี่ 5.2 Museum für Angewandte Kunst Koln ที่มา: Museum für Angewandte Kunst Koln (2562)
65 พิพิธภัณฑ์จัดแสดงผลงานของศิลปินและช่างฝีมือจํานวนมากมาย เช่น จากช่างทองและช่าง ทําอัญมณีไปจนถึงช่างภาพและนักออกแบบกราฟิก งานศิลปะจากวัสดุต่างๆ งานศิลปะอันมีค่าที่ทํา จากแก้ว กระเบ ื้ องเคลือบ และเซรามิก รวมถึง ชุดส ิ่ งของสะสมท ี่เป็น งานออกแบบร่วมสมัย รวมถึง แฟชั่น เทคโนโลยีและสถาปัตยกรรม ภาพท ี่ 5.3 การจัดแสดง ในMuseum für Angewandte Kunst Koln ที่มา: Museum für Angewandte Kunst Koln (2562) ในส่วนงานออกแบบผลิตภัณฑ์ซึ่งประกอบด้วยของใช้ในครัวเรือนจํานวนมากที่มีความสําคัญ ทางประวัติศาสตร์เช่น วิทยุในยุคของโซเวียต งานสร้างสรรค์จากแก้วแบบด ั้ งเดิมของ Tiffany และ เก้าอ ี้ ของ Eames ชมเก้าอี้ที่ออกแบบโดย Mies van der Rohe พร้อมด้วยเคร ื่ องดูดฝุ่นแบบย้อนยุค และโทรทัศน์สมัยทศวรรษของปี 1970 พิพิธภัณฑ์ Victoria and Albert Museum มีจุดเร ิ่ มต้นมาจากการเป็นนิทรรศการใหญ่ในปีค.ศ.1851 โดยมีเฮนร ี่ โคล เป็นผู้อํานวยการคน แรกของพิพิธภัณฑ์แห่งน ี้ซึ่งเป็นที่รู้จักกันในระยะเริ่ มแรกว่าเป็นพิพิธภัณฑ์แห่งการผลิต เพราะมีการ รวบรวมศิลปะประยุกต์และวิทยาศาสตร์เข้าไว้ด้วยกันในที่ แห่งน ี้ แต่ด้วยปัญหาหลาย ๆ อย่างรวมทั้ง
66 เร ื่ องของการออกแบบพิพิธภัณฑ์การจัดซ ื้ อของสะสม ทําให้การเปิดพิพิธภัณฑ์ต้องยืดระยะเวลาต่อไป จนกระท ั่งปีค.ศ.1857 สมเด็จพระราชินีวิคตอเรีย ได้เสด็จมาเปิดพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ด้วยตัวเอง ซึ่ง หลังจากน ั้ นพิพิธภัณฑ์ก็ได้ปรับปรุงแก้ไขปัญหาท ี่ เกิดข ึ้ นเร ื่ อย ๆ รวมท ั้ งแยกส่วนของวิทยาศาสตร์ ออกไปจากด้านศิลปะ รวมท ั้ งมีการสร้างแกลเลอร ี่ แห่งใหม่ขึ้น เพ ื่อใช้สําหรับจัดนิทรรศการโดยเฉพาะ ภาพท ี่ 5.4 พิพิธภัณฑ์ Victoria and Albert ที่มา: https://www.talontiew.com/va-victoria-and-albert-museum/
67 ถึงแม้ว่าจะไม่ได้มีความนิยมชมชอบในเรื่ องของการตกแต่ง และศิลปะ ก็สามารถเข้ามาชมได้ เพราะภายในมีสิ่งต่าง ๆ ที่น่าสนใจมากมายไม่ว่าจะเป็นบันทึกของ ลีโอนาร์โด ดาวินช ี่ จิตรกรช ื่ อก้อง โลก ที่มีรายละเอียดเก ี่ ยวกับส ิ่งประดิษฐ์ต่าง ๆ และความมหัศจรรย์อยู่ที่ บันทึกของดาวินช ี่ เป็นภาษา อิตาลีที่เขียนกลับหลัง ต้องใช้กระจกสะท้องเท่าน ั้ นจึงจะสามารถอ่านได้ซึ่งก็นับว่าเป็นการสะท้อนความ อัจฉริยะของเขาออกมาได้อย่างชัดเจน ในส่วนของศิลปะไทยนั้น ประกอบไปด้วยพระพุทธรูปที่ มาจากสมัยทวารวดีพระพุทธรูปจาก อยุธยาและสุโขทัย เข็มขัดและเข็มกลัดของสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี (ม.ร.ว.นริศรา จักรพงษ์ เป็นผู้ให้ยืมมาจัดแสดง) งานจักสาน งานแกะสลักโบราณ รวมไปถึงเคร ื่ องเรือน เคร ื่องใช้ที่เป็นงาน แกะสลักทอง นอกจากน ี้ยังมีสิ่งของที่นํามาจัดแสดงอีกมากมาย ไม่ว่าจะเป็นชุดราชบัลลังก์ของพม่า ชุด เคร ื่ องเงินโบราณ สมัยยุคทิวดอร์รวมท ั้ งงานนิทรรศการมากมาย ที่วนเวียนมาจัดแสงดให้ได้ชมกัน อย่างเช่น งานแสดงเส ื้ อผ้าแฟชั่ นยุโรปโบราณ งานแสดงเส ื้ อผ้าดาราฮอลลีวู้ด ซึ่งในส่วนน ี้ อาจจะมี ค่าใช้จ่ายที่ต้องเสียในการเข้าชมอยู่บ้าง แต่ส่วนอื่น ๆ ก็ยังฟรีเหมือนเดิม และด้วยความท ี่ สถานท ี่ แห่งน ี้ ค่อนข้างจะกว้างใหญ่จนไม่สามารถเดินได้ครบภายในวันเดียว ขอแนะนําให้ไปหยิบแผ่นท ี่และคู่มือเท ี่ ยว พิพิธภัณฑ์บริเวณ Information จะสามารถจัดสรรเวลาและการเลือกชมได้ดียิ่งขึ้น พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ หอรัษฎากรพิพัฒน์ ถนนหน้าพระลาน แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ในเขตพระราชฐานชั้ นนอกของพระบรมมหาราชวัง ในพ.ศ.2546 สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ กราบบังคมทูลขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระ ปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต ใช้อาคารหอรัษฎากรพิพัฒน์เป็น ที่ตั้งของพิพิธภัณฑ์ผ้าฯ ภายในพิพิธภัณฑ์จัดแสดงเส ื้ อผ้าและของใช้ส่วนพระองค์ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถพระชนนีพันปีหลวง ที่มีชุด ฉลองพระองค์ในวาระต่างๆที่สําคัญและชุดไทยพระราช ทานท ี่ ทรงออกแบบและตัดเย็บเป็นฉลองพระองค์เพ ื่อให้เป็นแบบอย่างของประชาชนชาวไทยในการ สวมชุดไทยโดยใช้ผ้าไหม และมีการออกแบบตัดเย็บโดยห้องเส ื้ อช ั้ นนําระดับโลก นอกจากนี้ยังมีนิทรรศการที่จัดข ึ้นในวาระต่างๆและมีบริการ วิชาการในการจัดหาหนังสือไว้ ในห้องสมุดและงานวิชาการของพันธรักษ์พิพิธภัณฑ์การจัดแสดงฉลองพระองค์จะอยู่ใน ตู้ที่ควบคุม อุณหภูมิและความชื้นรวมถึงแสงสว่างเพ ื่ อรักษาให้ผ้ามีอายุยาวนาน พร้อมข้อมูลประกอบเช่นภาพถ่ายท ี่ ทรงฉลองพระองค์ชุดน ั้ นๆ ข้อมูลพ ื้ นฐาน และข้อมูลประวัติของฉลองพระองค์
68 ภาพท ี่ 5.5 นิทรรศการถาวร ในพิพิธภัณฑ์ผ้าฯ ที่มา: พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ(2562)
69 นอกจากนี้ยังมีนิทรรศการที่จัดขึ้น ชั่วคราว ในแต่ละ วาระสําคัญสําคัญต่างๆตัวอย่างเช่น ผ้าบาติกในพระปิยมหาราช: สายสัมพันธ์สยามและชวา ช่วง 1 พฤศจิกายน 2561 ถึง 31 พฤษภาคม 2564 นิทรรศการ ผ้าบาติกในพระปิยมหาราช สายสัมพันธ์สยามและชวา จัดข ึ้ นเพ ื่ อระลึกถึงพระ ราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลท ี่ 5 ได้เสด็จเยือนชวาอย่างเป็น ทางการเม ื่ อพุทธศักราช 2413 ซึ่งนับเป็นการเสด็จพระราชดําเนินไปทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับ ต่างประเทศเป็นคร ั้ งแรก จากน ั้ นยังได้เสด็จเยือนชวาอีกสองคร ั้งในพุทธศักราช 2439และ 2444 เพื่อ ศึกษาความเจริญก้าวหน้าในด้านต่างๆ รวมท ั้ งแบบอย่างระหว่างการเสด็จเยือนชวา พระองค์ได้เสด็จ พระราชดําเนินไปทอดพระเนตรการเขียนผ้าบาติกอันเป็นหัตถศิลป์ที่เล ื่ องช ื่อและเป็นท ี่ พอพระราช หฤทัยอย่างยิ่ง จึงทรงซ ื้ อผ้าบาติกกลับมาเป็นจํานวนมาก และมีผู้ทูลเกล้าฯ ถวาย รวมทั้งส ิ้ นกว่า 300 ผืน ซึ่งมีความโดดเด่นท ั้งในแง่ความงดงามของศิลปะและองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์การแต่งกายของ ชวา ผ้าเหล่าน ี้ เก็บรักษาไว้เป็นอย่างดีมีการให้หมายเลขกํากับผ้าแต่ละผืน และบันทึกข้อมูลรายละเอียด ของผ้าแนบไว้ ภาพท ี่ 5.6 นิทรรศการผ้าบาติก ที่มา : พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ(2562) สรุป พิพิธภัณฑ์ศิลปะประยุกต์หรือพิพิธภัณฑ์ด้านประยุกต์ศิลป์นั้นเป็นพิพิธภัณฑ์ที่จัดแสดง ศิลปะวัตถุที่เก ี่ ยวข้องกับการประยุกต์ศิลป์การออกแบบงานทัศนศิลป์รวมถึงศิลปะในความหมายกว้างท ี่ กล่าวถึงการสร้างสรรค์ของมนุษย์ในเชิงต่างๆเช่นศิลปะที่ รองรับกับการละเล่นโดยส่วนใหญ่แล้วมี 2 ประเภทคือลักษณะของสหภัณฑ์ที่จัดรวบรวม ศิลปประยุกต์หลายแขนงไว้ในพิพิธภัณฑ์เดียวและ ลักษณะเอกภัณฑ์ที่มีการศึกษาค้นคว้าและสะสมศิลปวัตถุเฉพาะด้านซ ึ่ งลักษณะการจัดที่พันเหล่าน ี้ นิยมจัดแบบต่อเน ื่ องและนิยมทําเสนอนิทรรศการช ั่ วคราวที่จัดการศึกษาค้นคว้าในเชิงลึกของเร ื่ องน ั้ นๆ ให้มีความสัมพันธ์กับศาสตร์แขนงต่างๆเพ ื่ อการนําเสนอในแต่ละช่วงเวลาและมีกิจกรรมรวมถึงการ เผยแพร่ความรู้เฉพาะบ้างตามแนวคิดในการจัดต ั้ งพิพิธภัณฑ์นั้น
70 คําถามทบทวน 1. จงอธิบายลักษณะท ั่วไปของพิพิธภัณฑ์ศิลปประยุกต์ 2. จงอธิบายประเภทของพิพิธภัณฑ์ศิลปประยุกต์ 3. จงสรุปวิธีจัดแสดงของพิพิธภัณฑ์ศิลปประยุกต์ 4. จงยกตัวอย่างพิพิธภัณฑ์ศิลปประยุกต์
71 เอกสารอ้างอิง ภาษาไทย มิวเซียมไทยแลนด์.(2562).พิพิธภัณฑ์นาฬกาโบราณ ิ [ออนไลน์]. เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจา https://www.museumthailand.com/th/museum/Clocks--Watches-Museum พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ.(2562). ประวัติพิพิธภัณฑ์ผ้า พระนางเจ้า สิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ [ออนไลน์]. เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจากhttp://www. qsmtthailand.org/th/about/history/ โครงการสารานุกรมไทยสําหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. (2551).สารานุกรมไทยสําหรับเยาวชน เล่ม 40. กรุงเทพฯ: ด่านสุทธาการพิมพ์. talontiew.com.(2562). พิพิธภัณฑ์ศิลปะและการตกแต่งท ี่ใหญ่ที่สุดในโลก V&A – Victoria and Albert Museum [ออนไลน์]. เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจาก ภาษาอังกฤษ museenkoeln (2562) Museum für Angewandte Kunst Koln [Online] Accessed 11 June 2019) https://museenkoeln.de/portal/MAKK expedia (2562). Victoria and Albert Museum [Online] Accessed 11 June 2019) https://www.expedia.co.th/Museum-Of-Applied-Art-Cologne.d6073499.Place-To- Visit
72
บทท ี่ 6 หอศิลป์ หอศิลป์หรือสถานท ี่ เก็บรวบรวมผลงานทางศิลปะเพื่ อการจัดแสดง เป็นแหล่งศึกษาค้นคว้าวิจัย โดยส่วนใหญ่มากจะเป็นศิลปะในเชิงศิลปะบริสุทธิ์อันได้แก่จิตรกรรมประติมากรรมภาพพิมพ์และ ผลงานที่ศิลปินมุ่งสร้างให้เกิดความสวยงามเพราะศีลมีทั้งหอศิลป์ขนาดใหญ่เล็กและหอศิลป์ที่ตั้งข ึ้ นเพื่อ นําเสนอผลงานสะสมช ิ้ นสําคัญ และเป็นท ี่ แสดงผลงานของศิลปินต่างๆรวมถึงหอศิลป์ที่สร้างข ึ้นโดย ศิลปิน สําคัญสําคัญเพ ื่ อนําเสนอผลงานของตนเองการจัดหอศิลป์โดยส่วนใหญ่แล้วมุ่งเน้น นําเสนอ ผลงานด้วยลักษณะ ที่มีความเรียบหรูและทําให้ผลงานดูสวยงามโดดเด่น การจัดหอศิลป์ยังต้องมี กิจกรรมการเรียนรู้ต่างๆเพ ื่อให้ผู้คนท ี่สนใจได้เข้ามาศึกษาและเป็นการสร้างสุนทรีย์ให้กับคนในสังคม ดังรายละเอียดต่อไปนี้ 1. ลักษณะท ั่วไปของหอศิลป์ หอศิลป์หรือ พิพิธภัณฑ์ศิลปะ (อังกฤษ: Art museum หรือ Art gallery) หมายถึงที่จัด แสดงผลงานทางศิลปะ โดยส่วนใหญ่มุ่งเน้นจัดนิทรรศการ มีทั้งการจัดนิทรรศการถาวรและนิทรรศการ ชั่วคราว รวมถึงนิทรรศการหมุนเวียนตามแต่โอกาส และจะเก ี่ ยวข้องกับงานศิลปะในสาขาทัศนศิลป์ โดยเฉพาะอย่างย ิ่ งงานวิจิตรศิลป์เป็นหลัก เพ ื่อเป็นท ี่ให้เกิดและเรียนรู้ชื่นชมในผลงานศิลปะ งานท ี่ สําคัญของหอศิลป์ที่เป็นสถานท ี่ เก็บรวบรวมสะสมผลงานศิลปกรรมของศิลปินในแต่ละยุคสมัย และมี หน้าที่ดูแลรักษาผลงาน จัดแสดงนิทรรศการผลงานด้านศิลปวัฒนธรรม เพ ื่ อการศึกษา ค้นคว้า เผยแพร่ ให้ความรู้และความเพลิดเพลินแก่สาธารณชน หอศิลป์เป็นส่วนหน ึ่ งของการแบ่งประเภทพิพิธภัณฑ์ซึ่งพิพิธภัณฑ์โดยทั่วไป โดยส่วนใหญ่เรา จะรู้จักในลักษณะของอาร์ตแกลอร ี่ หรือหอศิลป์ที่ผู้คนสามารถเข้าไปชมภาพ หากเป็นของรัฐให้เข้าชม ฟรีหรือมีค่าใช้จ่ายท ี่ เล็กน้อย ถ้าเป็นของเอกชนแล้วมักจะเป็นท ี่ ขายผลงานศิลปะ ของศิลปินต่างๆโดย ส่วนใหญ่หอศิลป์มักจะจัดแสดงผลงานท ี่เป็นจิตรกรรมประติมากรรมหรือส ื่ อผสมที่มีขนาดสามารถนํามา จัดแสดงในห้องนิทรรศการ ซึ่งเป็นงาน ศิลปะบริสุทธ ิ์ซึ่งอาจต่างๆมีลักษณะ ครับผมถึงงานดังท ี่ โครงการสารานุกรมไทยในพระราชดําริพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (2551) ได้แบ่ง ศิลปะด้านศิลปะ บริสุทธ ิ์ได้แก่ - จิตรกรรม (Painting) - ประติมากรรม (Sculpture) - ภาพพิมพ์ (Printmaking) - ศิลปะแนวประเพณี (Traditional Art)
74 - ศิลปะแนวสื่อประสมและศิลปะแนวจัดวาง (Mixed Media and Installation Art) - ศิลปะเชิงแนวคิด (Conceptual Art) - ศิลปะการแสดงสด (Performance Art) 2. ประเภทของหอศิลป์ หากแบ่งเป็นประเภทของการแสดงผลงาน ในกลุ่มของศิลปินจะพบว่า แบ่งออกเป็นหอศิลป์ แบบเอกศิลปิน และแบบสหศิลปิน ดังมีรายละเอียดต่อไปนี้ 1.1) หอศิลป์แบบเอกศิลปิน เป็นลักษณะหอศิลป์ที่สร้างข ึ้นโดยศิลปินหรือผู้มีชื่อเสียงที่นําเสนอผลงาน ของตนเองเป็นหลักท ี่จะให้สั่งสมมาตลอดชีวิตเพ ื่อให้คนรุ่นหลังได้เกิดความรู้สึกประทับใจจากช ื่นใจและ เป็นมรดกอันทรงคุณค่าของประเทศตัวอย่างเช่นบ้านดําอ.ถวัลย์ หรือ พิพิธภัณฑ์บ้านดําอาจารย์ถวัลย์ ดัชนี อาจารย์ถวัลย์ดัชนีศิลปินแห่งชาติชาวล้านนา เป็นผู้สร้างพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ขึ้น บนเน ื้ อท ี่ กว่า 100 ไร่ ภายในมีอาคารสถาปัตยกรรมแบบกาแลกว่า 40 หลัง รวมถึงบ้านสถูปรูปทรงแปลกตา เน้นการ ตกแต่งภายในเน้นจัดแสดงผลงานศิลปะอันล ้ํ าค่า จํานวนมาก ทั้งงานฝีมือแบบสล่าเหนือ (ช่างใน ภาคเหนือ) เช่น เคร ื่องไม้แกะสลัก เคร ื่ องเขินโบราณ เคร ื่ องเงินล ้ํ าค่า สิ่งของจากจีน ญี่ปุ่น อินเดีย ทิเบต กระท ั้ งยุโรป จนถึงหนังสัตว์และเขาสัตว์ป่านานาชนิด เช่นหนังหมีหนังควาย หนังเสือ เป็นจํานวนมาก ภาพท ี่ 6.1 บ้านดํา ที่มา: มิวเซียมไทยแลนด์ (2562).
75 ภาพท ี่ 6.2 ภายในบ้านดํา ที่มา: มิวเซียมไทยแลนด์ (2562). 1.2) หอศิลป์แบบสหศิลปิน เป็นสถานที่จัดแสดงผลงาน ศิลปะ ต่างๆที่ศิลปินสามารถเข้ามา จองและแสดงผลงานของตนเองเพ ื่อเป็นการเผยแพร่ความรู้ส่วนใหญ่มักจะเป็น หอศิลป์ของหน่วยงาน ภาครัฐและสถาบันการศึกษาที่จัดทําข ึ้ นเพ ื่อเป็นแหล่งเผยแพร่ข้อมูลและบริการวิชาการ เช่นหอศิลป์ แห่งชาติหอศิลป์จามจุรีหอศิลป์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ ประเภทต่อมาเป็นลักษณะของ หอศิลป์แบ่งตามรูปแบบการจัดนิทรรศการซึ่งได้แก่ 2.1) หอศิลป์แบบมีนิทรรศการถาวร มีลักษณะเป็นที่จัดแสดงผลงาน ที่มีนิทรรศการ ถาวรซึ่ง มาจากการสะสมผลงานสร้างเป็น Collection แล้วจัดข ึ้นเป็นนิทรรศการ ถาวรและมีส่วนหน ึ่ งท ี่เป็น
76 พื้นท ี่ไว้สําหรับจัดนิทรรศการช ั่ วคราวซ ึ่ งอาจเกิดข ึ้ นจาก การศึกษาวิจัย นหอศิลป์แล้วจัดทํานิทรรศการ ขึ้นหรือเชิญศิลปินมาจัดนิทรรศการตามที่กําหนดให้สอดคล้องกับภารกิจของหอศิลป์นั้น 2.2) หอศิลป์แบบนิทรรศการช ั่ วคราว หมายถึงหอศิลป์ที่ใช้เป็นสถานที่จัดแสดงผลงานของ ศิลปิน จะเป็นท ี่ ขายผลงานของศิลปิน ก็มีส่วนเป็นหน่วยงานของภาครัฐ งั้นก็จะกลับ ได้รับเชิญหรือ พร้อมขอใช้สถานท ี่ เพ ื่ อจัด นิทรรศการของตนเองหรือกลุ่มศิลปิน 3. วิธีการจัดแสดงในหอศิลป์ 1) เป็นที่จัดแสดงผลงานของศิลปินโดยการจัดนิทรรศการในรูปแบบต่างๆท ี่ เน้นงานวิจิตรศิลป์ เป็นหลัก หากเป็นศิลปินที่มีผลงานในระดับชาติอาจจะมีการรวบรวมจัดเป็นนิทรรศการถาวร 2) มีการจัดเรียงผลงานในนิทรรศการจะจัดเรียงตามลําดับแนวคิด รายการรวบรวมผลงานใน ช่วงเวลาหน ึ่ งหรือแนวคิดหน ึ่ งของศิลปินมานําเสนอ ถามข้อมูลต่างๆความสําคัญ 3) การให้ข้อมูลต่างๆของศิลปินจะอยู่ในรูปแบบของสูติบัตรในการจัดนิทรรศการ ซึ่งจะมี เน ื้อหาประวัติและข้อมูลวิชาการอ ื่ นๆรวมถึงผลงานที่จัดแสดงพร้อมรายละเอียดของผลงานน ั้ นๆ 4) หอศิลป์บางหอศิลป์จะมีการจัดแสดงนิทรรศการถาวรของเจ้าของหอศิลป์ และจะไม่มีนิสัย การช ั่ วคราวหรือหมุนเวียน เช่นบ้านดําเป็นหอศิลป์ของอาจารย์ถวัลย์ดัชนีซึ่งนําเสนอผลงานของผู้สร้าง หอศิลป์เป็นหลัก 5) การจัดเรียงผลงานนิทรรศการมักจะเร ิ่ มต้นด้วย ชื่อนิทรรศการที่มักจะจัดทําให้มีขนาดใหญ่ สวยงามและผลงานช ิ้ นสําคัญไล่เรียงไปตามลําดับเน ื้ อหา และแนวคิดที่ศิลปิน หรือภัณฑรักษ์ต้องการ นําเสนอ 6) การให้ข้อมูลพ ื้ นฐานของผลงาน ได้แก่ชื่อผลงาน ชื่อศิลปินผู้สร้าง ขนาดวัสดุและส ื่ อเทคนิค ต่างๆ ปีที่ผลิตผลงาน ซึ่งจะทําออกมาในรูปแบบเดียวกันบางคร ั้งจะเป็นกระดาษสีขาวเรียบๆหรือมี ลักษณะโลโก้ของราชการประกอบ พื้นหลังสีต่างๆตามแนวคิดของงาน 7) สถานท ี่ในการจัดนิทรรศการ ในด้านสีโดยส่วนใหญ่มักจะใช้สีขาวเทาดําเป็นสีมาตรฐานใน การ จัดนิทรรศการเพ ื่อให้ผลงานโดดเด่นและไม่เกิดการรบกวนตากันระหว่างสีผลงานและสีพื้นผนัง ระบบแสงสว่างและไฟส่องสว่าง โดยส่วนใหญ่แล้วแสงไฟในหอศิลป์มากจะเป็นแสงประดิษฐ์หรือแสง จากหลอดไฟต่างๆส ิ่ งท ี่ ควรระวังคือความร้อนและแสงสีที่มีผลต่องาน หากเป็นผลงานที่มีอายุมาก อาจจะมีผลต่อการ ความสวยงามและความคงทนของผลงานได้
77 4. กรณีศึกษาการจัดหอศิลป์ ตัวอย่างท ี่ 1 หอศิลป์จามจุรี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในสมัยท ี่ ศาสตราจารย์ดร.เกษม สุวรรณกุล เป็นอธิการบดี เมื่อ ประมาณ พ.ศ.2516 ได้เร ิ่ มรวบรวมและจัดหางานศิลปกรรมของศิลปินที่มีชื่อและมีศักยภาพในตอนนั้น ต่อมาประมาณ พ.ศ.2527 จึงจัดให้มีโครงการรวบรวมผลงานศิลปกรรมขึ้น โดยมอบหมายให้สํานัก บริหารศิลปวัฒนธรรม (ปัจจุบัน) ดําเนินการมาเป็นระยะเวลา 30 ปีงานศิลปกรรมดังกล่าวได้นําไป ติดต ั้งในอาคารต่างๆ ภายในมหาวิทยาลัยเพ ิ่ มเสริมสร้างบรรยากาศทางศิลปะ อันจะนําไปสู่การปลูกฝัง สุนทรียศิลป์และการจรรโลงจิตใจของชาวจุฬาฯ โดยทั่วไป วันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว 5 ธันวาคม 2544 ในฐานะท ี่ ทรง เป็นองค์อัครศิลปินของชาติจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จัดต ั้ งหอศิลป์ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เพื่อ เป็นการสานต่อความคิดในเชิงสนับสนุน สร้างสรรค์และเผยแพร่งานศิลปกรรมและศิลปินไทยอีกขั้น หนึ่ง โดยมีวัตถุประสงค์ที่จะเป็นสถานท ี่ เผยแพร่ผลงานของศิลปิน ที่จัดนิทรรศการศิลปะให้แก่ ศิลปินอาจารย์และนักศึกษาภายใต้สํานักบริหารศิลปวัฒนธรรมแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตั้งอยู่ใน ชั้น 1 และ 2 อาคารจามจุรี 8 เขตพญาไทกรุงเทพมหานคร ภาพท ี่ 6.3 หอศิลป์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่มา : หอศิลป์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย(2562)
78 ตัวอย่างท ี่ 2 หอศิลป์แห่งชาติอเมริกา หอศิลป์แห่งชาติรู้สึกและมอบให้กับประชาชนของสหรัฐอเมริกาโดย Andrew W. Mellon (1855–1937)ในปี 1936 เมลลอนเขียนถึงประธานแฟรงคลินดี. รูสเวลต์เสนอให้บริจาคสะสมผลงาน ศิลปะชั้ นยอดสําหรับพิพิธภัณฑ์ใหม่และใช้เงินของเขาเองเพ ื่ อสร้างอาคารเพ ื่อใช้งาน ด้วยเป็นท ี่ ยอมรับ ในหอศิลป์แห่งชาติศิลปะในมีนาคม 2480 Andrew Mellon ได้เลือก John John Pope สถาปนิกชาวอเมริกัน (1874–1937) เพื่อ ออกแบบอาคารสําหรับพิพิธภัณฑ์แห่งใหม่ถูกสร้างแบบจําลองตาม Pantheon โรมันโบราณ อาคาร ตะวันตกได้รับการออกแบบในสไตล์คลาสสิค แต่สร้างข ึ้นโดยใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยที่สุดของเวลา สถาปนิกได้เล็งเห็นถึงความสําคัญของแสงธรรมชาติเพื่อให้แสงสว่างและรวมเข้าด้วยกันในพื้ นที่จัดแสดง เพ ื่อให้บรรลุเป้าหมายน ี้ เขาระบุว่าสกายไลท์ควรครอบคลุมหลังคาท ั้ งสามเอเคอร์เกือบท ั้ งหมด ภาพท ี่ 6.4 หอศิลป์แห่งชาติสหรัฐอเมริกา ที่มา : American Experience Foundation (2019). แอนดรูเมลลอนเสียชีวิตในเดือนสิงหาคม 2480 ไม่นานหลังจากการขุดฐานรากของอาคารฝั่ง ตะวันตกได้เร ิ่ มขึ้น แต่พิพิธภัณฑ์ก็ถูกสร้างข ึ้ นตามแนวคิดของพวกเขา การก่อสร้างแล้วเสร็จในเดือน ธันวาคม พ.ศ. 2483 และมีการติดต ั้ งงานศิลปะในหอศิลป์ใหม่ในช่วงหลายเดือนต่อมา หอศิลป์แห่งชาติ ได้อุทิศตนในวันท ี่ 17 มีนาคม 1941 โดยมี Paul Mellon นําเสนอพิพิธภัณฑ์ในนามของพ่อของเขา มอบให้ประธานาธิบดี Franklin D. Roosevelt เพ ื่อเป็นมารดกของชาติ
79 ภาพท ี่ 6.5 ภายในหอศิลป์แห่งชาติสหรัฐอเมริกา ที่มา : American Experience Foundation (2019). คอลเลกชัน เม ื่ อหอศิลป์แห่งชาติเปิดให้ประชาชนชมคอลเลกชันระดับโลกประกอบด้วย จิตรกรรมจํานวน 126 ภาพวาดและ ประติมากรรม จํานวน 26 ชิ้นงาน ที่กําหนดโดยเมลลอนยืนยันว่า พิพิธภัณฑ์ไม่ได้มีชื่อของเขาเช ื่ อว่ามันควรจะเป็นสถาบันระดับชาติอย่างแท้จริง ในปี 2482 ในซามูเอล เอช. เครส (2406-2498) นิวยอร์กบริจาคจิตรกรรมจํานวน 375 ภาพอิตาลีและประติมากรรม 18 ผลงาน ผลงานศิลปะสะสมครั้ งแรกของ PAB Widener (2377-2458) แห่งฟิลาเดลเฟียและต่อมาลูก ชายโจเซฟไวด์เนอร์ (1871–1943) นําไปให้หอศิลป์แห่งชาติแห่งใหม่ในปี 1939 โดยการลดภาษีจาก รัฐบาลจึงสามารถมีผลงานชุดน ี้ในหอศิลป์ ในปี 1943 Lessing J. Rosenwald (1891–1979), จากเมืองฟิลาเดลเฟียยังได้เสนอภาพและ ภาพวาดท ี่ ยอดเย ี่ ยมของเขาให้แก่หอศิลป์ในเวลาเดียวกันกับท ี่ เขาเสนอหนังสือภาพของเขาให้กับ หอสมุดแห่งชาติคอลเล็คช ั่ นศิลปะภาพพิมพ์ Rosenwald ได้รับการพิจารณาว่าดีที่สุดในมือของเอกชน ในเวลานั้ นและนักสะสมยังคงได้รับผลงานใหม่และเพ ิ่ มของขวัญให้กับสถาบันท ั้ งสองจนกระท ั่ งเขาตาย ในที่สุดโรเซ็นวาลด์ได้มอบภาพวาดและภาพวาดจํานวน 22,000 แกลเลอร ี่ รวมถึงไม้แกะสลักมากกว่า 350 ชิ้นจากศตวรรษท ี่ 15 ซึ่งเป็นกลุ่มท ี่ หายากที่สุดในทวีปยุโรปและผลงานของศิลปินเช่น Albrecht Dürer, แรมแบรนดท์และปาโบลปีกัสโซ เชสเตอร์เดล (2426-2505) แห่งนิวยอร์กนักสะสมงานศิลปะชาวฝรั่ งเศสและอเมริกาสนับสนุน หอศิลป์แห่งชาติทําพินัยกรรมมอบกลุ่มของสะสมท ี่โดดเด่นของเขาไปยังแกลเลอร ี่ในปี 1962 รวมถึงนัก ดนตรีเก่าของ Edouard Manet , Picasso's Family of Saltimbanquesและผลงานที่สําคัญโดย ศิลปินอิมเพรสชันนิสต์โพสต์อิมเพรสชันนิสต์และศิลปินสมัยใหม่ ปัจจุบันมีการรวบรวมและจัดแสดงนิทรรศการตลอดประวัติศาสตร์ 145 ปีของพิพิธภัณฑ์การ เข้าซ ื้ อกิจการของงานศิลปะมากกว่า 8,000 รายการในปี 2558-2559 จากคอลเล็กช ั่ นคอร์โคแรนกว่า 17,000 ชิ้นถือเป็นช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนแปลงครั้ งสําคัญในประวัติศาสตร์ของหอศิลป์
80 ในปี 1967 ทายาทของ Andrew Mellon, Paul Mellon และ Ailsa Mellon Bruce เสนอ เงินทุนสําหรับอาคารหลังท ี่สองและสถาปนิก IM Pei (b. 1917) ได้รับเลือกให้ออกแบบ โครงสร้างท ี่ เขา รู้สึกว่าเป็นแบบสมัยใหม่และได้รับแรงบันดาลใจและได้รับแจ้งจากเว็บไซต์สี่เหล ี่ ยมคางหมูตั้งอยู่ระหว่าง Pennsylvania Avenue และ National Mall แบ่งผังพ ื้นออกเป็นสองสามเหล ี่ ยม: สามเหล ี่ ยมหน้าจั่ว สําหรับพ ื้ นที่จัดแสดงและงานสาธารณะ และสามเหล ี่ ยมมุมฉากขนาดเล็กลงสําหรับศูนย์บริหารและ การศึกษา รูปทรงสามเหลี่ ยมเหล่านี้กําหนดช่องว่างที่สําคัญของอาคารและสะท้อนและทําซ ้ําใน องค์ประกอบสถาปัตยกรรมตลอด ห้องโถงรูปสามเหลี่ยมขนาดใหญ่เป็นจุดสนใจที่น่าท ึ่ งของพ ื้ นท ี่ สาธารณะภายในอาคาร กรอบพ ื้ นที่รูปปั้ นครอบคลุมห้องโถงใหญ่และอนุญาตให้แสงธรรมชาติที่ส่องเข้า มาในอาคาร การก่อสร้างอาคารฝั่ งตะวันออกเร ิ่ มต้นในปี 1971 และดําเนินไปอย่างช้าๆเป็นเวลาเจ็ดปี เน ื่ องจากคนงานทํางานเพ ื่อให้บรรลุเป้าหมายการออกแบบที่ท้าทายของสถาปนิก ในเวลาเดียวกัน ศิลปินเช่นเฮนรีมัวร์และอเล็กซานเดอร์คาลเดอร์ก็ได้รับมอบหมายให้สร้างผลงานให้กับอาคารตะวันออก ในวันท ี่ 1 มิถุนายน 1978 พอลเมลลอนและประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาจิมมีคาร์เตอร์อุทิศพิพิธภัณฑ์ แห่งใหม่ให้กับประชาชนของสหรัฐอเมริกา หอศิลป์สวนประติมากรรม ในปี 2509 หอศิลป์แห่งชาติได้ลงนามในข้อตกลงความร่วมมือกับ กรมอุทยานฯ เพ ื่ อสร้างสวนประติมากรรมบนพ ื้ นท ี่ ทางตะวันตกของอาคารด ั้ งเดิม หอศิลป์สวน ประติมากรรมแห่งชาติเปิดให้สาธารณชนเข้าชมเม ื่ อวันท ี่ 23 พฤษภาคม 2542 เงินทุนหลักสําหรับการ ออกแบบและสร้างสวนน ั้ นจัดทําโดยมูลนิธิ Morris และ Gwendolyn Cafritz ออกแบบโดยสถาปนิก ภูมิทัศน์ Laurie D. Olin สวนขนาดหกเอเคอร์เป็นแกลเลอรีกลางแจ้งสําหรับประติมากรรมที่ยิ่งใหญ่ผู้ มาเยือนพบกับผลงานเช่นSpider by Louise Bourgeois, House Iโดย Roy Lichtenstein, Thinker on a Rockโดย Barry Flanagan และGraftโดย Roxy Paine การจัดนิทรรศการการจัดนิทรรศการ นิทรรศการเป็นส่วนสําคัญของหอศิลป์แห่งชาติ ตั้งแต่คร ั้ งแรกท ี่เปิดให้สาธารณชนเข้าชม ในขณะนั้น คอลเล็กชันของแกลเลอร ี่ประกอบด้วยศิลปะยุโรปและอเมริกาเป็นหลักต ั้ งแต่ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาจนถึง ปัจจุบันการจัดแสดงสินเช ื่ อช่วยให้พิพิธภัณฑ์สามารถแสดงผลงานศิลปะจากวัฒนธรรมและช่วงเวลาท ี่ กว้างข ึ้ นรวมถึงArt of Aztec Mexico (1983), Age of Sultan Suleyman ความย ิ่งใหญ่ (1987), ประติมากรรมของอังกอร์และกัมพูชาโบราณ (1997), และเอโดะ: ศิลปะในญี่ปุ่น (2541-2542) พวกเขา ยังอนุญาตให้แกลเลอร ี่แสดงผลงานในคอลเล็กช ั่ นของตัวเองควบคู่ไปกับผลงานท ี่ เก ี่ ยวข้องจากท ั่วโลก เช่นเดียวกับกรณีของAlexander Calder (1998)O'Keeffe on Paper (2000), มองใน: "ชาวอเมริกัน" ของ Robert Frank (2009), และGeorge Bellows (2012)
81 ในอาคารฝั่ งตะวันตกมักมีการจัดนิทรรศการช ั่วคราวในแกลเลอรี่ กลางและแกลเลอรี่ชั้นนอก และช ั้นในบนชั้ นล่างรวมถึงในแกลเลอรีชั้นหลัก ในอาคารฝั่ งตะวันออกช่องว่างขนาดใหญ่ที่มีความ ยืดหยุ่นสามารถเปลี่ยนเป็นนิทรรศการที่มีความซับซ้อนมากข ึ้นได้ โปรแกรมและกิจกรรมโปรแกรม เร ิ่ มต้นในปีพ.ศ. 2485 มีการจัดฟรีคอนเสิร์ตช่วงเย็นวัน อาทิตย์ได้ให้ความสําคัญกับ National Gallery Orchestra รวมถึงนักดนตรีและวงดนตรีจากท ั่วโลก ด้วยรายการที่นําเสนอในฤดูใบไม้ร่วงและฤดูหนาวจนถึงปัจจุบันน ี่เป็นคอนเสิร์ตต่อเน ื่ องท ี่ เก่าแก่ที่สุดใน กรุงวอชิงตันดีซีอย่างต่อเน ื่ อง นอกจากน ั้ นยังมีการจัดนําชมเกือบทุกวัน เจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑ์และผู้ให้ คําปรึกษาพูดคุยเก ี่ ยวกับแกลเลอร ี่ และทัวร์เก ี่ ยวกับการรวบรวมและการจัดนิทรรศการพิเศษโดยมีการ จัดนําชมเป็นภาษาต่างประเทศตามวันและเวลาท ี่ ระบุหอศิลป์แห่งชาติยังเป็นผู้นําในการพัฒนาระบบ เสียงนําทางด้วยตนเองซ ึ่ งมีไว้สําหรับคอลเล็กช ั่นถาวรในอาคารตะวันตกและสําหรับนิทรรศการช ั่ วคราว ที่เลือก และ การฉายภาพยนตร์และการบรรยายท ี่ได้รับการยกย่องอย่างสูงจัดแสดงเป็นประจําโดยไม่ เสียค่าใช้จ่ายในหอประชุมอาคารตะวันออกและเป็นคร ั้งคราวในหอประชุมอาคารตะวันตก ภาพยนตร์ ฉายทุกวันหยุดสุดสัปดาห์ในอาคารทิศตะวันออกมักเก ี่ ยวข้องกับนิทรรศการแกลลอร ี่ แต่ก็ประกอบไป ด้วยซีรีย์อิสระ การบรรยายรวมถึงการบรรยายในแต่ละวันอาทิตย์เก ี่ ยวกับคอลเล็กช ั่ นหรือนิทรรศการ เฉพาะ ภาพท ี่ 6.6 กิจกรรมคอนเสิร์ต หอศิลป์แห่งชาติสหรัฐอเมริกา ที่มา : American Experience Foundation (2019).
82 โปรแกรมยอดนิยมสําหรับเด็กและสําหรับนักเรียนและครูได้รับการออกแบบเพ ื่ อเข้าถึงกลุ่มผู้ เข้าชมท ี่ กระตือรือร้นผ่านกิจกรรมครอบครัวภาพยนตร์สําหรับเด็กและวัยรุ่น โดยมีอาสาสมัครนําชมแก่ โรงเรียน มีการการสัมมนาระดับมัธยม การฝึกอบรมครูและสถาบันครูประจําปีเร ิ่ มต ั้ งแต่อายุ 4 ด้วย เร ื่องราวในศิลปะและช่วงอายุ 8 ด้วยการสนทนาอย่างมีศิลปะ การวิจัย ศูนย์การศึกษาข ั้ นสูงทางทัศนศิลป์ก่อต ั้ งข ึ้ นท ี่ หอศิลป์แห่งชาติเม ื่อเปิดอาคาร ตะวันออกในปี 1978 นักวิชาการ จะศึกษาคอลเล็กชันงานศิลปะอย่างใกล้ชิด มีศาสตราจารย์และคณะ นักวิชากการ จัดประชุมและสัมมนาท ี่ เก ี่ ยวข้องกับงานวิจัยของสมาชิก และเผยแพร่เป็นประจํา ห้องสมุดงานวิจัยศิลปะที่สําคัญต ั้ งอยู่ในอาคารฝั่ งตะวันออกเป็นแหล่งรวบรวมหนังสือวารสาร และเอกสารมากกว่า 400,000 เล่มเก ี่ ยวกับประวัติศาสตร์ทฤษฎีและการวิจารณ์ศิลปะและ สถาปัตยกรรม ความสําคัญอยู่ที่ศิลปะตะวันตกต ั้ งแต่ยุคกลางจนถึงปัจจุบันรวมถึงเอกสารประกอบ นิทรรศการและแคตตาล็อกสะสมและหนังสือท ี่ หายากที่คัดสรรมาเป็นพิเศษ แผนกคอลเลกชันภาพของ บริษัท มีรูปภาพสไลด์สเนกติสต์และรูปภาพไมโครฟอร์ตประมาณ 13 ล้านภาพของศิลปะและ สถาปัตยกรรมตะวันตก สามารถนัดหมายเพ ื่อใช้ห้องสมุดแกลเลอรีแห่งชาติในวันธรรมดา คลังเก็บหอจดหมายเหตุเก็บเอกสารภาพถ่ายสถาปัตยกรรมและไฟล์ดิจิตอลท ี่ เก ี่ ยวข้องกับ ประวัติศาสตร์หอศิลป์แห่งชาติและวิทยาเขตอาคาร เป็นแหล่งข้อมูลหลักเก ี่ ยวกับกิจกรรมในอดีต นิทรรศการและกิจกรรมท ี่ หอศิลป์แห่งชาติและเพ ื่ อการออกแบบและก่อสร้างอาคาร สวนการ์เด้นคอร์ท การ์เด้นคอร์ทภายในมีใบไม้เขตร้อนและเป็นสถานที่พักผ่อนสําหรับผู้มา เยือนในขณะที่น้ําพุภายนอกและภูมิทัศน์โดยรอบช่วยเพ ิ่ มทางเข้าอาคาร การเปลี่ยนการแสดงดอกไม้ รวมถึงการจัดดอกไม้ตามฤดูกาลของพืชใน Rotunda เช่นคอลเล็กชั่น Ames-Haskell azalea เพ ื่อเป็น เกียรติแก่วันครบรอบ 50 ปีของหอศิลป์ในปี 1991 สวนใช้ในการจัดนิทรรศการเฉพาะ ในปี 1953 การแสดงของกล้วยไม้ในปี 1976 The Eye of Thomas Jefferson ได้รวมสวนที่มีมากกว่า 500 ต้นจาก 30 สายพันธุ์ที่น่าสนใจ ในปีพ.ศ. 2531- 2532 สําหรับประเทศญี่ปุ่นนําเสนอนิทรรศการรูปทรงของวัฒนธรรมไดเมียวหอศิลป์แห่งชาติสร้างโรง น้ําชาและสวนแบบด ั้ งเดิมบนช ั้ นหลักของอาคารตะวันออกซ ึ่ งมีการจัดพิธีชงชาหลายครั้ง และในปีพ. ศ. 2551-2552 Pompeii และ Roman Villa: ศิลปะและวัฒนธรรมรอบอ่าวเนเปิลส์เป็นแหล่งปลูกพืชท ี่ พบได้ทั่วไป ในสวนของวิลล่า พืชเป็นองค์ประกอบที่สําคัญในอาคารตะวันออกด้วยต้นไม้ภายในในห้องโถงที่ให้ความรู้สึกถึง พื้นท ี่ ขนาดใหญ่หลังจากการก่อสร้างต้นไม้ใหม่กว่า 250 ต้นถูกปลูกรอบอาคารและบนพลาซ่าระหว่าง
83 อาคารตะวันออกและตะวันตก สถาปนิกภูมิทัศน์ที่โด่งดัง Dan Kiley เป็นผู้ให้คําปรึกษาด้านภูมิทัศน์ เบ ื้ องต้นสําหรับโครงการอาคารตะวันออก ด้วยการเปิดตัวแกลเลอรีศิลปะประติมากรรมแห่งชาติในเดือนพฤษภาคมปี 1999 พืชสวนได้รับ ชื่อเสียงใหม่ในวิทยาเขตแกลลอร ี่ วงกลมศูนย์กลางของ Littleleaf Lindens ล้อมรอบน ้ํ าพุที่ใจกลาง สวนในขณะที่การปลูกต้นไม้อเมริกันพ ื้ นเมืองพุ่มไม้คลุมพ ื้นไม้ยืนต้นและต้นไม้ประจําปีให้การต ั้ งค่าท ี่ โดดเด่นสําหรับการติดต ั้งผลงานประติมากรรมที่ทันสมัยและร่วมสมัย ภาพท ี่ 6.7 กิจกรรมชมพิพิธภัณฑ์ยามค ่ํ าคืน หอศิลป์แห่งชาติสหรัฐอเมริกา ที่มา : American Experience Foundation (2019). NGA Nights เปิดพิพิธภัณฑ์ยามค ่ํ าคืน กิจกรรเดินสํารวจคลังภาพหลังเวลาทําการ กิจกรรม เดินชมงานศิลปะดนตรีสดและการแสดงการเต้นรําการพูดคุยป๊อปอัพหลายสิบคร ั้ งจากนักการศึกษาของ แกลเลอรี่ที่มีส่วนร่วมการสร้างงานศิลปะและกิจกรรมอื่น ๆ ทั่วอาคาร East Building ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย มีของว่างและเคร ื่ องด ื่มให้ซื้อ การลงทะเบียนฟรี
84 สรุป หอศิลป์หมายถึง สถานที่จัดแสดงงานศิลปะ ที่สําคัญน่าจะมีลักษณะการจัดแสดง ที่มี นิทรรศการถาวร หรือเป็นสถานที่จัดนิทรรศการช ั่ วคราวอย่างใดอย่างหน ึ่ งก็ได้ยอดส่วนใหญ่แบ่ง ประเภทได้ลักษณะ ตามภารกิจของพิพิธภัณฑ์เป็นประเภทสหศิลปิน และ เอกศิลปิน ที่สัมพันธ์กับการ จัดแสดง ของศิลปินต่างๆ แบบเดียว และสามารถเปิดโอกาสให้ศิลปินภายนอก มาจากผลงาน นิทรรศการได้ลักษณะการจัดหน่วยงานราชการของรัชกาลจะต้องออกแบบโดยใช้สีพื้นฐานเพ ื่อให้ ผลงานดูโดดเด่น หากเป็นศิลปะแขนงอื่ นต้องคํานึงถึงแสงธรรมชาติและวิธีการจัดวางท ี่ เรียงร้อยตาม แนวคิดของศิลปิน คําถามทบทวน 1. จงอธิบายลักษณะของหอศิลป์ 2. จงอธิบายประเภทของหอศิลป์ 3. จงสรุปวิธีจัดแสดงของหอศิลป์ 4. จงยกตัวอย่างหอศิลป์
85 เอกสารอ้างอิง ภาษาไทย โครงการสารานุกรมไทยในพระราชดําริพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (2551) หอศิลป์. [ออนไลน์] เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจากhttp://kanchanapisek.or.th/kp6/sub /book/book.php?book=37&chap=2&page=t37-2-infodetail01.html มิวเซียมไทยแลนด์ (2562). บ้านดํา อ.ถวัลย [์ ออนไลน์] เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจาก https://www.museumthailand.com/th/1044/storytelling/บ้านดําอ.ถวัลย์/ หอศิลป์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.(2562).ประวัติความเป็นมาของศิลป์แห่งจุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย.[ออนไลน์] เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจาก.http://www.chamchuriart gallery.chula.ac.th/profile ภาษาอังกฤษ American Experience Foundation (2019). The Gallery of Art USA. [Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://washington.org/find-dc-listings/national-gallery- art
86
บทท ี่ 7 พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่และพิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยมีความคล้ายคลึงกับหอศิลป์ต่างกัน ตรงที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่นิยมนําเสนอเน ื้ อหาเร ื่องราวในเชิงศิลปะ เฉพาะช่วงศตวรรษท ี่ 18 เป็น ต้นมา ต่างจากขอสินที่มีลักษณะนําเสนอเร ื่ องราว ได้กว้างกว่าศิลปะสมัยใหม่แต่ด้วยภารกิจที่ชัดเจน ทําให้พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่มีวิธีการจัดแสดงท ี่ เน้นความเรียบ สร้างความโดดเด่นให้ผลงานโดย ครอบคลุมเน ื้ อหาของผลิตภัณฑ์ที่จัดแสดงศิลปะต่างๆท ั้งภาพวาดประติมากรรม ภาพถ่าย ภาพพิมพ์ และศิลปะการจัดวางรวมถึงศิลปะของการเคลื่อนไหว ตัวอย่างเช่น Video art หรือภาพยนตร์และเน้น การจัดนิทรรศการช ั่ วคราว ที่มีการหมุนเวียนตามแนวคิดของศิลปินและการศึกษาของภัณฑรักษ์โดยมี รายละเอียดดังต่อไปนี้ 1. ลักษณะทั่วไปของพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่หมายถึงพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่และศิลปะร่วมสมัยโดยนิยาม ความหมายของคําว่า ศิลปะสมัยใหม่โดยนิยามแล้วจะหมายถึงศิลปะท ี่ เกิดข ึ้นในช่วงศตวรรษท ี่ 19 ที่ ศิลปินจะต้องอาศัยการเรียนรู้และสะสมข้อมูลจากกลุ่มต่างๆทางจิตวิทยาวิทยาศาสตร์และเหตุการณ์ ต่างๆนํามาสร้างสรรค์เป็นผลงานที่มีความทันสมัย ส่วนคําว่าศิลปะร่วมสมัยหมายถึง ศิลปะที่ เกิดข ึ้ นหลัง สมัยใหม่ ที่เกิดข ึ้นมาในยุคหลังจนถึงปัจจุบัน ส่วนศิลปะร่วมสมัยน ั้ นเกิดขึ้นในช่วงต้นศตวรรษท ี่ 21 ที่สืบทอดต่อมาจากศิลปะสมัยใหม่ในช่วง ศตวรรษท ี่ 18 ศิลปกรรมก่อนเข้าสู่ยุคสมัยใหม่เหตุการณ์ของประเทศต่างๆ ทางยุโรปและสหรัฐอเมริกา ในต้นคริสต์ศตวรรษท ี่ 19 เหตุการณ์ทั่วไปในวงการศิลปกรรมของฝรั่งเศสในตอนปลายคริสต์ศตวรรษท ี่ 19 ก่อนเข้าสู่ยุคศิลปะสมัยใหม่ ศิลปะที่ เร ิ่ มเป็นจุดกําเนิดของศิลปะสมัยใหม่ นั่นคือ ลัทธิอิมเพรสชัน นิสม์ ส่วน ศิลปะสมัยใหม่ เกิดข ึ้ นกับเหตุการณ์ในวงการศิลปกรรมของยุโรป ตั้งแต่ต้นศตวรรษท ี่ 20 และ จิตรกรรมสมัยใหม่ลัทธิโฟวิสม์ สําหรับศิลปะร่วมสมัย โดยเป็นการเคล ื่อนไหวของวงการศิลปะ ระหว่างและภายหลังสงครามโลกครั้ งท ี่ สอง ลัทธิแอ็บสแตรกต์เอ็กซเพรสชันนิสม์ของสหรัฐอเมริกา ลัทธิแอ็บสแตรกท์เอ็กซเพรสชันนิสม์ในยุโรป ลักษณะพืชพรรณศิลปะสมัยใหม่มักจะมีการจัดนิทรรศการของสะสมแบบ Collection โดย นําเสนอนิทรรศการของศิลปินต่างๆหรือเน ื้ อหาเร ื่ องราวของกลุ่มศิลปินที่มีแนวคิดในการนําเสนอ แนวคิดใดแนวคิดหนึ่ง อาคาร พิพิธภัณฑ์มักจะเป็นอาคารที่มีรูปแบบสมัยใหม่มาคานออกแบบโดยสถาปนิกที่มี ชื่อเสียงโดยการจัดแสดงท ี่ เน้นแสงธรรมชาติและแสงประดิษฐ์ซึ่งส่วนใหญ่มักจะใช้สีขาวและสีพื้นฐาน เพ ื่ อสร้างให้งานโดดเด่น โดยส่วนใหญ่จะเป็นองค์กรที่มีมูลนิธิเป็นผู้ดูแลรับผิดชอบในการจัดทํา พิพิธภัณฑ์เพ ื่อให้ความรู้แก่ประชาชนรวมถึงสะสมผลงานเพ ื่ อการจําหน่าย หารายได้ในรูปแบบต่างๆ
88 2. ประเภทของพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่โดยส่วนมากจะมีกิจกรรม มีการเคล ื่อนไหวและมีการจัดนิทรรศการ หมุนเวียนตลอดเวลา โดยส่วนใหญ่นิทรรศการจะสะสมเป็นส ิ่ งของสะสม และบางส่วนเป็นผลงานของ ศิลปิน ที่นํามาจัดนิทรรศการ ในรูปแบบต่างๆโดยประเภทของพิพิธภัณฑ์ในลักษณะน ี้ แบ่งได้ออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆคือ 1) พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ของภาครัฐบาล จะเป็นพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ ที่หน่วยงาน ภาครัฐเป็นผู้จัดทําเพ ื่ อเผยแพร่ความรู้วิชาการด้านศิลปะสมัยใหม่และเป็นท ี่ เผยแพร่ผลงานของศิลปิน ร่วมสมัยเพ ื่อให้ประชาชนได้เรียนรู้ศึกษาและเป็นแหล่ง เผยแพร่ผลงานทางศิลปะในเชิงการสะสม เช่น พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ถนนราชดําเนิน 2) พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ของภาคเอกชน เป็นพิพิธภัณฑ์ที่หน่วยงานภาคเอกชนจะทําขึ้น มี ศิลปะวัตถุที่สะสมทางเพ ื่ อการจัดแสดง และเพ ื่ อการจําหน่ายมีภารกิจคล้ายกับหอศิลป์และมีกิจกรรม ขึ้นคร ั้ งน ี้ จะมีการเก็บค่าสมาชิกสําหรับผู้ที่สนใจ จะใช้พิพิธภัณฑ์เพ ื่อเป็นแหล่งเรียนรู้งานศิลปะ เช่น พิพิธภัณฑ์สมัยใหม่ โมคา(MOCA) 3. วิธีการจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ การจัดพิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยและพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่นั้น เป็นการจัดที่มีความเรียบง่าย เน้นผลงานศิลปะที่โดดเด่นโดยส่วนใหญ่มักจะให้กลมกลืนกับตัวอาคารของพิพิธภัณฑ์โดยมีรายละเอียด ดังต่อไปนี้ 1) เน้นสีผลงาน โดยใช้สีฉากหลังเป็นสีขาวเป็นหลักแท่นการต ั้งวางเป็นแท่นที่มีความเรียบง่าย ใช้รูปทรงเรขาคณิตเป็นหลักเพ ื่อให้ผลงานมีความโดดเด่น แบบเรียบ 2) มีการจัดวางผลงาน ตามแนวคิดของงาน หรือแนวคิดของภัณฑรักษ์เน้นการจัดวาง ที่แสดง ความเรียบง่าย ตามแนวคิด มากกว่ายุคสมัยทางศิลปะเนื่องจากเป็นรูปแบบ พิพิธภัณฑ์ที่มีผลงาน ที่มี ช่วงเวลาใกล้เคียงกัน 3) พิพิธภัณฑ์อาจมีส่วนจัดแสดงมากกว่า 1 ห้องและสามารถจัดแสดงได้หลายๆห้องพร้อมกัน โดยเป็นนิทรรศการคนละนิทรรศการ 4) มักจะมีรูปแบบนิทรรศการออนไลน์ทางอินเทอร์เน็ต ให้ผู้คนเข้าไปศึกษาเรียนรู้และมี ข้อมูลต่างๆ 5) การจัดวางผลงานมักจะจัดแบบ Single Station คือจัดผลงานแบบศิลปินในแนวคิดเดียวกัน และจัดให้อยู่ในกลุ่มในอาคารในบริเวณหรือในห้องเดียวกัน ส่วนรูปแบบแบบเส้นเวลาหรือTimeline Station ที่มี connection ในเชิงประวัติศาสตร์นํามาเรียงร้อยเป็นเร ื่ องราวถึงพัฒนาการของศิลปะ สมัยใหม่