ท่าฉลอมที่ฉันรู้จัก

187ภาพที่ 36 ตำราแพทยพื้นบานของเบญจมาศ อุยยาหาญ(ที่มา: ศิรภัสสร จันทรเมือง, 5 เมษายน 2568)ภาพที่ 37 สามลอรับจาง(ที่มา: สถาพร ธัมมิกะกุล, 5 เมษายน 2568)

188 ดังนั้นแลวสภาพเศรษฐกิจสมุทรสาคร พ.ศ. 2500 - พ.ศ. 2560 มีลักษณะเปนเศรษฐกิจที่ ผานทั้งชวงรุงเรือง และซบเซา สลับกันไปตามบริบทของยุคสมัย โดยในชวงตนเศรษฐกิจเติบโตอยางรวดเร็วจากการพัฒนาอุตสาหกรรม การขยายตัว ของภาคการประมงและแปรรูปอาหารทะเล รวมถึงการสนับสนุน จากภาครัฐดานโครงสรางพื้นฐานและนโยบายเศรษฐกิจเสรี ทำใหสมุทรสาครกลายเปนหนึ่งในจังหวัดที่มีการผลิตสำคัญ ของประเทศอยางไรก็ตาม เมื่อเขาสูชวงปลายของระยะเวลา โดยเฉพาะตั้งแต พ.ศ. 2550 เปนตนมา เศรษฐกิจเริ่มเผชิญกับปญหา ทั้งจาก ทรัพยากรธรรมชาติเสื่อมโทรม ปญหาแรงงาน และแรงกดดันจากกติกาสากล อยางกรณี IUU Fishing ของสหภาพยุโรป สงผลใหภาครัฐตองเรงออกมาตรการควบคุม สงผลกระทบตอชาวประมงและผูประกอบการในพื้นที่ อยางไรก็ตามภาคประชาชนและภาคธุรกิจก็ตางพยายามปรับตัว และแมจะมีชวงชะลอตัวในชวงนี้ ภ ู ม ิ ป  ญ ญ า ท  อ ง ถิ่ น ที่ดำรงอยู เชน แพทยแผนไทยและอาชีพดั้งเดิมอยางสามลอรับจาง ก็ยังคงสามารถดำรงอยูตอไปไดอาจกลาวเรียกไดวาระยะเวลา 60 ป นี้เปนภาพสะทอนของการเติบโต การเปลี่ยนผาน และการปรับตัวทามกลางความทาทายทั้งในและตางประเทศของทาฉลอม อยางแทจริง

189สภาพเศรษฐกิจจังหวัดสมุทรสาครหลัง พ.ศ. 2560 ในชวงหลัง พ.ศ. 2560 ชุมชนทาฉลอมไดประสบ กับความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจเปนอยางมาก อันเนื่องมาจาก ปจจัยภายนอก เชน นโยบายรัฐและภาวะเศรษฐกิจโลก และ ปจจัยภายในที่เกี่ยวของกับการลดลงของอาชีพดั้งเดิมในทองถิ่น และไปเนนที่สวนตาง ๆ โดยเฉพาะการทองเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ที่เขามามีบทบาทมากขึ้น นอกจากนี้หนึ่งในความเปลี่ยนแปลงที่เห็นไดชัด คือ การลดลงของอาชีพประมง ที่เคยเปนรากฐานและมีบทบาทที่สำคัญ ของเศรษฐกิจทองถิ่นของชุมชนทาฉลอมในชวงเวลาหนึ่ง และจากการสัมภาษณคุณสุภรณ ศรีสุธรรมภร อดีตเจาของเรือประมงที่เคยประกอบอาชีพในชุมชนทาฉลอมมาอยางยาวนาน ทำใหทราบถึงเรื่องของผลกระทบการลดปริมาณสัตวน้ำและการควบคุม ทางกฎหมายดานประมง (IUU Fishing) รวมไปถึงตนทุนการประกอบอาชีพที่สูงขึ้น สงผลใหชาวประมงจำนวนไมนอยตองเลิกกิจการ หรือหันไปประกอบอาชีพอื่น และนอกจากนี้ผลกระทบที่เกิดจากกฎหมายการประมง (IUU Fishing) ยังสงผลกระทบตอเนื่อง ไปยังระบบอาชีพที่เกี่ยวเนื่องกับการประมง เชน อาชีพตอเรือ ของคุณปราโมทย บุษยามงคล (โกอาง) ดังที่โกอางใหสัมภาษณวา“ขณะนั้นเองกิจการการตอเรือหรืออูซอมเรือ ก็ไดมี จำนวนมากในทาฉลอม แตเมื่อเกิดเหตุการณกฎหมายเรือประมง จึงทำใหการตอเรือไดหายไปแลวเหลือแคเพียงการซอมเรือเทานั้น แลวธุรกิจคานเรือก็ไดเริ่มหายไป

190จากทาฉลอมทำใหเหลือเพียงผมเจาเดียวที่ยังเปนอูซอมเรือในทาฉลอม”2223โดยจากคำพูดของโกอางไดสะทอนใหเห็นถึงอาชีพธุรกิจตอเรือ ที่ในอดีต ที่เคยรุงเรืองเปนอยางมากในชวงเวลาหนึ่ง แตเมื่อมีการออกกฎหมาย ที่ทำใหการออกเรือประมงลดนอยลง จึงทำใหอาชีพ ตอเรือเริ่มลดลงเปนอยางมาก และแมวาปจจุบันไดมีการปรับตัว ใหเปนในรูปแบบอูซอมเรือเพื่อใหยังคงพอมีรายไดเลี้ยงชีพ แตก็แสดงใหเห็นถึงแนวโนมที่ธุรกิจตอเรือจะหายไปจากชุมชน2324 และในขณะเดียวกันธุรกิจดานการแปรรูปอาหารทะเล ตองปรับราคาสูงขึ้นตามตนทุนที่เพิ่มขึ้น ทั้งคาวัตถุดิบ คาแรง และคาขนสง2425 เมื่อเศรษฐกิจดั้งเดิมเริ่มมีแนวโนมที่จะถดถอย ชาวทาฉลอมเริ่มมองหาแนวทางใหมในการฟนฟูชุมชนจึงมีการจัดตั้ง “บานทาฉลอม” อันเกิดมาจาก ดร. สุวันชัย แสงสุขเอี่ยม จากบริษัท สมุทรสาครพัฒนาเมือง (วิสาหกิจเพื่อสังคม) จำกัด ที่มีเปาหมายพัฒนาเมืองทองเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและวิถีชีวิต รวมถึงภูมิปญญา23 สัมภาษณ ปราโมทย บุษยามงคล, ผูประกอบการตอเรือประมง, 6 เมษายน 2568.24Thaipbs, THE EXIT: เสียงสะทอนอาชีพประมงภายใต พ.ร.ก. การประมง, เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568, เขาถึงไดจาก https://www.thaipbs.or.th /news/content/295859. 25 สุทธสินี สนธิรัตน, สถานการณสินคากุงทะเลและผลิตภัณฑป2560และแนวโนมป 2561, เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568, เขาถึงไดจาก https://www.fisheries.go.th/strategy/UserFiles/files/shimp.pdf.

191และอัตลักษณทองถิ่น เชน วิถีชาวประมง สถาปตยกรรมจีนเกาแก อาหารพื้นถิ่น และวิถีทางศาสนา นอกจากนี้เพื่อกระตุนใหเศรษฐกิจในชุมชนทาฉลอมเปนไปในทิศทางที่ดียิ่ง บริษัทฯ ยังมีการสนับสนุนดานการทองเที่ยวภายในชุมชน ดังเชน กิจกรรม “นั่งเรือเที่ยวทาฉลอม” หรือ “เดินชมยานตลาดเกา” กลายเปนแหลงรายไดใหมที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากและปลุกชุมชนใหกลับมามีชีวิตชีวา นอกจากนี้การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจที่มุงมายัง การทองเที่ยว ยังทำใหสถานีรถไฟบานแหลมซึ่งเคยถูกมองขาม กลับมาไดรับความสนใจอีกครั้ง โดยเฉพาะในแงของการเปน จุดเชื่อมโยงการเดินทางของนักทองเที่ยว ทางบริษัทสมุทรสาครพัฒนาเมือง (วิสาหกิจเพื่อสังคม) จำกัด ยังไดรวมมือกับหนวยภาครัฐปรับปรุงสถานีใหมีความสะดวกมากขึ้น เพิ่มการเขาถึงโดยระบบขนสงมวลชน สงเสริมการเชื่อมตอกับกิจกรรมในชุมชน เชน การจัดเสนทางทองเที่ยวแบบวันเดียวที่เริ่มตนจากสถานีรถไฟ และเชื่อมโยงไปยังจุดสำคัญตาง ๆ ในทาฉลอม รวมไปถึงการจัดตั้งจุดจอดรถไฟโรงพยาบาลนครทาฉลอมเพื่อใหผูปวยไดเดินทางมารักษาตัวที่โรงพยาบาลไดอีกดวย252626 กิตติกร นาคทอง, “บานทาฉลอม” จัดทริปทองเที่ยว รถไฟสาย “บานแหลม-แมกลอง” ครบรอบ 117 ป วันเริ่มเดินรถ, เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568, เขาถึงไดจาก https://www.sakhononline.com/business/2017/?p= 5447.

192ทั้งนี้การพัฒนาและเปลี่ยนแปลงของทาฉลอม ยังสะทอนใหเห็นถึงการเปลี่ยนผานของบทบาทชุมชนในสังคมสมัยใหม จากพื้นที่ที่เคยพึ่งพาอาชีพประมงและการคาขายพื้นบาน กลายมาเปนพื้นที่ที่มีบทบาทเชิงสรางสรรคในการใชทุนวัฒนธรรมและภูมิปญญาทองถิ่นมาสรางสรรคผลิตภัณฑใหม เชน ธุรกิจ รานกาแฟในชุมชน และบริการใหมที่ตอบโจทยนักทองเที่ยว ยุคปจจุบันไดมากขึ้น เชน การออกแบบของที่ระลึกจากวัสดุทองถิ่น การพัฒนาเสนทางเดินชมเมืองผานเทคโนโลยีสื่อผสม และการสรางเรื่องเลาของชุมชนที่มีเสนหและสามารถดึงดูด ความสนใจของนักทองเที่ยวรุนใหม ที่ใหความสำคัญกับประสบการณและเรื่องราวในพื้นที่ ในขณะเดียวกันกลุมคนรุนใหมภายนอกชุมชนทาฉลอม ก็เริ่มกลับเขามามีบทบาทในชุมชนมากขึ้น มีการรวมกลุม เพื่อจัดกิจกรรมสรางสรรค และเปดกิจกรรมบอกเลาเรื่องราว ของชุมชนผานสื่อสมัยใหมอยางคลิปวิดีโอหรือโซเชียลมีเดีย ทำใหภาพลักษณของทาฉลอมกลายเปนเมืองเกาที่มีชีวิต ไมใชเพียงแคพิพิธภัณฑหรือแหลงทองเที่ยวชั่วคราว อีกทั้งยังสรางแรงบันดาล ใจใหคนภายนอกมองเห็นคุณคาและเอกลักษณในชุมชน ตัวอยางเชนรานกาแฟ Everyday 1990 ที่เจาของรานอยาง คุณจักรพงศ ชัยมงคล ไดเล็งเห็นถึงความสำคัญทางวัฒนธรรมภายและเสนหภายในชุมชน ที่เริ่มจะหายไปจึงอยากจะใหคนภายนอกไดสัมผัสเหมือนกับ ที่ตัวเขาเองไดเห็น จึงไดมีการจัดตั้งรานกาแฟในชุมชน และมีการจัดกิจกรรมตาง ๆ เพื่อใหนักทองเที่ยวและคนภายในชุมชนไดเขามา

193ทำกิจกรรมรวมกันซึ่งถือเปนการกระตุนเศรษฐกิจใหกับชุมชนอีกดวย 2627ในจังหวัดสมุทรสาครมีการเขามาของนักทองเที่ยว อยางตอเนื่อง สงผลใหเกิดการขับเคลื่อนเชิงโครงสราง เพราะมีรายไดจากอัตราการขยายตัวของรายไดจากการทองเที่ยว ใน พ.ศ. 2565 กวา 311.33 %2728 จากสถิติดังกลาวสะทอนใหเห็นถึงรายได ที่มาจากการทองเที่ยวเปนจำนวนมากที่เกิดขึ้น ไมวาจะเปน จากโครงการตาง ๆ ที่เกิดขึ้นภายใตการนำของบานทาฉลอม หรือจากการเขามาของคนภายนอกชุมชน ทั้งหมดที่กลาวมานี้ ลวนมีสวนที่ทำใหเกิดรายไดจากการทองเที่ยวเปนจำนวนมากขึ้น และมีแนวโนมจะสูงขึ้นในทุกปทั้งนี้ในปจจุบันในชุมชนทาฉลอมไดมีการปรับปรุงสิ่งอำนวยความสะดวกในชุมชน ไมวาจะเปนการซอมแซมถนนสายหลัก การจัดการปายบอกทางและขอมูลในพื้นที่ใหเขาใจงายมากขึ้น รวมถึงการสงเสริมรานคาและกิจการทองถิ่นใหมีมาตรฐาน และมีความพรอมในการรองรับนักทองเที่ยว ไมวาจะเปน ในดานสุขอนามัย การบริการ หรือความรูเกี่ยวกับชุมชนของตนเอง 27 สัมภาษณ จักรพงศ ชัยมงคล, เจาของรานกาแฟ Everyday 1990, 6 เมษายน 2568. 28 สำนักงานสถิติจังหวัดสมุทรสาคร, อัตราการขยายตัวของรายไดจากการทองเที่ยว, เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568, เขาถึงไดจาก https://smsakhon.nso.go.th/statistical-information-service/key-indicators-of-theprovince/tourism_st_page.html.

194นอกจากนี้ยังเริ่มมีการเชื่อมโยงกับพื้นที่ใกลเคียง เพื่อสรางเสนทางทองเที่ยวแบบเครือขาย เชน การเชื่อมทาฉลอม กับมหาชัย ผานกิจกรรมทางเรือหรือการเดินเทา เพื่อใหนักทองเที่ยวไดสัมผัสวิถีชีวิตทั้งสองฝงแมน้ำทาจีนอยางลึกซึ้งมากยิ่งขึ้น ซึ่งแนวคิดเหลานี้ไมเพียงแตกระตุนเศรษฐกิจเทานั้น แตยังชวยฟนฟูความสัมพันธของผูคนในชุมชนและสรางความรวมมือขามกลุมวัยขามภาคสวน และขามพื้นที่ไดอยางดีชุมชนทาฉลอมในชวง พ.ศ.2560 - ปจจุบัน จึงแสดงใหเห็นภาพการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจทองถิ่นจากอุตสาหกรรมประมง ไปสูอุตสาหกรรมการทองเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่เปนอีกหนึ่งปจจัยหลักที่สำคัญในชุมชนทาฉลอม จังหวัดสมุทรสาคร

195ภาพที่ 38 รานกาแฟ Everyday 1990(ที่มา: ศิรภัสสร จันทรเมือง, 6 เมษายน 2568)ภาพที่ 39 ธุรกิจแปรรูปอาหารทะเลตี๋ไหฮง(ที่มา: ศิรภัสสร จันทรเมือง, 5 เมษายน 2568)

196ภาพที่ 40 รานแตฮกเฮี้ยงที่อดีตเคยจำหนายเครื่องใชไฟฟาแตปจจุบันเปลี่ยนเปนการจำหนายกุนเชียง(ที่มา: ศิรภัสสร จันทรเมือง, 5 เมษายน 2568)

197ปจจัยการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจของชุมชนทาฉลอม1. การลดลงของทรัพยากรทางทะเลและผลกระทบ ตออาชีพประมง: นับตั้งแตหลังทศวรรษ 2500 เปนตนมา ทาฉลอมตองเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงดานทรัพยากรธรรมชาติ โดยเฉพาะทรัพยากรทางทะเลซึ่งเปนรากฐานสำคัญของวิถีชีวิต และเศรษฐกิจของชุมชน แมการเติบโตของธุรกิจประมงในชวงเวลาดังกลาวจะสรางรายไดและความมั่นคงทางเศรษฐกิจใหแกชุมชน แตขณะเดียวกันกลับสงผลใหเกิดการใชทรัพยากรทางทะเล อยางเขมขนและตอเนื่อง ดังแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2515 - 2519) มีการสงเสริมการทำประมงน้ำลึก ดวยเครื่องมือที่ทันสมัยและมีประสิทธิภาพ ควบคูไปกับการสงเสริมการเลี้ยงกุงชายฝงทะเล ทำใหมีการจับสัตวน้ำขึ้นมาใชประโยชนจำนวนมาก อีกทั้งการขยายตัวของโรงงานอุตสาหกรรมในพื้นที่ใกลเคียง ซึ่งมีการปลอยน้ำเสียลงสูทะเลสิ่งเหลานี้สงผลใหสัตวน้ำในทะเลไทยลดลง ดังปรากฏ ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2520 -2524) รัฐบาลไดพยายามแกไขปญหานี้ เพื่อใหผูประกอบอาชีพประมงสามารถจับสัตวน้ำไดในปริมาณเทาเดิมหรือเพิ่มขึ้น ดวยการสงเสริมการพัฒนาประมงน้ำกรอย พัฒนาพื้นที่ชายฝงเพื่อเพาะเลี้ยงสัตวน้ำ และสงเสริมการพัฒนาอุตสาหกรรมสัตวน้ำเพื่อเก็บรักษา แปรรูป และการสงออกสัตวน้ำ

198แตการแกไขปญหาดังกลาวก็ยังคงแกไมได ดังปรากฏตอมาในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2525 -2529) ประเทศไทยยังคงมีปญหาเรื่องการจับสัตวน้ำทะเลเกินระดับความเหมาะสมตอการขยายพันธุ จากการสำรวจใน พ.ศ. 2524 พบวาปลาหนาดินในอาวไทยมีศักยภาพการผลิต สูงสุด 750,000 ตัน/ป แตกลับมีการจับปลาหนาดินขึ้นมาใชประมาณ 990,000 ตัน2829ชาวประมงจึงจำเปนตองออกหาทรัพยากรในพื้นที่ที่ไกลออกไป และลึกมากขึ้น สงผลใหตนทุนการประกอบอาชีพสูงขึ้นตามไปดวยนอกจากนี้ การดำเนินแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติฉบับที่ 1 ใน พ.ศ. 2504 ซึ่งมุงเนนการเพิ่มผลผลิตสัตวน้ำ เพื่อการบริโภค การแปรรูป และการสงออก ยังเปนจุดเริ่มตน ของการนำเครื่องมือประมงสมัยใหมอยาง อวนลาก เขามาใช ในประเทศไทย การใชอวนลากในชวงเริ่มตนสามารถเพิ่มผลผลิตทางการประมงไดอยางรวดเร็ว แตในระยะยาวกลับสงผลกระทบ ตอระบบนิเวศอยางรุนแรง เนื่องจากการลากอวนบนพื้นทะเล ไมเพียงแตจับสัตวน้ำเปาหมายเทานั้น หากแตยังทำลายสิ่งมีชีวิต และสิ่งแวดลอมอื่น ๆ บริเวณหนาดินไปพรอมกัน สงผลใหพื้นที่ ใตทะเล2930 โดยเฉพาะในบริเวณอาวไทย ไมเอื้อตอการอยูอาศัย 29 ภาวิดา รังสีและ ปุณยวีร หนูประกอบ, “นโยบายการจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝงในประเทศไทย,” วารสาร มจร สังคมศาสตรปริทรรศน11, 2 (มีนาคม 2565) : 466 - 269.30 เอกวิทย เตระดิษฐ, ปญหาทะเลและชายฝงไทย จากแผนพัฒนาเศรษฐกิจแหงชาติฉบับแรก สูยุคทะเลเดือด ทรัพยากรทางทะเลและชายฝงไทย

199และการสืบพันธุของสัตวน้ำ ทายที่สุดผลกระทบจากทั้งการใชทรัพยากรอยางเขมขน การขยายตัวของอุตสาหกรรม และนโยบายการพัฒนาที่เนนผลผลิตโดยขาดความยั่งยืน ไดนำไปสูการลดลง อยางตอเนื่องของประชากรสัตวน้ำในทองทะเล2. กฎหมายและการจัดระเบียบการประมง: ตอมาไดเกิดการออกกฎหมายการทำประมง เพื่อควบคุมการทำประมงที่ผิดกฎหมาย ขาดการรายงาน และไรการควบคุม (IUU Fishing) และอนุรักษทรัพยากรทางทะเล โดยมีเปาหมายเพื่อใหการทำประมงเปนไปอยางถูกตองตามกฎหมายและเปนมิตรกับสิ่งแวดลอม3031อยางไรก็ตาม มาตรการดังกลาวมีความเขมงวด ทั้งในดานเอกสาร การรายงาน และการควบคุมพื้นที่การประมง สงผลกระทบ ตอผูประกอบอาชีพประมงจำนวนมาก บางรายตองเผชิญ กับบทลงโทษที่รุนแรง เชน การปรับหรือยึดเรือ สงผลใหหลายครอบครัวในพื้นที่ทาฉลอมตองเลิกประกอบอาชีพประมงไปในที่สุดผลกระทบดังกลาวยังสงผลตออาชีพที่เกี่ยวของกับ การทำประมง ไมวาจะเปนการตอเรือของโกอางที่เคยเฟองฟูในอดีต แตปจจุบันกลับกลายเปนเพียงอูซอมเรือเทานั้น รวมถึงธุรกิจแปรรูปตองเผชิญกับการคุกคามจากปจจัยใดบาง, เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568, เขาถึงไดจากhttps://www.seub.or.th/bloging/news/2024-303/. 31 สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล, ประมงไทยโดนแจกใบเหลือง IUU ขาวดี หรือ ขาวราย?, เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568, เขาถึงไดจาก https://www.thaihealthreport.com/th/situation_ten.php?id=59&y=2559&bm=.

200อาหารทะเลอยางในกรณีธุรกิจของคุณโนรี ตันติวิริยากร ที่ไดมีการทำอาชีพปลาริวกิวแปรรูปในพื้นที่ของชุมชนทาฉลอมซึ่งตองเผชิญ กับตนทุนที่สูงขึ้น ทั้งจากนโยบายของรัฐและตนทุนการนำเขาวัตถุดิบ ทำใหผูประกอบการบางรายจำเปนตองเปลี่ยนแหลงวัตถุดิบ จากตางประเทศ หรือปรับมาตรฐานการผลิต อยางการลดขนาด หรือการลดคุณภาพของปลาริวกิวเพื่อใหสอดคลองกับสถานการณ อีกทั้งปรับราคาสินคาอาหารทะเลแปรรูปใหมีราคาที่สูงขึ้น เพื่อปรับตัวใหเขากับการเปลี่ยนผานของยุคสมัย31323. การยายถิ่นฐานและการขยายพื้นที่ทำกิน: อีกหนึ่งปจจัยสำคัญที่สงผลตอการเปลี่ยนแปลงในทาฉลอม คือ การโยกยายถิ่นฐานของประชากร ซึ่งเริ่มตนขึ้นในชวงปลายทศวรรษ 2500 โดยเฉพาะเหตุการณไฟไหมครั้งใหญใน พ.ศ. 2501 และแผนพัฒนาเศรษฐกิจแหงชาติฉบับที่ 1 ใน พ.ศ. 2504 ไดสงผลใหชาวบานบางสวนยายออกจากพื้นที่ดั้งเดิม เพื่อไปตั้งถิ่นฐานใหมในบริเวณใกลเคียง เชน ยายไปอยูฝงมหาชัย หรือในพื้นที่ใกลวัดโกรกกราก ตัวอยางเชน ธุรกิจคานเรือของคุณโกอางที่ตองยายไปสรางใหมบริเวณวัดโกรกกราก เนื่องจากความเจริญไดถูกโยกยายไปบริเวณ ฝงมหาชัย323332 สัมภาษณ โนรี ตันติวิริยากร, ผูประกอบการแปรรูปอาหารทะเลในชุมชนทาฉลอม, 5 เมษายน 2568.33 สัมภาษณ ปราโมทย บุษยามงคล, ผูประกอบการตอเรือประมง, 6 เมษายน 2568.

201นอกจากนี้การเกิดขึ้นของโรงเรียน โรงพยาบาล หางสรรพสินคา หรือโรงงานอุตสาหกรรมนอกพื้นที่ทาฉลอมทำใหชาวบานในชุมชนสวนหนึ่งไดยายถิ่นฐานเพื่อไปอยูในพื้นที่ ที่ไดรับความสะดวกสบายและเอื้อตอการอยูอาศัยกวาบริเวณพื้นที่ ทาฉลอม เชน ในชวงทศวรรษ 2520 - 2530 การขยายตัว ของนิคมอุตสาหกรรมในสมุทรสาคร สงผลใหคนหนุมสาวหันไปหาลูทางทำมาหากินอาชีพอื่น เชน การคาขาย การประกอบธุรกิจ ขนาดเล็ก หรือการเขาทำงานในโรงงาน ตัวอยางเชน คุณลุงสมหวัง แซแต ซึ่งหันมาขายเครื่องใชไฟฟาในพื้นที่ทาฉลอมรวมกับการทำกุนเชียงสูตรคุณพอจากจีนรวมดวย แตในทายที่สุดคุณลุงสมหวัง แซแต ก็ไดยกเลิกการนำสินคาเครื่องใชไฟฟาเขามาขาย333434 สัมภาษณ สมหวัง แซแต, เจาของรานแตฮกเฮียง, 6 เมษายน 2568.

202ปจจัยการปรับตัวของเศรษฐกิจชุมชนทาฉลอม 1. เอกลักษณของสถานที่ตั้งชุมชนทาฉลอม: ชุมชนทาฉลอมเปนพื้นที่มีเอกลักษณโดดเดนทั้งในดานประวัติศาสตรและวัฒนธรรม ตั้งอยูในพื้นที่ที่มีสภาพแวดลอมใกลทะเลอาวไทย ทำใหเปน แหลงประมงสำคัญ เกิดการทำประมงและการผลิตอาหารทะเล ตลอดถึงการทำอาหารแปรรูป รวมถึงเปนชุมชนที่สำคัญของการขนสงสินคาทางทะเล ซึ่งถือเปนการพาณิชยที่สำคัญของการนำสินคาประมงมาขายและสงออกไปยังพื้นที่ตาง ๆ สงผลใหมีการยายเขามาตั้งถิ่นฐานทำงานของแรงงานทั้งชาวไทย และแรงงานตางชาติ รวมไปถึงการยายเขามาทำธุรกิจสวนตัวจากคนนอกพื้นที่ เชน เจาของรานกาแฟ “Everyday 1990” โดยเขาเห็นถึงสภาพแวดลอมภายในชุมชน ที่มองวามีความนาสนใจจึงอยากตอยอดในการประกอบอาชีพ ในการตกแตงรานสไตลโฮมมี่ โดยยึดโครงสรางอาคารเดิม ทำใหผูที่เขามาอุดหนุนมีความรูสึกเสมือนอยูบาน โดยจากการ ใหสัมภาษณถึงสาเหตุการเปดรานนั้น เนื่องจากทำดวยความตั้งใจไมไดคำนึงถึงกำไร อีกทั้งคุณกอลฟ เจาของรานมีการวางแผนพัฒนาการจัดกิจกรรม Workshop งานศิลป คอนเสิรตในอนาคต ซึ่งมีแนวคิดที่อยากจะดึงเอกลักษณของสถานที่ เรื่องราวของบาน ทาฉลอมเขามาเปนสวนหนึ่งในงานกิจกรรมตาง ๆ 343535 สัมภาษณจักรพงศ ชัยมงคล, เจาของรานกาแฟ “Everyday 1990”, 4เมษายน 2568.

2032. การบริการของการรถไฟสายบานแหลม – แมกลอง: รถไฟสายแมกลอง เริ่มตนเดินรถจากสถานีบานแหลมไปสิ้นสุด ที่สถานีแมกลอง จังหวัดสมุทรสงคราม เปนสายรถไฟที่โดดเดี่ยว เพราะเนื่องจากไมเชื่อมตอกับสายอื่น ถาตองการไปแมกลองตองลงที่สถานีมหาชัย และขึ้นเรือขามฟากมาตอรถไฟที่ทาฉลอม สงผลใหการบริการของการรถไฟสายแมกลองชวยสงเสริม ดานการทองเที่ยว เศรษฐกิจทองถิ่น สามารถชวยเพิ่มมูลคาการคาขายการเขาถึงสินคาทองถิ่น อยางอาหารทะเลสด หรืออาหารทะเลแปรรูปการเติบโตของธุรกิจภายในทองถิ่น เมื่อมีนักทองเที่ยว เขามามากขึ้น ก็เริ่มมีการเกิดขึ้นของธุรกิจรานอาหาร ธุรกิจรานกาแฟ และที่พักรองรับนักทองเที่ยว อีกทั้งยังสงเสริมการสรางงานและรายได อยางงานในสวนการบริการ ธุรกิจขนสงอาหารทะเล และอาหาร แปรรูป ในสวนของดานการคมนาคมและการคา ชวยสงผลใหมี การขนสงสินคาและผูโดยสารระหวางสองพื้นที่นี้สะดวกยิ่งขึ้น สุดทาย คือ การพัฒนาโครงสรางพื้นฐานมีการปรับปรุงเสนทางรถไฟ ใน พ.ศ. 25583536 การรถไฟแหงประเทศไทยไดดำเนินโครงการปรับปรุงเสนทางรถไฟสายแมกลอง เพื่อเสริมความมั่นคง36 สำนักงานนโยบายและแผนการขนสงและจราจร (สนข.), เอกสารแผนแมบทการพัฒนาโครงขายทางรถไฟ สนับสนุนเศรษฐกิจพิเศษ การทองเที่ยว และการพัฒนาพื้นที่, เขาถึงเมื่อ 5 พฤษภาคม 2568, เขาถึงไดจาก https://www.otp.go.th/uploads/tiny_uploads/ProjectOTP/2559/Project07/02-Plan.pdf.

204และความปลอดภัยในการเดินรถ ซึ่งการปรับปรุงนี้ชวยเพิ่ม ประสิทธิภาพในการขนสงและสนับสนุนการทองเที่ยวอีกดวย 3. การพัฒนาการทองเที่ยว “บานทาฉลอม” : บริษัท สมุทรสาครพัฒนาเมือง (วิสาหกิจเพื่อสังคม) จำกัด จัดตั้งในพ.ศ. 2560 มีวัตถุประสงคเพื่อชวยแกไขปญหาที่สำคัญและพัฒนาจังหวัดสมุทรสาครในดานเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดลอม โดยมีโครงการนำรองการพัฒนาเมืองผานการทองเที่ยวโดยชุมชนที่ทาฉลอม จึงทำใหมีการพัฒนา ฟนฟู สงเสริม พื้นที่ทาฉลอมในบทบาทใหม คือ เปนแหลงทองเที่ยวเชิงประวัติศาสตรและวัฒนธรรม เนื่องดวยพื้นที่นี้มีความสำคัญดานประวัติศาสตรและทัศนียภาพ สงผลทำใหพื้นที่ทาฉลอม เกิดความเปลี่ยนแปลงทั้งดานการพัฒนาปรับปรุง ดานสภาพแวดลอมเชิงกายภาพของชุมชน การวาดรูป Street Art (ฝาผนัง)แตเมื่อถึงยุคโควิด พ.ศ. 2563 ทำใหนักทองเที่ยว กิจกรรมตาง ๆ ชะลอตัวลง แตถึงแมวาสถานการณดังกลาว จะมีผลกระทบอยางรุนแรงเกี่ยวกับการทองเที่ยว แตโครงการตาง ๆ ก็ยังคงดำเนินตอไป โดยมีกลยุทธการวางแผนเพื่อสงเสริม การทองเที่ยว ดังเห็นไดจากคำสัมภาษณคุณพิพัน ทัศนสุวรรณ ผูประกอบอาชีพขับสามลอ ที่ไดกลาววาในปจจุบันอาชีพขับสามลอไดรับการสนับสนุนอาชีพในฐานะสวนหนึ่งของการทองเที่ยว

205บานทาฉลอม ผานการสรางเอกลักษณ การซอม การปรับปรุง ตัวรถสามลอ และเพิ่มความสะดวกสบายใหแกนักทองเที่ยว3637นอกจากนี้ยังมีการสงเสริมการทองเที่ยวเชิงสุขภาพ โดยการเปดสอนทำลูกประคบจากแพทยพื้นบาน การสัมผัสวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม ซึ่งสงผลตอดานการทองเที่ยว ทำใหเกิดการเปดธุรกิจใหม ๆ อยางการเปดรานอาหารและรานกาแฟ ซึ่งกลายมาเปนปจจัยหนึ่งที่สามารถชวยดึงดูดนักทองเที่ยวใหมาที่ทาฉลอมมากขึ้น รวมไปถึงการชวยกระตุนเศรษฐกิจภายในชุมชนสรุปผลการศึกษาจากการศึกษาเรื่อง การปรับตัวและการคงอยูของเศรษฐกิจชุมชนทาฉลอม อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร จะเห็นไดวา แตเดิมทาฉลอมเปนชุมชนเกาแกที่มีเศรษฐกิจเติบโตจากอุตสาหกรรมประมงและการแปรรูปอาหารทะเลมายาวนาน แตเมื่อเวลาผานไป ชุมชนตองเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงหลายประการ ตั้งแตทรัพยากรธรรมชาติที่ลดลง นโยบายรัฐที่เขมงวดขึ้นไปจนถึง การเปลี่ยนแปลงของตลาด ทำใหผูคนในชุมชนตองหาวิธีปรับตัวเพื่อใหเศรษฐกิจสามารถคงอยูไดตามกลยุทธฺและวิธีการของแตละภาคธุรกิจ 37 สัมภาษณพิพัน ทัศนสุวรรณ, ผูประกอบอาชีพสามลอถีบในชุมชน ทาฉลอม, 5 เมษายน 2568.

206นอกจากนี้การปรับตัวของชุมชนทาฉลอม ยังหันมาพัฒนาเศรษฐกิจเชิงสรางสรรคเพื่อใหสอดคลองกับยุคสมัยใหม และกระแสตลาดโลกยังสงผลใหชุมชนตองปรับตัวจากรูปแบบเศรษฐกิจดั้งเดิม สูแนวทางใหม ๆ ที่ยืดหยุนและสรางสรรคมากขึ้น ซึ่งชุมชนทาฉลอมก็ไดตอบสนองตอการเปลี่ยนแปลงนี้ผานการพัฒนาเศรษฐกิจ เชิงวัฒนธรรมและสรางสรรค และจะเห็นไดวาการทองเที่ยว เชิงวัฒนธรรมเริ่มเปนที่นิยมมากขึ้น โดยบริษัท สมุทรสาครพัฒนาเมือง (วิสาหกิจเพื่อสังคม) จำกัด หรือบานทาฉลอม ที่มีการสงเสริมอาชีพรถสามลอใหเปนยานพาหนะในการทองเที่ยวของชุมชนนอกจากรถไฟและเรือขามฟาก การสงเสริมภูมิปญญาผลิตภัณฑแพทยไทย โดยใหมีการเสนอองคความรูเกี่ยวกับยาและการนวดแผนโบราณ เปนตน ในเรื่องของอาหารทะเลแปรรูปก็ไดกลายเปนอาหารที่ดึงดูดนักทองเที่ยวในการเปนทั้งของฝาก และภูมิปญญาการถนอมอาหารของคนในชุมชนจากวัตถุดิบทองถิ่น และชุมชนทาฉลอม ไดกลายเปนจุดหมายปลายทางของนักทองเที่ยวและเปนสถานที่ ที่ดึงดูดผูคนจากนอกพื้นที่เขามาในชุมชน สงผลใหเศรษฐกิจชุมชนยังคงหมุนเวียนตอไปแมวาการเปลี่ยนแปลงจะสงผลกระทบตอเศรษฐกิจ ของทาฉลอมในหลายดาน แตดวยการปรับตัวของผูคนในชุมชน ทำใหเศรษฐกิจยังคงสามารถดำรงอยูได แมรูปแบบธุรกิจบางอยาง จะเปลี่ยนไปจากอดีต แตชุมชนยังคงรักษาภูมิปญญาทองถิ่น เชน สูตรอาหารแปรรูป การซอมแซมเรือประมง การดำรงอยูของอาชีพสามลอถีบ พรอมทั้งพัฒนารูปแบบเศรษฐกิจใหมอยางรานคาเฟ

207Everyday 1990 ถือเปนภาพสะทอนของการบูรณาการระหวาง ทุนวัฒนธรรมกับนวัตกรรมธุรกิจ การดำรงอยูของอาชีพเดิม เชน การซอมเรือประมง หรือการถนอมอาหารทะเลแบบดั้งเดิม ยังถูกเก็บรักษาไวไมเพียงเพื่อการยังชีพ แตในฐานะองคความรู ที่ถูกแปรสภาพใหตอบโจทยทั้งเศรษฐกิจและความยั่งยืนของชุมชนในทายที่สุดเห็นไดวาชุมชนทาฉลอมมิใชเพียงพื้นที่ ที่มีภูมิศาสตรที่สำคัญเทานั้น แตยังเปนพื้นที่ทางวัฒนธรรมที่แสดงถึงพลวัตของการปรับตัวภายใตความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ และสังคมโดยยังสามารถรักษาความดั้งเดิมของอาชีพไวได ซึ่งถือเปนบทเรียนสำคัญตอการศึกษาประวัติศาสตรเศรษฐกิจของชุมชน ที่มิไดหยุดนิ่งแตอยูในกระบวนการผสมผสาน ปรับตัวเผชิญหนา กับความทาทายตอความเปลี่ยนแปลงในอนาคต

208รายการอางอิงหนังสือและเอกสารคณะกรรมการฝายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร เอกลักษณและภูมิปญญา จังหวัดสมุทรสาคร. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, 2542.ชัยรัฐ เกาะไพศาลสมบัติ. “ประวัติศาสตรเศรษฐกิจของจังหวัดสมุทรสาคร พ.ศ.2489-2544.” วิทยานิพนธหลักสูตรปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 2550.ปรีดี พิศภูมิวิดี และคณะ. สาครบุรีจากวิถีขาวบาน: การเปลี่ยนผานวิถีชีวิตทองถิ่นในลุมน้ำทาจีน จังหวัดสมุทรสาคร. กรุงเทพฯ: ศูนยมานุษยวิทยาสิรินธร (องคการมหาชน), 2561.ภาวิดา รังสีและ ปุณยวีร หนูประกอบ, “นโยบายการจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝงในประเทศไทย,” วารสาร มจร สังคมศาสตรปริทรรศนปที่ 11, ฉบับที่ 2 (มีนาคม 2565):466-269.สิริวรรณ สิรวณิชย, “พลวัตเศรษฐกิจ “ภาคประมง” ของจังหวัดสมุทรสาคร หลังพ.ศ.2500,” วารสารมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร มหาวิทยาลัยมหาสารคาม 43, 5 (กันยายนตุลาคม 2567): 906-915.สุภาภรณ จินดามณีโรจน, “ประวัติศาสตรสังคมของชุมชนในลุมน้ำทาจีน,” ดำรงวิชาการ 1,1 (2546): 439-471.

209แหลงขอมูลออนไลนNIA 100 FACEZ. ดร.สุวันชัย แสงสุขเอี่ยมพาทาฉลอมเปนชุมชนนำรองพัฒนาเมืองดวยการทองเที่ยว. เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568. เขาถึงไดจาก https://www.nia100faces.com/post/suwanchai-sangsuk-iam.Thaipbs. THE EXIT: เสียงสะทอนอาชีพประมงภายใต พ.ร.ก.การประมง. เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568. เขาถึงไดจาก https://www.thaipbs.or.th/news/content/295859กิตติกร นาคทอง. บานทาฉลอม” จัดทริปทองเที่ยว รถไฟสาย “บานแหลม-แมกลอง” ครบรอบ 117 ป วัน เริ่มเดินรถ. เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568. เขาถึงไดจาก https://www.sakhononline.com/business/2017/?p=5447.พันธุทิพา หอมทิพย. ปญหาการทำประมงผิดกฎหมาย. เขาถึงเมื่อ 30 เมษายน 2568, เขาถึงไดhttps://www.senate.go.th/view/386/News/จันทราLaw/183/TH-TH.ศนีย มั่นประสิทธิ. การประมงของประเทศไทยจากอดีตจนถึงหวงเวลาการออกพระราชกำหนดประมง พ.ศ. 2558. เขาถึงเมื่อ 30 เมษายน 2568, เขาถึงไดจาก https://repository.seafdec.or.th/bitstream/handle/20.500.12067/1152/TD%20TRB%2091_editedP13.pdf;jsessionid=4377B5391B6C173E9F3BF08304817759?sequence=5.

210ศูนยมานุษยวิทยาสิรินธร (องคการมหาชน). ทาฉลอม. เขาถึงเมื่อ 30 เมษายน 2568, เขาถึงไดจาก https://wikicommunity.sac.or.th/community/492.สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล. ประมงไทยโดนแจกใบเหลือง IUU ขาวดี หรือ ขาวราย?. เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568, เขาถึงไดจาก https://www.thaihealthreport.com/th/situation_ten.php?id=59&y=2559&bm=.สุทธสินี สนธิรัตน. สถานการณสินคากุงทะเลและผลิตภัณฑป2560และแนวโนมป 2561. เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568. เขาถึงไดจากhttps://www.fisheries.go.th/strategy/UserFiles/files/shimp.pdf.สำนักงานนโยบายและแผนการขนสงและจราจร (สนข.). เอกสารแผนแมบทการพัฒนาโครงขายทางรถไฟ สนับสนุนเศรษฐกิจพิเศษ การทองเที่ยว และการพัฒนาพื้นที่. เขาถึงเมื่อ 5 พฤษภาคม 2568, เขาถึงไดจาก https://www.otp.go.th/uploads/tiny_uploads/ProjectOTP/2559/Project07/02-Plan.pdf.สำนักงานสถิติจังหวัดสมุทรสาคร. อัตราการขยายตัวของรายไดจากการทองเที่ยว. เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568. เขาถึงไดจาก https://smsakhon.nso.go.th/statistical-informationservice/key-indicators-of-the-province/tourism_st_page.html

211สำนักงานสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ. แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ ฉบับที่หนึ่ง. เขาถึงเมื่อ 30 เมษายน 2568, เขาถึงไดจาก https://www.nesdc. go.th/ewt_dl_link.php?nid=3776. เอกวิทย เตระดิษฐ. ปญหาทะเลและชายฝงไทย จากแผนพัฒนาเศรษฐกิจแหงชาติฉบับแรก สูยุคทะเลเดือด ทรัพยากรทางทะเลและชายฝงไทยตองเผชิญกับการคุกคามจากปจจัยใดบาง. เขาถึงเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568, เขาถึงไดจาก https://www.seub.or.th/bloging/news/2024-303/สัมภาษณจักรพงศ ชัยมงคล. เจาของรานกาแฟ “Everyday 1990”, สัมภาษณ, 4 เมษายน 2568. ชื่นจิตร สายแสนธรรม. รานเกี๊ยวปลาทาฉลอม ตี๋ไหฮง. สัมภาษณ, 6 เมษายน 2568.โนรี ตันติวิริยากร. ผูประกอบการแปรรูปอาหารทะเลในชุมชนทาฉลอม. สัมภาษณ, 5 เมษายน 2568.เบญจมาศ อุยยาหาญ. หมอยาโบราณ. สัมภาษณ, 6 เมษายน 2568.ปราโมทย บุษยามงคล. ผูประกอบการตอเรือประมง. สัมภาษณ, 6 เมษายน 2568.พิพัน ทัศนสุวรรณ. ผูประกอบอาชีพสามลอถีบในชุมชนทาฉลอม. สัมภาษณ, 5 เมษายน 2568.

212ศิริพร ตันติวิริยากร. ผูประกอบการแปรรูปอาหารทะเลในชุมชนทาฉลอม. สัมภาษณ, 5 เมษายน 2568.สมหวัง แซแต. ผูประกอบการรานกุนเชียงในทาฉลอม. สัมภาษณ, 5 เมษายน 2568. สุภรณ ศรีสุธรรมภรณ. อดีตเจาของเรือประมงทาฉลอม. สัมภาษณ, 4 เมษายน 2568.

213¡ÇèÒ¨Ðà»ç¹Ë¹Ñ§Ê×Í·èÒ©ÅÍÁ·Õè©Ñ¹ÃÙé¨Ñ¡

214

215

216

ฑ