ตำราการทอผ้าลาวครั่ง

ที่่�มาของภาพ วุุฒ ิิไกร ศ ิิริิผล

ตัวอย่างผลงานเสื้อคลุมตัวยาว การใช้สีออ่ นและการผสมผสานสี
ตา่ งวรรณะ โดย นายวฒุ ิไกร ศริ ิผล

- 200 -

ที่ �่มาของภาพ นางสาวศศิิชา ศรีีจัันทร์์โฉม 2.2 การจัดั วางสีีให้เ้ กิดิ ทิิศทางหรืือรูปู ร่่าง
ในบางกรณีีที่่ล� ายผ้า้ ใช้้ลายเดีียวกันั ซ้้ำ ๆ ทั้้ง� หมด เช่น่ ที่ต่� ััวซิ่น� ช่า่ งทอผ้า้ อาจจะเลืือกวางตำแหน่่งสีีให้ต้ ่่อ
เนื่่�องกันั และเกิิดลวงตาเป็น็ เส้้นนำทิศิ ทางหรืือเกิิดเป็น็ รููปร่่างต่่าง ๆ ได้้ เช่่น เป็น็ เส้้นตรง เส้น้ แทยง หรืือรููป
สี่่�เหลี่่�ยมข้า้ วหลามตัดั เป็็นต้น้ เป็น็ วิิธีีการสร้า้ งลวดลายผ้า้ อย่่างใหม่่โดยใช้้ลวดลายเดิมิ ได้้อย่่างง่าย

การเรีียงสีีในแนวทแยง จััดวางสีีตามแนวเส้้นเพื่่อ� นำสายตาให้เ้ กิิดมุุมมองใหม่่
โดยใช้้ประกอบของลายเพีียงลายเดีียว

การเรีียงสีีในแนวตรง

การเรีียงสีีในรููปร่่างสี่เ�่ หลี่่ย� มข้า้ วหลามตััด

- 201 -

3. การพััฒนาโครงสร้า้ งและวััสดุุ ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร์์โฉม

คุุณสมบัตั ิขิ องผ้า้ ทอที่ด่� ีี มิิได้ม้ ีีอยู่ท� ี่่�เพีียงลวดลายที่ม่� องเห็น็ ด้้วยตา แต่่ยังั มีีมิิติิอื่น� ๆ ที่�ส่ ำคััญ อาทิเิ ช่น่ วััสดุุที่่�
มีีคุุณภาพ สวมใส่่สบาย ดููแลรักั ษาได้ง้่าย ซึ่�่งประเด็น็ เหล่่านี้้เ� ป็น็ สิ่ง� ที่ต่� ้อ้ งให้้ความสนใจและพัฒั นาอย่่างต่่อเนื่่�อง
รวมทั้้ง� คุุณสมบัตั ิิด้้านโครงสร้้างผ้้า เช่น่ ความหนาบาง การทิ้้�งตัวั สัมั ผััส พื้้�นผิวิ การใส่่ใจพััฒนาอยู่�เสมอจะทำให้้
ผ้้าที่�่ผลิติ มีีความโดดเด่่นทั้้ง� ในด้า้ นรููปลัักษณ์แ์ ละคุุณสมบััติทิ างกายภาพ

ผ้า้ ทอลาวครั่ง� แบบโบราณนิยิ มใช้เ้ ส้น้ ใยฝ้า้ ยและเส้น้ ใยไหมย้อ้ มด้ว้ ยสีีธรรมชาติิทอเป็น็ เครื่อ� งใช้แ้ ละเครื่อ� งนุ่ง�่ ห่่ม
ตามความเหมาะสมของการใช้้งาน ผ้า้ ทอมืือที่�่นิยิ มใช้ใ้ นชีีวิิตประจำวัันมักั ใช้้ฝ้้ายเป็็นหลักั เพราะมีีความคงทน
ดููแลง่ายสวมใส่่สบายเพราะสามารถระบายอากาศได้้ดีี ทอแต่่งลายจกด้้วยการใช้้เส้น้ ใยฝ้้ายเช่น่ เดีียวกััน ส่่วน
เส้้นใยไหมจะมีีลักั ษณะเส้้นเล็ก็ มัันวาวสวยงามกว่่าฝ้้ายแต่่ใช้ก้ ารดูแู ละรักั ษายากกว่่า จึงึ นิยิ มใช้้ผ้้าไหมเพื่่�อใช้้
ออกงานสวยงามมากกว่่าใช้ใ้ นชีีวิิตประจำวััน

การสวมใส่่ผ้า้ ซิ่น� ได้เ้ ปลี่ย่� นแปลงไปตามความนิยิ มของผู้�สวมใส่่ภายใต้ข้ ้อ้ จำกัดั จากความหลากหลายของวัตั ถุุดิบิ
ต้้นทุุนในการผลิิตและความชำนาญของผู้้�ทอ ช่่างทอบางคนผสมผสานเส้้นใยต่่างๆในซิ่น� ผืืนเดีียว เช่่น การทอพื้้น�
ด้้วยเส้น้ ใยฝ้า้ ยแต่่จกลายด้้วยเส้น้ ใยไหมเพราะไหมจะทำให้้ลายดูเู ด่่นชัดั แต่่ผ้้าตัวั ผ้า้ ยังั สวมใส่่สบาย

การทอผสมผสานเส้้นใยฝ้้าย เก็็บลายด้ว้ ยเส้น้ ใยอะคริลิ ิกิ

วิิธีีการอย่่างพื้น�้ ฐานที่ผ่� ู้้�ผลิติ ผ้้าทอสามารถนำไปใช้้พัฒั นาได้อ้ ย่่างง่าย อาจแนะนำได้ด้ ัังนี้้�
1. การเลืือกใช้ว้ ััสดุุที่่�มีีคุุณภาพสูงู ขึ้�นหรืือเหมาะสมกับั ผลงานหัตั ถศิิลป์์ วัสั ดุุที่�ม่ ีีคุุณภาพย่่อมส่่งผลโดยตรง
กัับเนื้อ�้ ผ้า้ ที่่ส� วยงาม การดูแู ลรัักษาที่่�ง่ายขึ้น� และรูปู ลักั ษณ์์ที่่น� ่่าสวมใส่่ใช้้งาน ตรงกับั ความต้้องการของผู้�บริโิ ภค
ยกตััวอย่่างการใช้้วัสั ดุุที่่�เหมาะสม เช่่น

- 202 -

ที่่�มาของภาพ วุุฒ ิิไกร ศ ิิริิผล • ใช้เ้ ส้้นฝ้้ายหรืือไหมที่่�มีีคุุณภาพสููง สีีไม่่ตกง่าย ไม่่ขึ้้น� ขนง่ายเมื่่�อใช้ง้ าน
• ใช้้สีีย้อ้ มที่ด�่ ีี สีีติิดทนทาน สีีไม่่ตกไม่่ซีีดจางได้ง้่าย
• ใช้้เส้น้ ด้า้ ยที่่�เหมาะสมกับั การใช้ง้ าน เช่่น เส้น้ ฝ้า้ ยทอผ้า้ ห่่มควรมีีความหนานุ่่ม� ส่่วนเส้้นด้้ายทอซิ่น� ควรมีี

เรีียบเนีียน
2. เลืือกใช้้อุุปกรณ์ก์ ารทอผ้า้ ที่�่มีีความเหมาะสม เช่่น เลืือกใช้้ฟืืมที่�ม่ ีีขนาดพอดีี มีีความถี่�่ซี่ฟ�่ ืืมเหมาะสม ไม่่ห่่าง
หรืือถี่�จ่ นเกินิ ไป ปรับั แต่่งกี่�ท่ อผ้า้ ให้้พร้อ้ มใช้ง้ าน มีีความคงทนแข็็งแรงอยู่�เสมอ
3. ช่า่ งทออาจเลืือกใช้้วััสดุุและวิิธีีการทอที่ม�่ ีีความหลากหลายมากยิ่�งขึ้�น เปิิดรับั แนวทางใหม่่ ๆ จากภายนอก
เพื่่อ� เพิ่่�มทางเลืือกให้แ้ ก่่ผู้้�ซื้�อ้ ที่ต�่ ้้องการความแปลกใหม่่ เช่่น การทอผสมเส้้นใยอื่�น ๆ หรืือการทอผ้า้ ด้ว้ ยเส้น้ ไหม
เส้น้ ฝ้า้ ยแบบต่่าง ๆ กััน
ปััจจุุบันั การพัฒั นาเส้้นใยมีีความหลากหลายและมีีเทคโนโลยีีการแปรรูปู ที่�่ทัันสมัยั ไหมและฝ้้ายยังั ถููกพัฒั นา
เป็น็ เส้้นใยหลากหลายชนิดิ และมีีคุุณสมบััติิต่่างกันั เช่่น ไหมหลืืบ ไหมน้อ้ ย ไหมจุุล ไหมประดิษิ ฐ์์ ฝ้้ายโทเร ฝ้า้ ย
เกลีียวและฝ้้ายเมอซิไิ รซ์์ เป็น็ ต้น้ และยัังมีีเส้้นใยจากพืืชชนิดิ อื่�นๆเช่น่ ลินิ ิิน กััญชง สััปปะรดและไผ่่ เป็น็ ต้น้
อีีกทั้้�งเส้้นใยสัังเคราะห์์เช่่น เส้น้ ใยอะคริลิ ิกิ หรืือเส้น้ ใยจากพลาสติกิ รีีไซเคิลิ ให้้เลืือกใช้้หลากหลายมากยิ่ง� ขึ้�น

ผลงานการทอผ้า้ ลายล่่อง ด้ว้ ยเส้น้ ใยขนแกะ โดย วุฒุ ิไิ กร ศิิริิผล

- 203 -

4. การผสมผสานเปลี่ย� นตำแหน่่งลวดลายที่่�มีอี ยู่แ� ล้ว้ ที่ �่มาของภาพ วุุฒิิไกร ศ ิิริิผล

วิธิ ีีนี้้น� ับั ได้ว้ ่่าเป็็นวิธิ ีีหลักั อย่่างหนึ่่ง� ของช่า่ งทอผ้้าในการพััฒนาลายผ้้าใหม่่ ๆ โดยการปรุุงลวดลายที่่ม� ีีอยู่แ� ล้ว้
แต่่เดิิม นำมาผสมผสาน รวม สลับั ตำแหน่่ง จัดั วางใหม่่ให้้ลงตัวั เนื่่อ� งลวดลายการทอจกแบบลาวครั่�งโบราณ
ทั่่ว� ไปมีีลัักษณะเป็น็ รููปทรงเรขาคณิิตที่�ม่ ีีความสมมาตร มักั จัดั วางองค์ป์ ระกอบลวดลายและการใช้ส้ ีีในแนวเส้้น
ตรงหรืือทแยง ลวดลายต่่าง ๆ จึึงนำมาผสมผสานด้้วยกัันได้้ ทั้้ง� นี้้� การผสมผสานลวดลายที่�่มีีอยู่�ต้อ้ งคำนึงึ ถึึง
โครงสร้้างของผ้า้ และการวางลายที่่�จะประกอบเข้า้ ด้ว้ ยกััน สัังเกตจากการใช้พ้ ื้้น� ที่�ข่ องลาย ให้ข้ นาดสอดคล้้อง
กัับพื้�้นที่่�ว่่าง การวางลวดลายจึึงขนานไปกับั ลายข้้างเคีียง การนำลวดลายมาผสม สลัับสัับเปลี่ย�่ นตำแหน่่ง จึงึ
เป็น็ อีีกหนึ่่�งวิิธีีที่ด่� ีีในการสร้า้ งผลงานใหม่่

การผสมและสลัับตำแหน่ง่ ลาย โดยภาพซ้า้ ยเป็็นต้้นแบบโดยนางจำปีี ธรรมศิิริิ ส่่วนภาพขวาเป็น็ การทอตาม
โดย วุฒุ ิิไกร ศิิริผิ ล ใช้ว้ ิธิ ีีทอลายหลัักซ้้ำกัันแต่ส่ ลัับตำแหน่่งสีีและสลัับตำแหน่ง่ ลวดลายประกอบ

- 204 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร์์โฉม 5. การพััฒนาลวดลายที่่ม� ีีอยู่แ� ล้ว้ ให้้แตกต่่าง

ช่า่ งทอผ้า้ ที่�่มีีฝีมี ืือมากขึ้�น อาจใช้้วิิธีีการสร้า้ งลายผ้า้ อย่่างใหม่่ขึ้้�นโดยวิิธีีการปรัับปรุุงลวดลายอย่่างเดิิมให้้
แตกต่่างจากออกไป โดยอาจทำได้ด้ ้ว้ ยวิธิ ีีการย่่อขนาด การขยายขนาด การลดทอนรูปู ทรง หรืือเพิ่่ม� เติิมราย
ละเอีียดบางประการของตัวั ลาย เป็็นการปรัับองค์์ประกอบของลายเพื่่อ� สร้้างสรรค์์ให้้เหมาะสมกับั ความต้อ้ งการ
ของผู้้�ทอและการใช้ง้ านของผู้�ใช้้ ลายที่ส่� ร้า้ งขึ้น� ใหม่่นี้้�อาจมีีชื่่�อและความหมายที่�่ต่่างออกไปอย่่างสิ้�นเชิงิ ได้้ ยก
ตัวั อย่่างเช่่น ลายตััวสัตั ว์ร์ ูปู ม้้า เมื่อ� ยืืดเพีียงส่่วนคอให้ย้ าวขึ้�นเป็็นพิเิ ศษก็จ็ ะกลายเป็็นลายยีีราฟ เป็็นต้้น

นัักออกแบบหรืือช่่างทอผ้้าอาจใช้้ตารางกราฟในการออกแบบก่่อนลงมืือทอเพื่่�อให้้เห็็นภาพรวมของงานและ
ทำความเข้้าใจโครงสร้า้ งของลวดลาย แล้้วนำไปทอบนผืืนผ้า้ ได้้สะดวก (วิธิ ีีการอ่่านกราฟดููในบทที่�่ 6) ในขณะ
ที่่�ช่า่ งทอฝีมี ืือสููงจะสามารถทอผ้้าลายใหม่่ ๆ ได้เ้ ลยโดยตรงบนกี่่� โดยไม่่ต้้องใช้้กระดาษกราฟออกแบบก่่อนเลย

ตัวั อย่่างวิิธีีการออกแบบลวดลายใหม่่ด้้วยวิิธีีการปรัับจากลายเดิิม ทำได้ด้ ้้วยวิิธีีการดัังต่่อไปนี้้�
5.1 การย่่อและขยายขนาด
การย่่อขนาดลายเป็็นการปรับั ให้้ลายมีีขนาดเล็็กลงในขณะที่่ร� ายละเอีียดบางอย่่างที่�ส่ ำคััญยัังคงอยู่� การย่่อ
ขนาดลวดลายต้้องคำนึึงถึงึ ความสมส่่วน มีีสัดั ส่่วนใกล้้เคีียงของเดิมิ เพื่่อ� รัักษาความหมายเดิมิ ยกตััวอย่่างการ
ปรับั ขนาดบนกระดาษกราฟปรากฏด้้านล่่างนี้้�

ตััวอย่่างการย่่อขนาด

การขยายลายเพื่่�อให้ล้ ายเดิมิ มีีขนาดใหญ่่ขึ้้�นตามความต้้องการของผู้้�ทอ จะต้อ้ งคำนึึงถึึงอััตราส่่วนของลายที่�่
คงเดิมิ เพื่่�อให้ส้ ามารถรักั ษาความหมายของลาย

ตััวอย่่างการขยายขนาด

การขยายขนาดลายให้้ใหญ่่ขึ้้�นยัังช่่วยเพิ่่�มพื้น้� ที่่�การสร้้างสรรค์์ สามารถเพิ่่ม� ลายละเอีียดให้้ลายมีีความชััดเจน
สื่�อความหมายได้ด้ ีีมากยิ่�งขึ้�น ในทางกลัับกันั หากลดขนาดลงก็็ยังั คงรูปู ทรงภาพรวมเอาไว้้

- 205 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

ตััวอย่า่ งการขยายขนาดและเพิ่่ม� รายละเอีียดลายดอกแก้้ว

5.2 การลดทอนรูปู ทรง
การลดทอนรููปทรงเป็็นอีีกหนึ่่ง� วิธิ ีีในการสร้้างลวดลายให้ร้ ่่วมสมัยั การลดทอนมิิได้ห้ มายถึึงการลดขนาดแต่่
เป็น็ การลดรายละเอีียด ทำให้ร้ ูปู ทรงมีีความเรีียบง่ายมากขึ้น� ซึ่�่งอาจมีีผลในการลดขนาดไปพร้อ้ มกัันได้้ การลด
ทอนรููปทรงของลายจำเป็็นต้้องใช้้ความเข้้าใจในลวดลายและใช้้จิินตนาการในการปรัับลวดลายในขณะที่�่ความ
หมายยัังคงเดิิม

- 206 -

ตััวอย่่างการลดทอนลายเต่า่

ตััวอย่่างการลดทอนลายปลา
ตััวอย่า่ งการลดทอนลายช้า้ ง

- 207 -

ตััวอย่า่ งการลดทอนลายนาค

- 208 -

ที่ �่มาของภาพ วุุฒ ิิไกร ศ ิิร ิิผล

ตััวอย่่างผลงานเสื้�อคลุุม โดยใช้้เพีียงลายเอี้ย� นำมาจััดวาง
ใหม่่ โดย นายวุุฒิไิ กร ศิิริผิ ล

- 209 -

6. การสร้า้ งออกแบบลวดลายใหม่่ ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

นอกจากการพััฒนาต่่อยอดจากลายผ้า้ ที่ม่� ีีมาแต่่เดิมิ ช่า่ งทอผ้้าหรืือนัักออกแบบสามารถสร้้างสรรค์ล์ วดลาย
ขึ้�นใหม่่ได้้ ทำให้ม้ ีีอิิสระอย่่างเต็็มที่่�ในการออกแบบ สามารถนำเสนอวิิธีีการคิิดและออกแบบได้อ้ ย่่างหลากหลาย
และไม่่จำเป็็นต้้องทำตามกรอบจารีีตในการทอผ้า้ เสมอไป

อย่่างไรก็็ตาม การออกแบบวาดความคิดิ ในจินิ ตนาการนั้้�นยัังจำเป็น็ ต้้องให้้สมดุุลกับั ความเป็็นจริงิ ในการ
ทำงาน ปัจั จัยั ในการพัฒั นาผ้า้ ทอมีีอยู่�หลายประการ เป็็นข้อ้ จำกััดที่�่ต้อ้ งคำนึึงถึึงเพื่่อ� ให้ก้ ารทำงานเป็็นไปได้้จริงิ
เพื่่�อให้้ผลลัพั ธ์์ได้อ้ ย่่างที่ต่� ้อ้ งการ โดยปััจจััยในการออกแบบลายใหม่่มีีดัังนี้้�

1. ทรััพยากร ช่า่ งทอผ้า้ หรืือนัักออกแบบควรคำนึงึ ถึึงปััจจััยด้า้ นทรััพยากรที่ส�่ นัับสนุุนการทำงานในทุุกมิติ ิิ
ว่่ามีีพร้อ้ มสำหรัับการทำงาน หรืือสามารถจัดั สรรให้ม้ ีีพร้อ้ มได้อ้ ย่่างเหมาะสมหรืือไม่่ ได้้แก่่ กี่�ท่ อผ้้า เส้น้ ด้้าย
สีีย้อ้ ม ช่่างทอ อุุปกรณ์ก์ ารตัดั เย็บ็ เงิินทุุน เป็น็ ต้้น หากขาดปัจั จัยั บางอย่่างไปจะทำให้ก้ ารทำงานเป็น็ ไปอย่่าง
ลำบากหรืือล่่าช้้า

2. ทัักษะและความพร้้อมของช่่างทอผ้้า ช่า่ งทอนับั ว่่าเป็น็ ปัจั จััยที่�ส่ ำคัญั ที่่ส� ุุด ช่่างทอผ้า้ แต่่ละคนมีีทัักษะและ
ความพร้้อมต่่างกััน การพัฒั นาจึึงต้อ้ งมีีความเข้า้ ใจในคนทำงานเสีียก่่อน บางคนอาจมีีความต้้องการพััฒนาแต่่
ขาดทัักษะที่เ่� หมาะสม บางคนอาจมีีทักั ษะที่�ด่ ีีแต่่อาจมีีงานอื่น� ที่ต�่ ้อ้ งทำให้ล้ ุุล่่วงเสีียก่่อน ไม่่อาจลงมืือทำงานที่่�
พัฒั นาขึ้น� ใหม่่ได้้

3. เงื่�อนไขด้า้ นเวลาและกำหนดการของโครงการนั้้น� ๆ ระยะเวลาในการทำงานนัับว่่าเป็็นปัจั จัยั ที่ม�่ ีีความ
สำคัญั อย่่างยิ่�ง โดยเฉพาะการทอผ้า้ ด้ว้ ยมืือที่่ต� ้้องใช้เ้ วลามากในการผลิิตชิ้�นงาน ปััจจัยั ด้้านเวลามิิใช่่เพีียงแค่่เวลา
ในการทำงานชิ้น� นั้้�นโดยเฉพาะ แต่่ยัังต้อ้ งพิิจารณาเวลาในการทำงานชิ้�นอื่�น ๆ ที่ม่� ีีอยู่ก� ่่อนหน้้า หรืือเวลาที่ต่� ้อ้ ง
เผื่�อไว้้ในกรณีีช่่างทอมีีภารกิิจอื่น� ๆ ด้้วย อาทิิเช่่น กิจิ กรรมทางศาสนา กิิจกรรมด้้านการเกษตร การประกอบ
อาชีีพอื่่น� ๆ เป็็นต้น้

การออกแบบลายผ้า้ โดยใช้้ตารางกราฟ

นักั ออกแบบและช่า่ งทอผ้า้ ในปัจั จุุบันั นิยิ มใช้ต้ ารางกราฟในการออกแบบลายผ้า้ ใหม่่ ทำให้ไ้ ด้ผ้ ลลัพั ธ์ท์ ี่ร�่ วดเร็ว็
ปรัับปรุุงรููปแบบได้้ง่าย ผู้�เรีียนสามารถศึกึ ษาวิธิ ีีการอ่่านกราฟได้้ในบทที่่� 6

ขั้น� ตอนการออกแบบลายผ้า้ ด้ว้ ยตารางกราฟเริ่ม� จากการวาดกราฟขึ้น� ก่่อน จากนั้้น� จึงึ เขียี นเอารูปู ร่่างที่ต่� ้อ้ งการ
มาทอเป็น็ ผืืนผ้้ามาวาดลงตาราง โดยกำหนดให้ช้ ่่องตารางหนึ่่ง� ช่่องแนวตั้ง� เท่่ากัับหนี่ง�่ ช่่องฟันั หวีีบนลายผ้า้ และ
หนี่�ง่ ช่อ่ งแนวนอนเท่่ากัับหนี่ง�่ แถวลายในแนวเส้น้ พุ่ง�่

นัักออกแบบอาจใช้ว้ ิิธีีการร่่างรูปู ร่่างที่่ต� ้้องการทอขึ้�นบนกราฟก่่อน จากนั้้�นจึงึ กำหนดตำแหน่่งบนตารางให้ม้ ีี
ลักั ษณะอย่่างเดีียวกันั แล้ว้ จึงึ ลงสีีลวดลายนั้้น� ให้ส้ วยงามตามที่ต่� ้อ้ งการ เมื่่อ� ได้ล้ ักั ษณะลายที่ล�่ งตัวั แล้ว้ จึงึ นำไปทอ

การสร้า้ งลายใหม่่ด้ว้ ยตาราง

- 210 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร์์โฉม7. การออกแบบลายผ้า้ ทอให้้เหมาะสมกัับรููปแบบผลิติ ภััณฑ์์

ช่่างทอผ้า้ หรืือนัักออกแบบอาจใช้้การพััฒนาผ้า้ ทอให้้เป็น็ ผลิิตภััณฑ์์อย่่างใหม่่ ๆ ได้้ โดยอาจใช้ว้ ิธิ ีีการประยุุกต์์
เอาผ้า้ ทอลาวครั่�งที่่ม� ีีอยู่แ� ล้้วไปตััดเย็บ็ ให้เ้ ป็็นผลิติ ภััณฑ์์ตามที่่�ต้้องการ อีีกวิธิ ีีหนี่�ง่ ที่�่ได้้ผลดีีคืือการออกแบบการ
ทอผ้้าและการจัดั วางลวดลายในตำแหน่่งที่�เ่ หมาะสมก่่อนนำไปตัดั เย็บ็ ดััดแปลงเป็็นผลิติ ภัณั ฑ์์ การวางลวดลาย
ให้้ตรงกัับตำแหน่่งที่่�จะปรากฏบนผลิติ ภััณฑ์์ช่ว่ ยให้้การทอมีีประสิิทธิภิ าพ ลดเศษเหลืือ ลดต้้นทุุนในการผลิติ
และช่ว่ ยให้้การทำงานราบรื่น� มากขึ้�น

ปััจจุุบัันลวดลายถูกู พัฒั นาเปลี่่�ยนแปลงมาอยู่�บนผลิิตภััณฑ์์ต่่างๆมากมายเช่น่ หมวก กระเป๋า๋ รองเท้า้ และ
ของใช้้อื่น� ๆ ตามความต้อ้ งการใช้ง้ านและเป็น็ การต่่อยอดเพิ่่ม� มูลู ค่่าสิินค้้า การออกแบบลวดลายบนผลิิตภััณฑ์์
ควรคำนึึงถึึงเรื่�องขนาดสัดั ส่่วนและสีีสันั ให้้เหมาะสมการออกแบบลายผ้า้ ให้้มีีขนาดที่ล่� งตัวั กับั สินิ ค้้านั้้น� ๆจะช่่วย
ให้ผ้ ลงานมีีความโดดเด่่นอย่่างมาก เมื่�อต้้องการนำลวดลายมาประยุุกต์เ์ ข้้ากัับผลิิตภััณฑ์ช์ นิิดอื่น� ๆให้เ้ หมาะสม
ดึงึ ดูดู ความสนใจของผู้�ใช้้ สามารถใช้ว้ ิธิ ีีพื้น�้ ฐานด้ว้ ยการออกแบบตามหลักั การจัดั วางองค์ป์ ระกอบศิลิ ป์ด์ ังั ต่่อไปนี้้�

ความสมดุุล

เป็น็ การจัดั วางลวดลายบนผลิิตภััณฑ์์ด้้วยความสมดุุลทางสายตา โดยเฉลี่่�ยน้้ำหนัักของสีีและรููปทรงให้เ้ กิดิ
ความกลมกลืืน โดยการจััดองค์ป์ ระกอบของความสมดุุลมีีลัักษณะดัังนี้้�

1. ความสมดุุลแบบสมมาตร
การวางองค์ป์ ระกอบลายด้้วยความสมดุุลเท่่ากััน ทั้้ง� สองข้า้ งมีีองค์ป์ ระกอบอย่่างเดีียวกันั ลวดลายผ้า้ ลาว
ครั่ง� ส่่วนใหญ่่มีีลักั ษณะสมดุุลแบบสมมาตรอยู่แ� ล้้ว จึงึ นำมาปรัับใช้้ได้ง้่าย

ตััวอย่่างลายตามหลัักสมมาตร

- 211 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศรีีจัันทร ์์โฉม

ตััวอย่่างการวางลายบนผลิิตภััณฑ์์ตามหลัักสมมาตร

- 212 -

2. ความสมดุุลแบบอสมมาตร ที่ �่มาของภาพ วุุฒิิไกร ศิิร ิิผล
การจััดวางองค์์ประกอบลายที่ม�่ ีีความสมดุุลทางสายตา เมื่่�อพิิจารณาผลงานทั้้ง� ชิ้น� แล้ว้ ผลงานมีีความสมดุุล
กันั แต่่องค์์ประกอบทั้้�งสองฝั่�งไม่่เหมืือนกันั

ตััวอย่่างผลงานทอผ้า้ แขวนผนััง การขยายลายนาคและจััดวางแบบอสมมาตร โดย นายวุุฒิิไกร ศิิริผิ ล

- 213 -

จัังหวะ ที่ �่มาของภาพ วุุฒ ิิไกร ศ ิิร ิิผล

การวางลวดลายโดยอาศััยจังั หวะการวางจากระยะห่่าง การซ้้ำหรืือการสลับั ตำแหน่่ง ของสีี รููปทรง ขนาด
โดยมีีจังั หวะแบบเท่่ากันั หรืือไม่่เท่่ากันั ก็็ได้้

ตััวอย่า่ งผลงานเสื้อ� คลุมุ จััดวางจัังหวะสีีแบบกระจาย
อย่า่ งสม่่ำเสมอ โดย นายวุฒุ ิไิ กร ศิิริิผล

- 214 -

ที่ �่มาของภาพ นางสาวศศิิชา ศรีีจัันทร์์โฉม

ตััวอย่า่ งการวางลายบนผลิติ ภััณฑ์ต์ ามหลัักจัังหวะแบบสม่่ำเสมอ

- 215 -

การเน้น้ ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศรีีจัันทร์์โฉม

การวางลวดลายในบางจุุดให้เ้ ด่่นชัดั ขึ้�นมา ดึงึ ดูดู ความน่่าสนใจเป็็นประธานของภาพ สามารถเน้น้ ด้ว้ ยการ
วางสิ่�งที่่ต� ้้องการเน้้นให้อ้ ยู่�ในจุุดเด่่น อาจเน้น้ ด้ว้ ยขนาดที่แ่� ตกต่่างกันั เน้้นด้้วยการมีีที่่ว� ่่างรอบจุุดเน้น้ หรืือการ
เน้้นด้้วยสีีก็ไ็ ด้้

ตััวอย่า่ งการวางลายบนผลิติ ภััณฑ์์ตามหลัักจัังหวะแบบสม่่ำเสมอ

- 216 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

ตััวอย่่างการวางลายบนผลิิตภััณฑ์ต์ ามหลัักการเน้น้

- 217 -

ที่่�มาของภาพ วุุฒ ิิไกร ศ ิิร ิิผลเอกภาพ

เอกภาพคืือความเป็น็ หนึ่่ง� เดีียวกันั ในที่น�่ ี้้�หมายถึงึ การจััดองค์ป์ ระกอบประสานลวดลายให้เ้ กิิดความกลมกลืืน
ไม่่ดูขู ััดแย้ง้ กันั จนเกินิ ไป อาจสร้้างเอกภาพด้ว้ ยการใช้้สีีที่ก�่ ลมกลืืนกััน รููปทรงที่�ป่ ระสานกัันได้อ้ ย่่างดีี หรืือการใช้้
ลวดลายที่ม�่ ีีขนาดเล็ก็ ใหญ่่สมดุุลกันั

ตััวอย่า่ งผลงานเสื้�อคลุุม สร้้างเอกภาพด้้วยการใช้ส้ ีีที่่�กลมกลืืนกััน
โดย นายวุฒุ ิไิ กร ศิิริผิ ล

- 218 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

ตััวอย่่างการวางลายบนผลิติ ภััณฑ์์ตามหลัักเอกภาพ

- 219 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

ตััวอย่า่ งผลงานการสร้า้ งสรรค์ล์ วดลายโดย ป้า้ จำปีี ธรรมศิริ ิิ

8. การออกแบบสร้้างสรรค์เ์ นื้อ�้ หาใหม่่

การสร้า้ งสรรค์ผ์ ้้าทอนับั ว่่าเป็น็ การสร้า้ งงานศิลิ ป์ป์ ระเภทหนึ่่ง� ผู้�สร้้างสรรค์์มีีอิสิ ระในการทำงานได้้อย่่างไม่่
สิ้�นสุุด ช่่างทอผ้้าจึึงอาจเลืือกสร้า้ งเนื้อ�้ หาเรื่�องราวอย่่างใหม่่โดยใช้ว้ ิิธีีการทอ โดยอาจมีีพื้�น้ ฐานจากการทอผ้า้
อย่่างที่�่ฝึึกฝนมาหรืือไม่่ก็็ได้้

ช่า่ งทอ นักั ออกแบบ หรืือศิลิ ปิินอาจเลืือกสร้า้ งผ้า้ ทอโดยออกแบบและสร้า้ งใหม่่ทั้้ง� หมด ออกแบบให้เ้ ล่่า
เนื้้อ� หาอย่่างอิิสระ ไม่่ใช้ล้ วดลายอย่่างลาวครั่ง� มาพัฒั นาต่่อยอด แต่่ใช้เ้ พีียงวัสั ดุุ เครื่�องมืือและวิิธีีการก็เ็ ป็น็ ได้้ วิิธีี
การเช่น่ นี้้�นัับได้้ว่่าเป็็นส่่วนหนี่�ง่ ของการนำวงการผ้า้ ทอไปสู่่อ� นาคตเช่น่ กันั

ช่า่ งทอผ้า้ อาจเลืือกลวดลายบางอย่่างของผ้า้ ลาวครั่ง� มาออกแบบใหม่่ จัดั วางใหม่่ด้ว้ ยเนื้อ้� หาอย่่างใหม่่
และอาจทำเพื่่อ� วััตถุุประสงค์อ์ ย่่างใหม่่ได้้ ช่า่ งทอผ้้าที่�่มีีฝีมี ืือสูงู สามารถสร้้างสรรค์ล์ วดลายใหม่่ ๆ ได้อ้ ย่่างไม่รู้�
จบ ช่า่ งทอผ้า้ ระดัับครูศู ิิลป์ส์ ามารถสร้้างลวดลายบนกี่�่ทอผ้้าได้โ้ ดยตรง ไม่่จำเป็น็ ต้้องใช้ก้ ระดาษกราฟในการ
ออกแบบ

นางจำปีี ธรรมศิริ ิิ ครููศิิลป์ข์ องแผ่่นดินิ หนึ่่�งในศิลิ ปินิ ผู้�สร้า้ งสรรค์์งานทอผ้้าโบราณวัฒั นธรรมลาวครั่�ง อำเภอ
บ้้านไร่่ จังั หวัดั อุุทัยั ธานีี เป็็นตััวอย่่างการพััฒนาฝีีมืือโดยใช้ค้ วามคิดิ สร้้างสรรค์์ ได้ส้ ร้้างสรรค์ก์ ารบันั ทึกึ ภาพ
และตััวหนัังสืือลงบนผ้้าผสมผสานกับั การใช้ล้ วดลายโบราณนำมาประยุุกต์ไ์ ด้อ้ ย่่างลงตัวั เป็น็ ผ้้าทอที่่เ� ล่่าเรื่อ� ง
ราวต่่าง ๆ ทำหน้้าที่เ่� ป็น็ ผ้า้ สื่�อความหมาย ใช้ส้ อนและเล่่าเรื่อ� งราวที่่ป� ระทัับใจจากสถานที่่�และเหตุุการณ์ต์ ่่าง ๆ

- 220 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

ตััวอย่า่ งผลงานการสร้้างสรรค์ล์ วดลายโดย ป้า้ จำปีี ธรรมศิริ ิิ

- 221 -

บทที่่� 8

ช่่องทางการสร้า้ งรายได้้จากผ้า้ ทอลาวครั่่�ง

ผ้้าทอลาวครั่ง� เป็็นภูมู ิิปััญญาที่�่สืืบทอดต่่อกันั มาจากบรรพบุุรุุษโดยศึึกษาสืืบทอดจากลวดลายผ้้าโบราณนิยิ ม
ทอเพื่่อ� เป็น็ เครื่อ� งนุ่ง�่ ห่่มและของใช้ใ้ นครอบครัวั ปัจั จุุบันั การทอผ้า้ ลาวครั่ง� ทำเพื่่อ� การจำหน่่ายสร้า้ งรายได้ม้ ากกว่่า
การใช้้งานเอง เนื่่อ� งจากความต้อ้ งการใช้ง้ านในชีีวิิตประจำวัันที่น่� ้้อยลงและมีีความต้อ้ งการซื้�้อผ้า้ จากภายนอก
มากขึ้ �น

ผ้้าทอลาวครั่�งเป็็นสิินค้้าที่่�มีีความสำคััญอย่่างยิ่�งของชุุมชน รายได้้มีีทั้้�งจากการจำหน่่ายผลิิตภััณฑ์์และ
กระบวนการผลิติ เป็น็ ช่อ่ งทางสร้า้ งรายได้้ที่�ด่ ีีอย่่างหนึ่่ง� นอกเหนืือจากการทำเกษตรกรรม ช่ว่ ยกระจายรายได้้
สู่�ช่า่ งฝีีมืืออีีกหลายส่่วน เนื้�อ้ หาของบทนี้้ค� ืือการอธิบิ ายช่อ่ งทางการสร้้างรายได้ท้ ี่�ม่ ีีอยู่�ในปัจั จุุบันั ผู้�เรีียนทอผ้้า
ลาวครั่ง� สามารถศึึกษาไว้้เป็็นแนวทางสำหรับั การสร้้างอาชีีพในอนาคตได้้

- 222 -

รายได้้จากการรัับจ้า้ งในกระบวนการผลิติ ผ้า้ ทอลาวครั่่�งเป็็น
สิินค้า้ ที่่ม� ีีความสำำ�คัญั
กระบวนการสร้า้ งผืืนผ้า้ นั้้น� มีีหลายขั้น� ตอนที่ส�่ ำคัญั
เดิิมทีีช่่างทอผ้้าหนี่่�งคนมีีความสามารถในการทำงาน อย่่างยิ่่�งของชุุมชน
ในทุุกขั้น� ตอนตั้�งแต่่การปลููกฝ้า้ ย ปลูกู หม่่อนเลี้ย� งไหม รายได้ม้ ีีทั้้ง� จากการ
จนถึึงการทอเป็น็ ผืืนผ้า้ ใช้้ระยะเวลายาวนานกว่่าจะ จำำ�หน่่ายผลิิตภััณฑ์แ์ ละ
สำเร็็จเป็น็ ผืืนผ้า้ ได้้ ในอดีีตช่า่ งทอผ้า้ หนี่่�งคนจึึงผลิติ
ผ้า้ ทอเพีียงไม่่กี่ผ�่ ืืนเพื่่�อใช้ใ้ นครอบครััวก็็เพีียงพอ กระบวนการผลิติ เป็็น
ช่่องทางสร้า้ งรายได้ท้ ี่�ด่ ีี
ในปััจจุุบัันที่�่ความต้้องการผ้้าทอของลููกค้้าที่�่มา อย่่างหนึ่่�งนอกเหนือื จาก
จากพื้้น� ที่อ�่ื่�น ๆ มีีมากขึ้�น ช่า่ งทอผ้้าจึึงต้้องเพิ่่ม� กำลััง
การผลิิต จึงึ ใช้ว้ ิธิ ีีการแบ่่งงานกันั ทำ แบ่่งหน้้าที่�่ความ การทำ�ำ เกษตรกรรม
รัับผิิดชอบในแต่่ละขั้ �นตอนไปตามความถนััดของ
แต่่ละบุุคคล เพื่่�อให้้เกิดิ ประสิทิ ธิิภาพในการทำงาน
สููงสุุดตามความสามารถ ลดระยะเวลาในการเตรีียม
งานแต่่ละขั้น� ตอน สาเหตุุอีีกประการหนึ่่�งคืือช่า่ งทอ
ผ้้าในปััจจุุบัันหลายคนเรีียนรู้�การทำงานเพีียงบาง
ทักั ษะ เพื่่อ� นำไปประกอบเป็น็ อาชีีพสร้้างรายได้อ้ ย่่าง
รวดเร็ว็ โดยไม่่จำเป็น็ ต้้องรู้�ทั้ง� หมด เช่่น ทอจกได้อ้ ย่่าง
เดีียวแต่่เก็็บลายไม่่ได้้ หรืือทอได้แ้ ต่่เตรีียมเส้้นยืืนเอง
ไม่่ได้้ ทำให้เ้ กิิดอาชีีพรัับจ้้างตามความชำนาญ

อย่่างไรก็็ตาม ช่่างทอผ้้าหนึ่่�งคนควรเรีียนรู้�และ
ฝึึกฝนทัักษะการทำงานให้้หลากหลายมากที่�่สุุด เพื่่�อ
ให้้มีีทางเลืือก พี่�ง่ พาตนเองได้้ไม่่ต้้องรอคนอื่�นทำให้้
เสมอไป มีีความสามารถในการประยุุกต์พ์ ลิกิ เพลง
สร้้างงานอย่่างใหม่่ ๆ ได้้ ทั้้ง� ยัังจะมีีความสามารถใน
การแก้ป้ ัญั หาเบื้อ้� งต้น้ ของตนเองได้้ด้ว้ ย

- 223 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

ดอกฝ้า้ ยหลัังจากการเก็บ็ เกี่�ย่ ว

ช่่องทางสร้้างรายได้้จากการรัับจ้้างใน ต่่าง ๆ จนกระทั่่ง� เป็น็ รังั ไหม รังั ไหมนั้้�นสามารถนำมา
กระบวนการทอผ้้า ยกตััวอย่่างดัังต่่อไปนี้้� ส า ว ด้้ ว ย มืื อ หรืื อ เ ค รื่ � อ ง ทุ่�่ น แ ร ง เ พื่่� อ น ำ ม า ท อ ผ้้ า
เกษตรกรบางรายอาจเลืือกเลี้ �ยงไหมโดยมีีสััญญา
1. เกษตรกรปลููกพืืชให้้เส้น้ ใย กับั บริษิ ัทั ที่ร�่ ับั ซื้อ้� รังั ไหม โดยกำหนดราคาตามคุุณภาพ
พืืชที่�่สามารถนำส่่วนประกอบมาทำเป็็นเส้้นใยได้้ ของรังั ไหมที่ไ�่ ด้้ เพื่่อ� นำไปสาวไหมในระบบอุุตสาหกรรม
นั้้�นมีีหลากหลายชนิดิ เช่น่ ฝ้้าย ปอ ป่า่ น กััญชง เป็น็ ต้น้
ข ณ ะ ที่�่ ช า ว ล า ว ค รั่ � ง นิิ ย ม ใช้้ ฝ้้ า ย แ ล ะ ไ ห ม เ ป็็ น หลัั ก 3. ช่า่ งปั่�นเส้น้ ใยฝ้า้ ย
เกษตรกรที่่�ปลููกฝ้้ายสามารถสร้้างรายได้้จากการขาย เส้้นใยฝ้้ายที่่�ได้้มาจากการปลููกจะต้้องนำมาผ่่าน
เส้น้ ใย หรืือหากมีีความสามารถในการปั่�นฝ้า้ ยด้ว้ ยมืือก็็ กระบวนการทำให้้เป็็นเส้น้ ด้า้ ย การปั่�นเส้้นใยด้้วยมืือ
สามารถขายเส้น้ ด้า้ ยฝ้า้ ยปั่�นมืือได้ด้ ้ว้ ย นับั ว่่าเป็น็ สินิ ค้า้ จะใช้อ้ ุุปกรณ์์เฉพาะสำหรัับปั่�นเรีียกว่่า หลา หรืือ ไน
ที่ม่� ีีความต้อ้ งการและมีีราคาค่่อนข้้างสููง และหากเป็็น ลัักษณะเป็็นกงล้้อหมุุนมีีสายพานเชื่ �อมกัับเหล็็กใน
เส้้นใยเส้้นด้้ายฝ้้ายที่่�ปลููกโดยไม่่ใช้้สารเคมีีก็็จะได้้ หมุุนเพื่่�อเก็็บด้า้ ยเข้้าแกนการปั่�นเส้น้ ด้า้ ยฝ้้ายเป็น็ งาน
ราคาเพิ่่�มขึ้น� อีีก เนื่่อ� งจากมีีคนทำน้อ้ ย ความต้อ้ งการ ที่�่ต้้องใช้้ทัักษะเฉพาะ เป็็นงานที่�่ยากและต้้องสั่�งสม
สิินค้้าหััตถกรรมทำมืือและสิินค้้าที่่�เป็็นมิิตรต่่อ ประสบการณ์ย์ าวนาน ทั้้ง� ยังั เป็น็ งานที่ต่� ้อ้ งใช้ค้ วามอดทน
สิ่ง� แวดล้้อมมีีสูงู ขึ้น� เรื่อ� ย ๆ อย่่างมาก ช่า่ งที่ช่� ำนาญจะสามารถปั่่�นเส้น้ ใยให้ม้ ีีความ
2. เกษตรกรปลููกหม่่อนเลี้ย� งไหม สวยงามขนาดเส้น้ ใยสม่่ำเสมอเท่่ากันั แทบทั้้ง� เส้น้ จึงึ เป็น็
ช่่างทอผ้้าลาวครั่ �งบางพื้�้นที่�่นิิยมใช้้ไหมในการทอ งานที่่�หาคนทำได้้ยากแม้้ว่่าจะมีีความต้้องการเส้้นด้้าย
การเลี้ย� งไหมจึงึ เป็น็ อีีกช่อ่ งทางหนึ่่ง� ในการสร้า้ งรายได้้ อยู่ม� าก เป็็นอีีกช่่องทางในการสร้้างรายได้ท้ ี่่ด� ีี
การปลููกหม่่อนเลี้ �ยงไหมจำเป็็นต้้องมีีความรู้ �และ
ประสบการณ์์ในการเลี้ย� งตััวอ่่อน หนอนไหมในระยะ

- 224 -

4. ช่่างสาวไหม 5. ช่า่ งย้อ้ มสีี
เส้น้ ไหมมีีหลายประเภทหลายขนาด ทั้้ง� ที่�ส่ าวด้ว้ ย ในการทอผ้้าแบบลาวครั่�ง ทั้้ง� การทอผ้า้ ขิดิ จกและ
เครื่อ� งจักั รอุุตสาหกรรมทำให้ไ้ ด้เ้ ส้น้ ไหมที่ม่� ีีความเรีียบ มััดหมี่่� ช่า่ งทอจะย้อ้ มเส้้นด้า้ ยก่่อนนำมาทอ แต่่เดิมิ
เนีียน มีีขนาดได้้มาตรฐานและมีีคุุณภาพสม่่ำเสมอ ช่่างทอผ้้าย้้อมสีีด้้วยตััวเองหรืือช่่วยเหลืือแบ่่งปัันกััน
และเส้้นไหมที่�่สาวด้้วยมืือที่�่อาจมีีพื้้�นผิิวที่�่ไม่่เรีียบ ในชุุมชน ด้ว้ ยการผลิิตแบบดั้�งเดิมิ ที่่�ทำจำนวนน้อ้ ย
เนีียนทั้้ง� หมด มีีปุ่ม�่ ปมบ้้าง แต่่ให้้สััมผัสั ผ้้าที่�น่ ุ่�ม่ สบายมีี การย้้อมด้า้ ยด้ว้ ยตััวเองจึึงทำได้้ไม่่ยากแต่่ในปัจั จุุบัันที่่�
เอกลัักษณ์์ เส้้นไหมสาวมืือมีีหลายแบบ อาทิิ ไหมลืืบ ผลิติ สินิ ค้า้ มากขึ้น� และรวดเร็ว็ ขึ้น� การย้อ้ มเส้น้ ด้า้ ยด้ว้ ย
ไหมสาวเลย ไหมกลาง ไหมน้้อย ไหมแลง ขึ้�นอยู่ก� ัับ ตััวเองอาจจะไม่่ทันั เวลา จึึงมีีการรัับจ้า้ งย้้อมสีีด้ว้ ย
ความต้อ้ งการของช่า่ งทอ การสาวไหมเริ่ม� จากการนำ ปัจั จุุบันั นี้้ส� ีีย้อ้ มที่ใ�่ ช้แ้ บ่่งเป็น็ สองประเภทหลักั ๆคืือ
รัังไหมมาต้้มเพื่่�อให้้เส้้นใยคลายตััวแล้้วดึึงเส้้นใยออก สีีย้้อมจากธรรมชาติิและสีีย้้อมเคมีี การย้้อมทั้้�ง
จากรังั ไหม โดยหนึ่่�งรังั จะให้้เส้น้ ใยหนึ่่�งเส้น้ เส้น้ ใยที่่� สองประเภทมีีวิิธีีการที่�่แตกต่่างกันั และต้อ้ งการความรู้�
ได้้จากการสาวจะมีีขนาดเปลี่�่ยนไปตามจำนวนรัังไหม ความชำนาญที่ต�่ ่่างกันั ด้ว้ ย ช่า่ งย้อ้ มจะมีีวิธิีีการที่ส่� ืืบทอด
ในหม้อ้ ต้ม้ ช่่างจึึงต้้องควบคุุมปริมิ าณรัังไหมเพื่่�อให้ไ้ ด้้ กัันต่่อมาและมีีประสบการณ์์จนเกิิดความชำนาญ
เส้้นใยที่่�มีีขนาดสม่่ำเสมอ เ ส้้ น ใ ย ที่่� ผ่่ า น ก า ร ย้้ อ ม อ ย่่ า ง มีีคุุ ณ ภ า พ จ ะ มีีสีีสัั น
ทั้้�งยัังมีีเส้้นไหมหลายสายพัันธุ์�ให้้เลืือกใช้้ด้้วย สม่่ำเสมอเท่่ากัันทั้้�งเส้้น สีีติิดทนเส้น้ ใยได้้ดีี เมื่่�อนำไป
ปััจจุุบัันนี้้�ความต้้องการเส้้นไหมพื้้�นบ้้านสาวมืือมีีมาก ทอแล้้วสีีไม่่ตก
ขึ้ �นในกลุ่่�มสิินค้้าหััตถกรรมและสิินค้้าทางวััฒนธรรม
การปลููกหม่่อนเลี้ �ยงไหมและสาวไหมจึึงเป็็นอีีกทาง
เลืือกที่ม�่ ีีโอกาสสููง

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร์์โฉม

การทอผ้า้ มััดหมี่่�ด้้วยกี่ก�่ ระตุกุ ศูนู ย์์ทอผ้้าไหมประดิษิ ฐ์์ทุ่�งนาสวน

- 225 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

การทำฟืมื ทอผ้า้ ด้ว้ ยไม้้

6. ช่่างเตรีียมเส้้นด้้ายยืืน การจำหน่่ายหััวหมี่�่หรืือเส้้นด้้ายที่่�มััดหมี่่�ไว้้ก่่อนนำ
การเตรีียมเส้้นยืืนเป็็นงานที่่ต� ้อ้ งมีีความแม่่นยำ ทั้้ง� ไปทอ หรืือการจำหน่่ายแบบทอเป็น็ ผืืนผ้า้ สำเร็จ็ เพื่่อ�
ยังั ต้้องมีีอุุปกรณ์์ที่่�พร้อ้ มในการทำงานด้้วย ช่า่ งทอผ้า้ นำไปต่่อกัับส่่วนอื่น� ๆ เป็น็ ตัวั ซิ่�นได้้
หลายคนจึึงจ้้างให้้คนที่�่มีีความชำนาญเตรีียมเส้้นยืืน
ให้้ ซึ่่ง� รวมไปถึึงการกรอเส้้นด้า้ ยยืืนเข้า้ หลอดและการ 8. ช่่างเก็็บลาย
ฮ้้นเส้้นยืืน เส้้นยืืนที่�่เตรีียมมาดีีทำให้ก้ ารทอผ้้าเป็น็ ไป การทอผ้า้ ขิดิ และจก ช่า่ งทอส่่วนมากนิยิ มใช้ก้ ี่ท�่ อผ้า้
อย่่างราบรื่น� ลดอุุปสรรคในระหว่่างทอ ที่่ม� ีีตะกอลอย ตะกอลอยทำหน้้าที่�เ่ ก็บ็ รักั ษาลวดลาย
7. ช่่างมััดหมี่�่ การยกและข่่มเส้น้ ยืืนเอาไว้ใ้ นกี่ท�่ อผ้า้ ทำให้ไ้ ม่่ต้อ้ งเก็บ็
ตััวซิ่ �นลาวครั่ �งมีีการแต่่งลวดลายที่�่หลากหลายทั้้�ง ลายใหม่่ทุุกครั้�ง ทำให้ป้ ระหยััดเวลา อย่่างไรก็็ตาม การ
การทอจก การทอขิิด การทอพื้�น้ และการทอมัดั หมี่่� เก็็บลายไม่่ว่่าจะเป็็นการใช้้ตะกอลอยหรืือไม่่ก็็ต้้องใช้้
ซึ่�่งการทำมััดหมี่่ก� ็็มีีหลากหลายขั้น� ตอน เริ่ม� จากการ ทักั ษะสููง ใช้้ความอดทนและใช้เ้ วลานาน ช่่างทอผ้้า
แบ่่งกลุ่่�มเส้น้ ด้้าย การมััดลายเพื่่�อกั้�นสีี การย้อ้ มเส้้น จำนวนมากจึงึ เลืือกว่่าจ้้างคนเก็็บลายให้้ แล้ว้ จึงึ นำมา
ด้า้ ยและการแต้้มสีี แต่่ละขั้�นตอนจะใช้้ความละเอีียด ทอต่่อ
อย่่างมากจึึงจำเป็็นต้้องใช้้ผู้�มี ความชำนาญเฉพาะทาง การรัับจ้้างเก็็บลายเป็็นการเก็็บลวดลายด้้วยไม้้
การหารายได้อ้ าจมาจากการรับั จ้า้ งมัดั ตามแบบลููกค้า้ ดิ้ว� ใส่่ไว้้ในตะกอเชืือกยาว เพื่่อ� ช่่วยในการยกเส้้นด้้าย
ยืืนตามลวดลายช่่วยให้้ช่่างทอสามารถทอจกลายได้้

- 226 -

รวดเร็ว็ ขึ้�น การรัับจ้า้ งเก็็บลายจะคิิดราคาตามจำนวน อย่่างไรก็ต็ ามการเย็็บผ้า้ ด้้วยมืือล้ว้ นๆย่่อมใช้้เวลา
ของไม้้ดิ้ �วซึ่่�งจำนวนแตกต่่างกัันตามขนาดของลาย นาน การเย็็บด้้วยจัักรจึึงมีีส่่วนเข้้ามาช่ว่ ยงานบางส่่วน
จำนวนลายใหญ่่ย่่อมหมายถึึงแถวลายที่่�เพิ่่�มขึ้ �นและ ช่่างอาจใช้้จัักรเย็็บผ้้าในส่่วนตะเข็็บที่�่ต้้องการความ
จำนวนไม้้ดิ้ว� ที่่�มากขึ้�น ทำให้ร้ าคาสูงู ขึ้�นตามไปด้ว้ ย แข็็งแรงแต่่มองไม่่เห็็นแล้้วจึึงนำมาเย็็บตกแต่่งด้้วยมืือ
วิิธีีการนี้้�จึึงเหมาะสำหรัับการทอลายเดิิมซ้้ำกัันได้้ ทีีหลััง หรืือในส่่วนของชิ้�นงานที่่�อาจไม่่ได้้มีีราคาสููง
หลายครั้ �งเพื่่�อให้้คุ้ �มค่่ากัับต้้นทุุนเวลาและค่่าใช้้จ่่ายที่�่ มากนััก ก็็อาจให้้เห็น็ ตะเข็บ็ เย็บ็ จักั รได้้
เสีียไปด้ว้ ย
รายได้จ้ ากการจำหน่่ายผ้า้
9. ช่า่ งทำกี่่�และอุุปกรณ์์
กี่�่ทอผ้้าและอุุปกรณ์์เป็็นสิ่ �งสำคััญในการทอผ้้า การสร้้างรายได้้จากผ้้าทอลาวครั่ �งนั้้�นมีีช่่องทาง
นิิยมทำด้้วยไม้้เนื้้�อแข็็งนำมาประดิิษฐ์์เป็็นเครื่ �องมืือ การหารายได้ห้ ลากหลายรูปู แบบ แล้ว้ แต่่ความต้อ้ งการ
ช่ว่ ยให้ก้ ารทำงานสะดวกยิ่�งขึ้น� ช่า่ งจึึงต้้องมีีเครื่�องมืือ ของลูกู ค้า้ เพื่่�อนำไปใช้ง้ านต่่อ
และความชำนาญในการทำงานไม้้เพื่่�อให้้ได้้อุุปกรณ์์
ที่�่มีีคุุณภาพ เดิิมทีีการทำอุุปกรณ์์ทอผ้้าเป็็นงานใน 1. การจำหน่่ายชิ้น� งานสำเร็จ็
ครััวเรืือน ฝ่่ายชายมีีทัักษะในการทำงานไม้้พื้�้นฐาน ผ้า้ ซิ่น� เป็น็ สินิ ค้า้ ผ้า้ ทอลาวครั่ง� ที่ส�่ ร้า้ งรายได้ห้ ลักั ให้้
จึึงสามารถสร้้างอุุปกรณ์์การทอผ้้าได้้ ในปััจจุุบัันนี้้� กัับช่่างทอส่่วนใหญ่่ การทอผ้า้ ซิ่น� จะประกอบไปด้ว้ ย
การทำงานไม้้เป็็นหน้้าที่่�ของช่่างไม้้ที่่�มีีทัักษะเฉพาะ ส่่วนหััวซิ่�น ส่่วนตััวซิ่�นและส่่วนตีีนซิ่�น นำมาเย็็บ
อุุปกรณ์์ที่�่สำคััญในการทอผ้้าและจำเป็็นต้้องซื้�้อหา ประกอบกันั ทั้้ง� สามส่่วนเพื่่อ� จำหน่่ายเป็น็ ชิ้น� งานสำเร็จ็
หรืือว่่าจ้า้ งช่า่ งไม้้ ได้แ้ ก่่ กี่ท่� อผ้า้ กระสวย ไม้เ้ ก็็บ ซี่�่งใช้้เวลานานมากขึ้ �นแต่่ก็็ได้้ผลตอบแทนที่�่มากขึ้ �น
ไม้ห้ ลาบ ไม้้ดิ้ว� หลา เผี่ย่� น อักั เป็็นต้้น ด้้วย ทั้้ง� นี้้�ในหลายกรณีี เส้น้ ยืืนที่่�ใช้้ทอตััวซิ่�นกัับตีีนซิ่�น
10. ช่่างทอผ้า้ เป็น็ คนละสีีกััน เช่น่ เส้้นยืืนตัวั ซิ่น� เป็น็ สีีดำในขณะที่�่
การทอผ้้ามีีรููปแบบที่่�หลากหลายทั้้�งการทอผ้้าพื้�้น เส้้นยืืนทอตีีนซิ่�นและหัวั ซิ่�นเป็็นสีีแดง ช่่างทอจึงึ ต้้องมีี
ทอขิิด ทอจกและทอมัดั หมี่�่ ช่า่ งทอผ้า้ ที่ส่� ามารถทอได้้
ทุุกเทคนิคิ มีีจำนวนน้อ้ ยลงช่า่ งทอผ้า้ ลาวครั่ง� ส่่วนใหญ่่
เลืือกทอในสิ่ง� ที่ต�่ ัวั เองถนัดั รายได้จ้ ากการทอผ้า้ นับั เป็น็
ชิ้น� งานตามความยากง่ายและค่่าวัสั ดุุ ทั้้ง� นี้้� ราคายังั ขึ้น� อยู่�
กับั ฝีีมืือความปราณีีตและขนาดลวดลายด้ว้ ย ลวดลาย
ที่ม�่ ีีขนาดใหญ่่ ทอยาก ย่่อมได้้ราคาสููงขึ้�น
11. ช่า่ งเย็็บผ้า้
ช่่างเย็็บผ้้ามีีหน้้าที่่�ตััดเย็็บประกอบจากผืืนผ้้าทอ
เป็็นเครื่ �องแต่่งกายหรืือของใช้้ตามความต้้องการของ
ลููกค้า้ จึงึ ต้อ้ งมีีความชำนาญในการตัดั เย็บ็ และการใช้้
เครื่อ� งมืือ ช่า่ งที่ม่� ีีฝีมี ืือจึงึ มีีรายได้จ้ ากการรับั เย็บ็ ผ้า้ ด้ว้ ย
การเย็็บผ้้าของลาวครั่ �งในปััจจุุบัันอาจแบ่่งได้้สองวิิธีี
คืือการเย็็บด้้วยมืือและการเย็็บด้้วยจัักรเย็็บผ้า้
เดิมิ ทีีการเย็บ็ ผ้า้ ลาวครั่ง� ใช้ก้ ารเย็บ็ ด้ว้ ยมืือโดยเน้น้
เย็็บด้้วยเส้้นด้้ายสีีสดใสตััดกัับตัวั ซิ่�น และเน้้นอวดฝีีมืือ
และฝีีเข็็มบนตะเข็็บ การเย็็บตกแต่่งด้้วยมืือจึึงเป็็น
สััญลัักษณ์์อย่่างหนึ่่�งของผ้้าที่�่มีีคุุณภาพสููง เป็็นองค์์
ประกอบที่�เ่ พิ่่ม� ราคาให้้กับั ชิ้�นงานได้้

- 227 -

กี่�ส่ องหลังั และเส้น้ ยืืนสองชุุด เพิ่่ม� ต้้นทุุนให้ก้ ับั การทอ
พอสมควร นอกเสีียจากว่่าเป็น็ การทอจกแบบทั้้ง� ตัวั
และทอแบบรวดเดีียวไม่่ตััดแบ่่ง ก็ใ็ ช้้เส้้นยืืนสีีเดีียวได้้

2. การจำหน่่ายเป็น็ ชิ้�นส่่วนเพื่่�อนำไปประกอบ
ช่า่ งทอผ้า้ ในปัจั จุุบันั อาจเลืือกทอชิ้น� ส่่วนของผ้า้ ซิ่น�
แล้ว้ ขายต่่อให้ก้ ัับกลุ่ม่� หรืือช่า่ งทอผ้้าคนอื่น� ๆ นำไป
ประกอบและขาย ซึ่�ง่ วิธิ ีีนี้้�ช่ว่ ยให้้ทำงานได้้เร็ว็ เพราะ
ทำเพีียงอย่่างเดีียวจึึงเกิิดความถนัดั ชำนาญ แต่่อาจได้้
สััดส่่วนรายได้้ต่่อชิ้�นน้อ้ ยลงยกตัวั อย่่างเช่น่ ช่่างทอคน
หนึ่่�งอาจจะมีีเส้้นยืืนสีีดำอยู่ �แล้้วและถนััดที่�่จะทอตััว
ซิ่�นด้้วยวิธิ ีีจก จึึงเลืือกทอเฉพาะตัวั ซิ่น� เพีียงอย่่างเดีียว
แล้ว้ ขายตัวั ซิ่น� นี้้ใ� ห้ก้ ับั ช่า่ งทอคนอื่น� ๆหรืือพ่่อค้า้ แม่่ค้า้
ผ้้าทอนำไปต่่อกัับชิ้�นส่่วนอื่�นๆให้้เป็น็ ผ้้าซิ่น� ที่่ส� มบููรณ์์
เพื่่อ� จำหน่่าย หรืือผู้�ใช้ไ้ ด้เ้ ลืือกนำไปตัดั เย็บ็ ประกอบซิ่น�
เองหรืือนำไปซ่่อมแซมผ้้าซิ่ �นผืืนเก่่าที่่�ตนมีีอยู่ �แล้้วได้้
เปลี่ย่� นเฉพาะส่่วนที่่�ชำรุุด และได้้เปิดิ โอกาสให้ผู้้�ซื้�อได้้
เลืือกสินิ ค้้าตามความต้อ้ งการของตนเองอีีกด้้วย

รููปแบบของสินิ ค้า้

สิินค้้าสำหรัับการใช้้งานและจััดจำหน่่ายมีีสาม
กลุ่ม่� ใหญ่่คืือ ผ้้าซิ่�น สิินค้า้ ตามแบบประเพณีีนิยิ ม
อย่่างอื่น� ๆ และสินิ ค้า้ แบบร่่วมสมัยั ที่�ผ่ ่่านการพัฒั นา
ตามความต้อ้ งการของผู้�ซื้อ� ในปัจั จุุบันั

1. ผ้า้ ซิ่�น
ผ้้าซิ่�นทอลายลาวครั่ง� เป็็นสินิ ค้า้ หลััก เป็็นสินิ ค้้าที่�่มีี
ความต้้องการจากลููกค้้าสููงผ้้าทอลาวครั่ง� ยังั เป็็นสิินค้า้
กลุ่�่มผ้้าชาติิพัันธุ์ �ที่�ได้้ราคาสููงเมื่่�อเปรีียบเทีียบกัับผ้้า
จากแหล่่งอื่น� ๆ ผ้า้ ลาวครั่�งมีีทั้้�งแบบประเพณีีและ
แบบประยุุกต์์ ในกลุ่่ม� ผ้้าซิ่น� แบบประเพณีี ซิ่�นตีีนแดง
จะใช้ส้ ำหรับั งานประเพณีีหรืือวัันสำคัญั ของชุุมชน แต่่
หากเป็็นสีีอื่่�นๆเช่่นสีีดำหรืือสีีกรมท่่าจะใช้้สวมใส่่ใน
งานอวมงคล
ในปัจั จุุบันั ได้พ้ ัฒั นาการออกแบบให้ม้ ีีสีีสันั ร่่วมสมัยั
ให้้ตรงความต้้องการของลููกค้้าที่่�แพร่่หลายมากขึ้ �น
เพื่่�อเพิ่่�มโอกาสในการสร้้างรายได้้ ผ้้าซิ่�นที่่พ� ััฒนาขึ้น�
จึึงมีีความหลากหลาย นอกจากสีีสัันที่ม�่ ีีให้้เลืือกมาก
ขึ้น� ขนาดของผ้้าซิ่�นก็ใ็ หญ่่ขึ้้น� กว่่าของเดิิม เนื่่�องจาก
ผู้ �บริิโภคมีีความต้้องการซิ่ �นที่�่ตััวยาวขึ้ �นและกว้้างขึ้ �น
เพื่่อ� ให้ส้ วมใส่่ได้้ง่ายด้้วย

- 228 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

การตััดเย็บ็ ผ้า้ ทอเป็น็ ชิ้น� งาน โดยป้า้ จำปีี ธรรมศิริ ิิ

- 229 -

2. สิินค้า้ แบบประเพณีีนิิยมอื่น� ๆ ในพื้้�นที่ท�่ ี่่จ� ััดไว้้ให้้ มัักจะเป็น็ ลักั ษณะชั่ว� คราว การ
ผ้า้ ทอลาวครั่�งมิไิ ด้้จำกััดเพีียงผ้า้ ซิ่�น แต่่ยังั มีีผลงาน จัดั แสดงสิินค้้าเช่น่ นี้้�อาจเป็็นวาระที่ส่� ำคััญเช่น่ งาน
อื่น� ที่่เ� ป็น็ ที่น�่ ิิยม ๆ อีีก เช่่น ผ้า้ ห่่ม ย่่าม หมอน ผ้้าพััน ประจำปีี งานประจำอำเภอหรืืองานประจำจัังหวััด
คอ ผ้้าคลุุมไหล่่ สิินค้้าเหล่่านี้้เ� หมาะกับั คนที่ต�่ ้้องการ เพื่่�อเพิ่่�มโอกาสในการขายให้้กัับลููกค้้ากลุ่�่มใหญ่่ขึ้้�น
ใช้้ของที่�่แสดงความเป็็นพื้้�นเมืืองชาติิพัันธุ์�แต่่ไม่่จำกััด รองรัับลููกค้้าในจัังหวััดและนัักท่่องเที่่�ยวจากที่�่อื่ �นด้้วย
เพีียงซิ่�นเท่่านั้้�น หรืือซื้อ�้ เพื่่อ� การสะสมเช่่นกรณีีผ้า้ ห่่ม หน่่วยงานที่่�จััดงานเช่่นนี้้�อาจเป็็นหน่่วยงานราชการ
ลายที่่ห� าคนทอยากขึ้�นเรื่�อย ๆ สิินค้้ากลุ่�ม่ นี้้�จึงึ ป็น็ ทาง หรืือหน่่วยงานอื่�น ๆ ในพื้น�้ ที่ก่� ็็ได้้
เลืือกที่�ด่ ีีของช่่างทอผ้า้ ในการสร้า้ งรายได้้
3. สินิ ค้้าประยุุกต์ร์ ่่วมสมัยั 4. จำหน่่ายในงานแสดงสิินค้้าส่่วนกลาง
ในปััจจุุบัันมีีผ้้าทอลาวครั่ �งถููกนำมาสร้้างสรรค์์และ งานแสดงสิินค้า้ ส่่วนกลาง เช่่นกรุุงเทพมหานคร
พััฒนาทั้้ง� ลวดลายและวััสดุุที่น่� ำมาใช้้ทอ มีีความหลาก ส่่วนใหญ่่จะได้้รัับการสนัับสนุุนพื้้�นที่่�การขายจาก
หลายทางด้้านการออกแบบจััดวางลายและเหมาะกัับ องค์์กรหรืือหน่่วยงานรัฐั บาล อาทิิ งานแสดง
การใช้ง้ าน จึงึ ได้้มีีการนำผ้า้ ทอมาประยุุกต์เ์ พื่่�อตััดเย็็บ สิินค้้าหนึ่่�งตำบลหนึ่่ง� ผลิิตภัณั ฑ์์ OTOP โดยกรม
จััดวางลายบนสิินค้้ารููปแบบใหม่่เพื่่�อให้้ตรงกัับความ พััฒนาชุุมชน กระทรวงมหาดไทย งานตรานกยูงู
ต้้องการของลููกค้้าที่�ห่ ลากหลายมากขึ้น� เช่น่ กระเป๋๋า พระราชทาน สืืบสานตำนานผ้า้ ไหมไทย โดยกรม
รองเท้า้ และตุ๊ก� ตา เป็็นต้น้ หม่่อนไหม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์์ งานอััต
ลักั ษณ์แ์ ห่่งสยามและงาน Craft Bangkok โดย
ช่่องทางการจััดจำหน่่าย สถาบันั ส่่งเสริิมศิิลปหัตั ถกรรมไทย (องค์์การมหาชน)
เป็น็ ต้้น เป็น็ การเปิิดโอกาสในการสร้า้ งรายได้แ้ ละ
1. จำหน่่ายที่�บ่ ้า้ นของตนเอง กระจายสิินค้้าจากชุุมชนสู่ �กลุ่�่มลููกค้้ากลุ่�่มใหญ่่ที่่�มา
ช่่างทอผ้้าอาจใช้้บ้้านของตนเองเป็็นที่่�ซื้้�อขาย จากจัังหวัดั อื่�น ๆ โดยเฉพาะกลุ่่ม� ลูกู ค้้าคนเมืืองที่�่มีี
ผ้า้ หากมีีขนาดเล็็กอาจจะเหมาะกับั การจำหน่่ายให้้ กำลังั ซื้�อ้ สูงู เป็น็ งานที่ส่� ำคัญั และมีีโอกาสจำหน่่ายสูงู
คนในชุุมชน หากมีีขนาดที่ใ�่ หญ่่ขึ้้�นและมีีที่�ท่ างเหมาะ มาก งานแสดงสิินค้า้ เช่่นนี้้�มัักเป็็นงานที่่จ� ััดขึ้�นในระยะ
สมก็็สามารถพัฒั นาเป็็นจุุดท่่องเที่�ย่ วได้้ ผู้�บริโิ ภคจะ เวลาสั้�น ๆ มีีการคััดเลืือกอย่่างเข้ม้ ข้น้ โดยคัดั จาก
ได้้สิินค้้าที่�่ราคาไม่่ผ่่านพ่่อค้้าคนกลางและมั่่�นใจใน กลุ่�่มหรืือผู้้�ประกอบการที่่�มีีศัักยภาพและมีีสิินค้้าที่่�มีี
คุุณภาพของสินิ ค้า้ จากช่า่ งที่่ช�ื่�นชอบหรืือมั่�นใจในฝีีมืือ คุุณภาพสููง สอดคล้อ้ งกัับพัันธกิิจของหน่่วยงานนั้้น� ๆ
2. จำหน่่ายที่�ศ่ ููนย์์จำหน่่ายหรืือหน้้าร้้านค้า้ 5. จำหน่่ายผ่่านช่อ่ งทางออนไลน์์
ช่่างทอผ้้าอาจจััดตั้ �งศููนย์์จำหน่่ายสิินค้้าของกลุ่�่ม การจำหน่่ายช่่องทางออนไลน์์มีีหลากหลายรููป
เพื่่�อเป็็นพื้�้นที่�่สำหรัับแสดงสิินค้้าและต้้อนรัับลููกค้้าได้้ แบบช่่วยในการติิดต่่อกัับผู้ �ซื้�อได้้สะดวกมากยิ่ �งขึ้ �น
สะดวกมากยิ่ง� ขึ้น� รููปแบบการจำหน่่ายแบบหน้า้ ร้า้ น ผู้�ซื้�อสามารถติิดต่่อกัับช่า่ งทอได้โ้ ดยตรง จากร้้าน
จำเป็็นต้้องมีีสิินค้้าจำนวนมากเพื่่�อเป็็นตััวเลืือกในการ ค้า้ ออนไลน์์ที่น่� ่่าเชื่อ� ถืือ หรืือจากเว็บ็ ไซต์์จำหน่่าย
ตััดสิินใจของลููกค้้า สิินค้้าในร้้านอาจจะเป็็นผลงาน สิินค้า้ ส่่วนกลาง ปัจั จุุบัันนี้้�ช่่างทอจำนวนมากมีีความ
ของสมาชิิกในกลุ่่ม� เป็็นการฝากขายสิินค้า้ จากช่่างคน สามารถในการขายออนไลน์์ด้้วยตนเอง หรืือมีีสมาชิิก
อื่น� ๆ ด้ว้ ยก็ไ็ ด้้ รุ่�่นใหม่่ในครอบครััวทำหน้้าที่่�เป็็นตััวกลางในการขาย
ผู้้�ที่่�มีีความสนใจในธุุรกิิจการจำหน่่ายผ้้าทอพื้้�น ผ้้า ทำให้เ้ กิิดช่อ่ งทางใหม่่ ๆ ในการจำหน่่ายสิินค้า้
เมืือง อาจจะจัดั ตั้ง� หน้า้ ร้า้ นในแหล่่งชุุมชนหรืือแหล่่ง
ท่่องเที่�ย่ ว โดยรวบรวมเอาผลงานจากที่ต่� ่่าง ๆ คััดสรร
มาจััดวางรวมกัันเพื่่�ออำนวยความสะดวกให้้แก่่ลููกค้้า
ได้เ้ ลืือกสิินค้า้ ที่�่หลากหลายและมีีคุุณภาพ ช่า่ งทอผ้้า
อาจนำผ้้าทอมาขายให้ก้ ัับหน้้าร้้านก็ไ็ ด้้
3. จำหน่่ายที่่�งานแสดงสินิ ค้้าในชุุมชนหรืือจัังหวััด
งานแสดงในชุุมชนหรืือจัังหวััดเป็็นการนำสิินค้้า
จากช่่างทอหรืือจากศููนย์์จำหน่่ายมาจััดพื้้�นที่่�ขาย

- 230 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

สิินค้า้ ของกลุ่่�มทอผ้า้ โบราณบ้า้ นผาทั่่�ง

กลุ่่�มลููกค้้าผ้้าทอลาวครั่ง�่

ความสวยงามที่่�เป็็นเอกลัักษณ์์ของผ้้าทอลาวครั่ �งทำให้้เป็็นที่�่ต้้องการในตลาดอย่่างมากทำให้้การจำหน่่ายผ้้า
เป็น็ รายได้้หลัักอย่่างหนึ่่�งของชุุมชน กลุ่่�มลููกค้า้ ผ้้าทอลาวครั่ง� มีีความหลากหลาย แบ่่งเป็็นกลุ่ม่� หลักั ๆดัังนี้้�

1. กลุ่�่มลููกค้า้ คนเมืือง
กลุ่�่มลููกค้้าคนเมืืองคืือกลุ่่�มที่อ่� าศััยอยู่ใ� นเมืืองใหญ่่ เช่น่ กรุุงเทพมหานครและปริมิ ณฑล กลุ่�ม่ ที่�่ชื่น� ชอบผ้้าทอ
ลาวครั่�งส่่วนใหญ่่จะเลืือกซื้้อ� จากความสวยงามประทัับใจในฝีมี ืือการทอลายโบราณ เดิมิ ทีีการซื้�อ้ ผ้า้ พื้�้นเมืืองมีีไว้้
สำหรับั สวมใส่่ในโอกาสพิเิ ศษหรืืองานสำคััญ แต่่ในปััจจุุบัันนำมาใช้้ในชีีวิติ ประจำวัันมากขึ้�น ทั้้�งยัังนิยิ มแบ่่งปััน
รูปู ภาพถ่่ายการสวมใส่่ผ้้าพื้น�้ เมืืองในช่่องทาง Social Media มากขึ้น� ด้ว้ ย นัับว่่าเป็น็ เครื่�องมืือส่่งเสริมิ ผ้า้ ไทยที่่�
สำคัญั
ลูกู ค้า้ กลุ่�่มคนเมืืองนิิยมนำไปแต่่งกายผสมกัับชิ้�นเสื้อ�้ ผ้า้ อื่น� ๆ ให้ม้ ีีความทัันสมััย ไม่่นิิยมแต่่งกายแบบพื้น�้
เมืืองทั้้�งตััวเท่่าใดนักั อย่่างไรก็็ดีี ลูกู ค้้ามีีทั้้�งกลุ่่�มที่�่นิยิ มลวดลายสีีสันั แบบดั้ง� เดิิม และที่่น� ิิยมสีีสันั ที่�อ่ ่่อนลงหรืือมีี

- 231 -

ที่่�มาของภาพ นางสาวศศ ิิชา ศร ีีจัันทร ์์โฉม

ตััวอย่่างการวางจำหน่า่ ยที่บ�่ ้้านของป้้าจำปีี ธรรมศิริ ิิ

- 232 -

ความเรีียบง่ายมากขึ้น� เวลาที่ต�่ ้้องการนำไปแต่่งกาย
ผสมผสานกัับชิ้น� เสื้�้อผ้้าอื่�น ๆ จะทำได้้ง่ายขึ้น� ด้้วย

2. กลุ่ม�่ ลููกค้้านัักสะสม
กลุ่่�มลููกค้้านัักสะสมผ้้ามัักเลืือกซื้�้อผ้้าด้้วยเหตุุผล
จากคุุณค่่าทั้้�งด้้านความงามทางด้้านศิิลปกรรมและมีี
คุุณค่่าทางใจ กลุ่่ม� ลูกู ค้า้ นักั สะสมมักั เป็็นกลุ่ม�่ ที่�่มีีกำลังั
ซื้อ้� สูงู และมีีความรู้้�ด้า้ นผ้า้ เป็น็ อย่่างดีีผ้า้ ที่น่� ักั สะสมชื่น�
ชอบมัักจะมีีเอกลัักษณ์์เฉพาะตััวแตกต่่างจากผ้้าทอ
ที่ข่� ายในตลาดทั่่ว� ไป มีีฝีมี ืือสูงู โดดเด่่นเฉพาะตัวั เป็น็
ลวดลายที่ห�่ าได้ย้ าก หรืือเป็น็ ผ้า้ เก่่าที่ส่� ภาพดีีเพื่่อ� การ
สะสมโดยเฉพาะ ราคาจะแตกต่่างกันั ตามลวดลายและ
วััสดุุที่่�ใช้้ในการทอเช่่นผ้้าไหมจะมีีราคาสููงกว่่าผ้้าฝ้้าย
หรืือผ้้าทอด้้วยช่่างที่่�มีีฝีีมืือและมีีชื่่�อเสีียงก็็จะมีีราคา
ที่�ส่ ููงขึ้น� ด้้วย
3. กลุ่ม�่ ลููกค้้าข้า้ ราชการ
กลุ่่�มลููกค้้าข้้าราชการเป็็นกลุ่่�มลููกค้้ากลุ่�่มใหญ่่
สำหรัับผ้้าไทยเนื่่�องจากมีีการรณรงค์์ให้้สวมใส่่ผ้้าไทย
ในทุุก ๆ สัปั ดาห์์ เพื่่�อเป็น็ การส่่งเสริิมและสนับั สนุุน
ให้้คนได้ส้ วมใส่่ผ้า้ ไทยกันั อย่่างแพร่่หลาย ข้้าราชการ
จึงึ เป็น็ กลุ่่�มลูกู ค้า้ ที่ส่� ำคััญ ตลาดมีีความมั่่น� คงสูงู มีีแต่่
อาจเปลี่�ย่ นแปลงบ้า้ งตามนโยบายของรััฐบาล ผ้า้ ที่�่
ข้า้ ราชการสวมใส่่อาจเป็น็ ผ้้าผืืนที่�น่ ำไปตััดเย็บ็ เช่น่
ตััดเป็็นเสื้�้อพระราชทานสำหรัับบุุรุุษหรืือตััดเป็็นชุุด
กระโปรงสำหรับั สุุภาพสตรีี ในบางกรณีี สุุภาพสตรีี
อาจนุ่ง่� เป็น็ ซิ่�นโดยไม่่ต้้องตัดั เย็็บเลยก็ไ็ ด้้
4. กลุ่่�มลูกู ค้า้ นักั ท่่องเที่่�ยว
กลุ่ม�่ ลููกค้า้ นักั ท่่องเที่�ย่ วมัักเลืือกซื้้�อสินิ ค้้าจากความ
ประทับั ใจ มีีทั้้ง� ซื้อ�้ เพื่่อ� นำไปใช้เ้ องและซื้อ�้ เพื่่อ� เป็น็ ของ
ฝากของที่ร่� ะลึกึ กลุ่ม�่ นักั ท่่องเที่ย�่ วที่ม่� ีีความชื่น� ชอบผ้า้ ไทย
อยู่แ� ล้ว้ อาจะเลืือกซื้อ�้ ผ้า้ ชิ้น� ใหญ่่ราคาสูงู แต่่นักั ท่่องเที่ย่� ว
ส่่วนใหญ่่ซื้�้อสิินค้้าที่�่มีีการประยุุกต์์ให้้ใช้้ได้้ง่ ายและ
มีีราคาย่่อมเยากว่่า ทำให้ส้ ินิ ค้า้ ที่พ�่ ัฒั นาจากลวดลาย
โบราณไปเป็น็ เสื้อ�้ ยืืด กระเป๋า๋ หรืือตุ๊ก� ตาจะได้ร้ ับั ความ
นิยิ มในลูกู ค้า้ กลุ่ม�่ นี้้ม� ากกว่่ากลุ่ม�่ อื่น� ๆ
- 233 -

รายการอ้า้ งอิงิ เด่่นเดืือน เลิศิ ทยากุุล. (2561). การพัฒั นา
พิพิ ิธิ ภััณฑ์ท์ ้้องถิ่น�่ อิิเล็็กทรอนิิกส์์เสมืือนจริิง : กรณีี
Findley, E.B. (2014). Spirits in the Loom: ศึกึ ษาศููนย์ก์ ารเรีียนรู้�ผ้า้ ทอพื้้�นเมืืองโบราณลาวซีี ลาว
Religion and Design in Lao-Tai Textiles. White ครั่�ง จังั หวััดสุุพรรณบุุรีี. มหาวิทิ ยาลัยั นครพนม สาขา
Lotus. มนุุษยศาสตร์์และสัังคมศาสตร์,์ 8(3), 52-62.

Siriphon, W. (2019). Revealing localised ธีีระพัันธ์์ เหลืืองทองคำ. (2559). ผ้้าทอมืือของ
design practice in Thai hand weaving. Royal กลุ่่ม� ชาติพิ ัันธุ์�ไท-ลาว และกะเหรี่ย�่ งโป อำเภอบ้า้ นไร่่
College of Art. https://ethos.bl.uk/OrderDe- จังั หวัดั อุุทััยธานีี. มููลนิธิ ิิมหาจักั รีีสิิรินิ ธร เพื่่อ� คณะ
tails.do?uin=uk.bl.ethos.78200 อักั ษรศาสตร์์ จุุฬาลงกรณ์์มหาวิิทยาลััย.

เกรีียงไกร เกิดิ ศิริ ิิ. (2553). ภููมิหิ ลังั การตั้ง� บุุษบา หินิ เธาว์์ และลำเนา เอี่�่ยมสะอาด.
ถิ่�น่ ฐานกลุ่�ม่ ชาติิพัันธุ์�ไท-ลาว และการเคลื่อ� นย้้าย (2559). การศึึกษาเปรีียบเทีียบกระบวนการสื่�อสาร
สู่ป� ระเทศไทย. หน้า้ จั่ว� ว่่าด้ว้ ยเรื่�องประวัตั ิศิ าสตร์์ เพื่่�อการดำรงอยู่�ของวััฒนธรรมผ้า้ ทอมืือลาวครั่ง�
สถาปัตั ยกรรม และสถาปัตั ยกรรมไทย, ปีีที่่� (7), 83- ระหว่่างชุุมชนในพื้�้นที่่�ประเทศไทยและสาธารณรััฐ
131. ประชาธิปิ ไตยประชาชนลาว. วารสารปาริชิ าติิ
มหาวิิทยาลััยทักั ษิณิ , 29(2). 109-129.
เกษม มานะรุ่่�งวิทิ ย์.์ (2564). สื่�อสัญั ลักั ษณ์์ ความ
เชื่อ� สู่อ� ััตลัักษณ์ผ์ ้า้ ทอไทย-ลาว. วารสารศิิลปศาสตร์์ บุุษบา หินิ เธาว์์. (2557). การวิจิ ัยั ปฏิบิ ัตั ิิการ
(วัังนางเลิ้ง� ) มทร. พระนคร, 1(1), 56-74 แบบมีีส่่วนร่่วมของชุุมชนเพื่่�อหาแนวทางอนุุรัักษ์์
ฟื้้น� ฟููภูมู ิิปัญั ญาผ้า้ ทอลาวครั่ง� . วารสารปาริิชาติิ
จิิตกวีี กระจ่่างเมฆ. (2560). อนุุรักั ษ์แ์ ละสืืบทอด มหาวิทิ ยาลัยั ทัักษิณิ , 27(3), 132-144.
ภาษาถิ่น�่ : ภาษาลาวครั่ง� อำเภอดอนตููม จังั หวััด
นครปฐม. วารสารวิิชาการและวิจิ ัยั มทร. พระนคร บุุษบา หิินเธาว์.์ (2557). การวิิจััยปฏิบิ ััติกิ าร
สาขามนุุษยศาสตร์แ์ ละสัังคมศาสตร์,์ 2(2), 10-26. แบบมีีส่่วนร่่วมของชุุมชนเพื่่อ� หาแนวทางอนุุรักั ษ์์
ฟื้้น� ฟููภููมิิปััญญาผ้้าทอลาวครั่�ง. วารสารปาริิชาต
ชาติิรส การะเวก และคณะ. (2562). การพััฒนา มหาวิิทยาลััยทัักษิิณ, 27(3), 132-144.
และออกแบบชุุดทำงานสตรีีจากผ้้าซิ่�นตีีนจก ลาว
ครั่�ง จัังหวัดั สุุพรรณบุุรีี. วารสารวิชิ าการ ศิิลปะ
สถาปัตั ยกรรมศาสตร์์ มหาวิิทยาลัยั นเรศวร, 10(2),
98-113.

- 234 -

พุุดตาน จัันทรางกููร. (2555). ขอบเขตเรืือนพื้�น้ ประวััติิศาสตร์ส์ ถาปััตยกรรมและสถาปััตยกรรมไทย,
ถิ่่�นในชุุมชนน่่าอยู่� : กรณีีศึกึ ษาหมู่่บ� ้า้ นลาวครั่ง� . (8), 317-333.
หน้้าจั่ว� ว่่าด้้วยประวัตั ิิศาสตร์ส์ ถาปััตยกรรมและ
สถาปัตั ยกรรมไทย, (9), 216-241. สมทรง บรุ ษุ พัฒน์ และคณะ. (2554). แผนที่
กลุ่มชาติพนั ธ์แุ ละภาษาในภมู ิภาคตะวันตกของ
แพรภัทั ร ยอดแก้ว้ . (2564). การดำรงอยู่ข� องการ ประเทศไทย. วารสารภาษาและวัฒนธรรม, 30(2),
ทอผ้า้ ตีีนจกของกลุ่่�มชาติพิ ันั ธุ์�ลาวครั่�งเทศบาลตำบล 83-114.
โพรงมะเดื่อ� อำเภอเมืือง จัังหวััดนครปฐม. วารสาร
ศิิลปะศาสตร์แ์ ละอุุตสาหกรรมบริกิ าร, 4(1), 79-91. สิิทธิชิ ััย สมานชาติ.ิ (2540). สิ่�งทอในพระพุุทธ
ศาสนาของกลุ่ม�่ วัฒั นธรรมลาวครั่�ง. จุุฬาลงกรณ์์
เลอลัักษณ์์ ศรีีเกษมศิิรา และศุุภกรณ์์ ดิิษฐพัันธุ์�. มหาวิทิ ยาลััย.
(2564). การพัฒั นาผลิิตภััณฑ์์ไลฟ์์สไตล์ต์ ามแนวคิดิ
การตลาดโชคลางจากภููมิปิ ัญั ญาลวดลายจกของ สุุวิิไล เปรมศรีีรัตั น์์ และคณะ. (2547). แผนที่่�
กลุ่ม่� ชาติพิ ันั ธุ์�ลาวครั่ง� ในชุุมชนทอผ้า้ ฝ้้ายลาวครั่ง� ภาษาของกลุ่่�มชาติพิ ันั ธุ์�ต่างๆ ในประเทศไทย. โรง
อําํ เภอบ้า้ นไร่่ จัังหวััดอุุทัยั ธานีี. วารสารรัชั ต์ภ์ าคย์์, พิิมพ์์คุุรุุสภาลาดพร้้าว.
15(39), 77-95.
อรศิิริิ ปาณิินท์.์ (2555). การปรัับตััวในบริบิ ท
วัฒั นะ จููฑะวิิภาต. (2555). ผ้้าทอกับั ชีีวิิตคนไทย. ใหญ่่ที่แ่� ตกต่่างของกลุ่ม�่ ชาติิพันั ธุ์�ไท-ลาวในพื้น�้ ที่่ล� ุ่�ม่
มหาวิทิ ยาลัยั ธุุรกิจิ บัณั ฑิิตย์์ : กรุุงเทพฯ. น้้ำภาคกลาง. หน้้าจั่�ว: ว่่าด้ว้ ยสถาปัตั ยกรรม การ
ออกแบบ และสภาพแวดล้อ้ ม วารสารวิิชาการ คณะ
วิิทวันั จันั ทร. (2557). ศิลิ ปะการออกแบบผ้้าจก สถาปััตยกรรมศาสตร์์ มหาวิิทยาลัยั ศิลิ ปากร, (26),
ร่่วมสมัยั “การผสมผสานระหว่่างหััตถศิิลป์์และการ 201-224.
ออกแบบสร้า้ งสรรค์”์ . วารสารวิชิ าการ Veridian
E-Journal, 7(4), 91-107. https://tci-thaijo. อรศิริ ิิ ปาณิินท์์. (2562). การอ่่านความ
org/index.php/Veridian-E-Journal/article/ เปลี่่ย� นแปลงของวิถิ ีีชีีวิิตของกลุ่่ม� ชาติพิ ัันธุ์� ไท-ลาวใน
view/15665 พื้น�้ ที่่ล� ุ่่�มนํ้้�าภาคกลางของไทยผ่่านการศึึกษาผัังเรืือน
พักั อาศััย หน้้าจั่ว� ว่่าด้ว้ ยสถาปััตยกรรมการออกแบบ
ศรัันย์์ สมัันตรัฐั . (2554). สืืบค้้นไท-ลาวภูคู ััง/ครััง/ และสภาพแวดล้้อม. วารสารวิชิ าการประจํําคณะ
คลั่�ง/ครั่�งอีีกครั้�ง : ตำแหน่่งแห่่งที่�,่ ประวัตั ิิศาสตร์์ สถาปััตยกรรมศาสตร์์ มหาวิทิ ยาลัยั ศิลิ ปากร, 34(1),
และกระบวนวิธิ ีีวิิทยา. วารสารหน้า้ จั่�ว ว่่าด้้วย 35-52.

- 235 -

เชิดิ ชูคู รูศู ิิลป์ข์ องแผ่่นดิิน นางจำปี ี ธรรมศิริ ิิ

- 236 -

นางจำปีี ธรรมศิริ ิิ หรืือที่�่เรีียกกันั ทั่่ว� ไปว่่า ป้้าจำปีี
ให้้ความกรุุณาถ่่ายทอดความรู้�และทักั ษะการทอผ้า้
ลาวครั่�ง เป็น็ กรณีีศึึกษาของการวิิจัยั ที่ไ�่ ด้น้ ำมาสรุุป
และถ่่ายทอดมาเป็็นหนังั สืือการทอผ้า้ ฉบัับนี้้� โดย
นางจำปีไี ด้้ทุ่ม่� เทกำลังั กายและกำลังั ปัญั ญาถ่่ายทอด
ความรู้้�ด้า้ นการทอผ้า้ มีีความวิริ ิยิ ะอย่่างสููงในการ
อธิิบายและสาธิติ การทำงานเพื่่�อการทำหนัังสืือ นัับได้้
ว่่า ความกรุุณาของนางจำปีี ธรรมศิริ ิิ เป็็นคุุณูปู การ
อย่่างยิ่�งต่่อการศึึกษา สืืบสานและพััฒนาการทอผ้้า
ของไทย

นางจำปีี ธรรมศิริ ิิ เป็น็ ช่า่ งทอผ้้าชาวลาวครั่ง� ที่�่มีี
ฝีมี ืือชั้�นสูงู ได้้รับั การยกย่่องให้้เป็็นครููศิลิ ป์ข์ องแผ่่น
ดิิน ประจำปีี 2560 ได้้รับั ความเคารพและยอมรัับ
ในความสามารถอย่่างกว้้างขวางทั้้ง� ทางวิิชาการและ
วิิชาชีีพ เป็็นผู้�ให้ข้ ้อ้ มูลู และความรู้�แก่่นักั วิิชาการทุุก
ระดัับตั้�งแต่่ประถมศึึกษาจนถึงึ ระดับั ปริิญญาเอก มีี
ประสบการณ์์ทำหน้้าที่�่สอนทอผ้้าให้แ้ ก่่ช่่างทอและ
เยาวชนเป็็นเวลานานหลายปีี มีีลููกศิิษย์ท์ ี่�ป่ ระสบ
ความสำเร็็จ ทำงานเป็็นครูชู ่่างในสายงานผ้้าทอและผู้�
ประกอบการที่ป�่ ระสบความสำเร็จ็ ในการทำงานอย่่าง
สููง ทั้้�งยังั สอนนัักเรีียนนัักศึึกษาสถาบันั การศึึกษาใน
พื้น้� ที่่อ� ย่่างต่่อเนื่่�อง รวมทั้้ง� วิทิ ยาลัยั ชุุมชนอุุทััยธานีี
ด้ว้ ย

ในด้า้ นความสามารถเชิงิ ช่่างศิิลป์์ นางจำปีี ธรรม
ศิริ ิิ มีีความสามารถในการทอทุุกวิธิ ีีการ มีีความเข้า้ ใจ
อย่่างลึึกซึ้�งและพััฒนาอย่่างต่่อเนื่่�อง ทั้้ง� ยังั มีีความคิดิ
ก้้าวหน้้า ประยุุกต์ด์ ัดั แปลงสร้้างสรรค์์งานผ้้าทอ
ที่ส่� มบููรณ์แ์ ละเป็น็ สื่�อเล่่าเรื่อ� งราวต่่าง ๆ ได้ร้ ับั การ
ยอมรัับและยกย่่องในความสามารถอย่่างกว้้างขวาง
ทั้้�งในระดับั ชาติิและนานาชาติิ ได้้รัับรางวัลั ASEAN
Selection 2016 โดยเป็็นตัวั แทนประเทศไทยที่่ไ� ด้้
รัับรางวััลร่่วมกับั ช่า่ งศิลิ ป์์จากชาติิต่่าง ๆ ในภููมิิภาค
อาเซีียน นางจำปีี ธรรมศิริ ิิ จึึงเป็็นปููชนีียบุุคคลของ
วงการทอผ้า้ ที่่�สร้้างประโยชน์์แก่่ประเทศชาติอิ ย่่าง
แท้จ้ ริงิ

- 237 -

หนัังสืือเล่่มนี้้ไ� ด้้รับั ความกรุุณาจากครูชู ่่างผ้้าทอลาวครั่�งหลายท่่าน ที่ใ�่ ห้้ข้อ้ มููลในงานวิิจัยั เรื่อ� ง โครงการ
สำรวจและวิเิ คราะห์จ์ ััดกลุ่่�มช่่างศิิลป์ท์ ้อ้ งถิ่่�นและครูชู ่า่ งท้อ้ งถิ่�น่ ในพื้น�้ ที่จ�่ ัังหวััดอุุทัยั ธานีีและชัยั นาท: การพัฒั นา
หลัักสููตรการทอผ้า้ บนพื้�้นฐานวััฒนธรรมลาวครั่�ง ที่่ด� ำเนิินการโดยคณะวิจิ ััยจากมหาวิิทยาลัยั ธรรมศาสตร์์ ได้้แก่่

นางจำปีี ธรรมศิริ ิิ นางทองลี้� คณฑา

นางศรีีนินิ จันั ทรรัักษ์์ นายนิิทััศน์์ จันั ทร

และขอขอบพระคุุณผู้�ให้้ข้้อมูลู แก่่คณะวิิจััย
วิิทยาลััยชุุมชนอุุทัยั ธานีี ได้แ้ ก่่
นางปัญญา ขุนณรงค์
นางสาวยลดา ภูรู ิผิ ล
นายสุุรชััย ทาเอื้อ�้
นางสาวนิิภา แห้้วเพ็ช็ ร
นายสมประสงค์์ กาฬภักั ดีี
นางฉวีี ศรีีเดช
นางบำรุุง ศรีีวรรณา
นางอุุษา บุุญสาพิพิ ััฒน์์
- 238 -

“โครงการสำรวจและวิิเคราะห์จ์ ัดั กลุ่�่มช่า่ งศิิลป์์ท้อ้ งถิ่น่� และครูชู ่่างท้้องถิ่�น่ ในพื้�้นที่�่จัังหวััดอุุทััยธานีี
และชััยนาท: การพััฒนาหลักั สููตรการทอผ้า้ บนพื้้น� ฐานวััฒนธรรมลาวครั่�ง”
ได้้รัับการสนับั สนุุนงบประมาณวิจิ ัยั จาก สถาบัันช่า่ งศิลิ ป์ท์ ้้องถิ่น่�

ภายใต้้วิทิ ยสถานสังั คมศาสตร์์ มนุุษย์ศ์ าสตร์แ์ ละศิิลปกรรมศาสตร์์แห่่งประเทศไทย (ธัชั ชา)
ประจำปีงี บประมาณ 2565
ร่่วมกับั

มหาวิทิ ยาลัยั ธรรมศาสตร์์ โดยสํํานัักงานศูนู ย์์วิจิ ัยั และให้ค้ ําํ ปรึกึ ษาแห่่งมหาวิทิ ยาลัยั ธรรมศาสตร์์
คณะผู้้�วิจิ ัยั

อาจารย์์ ดร. วุุฒิไิ กร ศิริ ิผิ ล (หัวั หน้า้ โครงการวิิจัยั )
ศาสตราจารย์์ ดร. พัดั ชา อุุทิศิ วรรณกุุล (นัักวิิจัยั ร่่วม)

นางสาวศศิิชา ศรีีจัันทร์โ์ ฉม (ผู้�ช่ว่ ยวิิจัยั )
Dr. Peter Oakley (ที่ป่� รึึกษาโครงการวิิจััย)
_____________________________________________________________________________
งานวิิจัยั ฉบับั ดัังกล่่าวเป็็นการทำงานควบคู่�กับั คณะวิิจััยวิทิ ยาลัยั ชุุมชนอุุทััยธานีี โดยมีีแบ่่งขอบเขตความรัับ
ผิดิ ชอบและเป้า้ หมายที่ส�่ อดคล้อ้ งกับั งานวิจิ ััยโดยคณะจากมหาวิิทยาลัยั ธรรมศาสตร์์

คณะผู้้�วิิจัยั วิิทยาลััยชุุมชนอุุทัยั ธานีี
อาจารย์ท์ รายพร สิงิ หนนท์์ (หัวั หน้า้ โครงการวิิจัยั )

อาจารย์์สมภพ จุุลพันั ธ์์
นางสาวธัญั พิิชชา เพ็ง็ อุ่�น่
นางสาวณััฐกานต์์ แสนคำ

- 239 -

ประวััติคิ ณะวิจิ ััย
หััวหน้า้ โครงการวิิจััย

อาจารย์์ ดร. วุุฒิไิ กร ศิิริผิ ล
สาขาวิิชาศิลิ ปะการออกแบบพััสตราภรณ์์ คณะศิลิ ปกรรมศาสตร์์

มหาวิิทยาลััยธรรมศาสตร์์

คุุณวุุฒิิ

PhD in Textiles, Royal College of Art, UK
(ทุุนมูลู นิธิ ิิอานัันทมหิดิ ล) พ.ศ. 2562

MA in Textiles, Royal College of Art, UK
(ทุุนมูลู นิิธิอิ านันั ทมหิิดล) พ.ศ. 2558

ศป.บ. (ศิลิ ปะการออกแบบพััสตราภรณ์์) (เกีียรตินิ ิิยมอันั ดัับหนึ่่ง� )
มหาวิิทยาลัยั ธรรมศาสตร์์ พ.ศ. 2552

นัักวิิจััยร่่วม

ศาสตราจารย์์ ดร. พัดั ชา อุุทิศิ วรรณกุุล
ภาควิิชานฤมิติ ศิิลป์์ คณะศิลิ ปกรรมศาสตร์์

จุุฬาลงกรณ์์มหาวิทิ ยาลััย

คุุณวุุฒิิ

ศป.ด. (ศิิลปกรรมศาสตร์)์ จุุฬาลงกรณ์ม์ หาวิิทยาลััย พ.ศ. 2553
M.F.A. (Design Vetement and Textile)
จุุฬาลงกรณ์ม์ หาวิทิ ยาลััย พ.ศ. 2530

ค.บ. (ศิลิ ปศึึกษา) จุุฬาลงกรณ์์มหาวิทิ ยาลัยั พ.ศ. 2528

ผู้้�ช่่วยนัักวิิจััย

นางสาวศศิิชา ศรีีจันั ทร์โ์ ฉม
นัักออกแบบสิ่ �งทออิิสระ

คุุณวุุฒิิ

ศป.บ. (ศิิลปะการออกแบบพััสตราภรณ์)์
มหาวิทิ ยาลัยั ธรรมศาสตร์์ พ.ศ. 2560

- 240 -