89 6) นอกจากนี้ยังมีการแสดงผลงานนิทรรศการในเชิงรูปแบบวีดีทัศน์ภาพถ่าย แล้ววัตถุสิ่งของ แบบศิลปะจัดวางหรือ installation Art และจะมีกิจกรรมต่างๆ ประกอบ ให้เกิดการเรียนรู้และเกิด เป็นสมาชิกในลักษณะสมาชิกประจําที่มีค่าลงทะเบียน 4. กรณีศึกษาการจัดพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่เกดขิ ึ้นในต่างประเทศมากและมีกิจกรรมเพอการศ ื่ ึกษาเรียนรู้ได้นําเสนอ ตัวอย่างดังต่อไปนี้ พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ (Museum of Modern Art หรือ MoMA) เป็นพิพิธภัณฑ์ศิลปะ ตั้งอยู่บนถนน 53 ฝั่งตะวันตก, ระหว่าง 5th และ 6th Avenue ย่านมิดทาว์น แมนฮัตตัน ในนคร นิวยอร์กซิตี้ MoMA มีส่วนสําคัญในการพัฒนาและเป็นท ี่ เก็บรวบรวมงานศิลปะสมัยใหม่ สิ่งของและ ศิลปะวัตถุที่มีอิทธิพลต่อศิลปะ สมัยใหม่และศิลปะร่วมสมัยถูกชะตาสมไว้ที่นี่เพ ื่ อการศึกษาและการ ค้นคว้า มีเช่น ผลงานสถาปัตยกรรมและการออกแบบ, ภาพวาด, รูปปั้น, ภาพถ่าย, สิ่งพิมพ์และหนังสือ แสดงผลงานของศิลปิน, ภาพยนตร์และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ความโดดเด่นของบทประพันธ์นี้คือ ห้องสมุดที่มีการรวบรวม หนังสือกว่า 300,000 เล่ม หนังสือศิลปินและวารสารรวมท ั้งไฟล์แต่ละไฟล์ได้มากกว่า 70,000 ศิลปิน โดยเน้นเน ื้ อหาหลักท ี่ เก ี่ ยวข้องกับแหล่งประวัติศาสตร์ของศิลปะสมัยใหม่และร่วมสมัย ภาพท ี่ 7.1 อาคารพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่นิวยอร์ก ที่มา: https://th.m.wikipedia.org/wiki/พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่
90 ภาพท ี่ 7.2 การจัดแสดง พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่นิวยอร์ก ที่มา: https://www.moma.org/ ภายในพิพิธภัณฑ์มีการจัดแสดง ภาพถ่ายสมัยใหม่ศิลปะสื่ อผสมศิลปะการจัดวาง ยังมีการจัด แสดงบนเว็บไซต์ออนไลน์เรามีผลงานท ั้ งสิ้น 8 1457 ชิ้น ยังมีบริการ หนังภาพยนตร์โปรแกรมการ แสดงต่างๆในรูปแบบสมัยใหม่ให้สมาชิกและบุคคลที่ต้องการเข้าไปชม ได้ศึกษา เรียนรู้ว่าจะสุนทรียะ พิพิธภัณฑ์โซโลมอน อาร์. กุกเกนไฮม์เป็นหน ึ่งในพิพิธภัณฑ์ที่เป็นที่รู้จักที่สุดในนครนิวยอร์ก และเป็นจุดสังเกตทางสถาปัตยกรรมที่สําคัญที่สุดแห่งหนึ่ง ออกแบบโดยแฟรงก์ลอยด์ไรต์โดยอาจ เรียกง่าย ๆ ว่า "กุกเกนไฮม์" เป็นพิพิธภัณฑ์ที่มีผลงานศิลปะแบบ ศิลปะอิมเพรสชันนิสม์ศิลปะอิมเพรส ชันนิสม์สมัยหลัง ศิลปะสมัยใหม่ยุคแรก และศิลปะร่วมสมัย และยังมีการจัดนิทรรศกาลพิเศษระหว่างปี อาคารต ั้ งอยู่แถบอัปเปอร์อีสต์ไซด์ในนครนิวยอร์ก นอกจากนี้มูลนิธิโซโลมอน อาร์. กุกเกนไฮม์ยังได้ เปิดพิพิธภัณฑ์อีกหลายแห่งท ั่วโลก เช่น เมืองเวนิสประเทศอิตาลีเมืองลิสบอนประเทศสเปน เมือง เบอร์ลินประเทศเยอรมนี
91 ภาพท ี่ 7.3 โซโลมอน อาร์. กุกเกนไฮม์ ที่มา: https://www.guggenheim.org ภาพท ี่ 7.4 พิพิธภัณฑ์กุกเกนไฮม์นิวยอร์ก ที่มา: https://www.guggenheim.org
92 ภาพท ี่ 7.5 The Guggenheim Museum Bilbao เปิดเมื่อ ค.ศ. 1997 ที่มา: https://www.guggenheim.org ภาพท ี่ 7.6 ภายในพิพิธภัณฑ์กุกเกนไฮม์นิวยอร์ก ที่มา: https://www.guggenheim.org
93 ภาพท ี่ 7.7 การจัดแสดงภายในพิธภัณฑ์โซโลมอน อาร์. กุกเกนไฮม์ ที่มา: https://www.guggenheim.org การจัดแสดงเน้นศิลปะแบบนามธรรม Abstract และศิลปะแบบไร้จุดมุ่งหมายnonobjective art เป็นคร ั้ งแรกของ การจัดนิทรรศการของพิพิธภัณฑ์โดยใช้สถานที่ที่เรียบง่ายการติดต ั้ งท ี่ เน้นความ โดดเด่นของงานศิลปะด้วยสถานที่ที่มีความร่วมสมัย
94 ภาพท ี่ 7.8 ตัวอย่างรายการจัดแสดงพิพิธภัณฑ์โซโลมอน อาร์. กุกเกนไฮม์ ที่มา: https://www.guggenheim.org พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ที่เมือง fort worth (The Modern Art Museum of Fort Worth ) ที่ตั้ง 3200 Darnell Street Fort Worth, TX 76107 เป็นพิพิธภัณฑ์ที่มุ่งจัดแสดงศิลปะที่ เกิดข ึ้ นหลัง สงครามโลกครั้ งท ี่ 2 โดยเน้นศิลปะนานาชาติทุกสีรวมถึงศิลปะการจัดวาง จากผลงานของศิลปินและ การวิจัยและนําเสนอโดย ภัณฑรักษ์รวมโปรแกรมการศึกษาท ี่ หลากหลาย ที่ประกอบไปด้วยการ บรรยาย การนําชม ชั้นเรียนและชั้นเรียนฝึกปฏิบัติการ
95 การแสดงผลงานใน Collection ต่างๆมีวัตถุรวมท ั้ งสิ้น 3,000 ชิ้นงาน ประกอบไปด้วย ภาพเขียนประติมากรรม วีดีทัศน์ภาพถ่ายและผลงานการพิมพ์ซึ่งเป็นส ิ่งของสะสมในช่วงปีคริสต ศักราช 1945 จนถึงปัจจุบัน เส้นหัวใจหลักของการนําเสนอ โดยศิลปะนานาชาติที่เน้นศิลปะแบบ นามธรรมและศิลปะแบบ expressionist รวมถึงศิลปะแบบประชานิยมในประเทศอังกฤษอเมริกา ฝรั่ งเศสและเยอรมนีภาพเขียนแบบ Color Field Painting; Minimalism; Conceptualism; PostMinimalism; New Image Painting, and Neo-Expressionism. ซึ่งศิลปะแบบ Pop และ Minimalism เกิดขึ้นในช่วงศิลปะ ของประเทศเยอรมนีปี 1970 ถึง 1980 ลักษณะการจัดพิพิธภัณฑ์ด้วยอาคารที่มีรูปทรงสมัยใหม่ใช้กระจกเป็นวัสดุหลักด้านหน้า รูปทรงเรขาคณิตท ี่ สะท้อนลงสระน ้ํ าท ี่ อยู่ด้านหน้าซ ึ่งเป็นมุมท ี่ สวยและงดงามตามหลักการออกแบบ สถาปัตยกรรม ภายในมีการใช้แสงธรรมชาติในการจัดงานศิลปะและมีการใช้แสงประดิษฐ์ในส่วนของด้านใน ของอาคารโดยส่วนใหญ่เป็นการจัดวางแบบเรียบง่ายเน้นสีขาวและแท่นต ั้ งรูปทรงเรขาคณิตโดยเน้น ความเรียบเพ ื่ อสร้างความโดดเด่นให้ผลงาน ภาพท ี่ 7.9 อาคารพิพิธภัณฑ์ ที่มา: https://www.themodern.org
96 ภาพท ี่ 7.10 อาคารพิพิธภัณฑ์ ที่มา: https://www.themodern.org ภาพท ี่ 7.11 การจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ The Modern Art Museum of Fort Worth ที่มา: https://www.themodern.org
97 ภาพท ี่ 7.12 นิทรรศการในอดีตของพิพิธภัณฑ์ร่วมสมัย ที่มา: https://www.themodern.org สรุป พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยมีลักษณะเป็นหอศิลปะอย่างหน ึ่ งท ี่ เน้นการนําเสนอผลงานศิลปะร่วม สมัยโดยส่วนใหญ่เป็นศิลปะที่ เกิดข ึ้นในช่วงหลังสงครามโลกครั้ งท ี่ 2 มีรูปแบบการนําเสนอที่ต่างออกไป จากศิลปะ แบบประเพณีนิยม มีการสร้างสรรค์ในรูปแบบอิสระมากขึ้น อาคาร พิพิธภัณฑ์เหล่านี้มักจะมี
98 รูปแบบสถาปัตยกรรมแบบสมัยใหม่ที่มีความสวยงามความเรียบภายในจะแสดงแบบเรียบเพ ื่อให้ผลงาน มีความโดดเด่น น่าจะมีพิพิธภัณฑ์ในลักษณะนี้ยังมีการจัดนิทรรศการช ั่ วคราวเกิดขึ้น ตลอดท ั้งปีและมี กิจกรรมต่างๆท ั้ งกิจกรรมการวิจัยและการเรียนรู้รวมถึงการบอกเป็นสมาชิก ประจํา เพ ื่อเป็นแหล่ง เรียนรู้ของผู้คน คําถามทบทวน 1. จงอธิบายลักษณะของพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ 2. จงอธิบายประเภทของพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ 3. จงสรุปวิธีจัดแสดงของพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ 4. จงยกตัวอย่างพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่
99 เอกสารอ้างอิง ภาษาไทย พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่นิวยอร์ก.(2562).พิพิธภณฑั ์ศิลปะสมัยใหม่นิวยอร์ก. [ออนไลน์] เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจาก https://th.m.wikipedia.org/wiki/พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ ภาษาอังกฤษ The Modern Art Museum of Fort Worth. (2019). The Modern Art Museum of Fort Worth. [Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://www. themodern.org Guggenheim Museum. (2019). Guggenheim Museum. [Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://www.guggenheim.org Museum of Modern Art . (2019).History Museum of Modern Art.[Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://www.moma.org/
100
บทท ี่ 8 พิพิธภัณฑประว ์ ัติศาสตร์และโบราณคดี พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดีมีลักษณะเป็นพิพิธภัณฑ์ที่มักจะพบเห็นได้โดยทั่วไป เพราะทุกประเทศจะมีพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์เพ ื่ อบอกเล่าความเป็นมาของประเทศของตน พิพิธภัณฑ์ ประวัติศาสตร์และโบราณคดีจะนําเสนอนิทรรศการในลักษณะเส้นเวลา เพ ื่อให้ผู้ชมได้เห็นความเป็นมา ของประวัติศาสตร์ในแต่ละช่วงเวลา ในประเทศไทยพิพิธภัณฑ์ในลักษณะนี้คือพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ในภูมิภาคต่างๆ ซึ่งหากดูจากการนําเสนอเน ื้อหาในพิพิธภัณฑ์แล้วจะแบ่งออกได้เป็น 2 ลักษณะ คือ พิพิธภัณฑ์ที่จัดนิทรรศการแบบเอกสมัยหรือนําเสนอเร ื่ องราวเพียงยุคเดียว และพิพิธภัณฑ์แบบสหสมัย เป็นการนําเสนอเร ื่ องราวของนิทรรศการหลายยุคสมัยซ ึ่ งมักจะเป็นพิพิธภัณฑ์ขนาดใหญ่ หรือนําเสนอ เร ื่ องราวเพียงเร ื่ องเดียวแต่มีประวัติความเป็นมายาวนานและยังคงมีความเคล ื่อนไหวต่อวิถีชีวิตคนใน ปัจจุบัน ดังมีรายละเอยดตี ่อไปนี้ 1. ลักษณะของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดี พิพิธภัณฑ์ด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดีเป็นพิพิธภัณฑ์รูปแบบหนึ่ งท ี่ จะพบเห็นกันได้ โดยทั่วไปโดยส่วนใหญ่จะเป็นพิพิธภัณฑ์หลักของพิพิธภัณฑสถานในประเทศไทยที่นําเสนอความเป็นมา เร ื่ องราวต ั้ งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันผ่านศิลปวัตถุและส ิ่ งของจัดแสดงต่างๆในอดีต เพ ื่อให้เกิดการเรียนรู้ ซึมซับและความภูมิใจในความเป็นชนชาติไทย ลักษณะท ั่วไปของพิพิธภัณฑ์ทางด้านประวัติศาสตร์และ โบราณคดีจะเป็นแหล่งรวบรวมข้อมูลศิลปวัตถุในยุคประวัติศาสตร์และก่อนประวัติศาสตร์นํามาเรียง ร้อยต่อเป็นเร ื่ องราวผ่านการจัดแบบ Timeline Station ลักษณะการจัดพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และ โบราณคดีโดยทั่วไปแล้ว จะมีการจัด โดยอาศัยหลักของเส้นเวลาเป็นตัวกําหนด 2. ประเภทของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดี พิพิธภัณฑ์ทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีโดยส่วนใหญ่แล้วจะมีการจัดนําเสนอนิทรรศการ โดยใช้ลักษณะแบบเส้นเวลา เพ ื่อให้คนชมได้เห็น การพัฒนาการ ของศิลปะและวิทยาการต่างๆ จาก อดีตจนถึงยุคปัจจุบัน ดังน ั้ นลักษณะจึงแบ่งประเภท ตามเน ื้ อหาเร ื่ องราวที่จัดได้ดังน ี้ 1) แบบเอกสมัย เป็นพิพิธภัณฑ์ที่นําเสนอเร ื่ องราวศิลปวัตถุต่างๆเพียงยุคสมัยหรือช่วงเวลา เดียวเพ ื่อให้ผู้คนได้เรียนรู้และ ศึกษาวิจัยเก ี่ ยวกับเร ื่ องเชิงลึกของศิลปะในยุคน ั้ นท ั้ งน ี้โดยส่วนใหญ่มักจะ อยู่ในแหล่งโบราณคดีที่จะนําเสนอเร ื่องราวให้สอดคล้องกับแหล่งโบราณคดีนั้นๆ 2) แบบสหสมัย เป็นพิพิธภัณฑ์ที่มีลักษณะนําเสนอ ศิลปะวัตถุและวัตถุจัดแสดงท ี่ หลากหลาย ยุคหลายสมัยทางน ี้ จะแบ่งได้อีก 2 ลักษณะคือพิพิธภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่และจัดแสดงศิลปวัตถุแบ่งเป็น หมวดหมู่หลายยุคหลายสมัยหลายประเภทและพิพิธภัณฑ์ที่มีขนาดเล็กจัดแสดงเฉพาะศิลปวัตถุเพียง เร ื่องใดเรื่ องหนึ่ง เช่น พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์คอมพิวเตอร์ (Computer History Museum) เป็น
102 พิพิธภัณฑ์ที่ก่อต ั้งในปีค.ศ. 1996 ที่เมืองเมาน์เทนวิว ,รัฐแคลิฟอร์เนีย ,สหรัฐอเมริกา พิพิธภัณฑ์เพื่อ อนุรักษ์และนําเสนอเร ื่ องราวและส ิ่งประดิษฐ์ของยุคสารสนเทศ และสํารวจการปฏิวัติคอมพิวเตอร์และ ผลกระทบต่อสังคม ภาพท ี่ 8.1 พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์คอมพิวเตอร์ ที่มา:https://computerhistory.org/ 3. วิธีการจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดี การจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดีมีลักษณะวิธีการจัดแสดงโดยอาศัย หลักการในการจัดแสดงตามการศึกษาค้นคว้าของนักวิชาการและภัณฑรักษ์โดยมีข้อมูลประกอบกับ ศิลปะวัตถุหรือวัตถุจัดแสดงต่างๆโดยมีวิธีการจัดหลักการต่างๆดังต่อไปนี้ 1) มีการนําเสนอเน ื้ อหาแนวคิดผ่านป้ายนิเทศที่มีตัวอักษรข้อมูลประกอบเพื่อเป็นการเปิด ประเด็นในการชมศิลปะวัตถุและวัตถุจัดแสดงต่างๆ 2) มีโลโก้ของนิทรรศการชัดเจนและเป็นลักษณะเฉพาะของเน ื้ อหาเร ื่ องราวน ั้ นๆเพ ื่อเป็น สัญลักษณ์และสร้างเอกลักษณ์ของพิพิธภัณฑ์หรือนิทรรศการเฉพาะเร ื่องในพิพิธภัณฑ์นั้น 3) การเรียงเน ื้ อหาจะเรียงเป็นลักษณะ แบบเส้นเวลาหรือ Timeline Station อาจมีแผนผัง ของรูปศิลปวัตถุเรียงไว้ในป้ายนิเทศเป็นแบบเส้นเวลาเพ ื่อให้เกิดความเข้าใจของการเกิดวัตถุที่แสดง วัฒนธรรมและภูมิปัญญาของผู้สร้าง 4) พิพิธภัณฑ์บางแห่งอาจต ั้ งอยู่ในแห่งโบราณคดีลักษณะแบบนี้พิพิธภัณฑ์จะนําเสนอแบบเอก สมัย เร ื่องอะไรเรื่องราวให้สอดคล้องกับแหล่งโบราณคดี 5) ส่วนประกอบภายในนิทรรศการต ั้ งแต่ผนังพื้น ที่ตั้งงานศิลปะวัตถุป้ายนิเทศต่างๆจะเรียง ร้อยให้สอดคล้องกับยุคสมัยของ ประวัติศาสตร์และโบราณคดีในยุคน ั้ นๆ เพ ื่ อสร้างบรรยากาศให้ผู้คนท ี่ ชมได้มีอรรถรสในการเรียนรู้ดียิ่งขึ้น
103 6) การนําเสนอด้วยป้ายข้อมูลพ ื้ นฐาของศิลปะวัตถุแล้วว่าเธอจะแสดง ยังมีปรากฏอยู่แต่ อาจจะเปลี่ ยนสีหรือเติมรูปภาพสัญลักษณ์ต่างๆตามรูปแบบของนิทรรศการในแต่ละยุคสมัยที่จัดหรือ นิทรรศการพิเศษ ก็สามารถกระทําได้ 4. กรณีศึกษาการจัดพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดี พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดีโดยส่วนใหญ่จะเป็นพิพิธภัณฑ์หลักของประเทศสําหรับ เมืองไทยจะเป็น พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติที่ดําเนินงานโดยรัฐในส่วนภูมิภาคต่างๆท ี่ ครอบคลุมถึง ศิลปวัฒนธรรมของประเทศโดยเฉพาะขอนําเสนอตัวอย่างพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดี ดังต่อไปนี้ กรณีศึกษาท ี่ 1 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี ก่อต ั้ งข ึ้ นหลังการเสด็จประพาสเยี่ ยมชมหลุมขุดค้นทางโบราณคดีของพระบาทสมเด็จพระ เจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลท ี่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ เม ื่ อวันท ี่ 20 มีนาคม พ.ศ.2515 การเสด็จประพาส จึงเร ิ่ มมีการจัดต ั้ งพิพิธภัณฑ์ขึ้นเพ ื่อเป็นการกระตุ้นจิตสํานึกใน การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมและการลดปัญหา การลักลอบค้าวัตถุโบราณบ้านเชียง ภาพท ี่ 8.2 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง ที่มา: http://www.finearts.go.th/banchiangmuseum
104 ภาพท ี่ 8.3 การจัดแสดงภายในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง ที่มา: http://www.finearts.go.th/banchiangmuseum
105 การจัดนิทรรศการส่วนใหญ่ใช้วัตถุและศิลปะที่ขุดค้นได้มาจัดแสดงปรติมากรรมจําลองวิธีการ ขุดค้น ชั้นวางในตู้กระจกมีคําบรรยายและจัดแสงโดยใช้แสงประดิษฐ์นอกจากนี้ยังมีส่วนอาคารภายนอก ที่เป็นเรือนไทยแสดงถึงวิถีชีวิตของคนในช่วงเวลาหน ึ่ งที่สัมพันธ์กับยุคบ้านเชียง อาคาร ‘กัลยาณิวัฒนา’ เป็นอาคารจัดแสดงนิทรรศการหลัก ประกอบไปด้วยส่วนจัดแสดงย่อย จํานวน 9 ส่วน ส่วนจัดแสดงท ี่1 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชกับบ้านเชียง ในส่วนน ี้ เพื่อ เกร ิ่ นนําถึงข ั้ นตอนการศึกษาทางด้านโบราณคดีเบ ื้ องต้น ส่วนจัดแสดงท ี่2 การดําเนินงานทางโบราณคดีที่บ้านเชียงเป็นการนําเสนอลําดับเวลาการศึกษา ทางด้านโบราณคดีในบ้านเชียง ส่วนจัดแสดงท ี่3 การปฏิบัติงานทางโบราณคดีที่บ้านเชียง แสดงถึงข ั้ นตอนการทํางานและ การศึกษาระหว่างการขุดค้นโดยนักโบราณคดีรวมถึงวีดีทัศน์บทสัมภาษณ์ชาวบ้านในท้องถิ่น ส่วนจัดแสดงท ี่4 บ้านเชียง แสดงหลุมขุดค้นทางโบราณคดี เป็นฉากและบรรยากาศจําลอง แสดงสภาพหลุมขุดค้น ส่วนจัดแสดงท ี่5 โบราณวัตถุจากการขุดค้นทางโบราณคดีที่วัดโพธิ์ ศรีใน โดยแบ่งออกตามสมัย ของวัฒนธรรมบ้านเชียง ทั้ง 3 สมัย เช่น เคร ื่องปั้ นดินเผา เคร ื่ องมือเคร ื่องใช้ต่างๆ และเคร ื่องประดับ จากวัสดุธรรมชาติแก้ว หิน และโลหะ ส่วนจัดแสดงท ี่6 วัฒนธรรมบ้านเชียงยุคก่อนประวัติศาสตร์ จัดแสดงหุ่นจําลองและโบราณวัตถุ เก ี่ ยวกับวิถีชีวิตของคนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในวัฒนธรรมบ้านเชียง ส่วนจัดแสดงท ี่7 การค้นพบยุคสําริดท ี่ หายสาบสูญ นิทรรศการนี้ถูกดัดแปลงมาจากนิทรรศการ ที่ถูกจัดข ึ้นโดยมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนียเพ ื่ อการจัดแสดงในประเทศสหรัฐอเมริกาและประเทศสิงคโปร์ โดยมีอธิบายการศึกษาทางโบราณคดีในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพ ื้ นทวีปโดยสังเขปจนถึงการค้นพบ วัฒนธรรมในยุคสําริดท ี่ แหล่งบ้านเชียง ส่วนจัดแสดงท ี่8 บ้านเชียง:มรดกโลก จัดเพ ื่อได้รับเลือกเป็นแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรมในปี พ.ศ. 2535 ตามหลักเกณฑ์การพิจารณาข้อท ี่ 3 “เป็นส ิ่ งที่ยืนยันถึงหลักฐานของวัฒนธรรมหรืออารย ธรรมท ี่ปรากฏให้เห็นอยู่ในปัจจุบันหรือว่าท ี่ สาบสูญไปแล้ว” ส่วนจัดแสดงท ี่ 9 การกระจายตัวของวัฒนธรรมบ้านเชียง จัดแสดงโบราณวัตถุที่ถูกพบระหว่างการสํารวจจากแหล่งโบราณคดีก่อนประวัติศาสตร์ ใกล้เคียงกับพ ื้ นท ี่ แหล่งบ้านเชียงปัจจุบันมีการค้นพบแหล่งโบราณคดีที่ได้รับอิทธิพลของวัฒนธรรมบ้าน เชียงจํานวน 127 แหล่งกระจายตามลุ่มน ้ํ าสําคัญในจังหวัดอุดรธานีสกลนคร และหนองคาย
106 ภาพท ี่8.4 หลุมขุดค้นวัดโพธิ์ ศรีใน ที่มา: http://www.finearts.go.th/banchiangmuseum ภาพท ี่8.5 เรอนไทพวนอน ืุสรณ์ ที่มา: http://www.finearts.go.th/banchiangmuseum
107 กรณีศึกษาท ี่ 2 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติประวัติศาสตร์อเมริกา (National Museum of American History) ภาพท ี่ 8.6 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาตประว ิ ัติศาสตร์อเมริกา ที่มา: https://en.m.wikipedia.org/wiki/National_Museum_of_American_History พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติประวัติศาสตร์อเมริกา เป็นท ี่ รวบรวมอนุรักษ์และจัดแสดงมรดกของ ชาวอเมริกาเหนือในด้านสังคม การเมือง วัฒนธรรม วิทยาศาตร์และการทหาร ซึ่งเป็นส่วนหน ึ่ งของ สถาบันสมิธโซเนียนต ั้ งอยู่ที่กรุงวอชิงตันดีซี ลักษณะการจัดนิทรรศการจะเป็นการนําเสนอเน ื้ อหาเร ื่องราวประวัติศาสตร์ที่โดดเด่นคือ นําเสนอหุ่นจําลองของเหตุการณ์ประวัติศาสตร์นั้น โดยอาจนําวัตถุสิ่งของท ี่ เก ี่ ยวข้องมาร่วมจัดแสดงโดย มีการเล่าเน ื้ อหาเรียบเรียงผ่านป้ายท ี่ อยู่ด้านหน้าตู้จัดแสดง
108 ภาพท ี่ 8.7 การจัดแสดงภายในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติประวัติศาสตร์อเมริกา ที่มา:https://americanhistory.si.edu/
109 ในพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ชนชาติอเมริกาน ี้มีการจัดแสดงท ี่เป็นนิทรรศการถาวรและ นิทรรศการหมุนเวียนหรือนิทรรศการช ั่ วคราวส่วนนิทรรศการถาวรก็จะนําเสนอเร ื่ องราววิถีชีวิตและ ความเป็นไปเป็นมาของคนในชนชาติอเมริกันเช่น julia Child สตรีคนแรกท ี่ เขียนตําราอาหารฝรั่ งเศส เป็นภาษาอังกฤษแบบอเมริกันได้ถูกนําเสนอเป็นครัว ที่เธอใช้ประกอบอาหารแบบจําลอง ภาพท ี่ 8.8 ห้องครัวจําลองของ julia Child ที่มา:https://americanhistory.si.edu/ นอกจากน ั้ นยังมีกิจกรรมในการศึกษากิจกรรมการแสดง และกิจกรรมต่างๆท ี่ สมาชิกสามารถ เข้ามาใช้บริการได้ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่และเน ื้ อหาครอบคลุมถึงวัฒนธรรมวิทยาศาสตร์และ สังคมทุกด้านของความเป็นมาของชาวอเมริกัน
110 ภาพท ี่ 8.9 ตัวอย่างโปรแกรมจัดแสดงใน พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ชนชาติอเมริกา ที่มา:https://americanhistory.si.edu/
111 กรณีศึกษาท ี่ 3 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติกรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น (Tokyo National Museum) ตั้งอยู่ที่กรุงโกเตียว ในบริเวณสวนอุเอโนะ ประกอบด้วยอาคารหลักสามอาคาร คือ อาคารหลักฮอนคัน(Honkan) เปิดข ึ้นในปีพ.ศ. 2481 และจัดแสดงงานศิลปะญี่ปุ่นหลากหลาย รูปแบบตั้ งแต่สมัยโบราณจนถึงศตวรรษท ี่ 19 รวมถึงรูปปั้ นพุทธ เคร ื่องปั้ นดินเผา เซรามิกและแผนท ี่ นอกเหนือจากรายการทางวัฒนธรรมเช่น หน้ากาก ชุดเกราะและอาวุธ รวมถึงส ิ่งประดิษฐ์ทาง ประวัติศาสตร์อื่น ๆ ทางด้านซ้ายของฮอนคัน ตั้งอยู่ที่Hyokeikanซึ่งเป็นอาคารท ี่ เก่าแก่ที่สุดบนพ ื้ นที่ซึ่งสร้างข ึ้นในปี ค.ศ. 1909 สร้างข ึ้ นเพ ื่ อเฉลิมฉลองงานแต่งงานของจักรพรรดิไทโช อาคารน ี้เป็นตัวอย่างของ สถาปัตยกรรมสไตล์ตะวันตกในสมัยเมจิและได้รับการข ึ้ นทะเบียนเป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมที่สําคัญ อาคารส่วนใหญ่จะใช้สําหรับการจัดนิทรรศการช ั่วคราวและได้รับการปรับปรุงหลายคร ั้งในช่วงหลายปีที่ ผ่านมาเพ ื่ อรักษาโครงสร้าง ทางด้านขวาของฮอนคัน ตั้งอยู่ที่อาคารToyokanซึ่งออกแบบในปีค.ศ.1968 โดยสถาปนิกชาว ญี่ปุ่น ชื่อTaniguchi Yoshiro อาคารมีแกลเลอรี่ที่แสดงงานศิลปะและสิ่งประดิษฐ์เอเชียจากจีนเกาหลี เอเชียตะวันออกเฉียงใต้เอเชียกลางอินเดียและอียิปต์ การจัดพิพิธภัณฑ์โดยส่วนใหญ่จะเรียงเน ื้อหาแบบไทม์ไลน์ Station และ มีการ งานศิลปะวัตถุ ใส่ไว้ในตู้มีคําบรรยาย อยู่ด้านล่าง เรียงลําดับต ั้ งแต่ยุคโบราณจนถึงยุคสมัยปัจจุบัน โดยแบ่งเป็นแต่ละ ยุคตามห้องต่างๆเดินวนเรียงรอบ แวะมาประจบที่สุดทางออกเดียวกัน กลับทางเข้า ภาพท ี่ 8.10 อาคารฮอนคัน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติกรุงโตเกียว
112 ภาพท ี่ 8.11 อาคาร Hyokeikan ภาพท ี่ 8.12 ตัวอย่างการจัดแสดงภายในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติโตเกียว
113 ภาพท ี่ 8.13 จุดเล่นเกมในอาคารToyokan ภาพท ี่ 8.14 เคร ื่ องคอมพิวเตอร์สําหรับให้ข้อมูลนิทรรศการในอาคาร Toyokan
114 สรุป พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดีเป็นพิพิธภัณฑ์ที่เก ี่ ยวข้องกับประวัติศาสตร์เร ื่องใด เร ื่ องหน ึ่ งหรือช่วงเวลาใดเวลาหนึ่งโดยส่วนใหญ่มักจะเป็นแหล่งรวบรวมศิลปะวัตถุของชนชาติต่างๆซึ่ง เป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติหลักของแต่ละประเทศโดยมีลักษณะการแบ่งแบบเอกสมัย คือนําเสนอ เร ื่ องราวเพียงช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง คือนําเสนอเร ื่ องราวเพียงช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ งและแบบสหสมัย ที่มี การนําเสนอเร ื่ องราวหลายช่วงเวลาซ ึ่ งมักจะเป็นพิพิธภัณฑ์ขนาดใหญ่หรือพิพิธภัณฑ์ที่มีหัวเร ื่ องเฉพาะ การจัดพิพิธภัณฑ์เหล่านี้มักจะนําศิลปะวัตถุอยู่ในตู้จัดแสดงและมีคําอธิบายและป้ายนิเทศเรียงร้อยต่อ กันเป็นลักษณะ Timeline Station เช่นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ประวัติศาสตร์อเมริกา และพิพิธภัณฑ์แห่งชาติกรุงโตเกียวประเทศญี่ปุ่นเป็นต้น คําถามทบทวน 1. จงอธิบายลักษณะของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดี 2. จงอธิบายประเภทของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดี 3. จงสรุปวิธีจัดแสดงของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดี 4. จงยกตัวอย่างพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และโบราณคดี
115 เอกสารอ้างอิง ภาษาไทย กรมศิลปากรกระทรวงวัฒนธรรม (2562 ).พิพิธภณฑสถานแหั ่งชาติบ้านเชียง.. [ออนไลน์] เมื่อ 11 พฤษภาคม 2562 เข้าถึงจาก http://www.finearts.go.th/banchiangmuseum ภาษาอังกฤษ Computer History Museum. (2019). Computer History Museum.[Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://computerhistory.org/ National Museum of American History. (2019). National Museum of American History .[Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://american history.si.edu/ Wikipedia. (2019). National Museum of America History.[Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://en.m.wikipedia.org/wiki/National_Museum _of_American_History Tokyo National Museum. (2019) . Tokyo National Museum. .[Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://www.japan-guide.com/e/e3054_tokyo.html #section_main_content
116
บทท ี่ 9 แหล่งเรียนรู้ที่เก ี่ ยวข้องกับศิลปศึกษา แหล่งเรียนรู้ที่เก ี่ ยวข้องกับศิลปศึกษา ที่มีลักษณะและหน้าท ี่ คล้ายคลึงกับพิพิธภัณฑ์และ นิทรรศการซ ึ่ งสามารถนํามาใช้ในการจัดการเรียนรู้ทางด้านศิลปศึกษามีด้วยกันหลายอย่างอาทิ โบราณสถานวัดและสถานที่สําคัญทางศาสนาวาง และนิทรรศการรวมถึงศูนย์ข้อมูลการท่องเท ี่ ยวต่างๆ ซึ่งแหล่งต่างๆเหล่าน ี้ จะมีข้อมูลท ี่ เก ี่ ยวข้องกับศิลปวัฒนธรรม และมีกิจกรรมต่างๆ ที่เก ี่ ยวข้องที่ผู้สอน ศิลปะสามารถนํามาใช้ประโยชน์ในการจัดการเรียนการสอนได้ในระดับหน ึ่ งและมักจะมีวิธีการจัด นิทรรศการ หรือนําเสนอข้อมูลต่างๆท ี่สวยงามโดยใช้หลักการเดียวกับการจัดนิทรรศการดังรายละเอียด ต่อไปนี้ 1. โบราณสถาน โบราณสถานหรือแหล่งโบราณคดีต่างๆที่ตั้งอยู่ในภูมิภาคต่างๆล้วนแล้วแต่เป็นเสียงเหมือน พิพิธภัณฑ์กลางแจ้งท ี่เป็นแหล่งเรียนรู้สามารถเช ื่อมโยงเข้าสู่สาระการเรียนรู้ต่างๆของหลักสูตรเป็นการ สถานศึกษาได้บางแห่งมีการจัด ส่วนที่จัดแสดงนิทรรศการหรือมีข้อมูลท ี่เป็นป้ายนิเทศเพ ื่ อบอกเล่า ความเป็นมาและรูปลักษณ์ทางศิลปกรรมอันมีประโยชน์ต่อการจัดการเรียนรู้ ประเภทของแหล่งโบราณสถานแบ่งออกเป็น 2 ลักษณะคือ โบราณสถานที่รับผิดชอบดูแลโดย กรมศิลปากรและมีตัวอาคารพิพิธภัณฑ์ประกอบกับโบราณสถานที่เป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชน และยังมี ประชาชนใช้อยู่ การเข้าใช้งานและบริการในแหล่งโบราณสถานต่างเหล่านี้จําเป็นอย่างย ิ่ งที่ผู้สอนศิลปะจะต้อง ศึกษาข้อมูลพ ื้ นฐานอาจทําการออกแบบและจัดเตรียมเอกสารไว้สําหรับการจัดการเรียนการสอนก่อนท ี่ จะนํานักเรียนเข้าชมและเรียนรู้ในแหล่งโบราณสถานนั้น กรณีศึกษาท ี่ 1 แหล่งเรียนรู้ที่เก ี่ ยวข้องกับศิลปศึกษา ประเภทโบราณคดี ป้อมอลาโม (THE ALAMO) อนุสรณ์สถานอลาโม่มลรัฐเทกซัส ประเทศสหรัฐอเมริกา เหตุการณ์ประวัติศาสตร์ที่สําคัญคือ ทหารเม็กซิโก ได้ทําการยึด เท็กซัส เม ื่ อเดือนกุมภาพันธ์ ปีคริสตศักราช 1836 โดยทหารอเมริกัน ถูก ซ้อมไว้ที่ป้อมอลาโมเป็นเวลา 13 วัน กองทัพเม็กซิโกได้ฆ่า ชาวเท็กซัส และผู้อพยพอย่างโหดร้ายท ี่ เมือง ซานแอนโตนิโอ เหตุการณ์ในครั้ งนี้ทําให้ผู้ตั้งถ ิ่ นฐานและผู้ อพยพร่วมมือกับกองทัพสหรัฐอเมริกา เพ ื่ อแก้แค้นกองทัพเม็กซิโกและยุติการกระบถทางน ี้ได้ในวันท ี่ 21 เมษายน ค.ศ. 1836 ยุติการกบฏ โดยโบราณสถานป้อมอลาโมเป็นอนุสรณ์สถานที่สําคัญ 1 ใน 10 ของอนุสรณ์สถานของอเมริกา ที่แสดงถึงความรักและความสามัคคีของคนในชาติจัดเป็นพิพิธภัณฑ์กลางแจ้งที่มีการจัดแสดง
118 นิทรรศการ ซึ่งเป็นนิทรรศการท ี่ จะนําส ิ่ งของท ี่ใช้ในการสงครามครั้ งน ั้ นมาจัดแสดงพร้อมมีป้ายเขียน ประกอบให้ความรู้ไปในส่วนต่างๆ ของป้อม มีสวนและบรรยากาศโดยรอบ มีร้านขายของท ี่ ระลึก ภาพท ี่ 9.1 อนุสรณ์สถาน อลาโม่มลรัฐเท็กซัส ภาพท ี่ 9.2 ป้อมอลาโม ที่มา:https://en.m.wikipedia.org/wiki/Battle_of_the_Alamo
119 ภาพท ี่9.3 นิทรรศการภายในป้อมอลาโม ที่มา:https://www.archaeologicalconservancy.org/rediscovering-the-alamo/ ภาพท ี่ 9.4 การแสดงรําลึกที่ป้อมอลาโม ที่มา:Kid101.com
120 2. วัดและศาสนสถาน วัดละสถานที่สําคัญทางศาสนาโดยส่วนใหญ่จะมีรูปแบบทางสถาปัตยกรรมท ี่แสดงให้เห็นถึง ศิลปะในสมัยต่างๆในอดีต และแหล่งเรียนรู้ศิลปะไทยได้อย่างดีรวมถึงในต่างประเทศ วัดก็ยังคงเป็น แหล่งเรียนรู้ถึงศิลปะสถาปัตยกรรมและเร ื่ องราวความสําคัญทางศาสนา ข้อปฏิบัติในการใช้วัดและสถานที่สําคัญทางศาสนาในการเรียนรู้ศิลปะจําเป็นอย่างย ิ่ งท ี่ จะต้อง ให้เด็กรู้จักสงบสํารวมท ั้ งการเย ี่ ยมชมและการถ่ายภาพและควรทําหนังสือขออนุญาตเจ้าอาวาสในการ เข้าเย ี่ ยมชมสถานที่ต่างๆของวัดเน ื่องจากเป็นบริเวณที่ภิกษุสงฆ์ทํากิจวัตรต่างๆให้เกิดความสะดวก วัดและสถานที่สําคัญทางศาสนาท ี่ สามารถนําไปใช้จัดการเรียนรู้แบ่งออกเป็น 2 ประเภทคือ วัด ที่มีพระอยู่อาศัยและมีโบราณสถานที่สําคัญและวัดที่จัดเป็นแหล่งเรียนรู้โดยไม่มีพระภิกษุจําพรรษาอยู่ กรณีศึกษาท ี่ 2 แหล่งเรียนรู้ที่เก ี่ ยวข้องกับศิลปศึกษา ประเภทวัดและศาสนสถาน ศาลเจ้านิกโกะโทโชกุเมืองนิกโก้ประเทศญี่ปุ่น เมืองนิกโก (Nikko) ห่างจากกรุงโตเกียวประมาณ 140 กิโลเมตร เป็นเมืองในจังหวัดโทะชิกิมี ประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 1,200 ปีเป็นที่ตั้งของสุสานของโชกุนโทะกุงะวะ อิเอะยะซุกับโทะกุงะวะ อิเอะมิสึโดดเด่นท ั้ งด้านทิวทัศน์สถาปัตยกรรม ศาลเจ้านิกโกะโทโชกุ ( Nikko Toshogu) สถาปัตยกรรมมรดกโลก ศาลเจ้าแห่งน ี้ สร้างเพื่อ เป็นสุสานที่อุทิศให้แก่ โชกุนโทะคุงะวะ อิเอะยะซึซึ่งเป็นโชกุนยุคแรกของยุคเอโดะ(โตเกียวในปัจจุบัน) มีอายุกว่า 260 ปีภา4kr 4kr ภาพ ภา ภาพท ี่ 9.5 ศาลเจ้านิกโกะโทโชกุ
121 ภาพท ี่ 9.6 ภายในศาลเจ้านิกโกะโทโชกุ
122 ภาพท ี่ 9.7 เจดีย์โชกุนโทะคุงะวะ อิเอะยะซึ 3. วังและพระบรมมหาราชวัง วังและพระบรมมหาราชวัง จัดเป็นแหล่งรวมของศิลปกรรมชั้ นสูงของแต่ละประเทศ เป็น ลักษณะของพิพิธภัณฑ์กลางแจ้ง ที่เป็นแหล่งเรียนรู้ที่ดีสําหรับ การจัดกิจกรรมศิลปะในลักษณะต่างๆ เพราะ สามารถเห็นได้ครอบคลุมถึงงานสถาปัตยกรรมประติมากรรมจิตรกรรมรวมถึงงานศิลปะอื่ นๆ บางแห่งมีของสะสม จัดเป็นพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็กให้ผู้คนได้เข้าชม มีป้ายจัดแสดงและบอกข้อมูลพ ื้ นฐาน ของศิลปะที่จัดแสดงนั้น ประเภทของวังและพระราชวัง วังและพระบรมมหาราชวังที่ยังมีพระมหากษัตริย์หรือผู้สร้างอาศัยอยู่อาจจะมีบางส่วนเปิดให้เข้า ชมเป็นพิพิธภัณฑ์หรือศิลปะสมส่วนตัว ประเภท ต่อมาคือวางและพระบรมมหาราชวังท ี่เปิดเป็น พิพิธภัณฑ์หรือแหล่งท่องเท ี่ ยว ดังตัวอย่าง พระราชวังท ี่เป็นสถานที่ท่องเท ี่ ยว
123 พระราชวังเดิม กรุงธนบุรี พระราชวังเดิม หรือ พระราชวังกรุงธนบุรีสร้างข ึ้นในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เม ื่อปีพ.ศ.2310 มีความสําคัญ คือ พระราชวังเดิม ตั้งอยู่ริมแม่น้ําเจ้าพระยา บริเวณใกล้กับป้อมวิไชย ประสิทธ ิ์ปากคลองบางกอกใหญ่ อันเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่สําคัญ ด้วยมีป้อมปราการที่มั่นคง สามารถมอง สังเกตการณ์ได้ในระยะไกล และอยู่ใกล้กับเส้นทางเดินเรือในสมัยนั้น โดยอาคารในพิพิธภัณฑ์ประกอบไปด้วย ท้องพระโรง พระที่นั่งขวางพระตําหนักเก๋งคู่ พระตําหนัก เก๋งพระปิ่ นเกล้าเจ้าอยู่หัว ศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช อาคารเรือนเขียว ศาลศีรษะปลาวาฬและป้อม วิไชยประสิทธ ิ์ สําหรับในอาคารพิพิธภัณฑ์จัดแสดงเร ื่ องราวของ ศิลปวัตถุและสมบัติวัตถุที่ค้นพบได้ใน บริเวณพระราชวังเดิมอันได้แก่ เคร ื่ องเบญจรงค์ เคร ื่องปั้ นดินเผา อาวุธโบราณของไทย และเงินตราสมัย โบราณ เป็นต้น ภาพท ี่ 9.8 ท้องพระโรงพระราชวังเดิม และพิพิธภัณฑ์
124 ภาพท ี่ 9.9 บรรยากาศภายในการจัดนิทรรศการและสถานท ี่
125 4. นิทรรศการdiscovery Discovery เป็นลักษณะของนิทรรศการอย่างหน ึ่งโดยส่วนใหญ่จะจัดให้เห็นถึงภาพรวมของแต่ ละประเทศ คล้ายกับศูนย์ข้อมูลการท่องเท ี่ ยว จะให้ความรู้และข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์ของผู้คนท ี่ เข้า มาเรียนรู้บางแห่งทําหน้าท ี่ เหมือนพิพิธภัณฑสถานประจําประเทศ วิธีการจัดจะนําเสนอเนื้อหาเร ื่ องราว โดยใช้ภาพประวัติศาสตร์วัตถุทางประวัติศาสตร์หรือวัตถุทางโบราณคดีและมักจะมีการจัด นิทรรศการแบบมีปฏิสัมพันธ์กับผู้ชม เช่นการถ่ายภาพด้วยฉากหลัง ที่จัดไว้ให้การเล่นเกมตามจุดต่างๆ Discovery ฮ่องกง ตั้งอยู่ในสวนสาธารณะบนเกาลูน เป็นแหล่งรวบรวม โบราณวัตถุที่สําคัญท ี่ พบบริเวณเกาะฮ่องกง ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันมีการ จัดแสดงโดยเฉพาะอย่างย ิ่ งเคร ื่ องถ้วยแบบโบราณเนื่ องจากจีนเป็นประเทศที่มีการค้าขายและผลิต เคร ื่องปั้ นดินเผามากจึงปรากฏหลักฐานเคร ื่องปั้ นดินเผาในยุคต่างๆที่ขุดค้นพบได้ในฮ่องกง มีการจัด แสดงที่ทันสมัย มีจัดส่วนท ี่ให้ความรู้กับเด็กและเยาวชนที่มีสิ่งของเคร ื่ องเล่นจาก แหล่งศิลปกรรม โบราณ มีการจัดนําเสนอในรูปของมัลติมีเดียและinteraction เม ื่ อกล่าวถึงบ้านเรือนชุมชนเก่าใน ฮ่องกง รวมถึงแสดง ส่วนประกอบต่างๆของบ้านเก่า นอกจากนี้ยังมีห้องสมุด ให้ผู้คนเข้าใช้ ภาพท ี่ 9.10 นิทรรศการเคร ื่ องถ้วย
126 ภาพท ี่ 9.11 การจัดนิทรรศการแบบต่างๆ
127 ภาพท ี่ 9.12 การจัดนิทรรศการแบบต่างๆ Discovery taipei เป็นนิทรรศการที่นําเสนอเร ื่ องราวของกรุงไทเป ประเทศไต้หวัน ที่มี เร ื่ องราวต่างๆมากมายอันประกอบไปด้วยเร ื่ องราวของการกีฬาศิลปะโบราณสถานที่สําคัญท ี่ เราถึง ประวัติศาสตร์โดยการจัดแสดงยอดส่วนของโบราณสถานต่างๆท ี่ วางแผนผังไว้อย่างดีมีส่วนท ี่ให้ผู้ชมเข้า ไปมีส่วนร่วม เสมือนดูหรือส่องจากช่องมองในสถาปัตยกรรมและเห็นออกไปมุมกว้างของสถานที่ต่างๆ นอกจากน ั้ นยังมีส่วนของกีฬาที่สําคัญน ั่ นคือเบสบอลที่มีนักกีฬาได้รางวัลสําคัญสําคัญ ถูกนํามาเสนอใน ส่วนของ Discovery ไทเป ภาพท ี่ 9.13 นิทรรศการ Discovery taipei
128 ภาพท ี่ 9.14 นิทรรศการ Discovery taipei
129 5.ศูนย์ข้อมูลท่องเท ี่ ยว ศูนย์ข้อมูลการท่องเท ี่ ยว จะเป็นแหล่งให้ข้อมูลสําหรับนักท่องเท ี่ ยวเพ ื่ อศึกษา วิธีการเดินทาง และภาพรวมของสถานท ี่ หรือแหล่งท่องเท ี่ ยวต่างๆ บางแห่งจะประกอบไปด้วย โมเดลจําลองของภูมิ ประเทศหรือสถานที่ท่องเท ี่ ยวน ั้ นๆ อีกท ั้ งมีนิทรรศการ ต่างๆ ที่แนะนําสถานที่ท่องเท ี่ ยวซ ึ่ งส่วนใหญ่ เป็นโบราณสถาน หรือสถานที่สําคัญในเชิงประวัติศาสตร์ซึ่งจะเก ี่ ยวข้องกับศิลปะ ที่สามารถนําไปใช้ จัดการเรียนการสอนศิลปะได้อย่างดี ศูนย์ข้อมูลท่องเท ี่ ยวเมืองนิกโก้ประเทศญี่ปุ่น ตั้งอยู่ที่เมืองมรดกโลกนิกโก้ประเทศญี่ปุ่น ในศูนย์การท่องเท ี่ ยวมีนิทรรศการแนะนํา หรือสวน ประวัติศาสตร์ของเมืองนิกโก้จัดแสดงอยู่ภายใน โดยมีกิจกรรมต่างๆดังน ี้ ภาพท ี่ 9.13 หุ่นจําลองสถานที่สําคัญในศูนย์การท่องเท ี่ ยวเมืองนิกโก้
130 ภาพท ี่ 9.14 นิทรรศการในศูนย์การท่องเท ี่ ยวเมืองนิกโก้ 6. เคร ื่ องเล่นทางศิลปะเพื่ อส่งเสริมการเรียนรู้ของเยาวชน เคร ื่ องเล่นท ี่ เสริมสร้างพัฒนาการทางศิลปะส่วนใหญ่เคร ื่ องเล่นหรือสถานีทางศิลปะเหล่าน ี้ จะ สร้างข ึ้ นเพ ื่อให้เด็กได้ทดลองทํางานศิลปะเล็กๆเพ ื่ อที่จะ นําไปเป็นของท ี่ ระลึกหรือฝึกฝนและเรียนรู้ผ่าน ภาพและเร ื่ องราวของศิลปะในที่นั้นๆ มีกิจกรรมมากมายหลากหลาย สามารถนําไปจัดวางได้ใน ศูนย์การค้า ท่าอากาศยาน หรือใน พิพิธภัณฑ์ ก็จะมีจุด สําหรับเคร ื่ องเล่นต่างๆเหล่าน ี้ เพ ื่อให้เด็กเกิด การเรียนรู้ ตัวอย่างเช่น การ พิมพ์ภาพ สัญลักษณ์ต่างๆในฮ่องกงท ี่ สนามบินชางฮีเป็นสถานีให้เด็ก ได้นํา สีชอล์ค กลับกระดาษมาทาบและขูดให้เกิดลวดลายของพิมพ์ลงบนกระดาษ หลายรูปแบบซึ่งเป็น
131 สัญลักษณ์ของประเทศสิงคโปร์ช่วยให้เกิดการเรียนรู้และใช้เป็นของท ี่ ระลึก นํากลับไป ให้เด็กได้จดจํา และเรียนรู้ศิลปะ และความเป็นประเทศสิงคโปร์ได้อย่างดี ภาพท ี่ 9.15 เคร ื่ องเล่นภาพพิมพ์ที่ท่าอากาศยานชางงี
132 เคร ื่ องเล่นทดลอง การไหลของน้ํา ณ ศูนย์การท่องเท ี่ ยวเมืองนิกโก้ประเทศญี่ปุ่นเป็นเคร ื่ องจําลอง การไหลของน้ํา ผ่าน โมเดล ตามลักษณะภูมิประเทศของเมืองนิกโก้ที่ให้เด็กได้ทดลองและเห็นการเคล ื่ อนตัว ของน้ํา ในแง่มุมต่างๆ เคร ื่ องทดลองพิมพ์ภาพ จาก เคร ื่องปั้ นดินเผาในนิทรรศการ Discovery ฮ่องกงโดยมีแผ่นดินเผาที่มี ลวดลายนูน พร้อมกับกระดาษและดินสอ เพ ื่อให้ผู้เข้าชมได้นํากระดาษ ว่างแล้วขูดด้วยดินสอให้เกิดลวดลาย นําไปใช้เป็นของท ี่ ระลึก ที่เก ี่ ยวข้องกับ ประเทศฮ่องกงและเคร ื่องปั้นดินเผา ภาพท ี่ 9.16 เคร ื่ องเล่นการไหลของน้ํา ศูนย์การท่องเท ี่ ยวเมืองนิกโก้
133 ภาพท ี่ 9.17 เคร ื่ องเล่นการพิมพ์ลายเคร ื่ องเคลือบ นิทรรศการdiscovery Hongkong สรุป จากท ี่ กล่าวมาแหล่งเรียนรู้ที่เก ี่ ยวข้องกับศิลปศึกษานั้น เป็นส ิ่ งที่ช่วยส่งเสริม ความรู้ความ เข้าใจในเรื่ องศิลปะและเกิดกิจกรรมระหว่างการเข้าเย ี่ยมชมในสถานที่ต่างๆ ซึ่งประกอบไปด้วย โบราณสถาน วัดและศาสนสถาน วังและพระบรมมหาราชวัง ศูนย์ข้อมูลการท่องเท ี่ ยวหรือเคร ื่ องเล่น เพ ื่ อเสริมความรู้ของเด็กในสถานที่ต่างๆ ซึ่งบางแห่งจะมีนิทรรศการท ี่แสดงให้เห็นถึงข้อมูลทาง ศิลปวัฒนธรรม ของแหล่งน ้ํ านั้น ซึ่งการจัดนิทรรศการจะประกอบไปด้วยวิธีการอันหลากหลาย ทั้ง ภาพถ่ายป้ายนิเทศส ิ่ งของจําลองรวมถึงสิ่งของจริงที่มีลักษณะคล้ายกับพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และ โบราณคดีซึ่งสามารถนําไปใช้ในการจัดการเรียนรู้ทางศิลปศึกษาได้อย่างดี
134 คําถามทบทวน 1. จง บอกชื่อ ของแหล่งเรียนรู้ที่ทําหน้าท ี่ เหมือน พิพิธภัณฑ์มา 5 ชื่อ 2. จงอธิบายลักษณะของโบราณสถาน 3. จงบอกลักษณะของแหล่งเรียนรู้ที่เก ี่ ยวข้องกับศิลปศึกษาประเภทวังและ พระบรมมหาราชวัง 4. จงบอกลักษณะของแหล่งเรียนรู้ที่เก ี่ ยวข้องกับศิลปศึกษาประเภทวัดและศาสนสถาน 5. จงยกตัวอย่างเคร ื่ องเล่นทางศิลปะเพื่ อส่งเสริมการเรียนรู้ของเยาวชน
135 เอกสารอ้างอิง ภาษาอังกฤษ American Archaeology Magazine.(2019).Rediscovering The Alamo. [Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://www.archaeologicalconservancy. org/rediscovering-the-alamo/ Kid101.com.(2019).FIRST SATURDAY AT THE ALAMO. [Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://kid101.com/things-san-antonio-weekend-oct-6th-oct-8th- 2017/first-saturday-at-the-alamo-2/ wikipedia.(2019). Battle of the Alamo. [Online] Accessed 11 May 2019) Available from https://en.m.wikipedia.org/wiki/Battle_of_the_Alamo
136
บทท ี่ 10 การวางแผนออกแบบนิทรรศการ การออกแบบพิพิธภัณฑ์และนิทรรศการ ในส่วนของการวางแผนน ั้ นจะต้องมีความเข้าใจใน การกําหนดวัตถุประสงค์ต่างๆของนิทรรศการและพิพิธภัณฑ์โดยลักษณะของพิพิธภัณฑ์จะเป็น ตัวกําหนดวัตถุประสงค์และพันธกิจต่างๆอย่างหน ึ่ งของนิทรรศการในการออกแบบนิทรรศการเอง จะต้องคํานึงถึงหลักการออกแบบในเชิงศิลปะและความเข้าใจในวิชาพิพิธภัณฑ์รวมถึงการนําเสนอใน เชิงส ื่อและงานกราฟิกต่างๆการออกแบบ จะต้องคํานึงถึงหลักการวางแผนเป็นเบ ื้ องต้นการวางแผนที่ดี จะต้องอาศัย การวางออกแบบเชิงระบบให้ครอบคลุมงานต่างๆของการวางแผนท ั้ งลักษณะของงาน ที่ เป็นงาน บริการต่างๆรวมถึงตัวส ื่ อหรือมัลติมีเดียท ี่จะใช้ให้ผู้คนได้เรียนรู้และรับสุนทรียจากนิทรรศการ นั้นๆ ดังรายละเอียดต่อไปนี้ 1.วัตถุประสงค์ของการจัดนิทรรศการ วัฒนะ จูฑะวิภาต (2542,5-6) วัตถุประสงค์ของการจัดนิทรรศการ ไว้ดังน ี้ 1) เพ ื่อให้การศึกษาในประเด็นต่างๆ แก่กลุ่มประชาชนเป้าหมาย 2) เพ ื่ อเผยแพร่ความรู้ข่าวสารประชาสัมพันธ์กิจกรรมของสถาบันหน่วยงานหรือบริษัทต่างๆ ให้แก่กลุ่มเป้าหมาย 3) เพื่อกระตุ้นเร ื่ องราวความรู้สึกของกลุ่มประชาชนเป้าหมายให้เกิดความร่วมมือหรือมี ความคิดทัศนคติไปตามที่ สถาบันต่างๆต้องการ 4) เพ ื่ อสร้างสรรค์ความสนุกสนานความบันเทิง จันทรา มาศสุพงศ์ (2540, 9-10) ได้เสนอวัตถุประสงค์นิทรรศการโดยแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ วัตถุประสงค์ของนิทรรศการของหน่วยงาน และวัตถุประสงค์เฉพาะของเน ื้ อหาที่นําเสนอ 1) วัตถุประสงค์ของนิทรรศการของหน่วยงาน 1.1) เพ ื่อการประชาสัมพันธ์ข้อมูลต่างๆสู่สาธารณชน 1.2) เพ ื่อให้ความรู้แก่สาธารณชน 1.3) เพ ื่ อสร้างความกระตุ้นเตือน หรือขอความร่วมมือ ใหเก้ ิดทัศนคติที่ดีต่อ หน่วยงานหรือสถาบันต่างๆ 1.4) เพ ื่ อสร้างความบันเทิงและการยอมรับ 1.5) ช่วยให้ประชาชนได้รับข้อมูลกระบวนการที่ซับซ้อนมีความม ั่นใจในภาพลักษณ์ ต่อผลิตภัณฑ์
138 2) วัตถุประสงค์เฉพาะของเน ื้ อหาที่นําเสนอ วัตถุประสงค์ลักษณะน ี้จะเป็นลักษณะเฉพาะ ของนิทรรศการที่จัดขึ้นในรูปแบบต่างๆโดยแบ่งออกเป็นวัตถุประสงค์ได้ดังน ี้ 2.1) เพ ื่ อเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ผลงานของสถาบัน 2.2) เพ ื่อให้ความรู้ทางวิชาการแก่สังคม 2.3) เพ ื่ อกระตุ้นให้เกิดการร่วมมือเปลี่ยนแปลงทัศนคติ 2.4) เพ ื่ อสร้างภาพลักษณ์ที่ดีแก่สถาบันหรอองคื ์กร 2.5) เพ ื่ อสร้างความบันเทิง ผ่อนคลาย 2.6) เพ ื่ อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง แกประชาชน ต่อสถาบันหรือหน่วยงานต่างๆ จุดมุ่งหมายของทักษะการจัดนิทรรศการสําหรับผู้จัดนิทรรศการสรุปได้ดังน ี้ (อิทธิพันธ์ พัฒนา นุพงษ์, 2549, 76) 1) เพ ื่อให้ความรู้แก่ผู้ชม 2) สามารถทจะน ี่ ําเสนอเค้าโครงเรื่ องและจุดสนใจอันเป็นพ ื้ นฐานความคิด 3) ความคิดทเปี่ ็นนามธรรมไปสู่ความคิดท ี่เป็นรูปธรรม 4) ส่งเสริมในการแสดงออกและใหความเข้ ้าใจในเรื่องที่จัดนิทรรศการ จากท ี่ กล่าวมาสรุปวัตถุประสงค์ของนิทรรศการท ี่ กล่าวมาสรุปได้ใน 2 ลักษณะ คือ วัตถุประสงค์สําหรับผู้จัดที่ส่งผลต่อผู้ชม เพ ื่อให้การศึกษา ความรู้และความเข้าใจในเรื่องใดเรื่ องหนึ่ง และเพ ื่ อสร้างผลเชิงจิตใจในการสร้างภาพลักษณ์การกระตุ้นเตือน หรือ การสร้างความบันเทิง สําหรับ วัตถุประสงค์ของนิทรรศการศิลปะนั้ นก็จะหมายรวมถึงวัตถุประสงค์ 2 ข้อนี้ด้วยคือ เพ ื่อให้การศึกษา ความรู้และความเข้าใจในเรื่องประวัติศาสตร์สุนทรียภาพ การวิจารณ์และความสามารถในศิลปะ ปฏิบัติต่างๆ และเพ ื่ อสร้างความตระหนักและสุนทรียอารมณ์ในการการวิจารณ์และศิลปะปฏิบัติต่างๆ 2. ความสาคํญและคัณลุักษณะที่ดีของนิทรรศการศิลปะ ความสําคัญของนิทรรศการเป็นเคร ื่ องมือส ื่อสารและประชาสัมพันธ์ที่เข้าถึงคนกลุ่มใหญ่ได้ อย่างดี จันทรา มาศสุพงศ์ (2542, 9) ได้เสนอความสําคัญของนิทรรศการในการภาพรวมไว้ดังน ี้ 1) นิทรรศการเป็นส ื่ อที่มีประสิทธิภาพในการสื่ อสาร 2) นิทรรศการเป็นส ื่ อที่ถ่ายทอดเน ื้อหาได้ทุกสาขาแม้กระท ั่ งเน ื้ อหาที่ซับซ้อน 3) นิทรรศการเป็นส ื่ อที่สื่อความหมายได้รวดเร็วและจดจําง่าย 4) นิทรรศการเป็นส ื่ อท ี่ สร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้แก่สถาบันหรือหน่วยงานของรัฐ 5) นิทรรศการเป็นส ิ่ งที่นําเสนอได้ทั้งเนื้อหาความคิดและแนวทางการนําไปใช้ประโยชน์ 6) นิทรรศการเป็นส ื่ อที่มีวิธีการนําเสนอได้หลากหลาย 7) นิทรรศการเป็นส ื่ อท ี่ กระตุ้นความสนใจได้ดี 8) นิทรรศการเป็นส ื่ อท ี่ สร้างความศรัทธาในศักยภาพของผู้จัดได้อย่างดี