190 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๒ ๒. ดร.ภก.ยงศักดิ์ ตันติปิฎก ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๒๘/๑๓๕ ซอยนนทรี ๑๔ ถนนนนทรี แขวง ช่องนนทรี เขตยานนาวา กรุงเทพ ๑๐๑๒๐ สถานที่ปฏิบัติงาน นักวิชาการอิสระ และนักวิจัยในเครือข่ายของ สํานักวิจัยสังคม และสุขภาพ ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย กรรมการสภาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. ๒๕๕๗-๒๕๖๐ เวชกรรมไทย บ.ว ๑๓๔๙๘ เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๔๓๖๘ ๓. อาจารย์สันติสุข โสภณสิริ ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๙/๗ หมู่ ๓ ซอย ข้างวัดญาณเวศกวัน ต.บางกะทึก อ.สามพราน จ.นครปฐม ๗๓๒๑๐ สถานที่ปฏิบัติงาน กรรมการมูลนิธิสุขภาพไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย เวชกรรมไทย บ.ว. ๑๓๗๘๕ และเภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๔๖๓๒ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง เวชกรรมไทยทั่วไป ๔. อาจารย์ถวิล อภัยนิคม ที่อยู่ปัจจุบัน ๓๘/๒๘ เทิดไท ๖๑ ถ.เทอดไท แขวงบางหว้า เขตภาษีเจริญ กรุงเทพฯ ๑๐๑๖๐ สถานที่ปฏิบัติงาน ครูประจ�ำหลักสูตรวิชาชีพการนวดไทย โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย การนวดไทย พท.น. ๑๖ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง ครูสอนการนวดไทย การนวดไทยแผนโบราณ รักษาอาการด้วยองค์ความรู้เส้นประธานสิบ
ภาคผนวก 191 ๕. อาจารย์วิโรจน์ มณฑา (ถึงแก่กรรม ๓๐ เมษายน ๒๕๕๘) ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๓๘ หมู่ ๑ ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ ๕๐๑๘๐ สถานที่ปฏิบัติงาน ครูผู้รับมอบตัวศิษย์ สาขาการแพทย์แผนไทย ประเภทการนวดไทย ประจ�ำสมาคมวิชาชีพการนวดไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย การนวดไทย พท.น. ๕๐ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง การวิเคราะห์โรคด้วยการจับชีพจร การใช้หลักการ รักษาด้วยวิธีการเปิดประตูลมสามารถนวดรักษา โรคลม โรคภายใน ภายนอกโรคเรื้อรัง ๖. อาจารย์กรกมล เอี่ยมธนะมาศ ที่อยู่ปัจจุบัน ๒๕/๑ ถ.รามอินทรา ๑๙(๑) แขวงอนุสาวรีย์ เขตบางเขน กรุงเทพฯ ๑๐๒๒๐ สถานที่ปฏิบัติงาน มูลนิธิเพื่อเด็กพิการ ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย เวชกรรมไทย บ.ว. ๑๓๘๘๘ เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๔๕๙๒ และการนวดไทย พท.น. ๑๘๙ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง ฟื้นฟูผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต เด็ก คนชรา ผู้พิการ โรคสตรี การดูแลมารดาก่อนและหลังคลอด นวดหน้า นวดศีรษะ ครูสอนการนวดไทย ๗. อาจารย์สนิท วงษ์กะวัน ที่อยู่ปัจจุบัน ๒๓๓/๑๒๒ หมู่บ้าน ซ.สรรพาวุธ ถ.สรรพาวุธ แขวงบางนา เขตบางนา กรุงเทพฯ ๑๐๒๖๐ สถานที่ปฏิบัติงาน ครูรับมอบตัวศิษย์ สมาคมส่งเสริมการนวดแผนไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไท เวชกรรมไทย บ.ว. ๑๓๙๙๘ เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๐๖๘๑ การผดุงครรภ์ไทย บ.ผ. ๒๕๑๕ การนวดไทย พท.น. ๕๔
192 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๒ ๘. อาจารย์ศุภณี เมธารินทร์ ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๔ หมู่ ๓ ต.บางจาก อ.เมือง จ.นครศรีธรรมราช ๘๐๓๓๐ สถานที่ปฏิบัติงาน เจ้าพนักงานเวชกรรมฟื้นฟู ช�ำนาญงาน โรงพยาบาลมหาราชนครศรีธรรมราช ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย การนวดไทย พท.น. ๕๔ เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๗๗๐๒ และเวชกรรมไทย บ.ว. ๑๔๕๕๓ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง ฟื้นฟูอัมพาต อัมพฤกษ์ อัมพาตหน้า นวดไทย นวดไทยในเด็กพิการ โรคสตรี นวดสตรีวัยทอง ดูแลมารดาก่อนคลอด หลังคลอด นวดดัดท้อง ปวดศีรษะ คอ ปวดไหล่ ไหล่ติด ปวดหลัง ปวดเข่า ข้อเท้าแพลง และครูสอนการนวดไทย ๙. อาจารย์สาวิตรี ศิริวุฒิ ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๑๘๐/๑๒ ซ.เสนานิคม ๒๖ ถ.เสนานิคม แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพฯ ๑๐๙๐๐ สถานที่ปฏิบัติงาน นายกสมาคมเภสัชและอายุรเวชโบราณ แห่งประเทศไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย เวชกรรมไทย บ.ว. ๑๔๑๒๔ เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๕๗๕๗ และการผดุงครรภ์ไทย บ.ผ. ๒๓๖๑ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง การผดุงครรภ์ไทย การรักษาโรคด้วยน�้ำมันหอมระเหย
ภาคผนวก 193 ๑๐. อาจารย์ระวี รักษ์แก้ว ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๘/๑๐๗ ม.๒ ต.บึงยี่โถ อ.ธัญบุรี จ.ปทุมธานี ๑๒๑๓๐ สถานที่ปฏิบัติงาน ครูสอนนวด และวิทยากร วัดโพธิ์ ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๕๖๕๒ การผดุงครรภ์ไทย บ.ผ. ๓๐๒๑ และการนวดไทย พท.น. ๔๔ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง นวดรักษาโรค และครูสอนการนวดไทย ๑๑. อาจารย์สุดารัตน์ สุวรรณพงศ์ ที่อยู่ปัจจุบัน ๗๗ ถนนอัศวพิเชษฐ์ แขวงฉิมพลี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร ๑๐๑๗๐ สถานที่ปฏิบัติงาน นักวิชาการอิสระ ด้านการนวดไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย การนวดไทย พท.น. ๖๔๘ และการผดุงครรภ์ไทย บ.ผ. ๕๙๙๐ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง นวดรักษาโรค และครูสอนการนวดไทย
194 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๒ ก กร่อน (ดู กษัยกล่อน) (๑/น. ๑๓), (๒/น. ๓) กร่อนกระษัย (๑/น. ๑๓), (๒/น. ๓) (ดู กษัยกล่อน) กระษัยกล่อน (๑/น. ๑๓), (๒/น. ๓) กล่อน/ลมกล่อน (๑/น. ๑๓), (๒/น. ๓) (ดู กษัยกล่อน) กล่อนน�้ำ (๒/น. ๑๐) กล่อนในทรวง (๒/น. ๑๐) กล่อนปัตคาด (๒/น. ๑๐) กล่อนปัศฆาฏ (๒/น. ๑๐) กล่อนเส้น (๒/น. ๑๐-๑๑) กล่อนแห้ง (๒/น. ๑๑) ข ขัดข้อเท้า (๒/น. ๒๔) ขัดแข้ง ขัดขา (๒/น. ๒๔) ขัดแขน/ยอกแขน (๒/น. ๒๔) ขัดปัสสาวะ (๒/น. ๒๔) ขัดไหล่ (๑/น. ๖๕) ขัดเอว (๒/น. ๒๕) ค คอเคล็ด (๔/น. ๒๗๓) จ จิตใจเผลอ (๔/น. ๗๘๘) ใจสวิงสวาย (๑/น. ๔๓๒) ด เดินโขยกเขยก (๔/น. ๒๑๘) ต ตะคริว (๑/น. ๑๙๓) ตะคริวแขน ตะคริวขา (๑/น. ๑๙๓) (ดู ตะคริว) ตะโพกสลักเพชร (๑/น. ๔๓๒) (ดู สลักเพชร, สลักเพ็ด) ตึงเมื่อย (ดู เมื่อย) (๔/น. ๙๒๑-๙๒๒) ท เท้าขัด/แพลงเคล็ด (ดู เคล็ด ๒) (๔/น. ๒๗๓) น แน่นท้อง (นาภี) (๒/น. ๑๐๗), (๔/น. ๖๔๔) แน่นหน้าอก (๒/น. ๑๐๗), (๔/น. ๖๔๔) บ บาทาทึก (๑/น. ๒๔๕) ป ปวดท้องน้อย (๒/น. ๑๑๙) (ดู ปวดขบท้องน้อย) ปัตคาด (๑/น. ๒๗๖) ดัชนีคำ ศัพท์ตามตำราที่ใช้ประกอบการค้นคว้าอ้างอิง
ภาคผนวก 195 ย ยอกสะโพก (ดู ยอก) (๑/น. ๓๖๑) ยอกไหล่ (ดู ยอก) (๑/น. ๓๖๑) ยอกเอว (ดู ยอก) (๒/น. ๑๙๖) ล ลมขังข้อมือ (ดู ลมขัง) (๒/น ๑๘๓) ลมขังในข้อเข่า (ดู ลมขัง) (๒/น. ๑๘๓) ลมขังหน้าแข้ง (ดู ลมขัง) (๒/น. ๑๘๓) ลมขัดข้อเข่า (ดู ลมขัด) (๒/น. ๑๘๓) ลมขัดข้อเข่า (ดู ลมขัด) (๒/น. ๑๘๓) ลมจับเท้าเย็น (๒/น. ๑๘๕) ลมจุกเสียด (๒/น. ๑๘๖) ลมชักปากเบี้ยว (๒/น. ๑๘๖) ลมตะคริว (๒/น. ๑๘๗) ลมในคอ (๒/น. ๑๙๑) ลมในท้อง (๒/น. ๑๙๑) ลมในล�ำลึงค์, (๒/น. ๑๙๘), (๑/น. ๓๙๔) (ดู ลมล�ำลึงค์) ลมในอก (๒/น. ๒๐๕) (ดู ลมอันเกิดในทรวงอก) ลมปวดศีรษะ (๔/น. ๑๐๓๕) ลมปะกัง มึนศีรษะ ตามืดมัว (๑/น. ๓๙๖) ลมปัตคาด (ท�ำให้ลมขึ้นในเอว) (๑/น. ๒๗๖) ลมมหาบาทยักษ์ (๓/น. ๘๕๔) (ดู ลมบาดทะยัก) ลมริดสีดวง (๒/น. ๑๙๗) ลมลิ้นตาย (๒/น. ๑๙๘) ลมเวียนศีรษะ (ดู เวียนหัว) (๔/น. ๑๑๓๑) ลมส้นเท้า (๒/น. ๑๙๙) ลมอก/ลมเสียดทรวงอก (๒/น. ๒๐๕) (ดู ลมอันเกิดในทรวงอก) ลมอัณฑวาต (ต�ำรายาวัดโพธิ์) (๒/น. ๒๐๕) ลมอัณฑะ (๒/น. ๒๐๕) ลมอัมพฤกษ์ (๒/น. ๒๐๖) ลิ้นกระด้าง (๑/น. ๔๑๒) (ดู ลิ้นกระด้างคางแข็ง) ว วิงเวียน (๔/น. ๑๑๑๖) เวียนศีรษะ (ดู เวียนหัว) (๔/น. ๑๑๓๑) ส สลักไหล่ (๒/น. ๒๒๘) สะบักหน้าจม, เส้นสะบักจม (๑/น. ๔๓๖) เส้นเอ็นขอด (๒/น. ๒๓๘) เสมหะในล�ำคอ (๒/น. ๒๓๙) ห เหน็บชามือเท้า (ดู เหน็บ ๔) (๔/น. ๑๓๔๔) เหน็บชา ไหล่ ขา (ดู เหน็บ ๔) (๔/น. ๑๓๔๔) เหน็บเย็นเท้า (ดู เหน็บ ๔) (๔/น. ๑๓๔๔) ไหล่ขัด (ดู ขัดไหล่) (๑/น. ๖๕) อ ไออกแห้ง (๒/น. ๒๖๒)
196 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๒ คำ อธิบายศัพท์เพิ่มเติมจากคณะทำงาน (คทง.) ค�ำ ค�ำอธิบายศัพท์ของคณะท�ำงาน (คทง.) ก แก้เกียจกาย คร้าน ไม่อยากท�ำการงานใด ๆ ในที่นี้หมายถึง ร่างกาย อ่อนเปลี้ย ไม่มีแรง อาการปวดเมื่อยขบทั้งตัว ข ขัดขา ขัดเข่า ขัดขา ขัดแข้ง ขัดขา ขัดแขน ยอกแขน ขัดคอ ขัดตะโพกต้นขา ขาตึงเมื่อย เพราะลมเป็นเหตุ เข่าขัด เข่าคู้ แขนขัด อาการขาตึง ติดขัด เคลื่อนไหวไม่ปกติ อาการเข่าขาตึง ติดขัด เคลื่อนไหวไม่ปกติ อาการที่แข้งขาตึง ติดขัด เคลื่อนไหวไม่ปกติ อาการที่แขนตึง ติดขัด เคลื่อนไหวไม่ปกติ อาการคอตึง ติดขัด เคลื่อนไหวไม่ปกติ อาการที่สะโพกต้นขาตึง ติดขัด เคลื่อนไหวไม่ปกติ อาการเพลียของกล้ามเนื้อขา เกิดจากลมในขาท�ำให้เดิน เคลื่อนไหวไม่สะดวก เข่าตึง ติดขัด เคลื่อนไหวไม่ปกติ อาการเข่าคด เข่างอ อาการแขนตึง ติดขัด เคลื่อนไหวไม่ปกติ ช ช่วยด�ำรงกายให้อายุยืน ท่าดัดตนที่ช่วยท�ำให้สุขภาพแข็งแรง อายุยืนยาว ต ตะโพกสลักเพชร ชา เมื่อยล้า ชาและเจ็บแปลบปลาบที่สะโพกสลักเพชร ป ปวดขัดสลักไหล่เพราะพิษลม ลมขัดในไหล่ ย ยอกเอว เส้นสะดุ้ง อาการโรคที่รู้สึกเจ็บเหมือนมีอะไรทิ่มหรือต�ำกล้ามเนื้อใน ร่างกายที่บริเวณเอว
ภาคผนวก 197 ค�ำ ค�ำอธิบายศัพท์ของคณะท�ำงาน (คทง.) ล ลมข้อมือ ลมเสียดในมือ ลมขังซ่นเท้า ลมขา ขาเมื่อย ลมเข่า ลมจันทฆาฏ ลมทั่วสารพางค์ ลมเสียดทั่วทั้งตัว ลมทั่วสารพางค์ ลมในขา ลมในแขน-ท�ำให้เมื่อยขัดแขน ลมในเท้า เจ็บเท้า ลมในไหล่ ลมในอกในเอว ลมมือ เท้าท�ำให้เมื่อยมือเท้า ลมเสียดข้าง ลมหน้าอก ลมเอว ลมเสียดเส้นเอว เอวขด ลมที่ท�ำให้ตึง ปวดฝ่ามือขึ้นมาถึงแขน ลมที่คั่งอยู่ที่บริเวณส้นเท้า ท�ำให้เท้าบวม ลมที่ท�ำให้ปวดเมื่อยขา ลมที่ท�ำให้เข่าตึง ติดขัด เคลื่อนไหวไม่ปกติ ลมชนิดหนึ่งตามต�ำราแพทย์แผนโบราณ ลมที่เข้าไปในเข่า ลมที่เข้าไปในขา ลมที่เข้าไปในอก ลมทั่วร่างกาย ลมที่ท�ำให้มีอาการรู้สึกเจ็บแทงเข้าไปในเนื้อ ลมทั่วทั้งร่างกาย ลมที่ท�ำให้มีอาการรู้สึกเจ็บแทงเข้าไป ในเนื้อ ลมในขาท�ำให้เดินไม่สะดวก ท�ำให้เมื่อย ขัดขา ลมในแขนเดินไม่สะดวก ท�ำให้เมื่อย ขัดแขน ลมที่ท�ำให้มีอาการเจ็บปวดที่เท้า ลมที่ขัดในไหล่ อาการที่ลมในท้องดันขึ้นในอก ในเอว ท�ำให้แน่นในอก ในเอว ลมที่ท�ำให้มือและเท้าปวดเมื่อย ลมที่ท�ำให้เกิดอาการเสียดชายโครง ลมที่ท�ำให้มีอาการจุกเสียดบริเวณทรวงอกท�ำให้หายใจ ไม่สะดวก ลมท�ำให้เสียดเส้นที่เอว ท�ำให้เอวขด ส สลักทรวง เส้นทั่วสารพางค์ เสียดอก แน่นขัดในทรวงอก เส้นต่างๆ ที่อยู่ทั่วทั้งร่างกาย อาการที่รู้สึกเจ็บแทงเข้าไปในอก ห ไหล่ ตะโพก เกลียวข้าง เข่า แข้งขัด อาการที่ไหล่ สะโพก เข่า แข้ง กล้ามเนื้อบริเวณสีข้าง ตึง ติดขัด เคลื่อนไหวไม่ปกติ อ เอวขด เส้นเอวขด
198 ชุดการสังคายนาภูมิปญญาการนวดไทย: ๒
คำ�อธิบายสมุดภาพโคลงฤๅษีดัดตน 199 Note
200 ชุดการสังคายนาภูมิปญญาการนวดไทย: ๒ Note